બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.41

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે લલિતોપાખ્યાને ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
અગસ્ત્ય ઉવાચ
કીદૃશં યન્ત્રમેતસ્યા મન્ત્રોવા કીદૃશો વરઃ ।
ઉપદેષ્ટા ચ કીદૃક્સ્યાચ્છિષ્યો વા કીદૃશઃ સ્મૃતઃ

સર્વજ્ઞસ્ત્વં હયગ્રીવ સાક્ષાત્પરમપૂરુષઃ ।
સ્વામિન્મયિ કૃપાદૃષ્ટ્યા સર્વમેતન્નિવેદય

હયગ્રીવ ઉવાચ
મન્ત્રં શ્રીચક્રગેવાસ્યાઃ સેયં હિ ત્રિપુરાંબિકા ।
સૈષૈવ હિ મહાલક્ષ્મીઃ સ્ફુરચ્ચૈવાત્મનઃ પુરા

પસ્યતિ સ્મ તદા ચક્રં જ્યોતિર્મયવિજૃંભિતમ્ ।
અસ્ય ચક્રસ્ય માહાત્મ્યમપરિજ્ઞેયમેવ હિ

સાક્ષાત્સૈવ મહાલક્ષ્મીઃ શ્રીચક્રમિતિ તત્ત્વતઃ ।
યદભ્યર્ચ્ય મહાવિષ્ણુઃ સર્વલોકવિમોહનમ્ ।
કામસંમોહિનીરૂપં ભેજે રાજીવલોચનઃ

અર્ચયિત્વા તદીશાનઃ સર્વવિદ્યેશ્વરો ઽભવત્ ।
તદારાધ્ય વિશેષેણ બ્રહ્મા બ્રહ્માણ્ડસૂરભૂત્ ।
મુનીનાં મોહનશ્ચાસીત્સ્મરો યદ્વરિવસ્યયા

શ્રીદેવ્યાઃ પુરતશ્ચક્રં હેમરૌપ્યાદિનિર્મિતમ્ ।
નિધાય ગન્ધૈરભ્યર્ચ્ય ષોડશાક્ષરવિદ્યયા

પ્રત્યહં તુલસીપત્રૈઃ પવિત્રૈર્મઙ્ગલાકૃતિઃ ।
સહસ્રૈર્મૂલમન્ત્રેણ શ્રીદેવીધ્યાનસંયુતઃ

અર્ચયિત્વા ચ મધ્વાજ્યશર્કરાપાયસૈઃ શુભૈઃ ।
અનવદ્યૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્માષાપૂપૈર્મનોહરૈઃ

યઃ પ્રીણતિ મહાલક્ષ્મીં મતિમાન્મણ્ડલત્રયે ।
મહસા તસ્ય સાંનિધ્યમાધત્તે પરમેશ્વરી

મનસા વાઞ્છિતં યચ્ચ પ્રસન્ના તત્પ્રપૂરયેત્ ।
ધવલૈ કુસુમૈશ્ચક્રમુક્તરીત્યા તુ યોર્ઽચયેત્

તસ્યૈવ રસનાભાગે નિત્યં નૃત્યતિ ભારતી ।
પાટલૈઃ કુસુમૈશ્ચક્રં યોર્ઽચયેદુક્તમાર્ગતઃ ।
સાર્વભૌમં ચ રાજાનં દાસવદ્વશયેદસૌ

પીતવર્ણૈઃ શુભૈઃ પુષ્પૈઃ પૂર્વવત્પૂજયેચ્ચ યઃ ।
તસ્ય વક્ષસ્થલે નિત્યં સાક્ષાચ્છ્રીર્વસતિ ધ્રુવમ્

દુર્ગન્ધૈર્ગન્ધહીનૈશ્ચ સુવર્ણૈરપિ નાર્ચયેત્ ।
સુગન્ધૈરેવ કુસુમૈઃ પુષ્પૈશ્ચાભ્યર્ચર્યોચ્છવામ્

કામાક્ષ્યૈવ મહાલક્ષ્મીશ્ચક્રં શ્રીચક્રમેવ હિ ।
શ્રીવિદ્યૈષા પરા વિદ્યા નાયિકા ગુરુનાયિકા

એતસ્યા મન્ત્રરાજસ્તુ શ્રીવિદ્યૈવ તપોધન ।
કામરાજાન્તમન્ત્રાન્તે શ્રીબીજેન સમન્વિતઃ

ષોડશાક્ષરવિદ્યેયં શ્રીવિદ્યેતિ પ્રકીર્તિતા ।
ઇત્થં રહસ્યમાખ્યાતં ગોપનીયં પ્રયત્નતઃ

તિસૃણામપિ મૂર્તીનાં શક્તિર્વિદ્યેયમીરિતા ।
સર્વેષા મપિ મન્ત્રાણાં વિદ્યૈષા પ્રાણરૂપિણી

પારંપર્યેણ વિજ્ઞાતા વિદ્યેયં બન્ધમોચિની ।
સંસ્મૃતા પાપહરણી જરામૃત્યુવિનાશિની

પૂજિતા દુઃખદૌર્ભાગ્યવ્યાધિદારિદ્રયનાશિની ।
સ્તુતા વિઘ્નૌઘશમિની ધ્યાતા સર્વાર્થસિદ્ધિદા

મુદ્રાવિશેષતત્ત્વજ્ઞો દીક્ષાક્ષપિતકલ્મષઃ ।
ભજેદ્યઃ પરમેશાનીમભીષ્ટફલમાપ્નુયાત્

ધવલાંબરસંવીતાં ધવલાવાસમધ્યગામ્ ।
પૂજયેદ્ધવલૈઃ પુષ્પૈર્બ્રહ્મચર્યયુતો નરઃ

ધવલૈશ્ચૈવ નૈવેદ્યૈર્દધિક્ષીરૌદનાદિભિઃ ।
સંકલ્પધવલૈર્વાપિ પૂજયેત્પરમેશ્વરીમ્

શ્રીર્વાલન્ત્ર્યક્ષીબીજૈઃ ક્રમાત્ખણ્ડેષુ યોજિતામ્ ।
ષોડશાક્ષરવિદ્યાં તામર્ચયેચ્છુદ્ધમાનસઃ

અનુલોમવિલોમેન પ્રજપન્માત્રિકાક્ષરૈઃ

ભાવયન્નેવ દેવાગ્રે શ્રીદેવીં દીપરૂપિણીમ્ ।
મનસોપાંશુના વાપિ નિગદેનાપિ તાપસ

શ્રીદેવીન્યાસસહિતઃ શ્રીદેવીકૃતવિગ્રહઃ ।
એકલક્ષજપેનૈવ મહાપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

લક્ષદ્વયેન દેવર્ષે સપ્તજન્મકૃતાન્યપિ ।
પાપાનિ નાશયત્યેવ સાધકસ્ય પરા કલા

લક્ષત્રિતયજાપેન સહસ્રજનિપાતકૈઃ ।
મુચ્યતે નાત્ર સંદેહો નિર્મલો નિતરાં મુને ।
ક્રમાત્ષોડશલક્ષેણ દેવીસાંનિધ્યમાપ્નુયાત્

પૂજા ત્રૈકાલિકી નિત્યં જપસ્તર્પણમેવ ચ ।
હોમો બ્રાહ્મણભુક્તિશ્ચ પુરશ્ચરણમુચ્યતે

હોમતર્પણયોઃ સ્વાહા ન્યાસપૂજનયોર્નમઃ ।
મન્ત્રાન્તે પૂજયેદ્દેવીં જપકાલે યથોચિતમ્

જપાદ્દશાંશો હોમઃ સ્યાત્તદ્દશાંશં તુ તર્પણમ્ ।
તદ્દશાંશં બ્રાહ્મણાનાં ભોજનં વિન્ધ્યમર્દન

દેશકાલોપઘાતે તુ યદ્યદઙ્ગં વિહીયતે ।
તત્સંખ્યાદ્વિગુણં જપ્ત્વા પુરશ્ચર્યાં સમાપયેત્

તતઃ કામ્યપ્રયોગાર્થં પુનર્લક્ષત્રયં જપેત્ ।
વ્રતસ્થો નિર્વિકારશ્ચ ત્રિકાલં પૂજનેરતઃ ।
પશ્ચાદ્વશ્યાદિકર્માણિ કુર્વન્સિદ્ધિમવાપ્સ્યતિ

અભ્યર્ચ્ય ચક્રમધ્યસ્થો મન્ત્રી ચિન્તયતે યદા ।
સર્વમાત્માનમરુણં સાધ્યમપ્યરુણીકૃતમ્

તતો ભવતિ વિન્ધ્યારે સર્વસૌભાગ્યસુન્દરઃ ।
વલ્લભઃ સર્વલોકાનાં વશયેન્નાત્રસંશયઃ

રોચનાકુઙ્કુમાભ્યાં તુ સમભાગં તુ ચન્દનમ્ ।
શતમષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા તિલકં કારયેદ્ બુધઃ

તતો યમીક્ષતે વક્તિ સ્પૃશતે ચિન્તયેચ્ચ યમ્ ।
અર્ધેન ચ શરીરેણ સ વશં યાતિ દાસવત્

તથા પુષ્પં ફલં ગન્ધં પાનં વસ્ત્રં તપોધન ।
શતમષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા યસ્યૈ સંપ્રોષ્યતે સ્ત્રિયૈ ।
સદ્ય આકૃષ્યતે સા તુ વિમૂઢહૃદયા સતી

લિખેદ્રોચન યૈકાન્તે પ્રતિમામવનીતલે ।
સુરૂપાં ચ સશૃઙ્ગારવેષાભરણમણ્ડિતામ્

તદ્ભાલગલહૃન્નાભિજાનુમણ્ડલયોજિતમ્ ।
જન્મનામમહાવિદ્યામઙ્કુશાન્તર્વિદર્ભિતમ્

સર્વાઙ્ગસંધિસંલીનામાલિખ્ય મદનાક્ષરૈઃ ।
તદાશાભિમુખો ભૂત્વા ત્રિપુરીકૃતવિગ્રહઃ

બદ્ધ્વા તુ ક્ષોભિણીં મુદ્રાં વિદ્યામષ્ટશતં જપેત્ ।
સંયોજ્ય દહનાગારે ચન્દ્રસૂર્યપ્રભાકુલે

તતો વિહ્વલિતાપાઙ્ગીમનઙ્ગશરપીડિતામ્ ।
પ્રજ્વલન્મદનોન્મેષપ્રસ્ફુરજ્જઘનસ્થલામ્

શક્તિચક્રે લસદ્રશ્મિવલનાકવલીકૃતામ્ ।
દૂરીકૃતસુચારિત્રાં વિશાલનયનામ્બુજામ્

આકૃષ્ટનયનાં નષ્ટધૈર્યસંલીનવ્રીડનામ્ ।
મન્ત્રયન્ત્રૌષધમહામુદ્રાનિગડબન્ધનામ્ ।
દૂરીકૃતસુચારિત્રાં વિશાલનયનામ્બુજામ્

મનો ઽધિકમહામન્ત્રજપમાનાં હૃતાંશુકામ્ ।
વિમૂઢામિવ વિક્ષુબ્ધામિવ પ્લુષ્ટામિવાદ્ભુતામ્

લિખિતામિવ નિઃસંજ્ઞામિવ પ્રમથિતામિવ ।
નિલીનામિવ નિશ્ચેષ્ટામિવાન્યત્વં ગતામિવ

ભ્રમન્મન્ત્રાનિલોદ્ધૂતવેણુપત્રાકૃતિં ચ ખે ।
ભ્રમન્તીં ભાવયેન્નારીં યોજનાનાં શતાદપિ

ચક્રમધ્યગતાં પૃથ્વીં સશૈલવનકાનનામ્ ।
ચતુઃસમુદ્રપર્યન્તં જ્વલન્તીં ચિન્તયેત્તતઃ

ષણ્માસાભ્યાસયોગેન જાયતે મદનોપમઃ ।
દૃષ્ટ્વા કર્ષયતે લોકં દૃષ્ટ્વૈવ કુરુતે વશમ્

દૃષ્ટ્વા સંક્ષોભયેન્નારીં દૃષ્ટ્વૈવ હરતે વિષમ્ ।
દૃષ્ટ્વા કરીતિ વાગીશં દૃષ્ટ્વા સર્વં વિમોહયેત્ ।
દૃષ્ટ્વા ચાતુર્થિકાદીંશ્ચ જ્વરાન્નાશયતે ક્ષણાત્

પીતદ્રવ્યેણ લિખિતં ચક્રં ગૂઢં તુ ધારયેત્ ।
વાક્સ્તંભં વાદિનાં ક્ષિપ્રં કુરુતે નાત્ર સંશયઃ

મહાનીલીરસેનાપિ શત્રુનામયુતં લિખેત્ ।
દક્ષિણાભિમુખો વહ્નૌ દગ્ધ્વા મારયતે રિપૂન્

મહિષાશ્વપુરીષાભ્યાં ગોમૂત્રૈર્નામ ટઙ્કિતમ્ ।
આરનાલસ્થિતં ચક્રં વિદ્વેષં કુરુતે દ્વિષામ્

યુક્ત્વા રોચનયા નામ કાકપક્ષેણ મધ્યગમ્ ।
લંબમાનસ્તદાકારો ઉચ્ચાટનકરં પરમ્

દુગ્ધલાક્ષારોચનાભિર્મહાનીલીરસેન ચ ।
લિખિત્વા ધારયંશ્ચક્રં ચાતુર્વર્ણ્યં વશં નયેત્

અનેનૈવ વિધાનેન જલમધ્યે યદિ ક્ષિપેત્ ।
સૌભાગ્યમતુલં તસ્ય સ્નાનપાનાન્ન સંશયઃ

ચક્રમધ્યગતં દેશં નગરીં વા વરાઙ્ગનામ્ ।
જ્વલન્તીં ચિન્તયેન્નિત્યં સપ્તાહાત્ક્ષોભયેન્મુને

લિખિત્વા પીતવર્ણં તુ ચક્રમેતદ્યદાચરેત્ ।
પૂર્વાશાભિમુખો ભૂત્વા સ્તંભયેત્સર્વવાદિનઃ

સિંદૂરવર્ણલિખિતં પૂજયેદુત્તરામુખઃ ।
યદા તદા સ્વવશગો લોકો ભવતિ નાન્યથા

ચક્રં ગૌરિકયાલિખ્યપૂજયેત્પશ્ચિમામુખઃ ।
યઃ સસર્વાઙ્ગનાકર્ષવશ્યક્ષોભકરો ભવેત્

પૂજયેદ્વિન્ધ્યદર્પારે રહસ્યેકચરો ગિરૌ ।
અજરામરતાં મન્ત્રી લભતે નાત્ર સંશયઃ

રહસ્યમેતત્કથિતં ગોપિતવ્યં મહામુને ।
ગોપનાત્સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાદ્ભ્રંશ એવ પ્રકાશનાત્

અવિધાય પુરશ્ચર્યાં યઃ કર્મ કુરુતે મુને ।
દેવતાશાપમાપ્નોતિ ન ચ સિદ્ધિં સ વિન્દતિ

પ્રયોગદોષશાન્ત્યર્થં પુનર્લક્ષં જપેદ્બુધઃ ।
કુર્યાચ્ચ વિધિવત્પૂજાં પુનર્યોગ્યો ભવેન્નરઃ

નિષ્કામો દેવતાં નિત્યં યોર્ઽચયેદ્ભક્તિનિર્ભરઃ

તામેવ ચિન્તયન્નાસ્તે યથાશક્તિ મનું જપન્

સૈવ તસ્યૈહિકં ભારં વહેન્મુક્તિં ચ સાધયેત્ ।
સદા સંનિહિતા તસ્ય સર્વં ચ કથયેત સા

વાત્સલ્યસહિતા ધેનુ યથા વત્સમનુવ્રજેત્ ।
તથાનુગચ્છેત્સા દેવી સ્વભક્તં શરણાગતમ્

અગસ્ત્ય ઉવાચ
શરણાગતશબ્દસ્ય કોર્ઽથો વદ હયા નન ।
વત્સં ગૌરિવ યં ગૌરી ધાવન્તમનુધાવતિ

હયગ્રીવ ઉવાચ
યઃ પુમાનખિલં ભારમૈહિકામુષ્મિકાત્મકમ્ ।
શ્રીદેવતાયાં નિક્ષિપ્ય સદા તદ્ગતમાનસઃ

સર્વાનુકૂલઃ સર્વત્ર પ્રતિકૂલવિવર્જિતઃ ।
અનન્યશરણો ગૌરીં દૃઢં સમ્પ્રાર્થ્ય રક્ષણે

રક્ષિષ્યતીતિ વિશ્વાસસ્તત્સેવૈકપ્રયોજનઃ ।
વરિવસ્યાતત્પરઃ સ્યાત્સા એવ શરણાગતિઃ

યદા કદાચિત્સ્તુતિનિન્દનાદૌ નિન્દન્તુ લોકાઃ સ્તુવતાં જનો વા ।
ઇતિ સ્વરૂપં સુધિયા સમીક્ષ્ય વિષાદખેદૌ ન ભજેત્પ્રપન્નઃ

અનુકૂલસ્ય સંકલ્પઃ પ્રતિકૂલસ્ય વર્જનમ્ ।
રક્ષિષ્યતીતિ વિશ્વાસો ગોપ્તૃત્વવરણં તથા

આત્મનિક્ષેપકાર્પણ્યે ષડ્વિધા શરણાગતિઃ ।
અઙ્ગીકૃત્યાત્મનિક્ષેપં પઞ્ચાઙ્ગાનિ સમર્પયેત્ ।
ન હ્યસ્ય સદૃશં કિઞ્ચિદ્ભુક્તિમુક્ત્યોસ્તુ સાધનમ્

અમાનિત્વમદંભિત્વમહિંસા ક્ષાન્તિરાર્જવમ્ ।
આચાર્યોપાસનં શૌચં સ્થૈર્યમાત્મવિનિગ્રહઃ

ઇન્દ્રિયાર્થેષુ વૈરાગ્યમનહઙ્કાર એવ ચ ।
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિદુઃખદોષાનુદર્શનમ્ ।
અસક્તિરનભિષ્વઙ્ગઃ પુત્રદારગૃહાદિષુ

નિત્યં ચ સમચિત્તત્વમિષ્ટાનિષ્ટોપપત્તિષુ ।
મયિ ચાનન્યભાવેન ભક્તિખ્યભિચારિણી

વિવિક્તદેશસેવિત્વમરતિર્જનસંસદિ ।
અધ્યાત્મજ્ઞાનનિત્યત્વં તત્ત્વજ્ઞાનાર્થદર્શનમ્ ।
એતાનિ સર્વદા જ્ઞાનસાધનાનિ સમભ્યસેત્

તત્કર્મકૃત્તત્પરમસ્તદ્ભક્તઃ સંગવર્જિતઃ ।
નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યઃ સ યાતિ પરાં શ્રિયમ્

ગુરુસ્તુ માદૃશો ધીમાન્ખ્યાતો વાતાપિતાપન ।
શિષ્યો ઽપિ ત્વાદૃશઃ પ્રોક્તો રહસ્યામ્નાયદેશિકઃ