બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.5

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે દ્વાદશસાહર્સ્યાં સંહિતાયાં ઉત્તરભાગે ચતુર્થં ઉપસંહારપાદે બ્રહ્માણ્ડાવર્ત્તં નામ ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગણેશાય નમઃ ।
અથ શ્રીલલિતોપાખ્યાનં પ્રારભ્યતે ।
ચતુર્ભુજે ચન્દ્રકલાવતંસે કુચોન્નતે કુઙ્કુમરાગશોણે ।
પુણ્ડ્રેક્ષુપાશાઙ્કુશપુષ્પબાણહસ્તે નમસ્તે જગદેકમાતઃ

અસ્તુ નઃ શ્રેયસે નિત્યં વસ્તુ વામાઙ્ગસુન્દરમ્ ।
યતસ્તૃતીયો વિદુષાં તૃતીયસ્તુ પરં મહઃ

અગસ્ત્યો નામ દેવર્ષિર્વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
સર્વસિદ્ધાન્તસારજ્ઞો બ્રહ્માનન્દરસાત્મકઃ

ચચારાદ્ભુતહેતૂનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ।
શૈલારણ્યાપગામુખ્યાન્સર્વાઞ્જનપદાનપિ

તેષુ તેષ્વખિલાઞ્જન્તૂનજ્ઞાનતિમિરાવૃતાન્ ।
શિશ્નોદરપરાન્દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ તાન્પ્રતિ

તસ્ય ચિન્તયમાનસ્ય ચરતો વસુધામિમામ્ ।
પ્રાપ્તમાસીન્મહાપુણ્યં કાઞ્ચીનગરમુત્તમમ્

તત્ર વારણશૈલેનદ્રમેકામ્રનિલયં શિવમ્ ।
કામાક્ષીં કરિદોષધ્નીમપૂજયદથાત્મવાન્

લોકહેતોર્દયાર્દ્રસ્ય ધીમતશ્ચિન્તનો મુહુઃ ।
ચિરકાલેન તપસા તોષિતો ઽભૂજ્જનાર્દનઃ

હયગ્રીવાં તનું કૃત્વા સાક્ષાચ્ચિન્માત્રવિગ્રહામ્ ।
શઙ્ખચક્રાક્ષવલયપુસ્તકોજ્જ્વલબાહુકામ્

પૂરયિત્રીં જગત્કૃત્સ્નં પ્રભયા દેહજાતયા ।
પ્રાદુર્બભૂવ પુરતો મુનેરમિતતેજસા

તં દૃષ્ટ્વાનન્દભરિતઃ પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ।
વિનયાવનતો ભૂત્વા સન્તુષ્ટાવ જગત્પતિમ્

અથોવાચ જગન્નાથસ્તુષ્ટો ઽસ્મિ તપસા તવ ।
વરં વરય ભદ્રં તે ભવિતા ભૂસુરોત્તમઃ

ઇતિ પૃષ્ટો ભગવતા પ્રોવાચ મુનિસત્તમઃ ।
યદિ તુષ્ટો ઽસિ ભગવન્નિમે પામરજન્તવઃ

કેનોપાયેન મુક્તાઃ સ્યુરેતન્મે વક્તુમર્હસિ ।
ઇતિ પૃષ્ટો દ્વિજેનાથ દેવદેવો જનાર્દનઃ

એષ એવ પુરા પ્રશ્નઃ શિવેન ચરિતો મમ ।
અયમેવ કૃતઃ પ્રશ્નો બ્રહ્મણા તુ તતઃ પરમ્

કૃતો દુર્વાસસા પશ્ચાદ્ભવતા તુ તતઃ પરમ્

ભવદ્ભિઃ સર્વભૂતાનાં ગુરુભૂતૈર્મહાત્મભિઃ ।
મમોપદેશો લોકેષુ પ્રથિતો ઽસ્તુ વરો મમ

અહમાદિર્હિ ભૂતાનામાદિકર્તા સ્વયં પ્રભુઃ ।
સૃષ્ટિસ્થિતિલયાનાં તુ સર્વેષામપિ કારકઃ

ત્રિમૂર્તિસ્ત્રિગુણાતીતો ગુણહીનો ગુણાશ્રયઃ

ઇચ્છાવિહારો ભૂતાત્મા પ્રધાનપુરુષાત્મકઃ ।
એવં ભૂતસ્ય મે બ્રહ્મંસ્ત્રિજગદ્રૂપધારિણઃ

દ્વિધાકૃતમભૂદ્રૂપં પ્રધાન પુરુષાત્મકમ્ ।
મમ પ્રધાનં યદ્રૂપં સર્વલોકગુણાત્મકમ્

અપરં યદ્ગુણાતીતં પરાત્પરતરં મહત્ ।
એવમેવ તયોર્જ્ઞાત્વા મુચ્યતે તે ઉભે કિમુ

તપોભિશ્ચિરકાલોત્થૈર્યમૈશ્ચ નિયમૈરપિ ।
ત્યાગૈર્દુષ્કર્મનાશાન્તે મુક્તિરાશ્વેવ લભ્યતે

યદ્રૂપં યદ્ગુણયુતં તદ્ગુણ્યૈક્યેન લભ્યતે ।
અન્યત્સર્વજગદ્રૂપં કર્મભોગપરાક્રમમ્

કર્મભિર્લભ્યતે તચ્ચ તત્ત્યાગેનાપિ લભ્યતે ।
દુસ્તરસ્તુ તયોસ્ત્યાગઃ સકલૈરપિ તાપસ

અનપાયં ચ સુગમં સદસત્કર્મગોચરમ્

આત્મસ્થેન ગુણેનૈવ સતા ચાપ્યસતાપિવા ।
આત્મૈક્યેનૈવ યજ્જ્ઞાનં સર્વસિદ્ધિગ્રદાયકમ્

વર્ણત્રયવિહીનાનાં પાપિષ્ઠાનાં નૃણામપિ ।
યદ્રૂપધ્યાનમાત્રેણ દુષ્કૃતં સુકૃતાયતે

યેર્ઽચયન્તિ પરાં શક્તિં વિધિનાવિધિનાપિ વા ।
ન તે સંસારિણો નૂનં મુક્તા એવ ન સંશયઃ

શિવો વા યાં સમારાધ્ય ધ્યાનયોગબલેન ચ ।
ઈશ્વરઃ સર્વસિદ્ધાનામર્દ્ધનારીશ્વરો ઽભવત્

અન્યે ઽબ્જપ્રમુખા દેવાઃ સિદ્ધાસ્તદ્ધ્યાનવૈભવાત્ ।
તસ્માદશેષલોકાનાં ત્રિપુરારાધનં વિના

ન સ્તો ભોગાપવર્ગૌં તુ યૌગપદ્યેન કુત્રચિત્ ।
તન્મનાસ્તદ્ગતપ્રાણસ્તદ્યાજી તદ્ગતેહકઃ

તાદાત્મ્યેનૈવ કર્માણિ કુર્વન્મુક્તિમવાપ્સ્યસિ ।
એતદ્રહસ્યમાખ્યાતં સર્વેષાં હિતકામ્યયા

સન્તુષ્ટેનૈવ તપસા ભવતો મુનિસત્તમ ।
દેવાશ્ચ મુનયઃ સિદ્ધા માનુષાશ્ચ તથાપરે ।
ત્વન્મુખાંભોજતો ઽવાપ્યસિદ્ધિં યાન્તુ પરાત્પરામ્

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હયગ્રીવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
પ્રણિપત્ય પુનર્વાક્યમુવાચ મધુસૂદનમ્

ભગવન્કીદૃશં રૂપં ભવતા યત્પુરોદિતમ્ ।
કિંવિહારં કિંપ્રભાવમેતન્મે વક્તુમર્હસિ

હયગ્રીવ ઉવાચ
એષોંઽશભૂતો દેવર્ષે હયગ્રીવો મમાપરઃ ।
શ્રોતુમિચ્છસિયદ્યત્ત્વં તત્સર્વં વક્તુમર્હતિ

ઇત્યાદિશ્ય જગન્નાથો હયગ્રીવં તપોધનમ્ ।
પુરતઃ કુમ્ભજાતસ્ય મુનેરન્તરધાદ્ધરિઃ

તતસ્તુ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા તપોધનઃ ।
હયગ્રીવેણ મુનિના સ્વાશ્રમં પ્રત્યપદ્યત