બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.38

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે લલિતોપાખ્યાને ગૃહરાજાન્તરકથનં નામ સપ્તત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
અગસ્ત્ય ઉવાચ
શ્રુતમેતન્મહાવૃત્તમાવિર્ભાવાદિકં મહત્ ।
ભણ્ડાસુરવધશ્ચૈવ દેવ્યાઃ શ્રીનગરસ્થિતિઃ

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ તસ્યા મત્રસ્ય સાધનમ્ ।
તન્મન્ત્રાણાં લક્ષણં ચ સર્વમેતન્નિવેદય

હયગ્રીવ ઉવાચ
સર્વેભ્યો ઽપિ પદાર્થેભ્યઃ શાબ્દં વસ્તુ મહત્તરમ્ ।
સર્વેભ્યો ઽપિ હિ શબ્દેભ્યો વેદરાશિર્મહાન્મુને

સર્વેભ્યો ઽપિ હિ વેદેભ્યો વેદમન્ત્રા મહત્તરાઃ ।
સર્વેભ્યો વેદમન્ત્રેભ્યો વિષ્ણુમન્ત્રા મહત્તરાઃ

તેભ્યો ઽપિ દૌર્ગમન્ત્રાસ્તુ મહાન્તો મુનિપુઙ્ગવ ।
તેભ્યો ગાણપતા મન્ત્રા મુને વીર્ય મહત્તરાઃ

તેભ્યો ઽપ્યર્કસ્ય મન્ત્રાસ્તુ તેભ્યઃ શૈવા મહત્તરાઃ ।
તેભ્યો ઽપિ લક્ષ્મીમન્ત્રાસ્તુ તેભ્યઃ સારસ્વતા વરાઃ

તેભ્યો ઽપિ ગિરિજામન્ત્રાસ્તેભ્યશ્ચામ્નાયભેદજાઃ ।
સર્વામ્નાયમનુભ્યો ઽપિ વારાહા મનવો વરાઃ

તેભ્યઃ શ્યામામનુવરા વિશિષ્ટા ઇલ્વલાન્તક ।
તેભ્યો ઽપિ લલિતામન્ત્રા દશભેદવિભેદિતાઃ

તેષુ દ્વૌ મનુરાજૌ તુ વરિષ્ઠૌ વિન્ધ્યમર્દન ।
લોપામુદ્રા કામરાજ ઇતિ ખ્યાતિમુપાગતૌ

હ્રાદિસ્તુ લોપામુદ્રા સ્યાત્કામરાજસ્તુ કાદિકાઃ ।
હંસાદેર્વાચ્યતાં યાતાઃ કામરાજો મહેસ્વરઃ

સ્મરાદેર્વાચ્યતાં યાતા દેવી શ્રીલલિતાંબિકા ।
હાદિકાદ્યોર્મન્ત્રયોસ્તુ ભેદો વર્ણત્રયોદ્ભવઃ

ત્યોશ્ચ કામરાજો ઽયં સિદ્ધિદો ભક્તિશાલિનામ્ ।
શિવેન શક્ત્યા કામેન ક્ષિત્યા ચૈવ તુ માયયા

હંસેન ભૃગુણા ચૈવ કામેન શશિમૌલિના ।
શક્રેણ ભુવનેશેન ચન્દ્રેણ ચ મનોભુવા

ક્ષિત્યા હૃલ્લેખયા ચૈવ પ્રોક્તો હંસાદિમન્ત્રરાટ્ ।
કામાદિમન્ત્રરાજસ્તુ સ્મરયોનિઃ શ્રિયો મુખે

પઞ્ચત્રિકમહાવિદ્યા લલિતાંબા પ્રવાચિકામ્ ।
યે યજન્તિ મહાભાગાસ્તેષાં સર્વત્ર સિદ્ધયે

સદ્ગુરોસ્તુ મનું પ્રાપ્ય ત્રિપઞ્ચાર્ણપરિષ્કૃતમ્ ।
સમ્યક્સંસાધયેદ્વિદ્વાન્વક્ષ્યમાણપ્રકારતઃ

તત્ક્રમેણ પ્રવક્ષ્યામિ સાવધાનો મુને શૃણુ ।
પ્રાતરુત્થાય શિરસિસ્મૃત્વા કમલમુજ્જ્વલમ્

સહસ્રપત્રશોભાઢ્યં સકેશરસુકર્ણિકમ્ ।
તત્ર શ્રીમદ્ગુરું ધ્વાત્વા પ્રસન્નં કરુણામયમ્

તતોબહિર્વિનિર્ગત્ય કુર્યાચ્છૌચાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
અથાગત્ય ચ તૈલેન સામોદેન વિલેપિતઃ

ઉદ્વર્તિતશ્ચ સુસ્નાતઃ શુદ્ધેનોષ્ણેન વારિણા ।
આપો નિસર્ગતઃ પૂતાઃ કિં પુનર્વહ્નિસંયુતાઃ ।
તસ્માદુષ્ણોદકે સ્નાયાત્તદભાવે યથોદકમ્

પરિધાય પટૌ શુદ્ધે કૌસુમ્ભૌ વાથ વારુણૌ ।
આચમ્ય પ્રયતો વિદ્વાન્હૃદિ ધ્યાયન્પરાંબિકામ્

ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રં ત્રિપુણ્ડં વા પટ્ટવર્ધનમેવ વા ।
અગસ્ત્યપત્રાકારં વા ધૃત્વા ભાલે નિજોચિતમ્ ।
અન્તર્હિતશ્ચ શુદ્ધાત્મા સન્ધ્યાવન્દનમાચરેત્

અશ્વત્થપત્રાકારેણ પાત્રેણ સકુશાક્ષતમ્ ।
સપુષ્પચન્દનં ચાર્ધ્યં માર્તણ્ડાય સમુત્ક્ષિપેત્

તથાર્ધ્યભાવદેવત્વાલ્લલિતાયૈ ત્રિરર્ધ્યકમ્ ।
તર્પ્પયિત્વા યથાશક્તિ મૂલેન લલિતેશ્વરીમ્

દેવર્ષિપિતૃવર્ગાંશ્ચ તર્પયિત્વા વિધાનતઃ ।
દિવાકરમુપાસ્થાય દેવીં ચ રવિબિમ્બગામ્

મૌની વિશુદ્ધહૃદયઃ પ્રવિશ્ય મખમન્દિરમ્ ।
ચારુકર્પૂરકસ્તૂરીચન્દનાદિવિલેપિતઃ

ભૂષણૈર્ભૂષિતાઙ્ગશ્ચ ચારુશૃઙ્ગારવેષધૃક્ ।
આમોદિકુસુમસ્રગ્ભિરવતંસિતકુન્તલઃ

સંકલ્પભૂષણો વાથ યથાવિભવભૂષણઃ ।
પૂજાખણ્ડે વક્ષ્યમાણાન્કૃત્વા ન્યાસાનનુક્રમાત્

મૃદ્વાસને સમાસીનો ધ્યાયેચ્છ્રીનગરં મહત્ ।
નાનાવૃક્ષમહોદ્યાનમારભ્ય લલિતાવધિ

ધ્યાયેચ્છ્રીનગરં દિવ્યં બહિરન્તરતઃ શુચિઃ ।
પૂજાખણ્ડોક્તમાર્ગેમ પૂજાં કૃત્વા વિલક્ષણઃ

અક્ષમાલાં સમાદાય ચન્દ્રકસ્તૂરિવાસિતામ્ ।
ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્ખો વા જપેત્સિંહાસનેશ્વરીમ્ ।
ષટ્ત્રિંશલ્લક્ષસંખ્યાં તુ જપેદ્વિદ્યા પ્રસીદતિ

તદ્દશાંશસ્તુ હોમઃ સ્યાત્તદ્દશાંશં ચ તર્પણમ્ ।
તદ્દશાંશં બ્રાહ્મણાનાં ભોજનં સમુદીરિતમ્

એવં સ સિદ્ધમન્ત્રસ્તુ કુર્યાત્કામ્યજપં પુનઃ ।
લક્ષમાત્રં જપિત્વા તુ મનુષ્યાન્વશમાનયેત્

લક્ષદ્વિતયજાપ્યેન નારીઃ સર્વા વશં નયેત્ ।
લક્ષત્રિતયજાપેન સર્વાન્વશયતે નૃપાન્

ચતુર્લક્ષજપે જાતે ક્ષુભ્યન્તિ ફણિકન્યકાઃ ।
પઞ્ચલક્ષજપે જાતે સર્વાઃ પાતાલયોષિતઃ

ભૂલોકસુન્દરીવર્ગો વશ્યઃષડ્લક્ષજાપતઃ ।
ક્ષુભ્યન્તિ સપ્ત લક્ષેણ સ્વર્ગલોકમૃગીદૃશઃ

દેવયોનિભવાઃ સર્વે ઽપ્યષ્ટલક્ષજપાદ્વશાઃ ।
નવલક્ષેણ ગીર્વાણા નખિલાન્વશમાનયેત્

લક્ષૈકાદશજાપ્યેન બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાન્ ।
લક્ષદ્વાદશજાપેન સિદ્ધીરષ્ટૌ વશં નયેત્

ઇન્દ્રસ્યેન્દ્રત્વમેતેન મન્ત્રેણ હ્યભવત્પુરા ।
વિષ્ણોર્વિષ્ણુત્વમેતેન શિવસ્ય શિવતામુના

ઇન્દોશ્ચન્દ્રત્વમેતેન ભાનોર્ભાસ્કરતામુના ।
સર્વાસાં દેવતાનાં ચ તાસ્તાઃ સિદ્ધય ઉજ્જ્વલાઃ ।
અનેન મન્ત્રરાજેન જાતા ઇત્યવધારય

એતન્મન્ત્રસ્ય જાપી તુ સર્વપાપવિવર્જિતઃ ।
ત્રૈલોક્યસુન્દરાકારો મન્મથસ્યાપિ મોહકૃત્

સર્વાભિઃ સિદ્ધિભિર્યુક્તઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વપૂજિતઃ ।
દર્શનાદેવ સર્વષામન્તરાલસ્ય પૂરકઃ

વાચા વાચસ્પતિસમઃ શ્રિયા શ્રીપતિસાનભઃ ।
બલે મરુત્સમાનઃ સ્યાત્સ્થિરત્વે હિમવાનિવ

ઔન્નત્યે મેરુતુલ્યઃ સ્યાદ્ગાંભીર્યેણ મહાર્ણવઃ ।
ક્ષણાત્ક્ષોભકરો મૂર્ત્યા ગ્રામપલ્લીપુરાદિષુ

ઈષદ્ભૂભઙ્ગમાત્રેણ સ્તમ્ભકો જૃંભકસ્તથા ।
ઉચ્ચાટકો મોહકશ્ચ મારકો દુષ્ટચેતસામ્

ક્રુદ્ધઃ પ્રસીદતિ હઠાત્તસ્ય દર્શનહર્ષિતઃ ।
અષ્ટાદશસુ વિદ્યાસુ નિરૂઢિમભિગચ્છતિ

મન્દાકિનીપૂરસમા મધુરા તસ્ય ભારતી ।
ન તસ્યાવિદિતં કિઞ્ચિત્સર્વશાસ્ત્રેષુ કુમ્ભજ

દર્શનાનિ ચ સર્વાણિ કર્તુ ખણ્ડયિતું પટુઃ ।
તત્ત્વઞ્જાનાતિ નિખિલં સર્વજ્ઞત્વં ચ ગચ્છતિ

સદા દયાર્દ્રહૃદયં તસ્ય સર્વેષુ જન્તુષુ ।
તત્કોપાગ્નેર્વિષયતાં ગન્તું નાલં જગત્ત્રયી

તસ્ય દર્શનવેલાયાં શ્લથન્નીવીનિબન્ધનાઃ ।
વિશ્રસ્તરશનાબન્ધા ગલત્કુણ્ડલસઞ્ચયાઃ

ઘર્મવારિકણશ્રેણીમુક્તાભૂષિતમૂર્તયઃ ।
અત્યન્તરાગતરલવ્યાપારનયનાઞ્ચલાઃ

સ્રંસમાનકરાંભોજમણિકઙ્કણપઙ્ક્તયઃ ।
ઊરુસ્તમ્ભેન નિષ્પન્દા નમિતાસ્યાશ્ચ લજ્જયા

દ્રવત્કન્દર્પસદનાઃ પુલકાઙ્કુરભૂષણાઃ ।
અન્યમાકારમિવ ચ પ્રાપ્તા માનસજન્મના

દીપ્યમાના ઇવોદ્દામરાગજ્વાલાકદંબકૈઃ ।
વીક્ષ્યમાણા ઇવાનઙ્ગશરપાવકવૃષ્ટિભિઃ

ઉત્કણ્ઠયા તુદ્યમાનાઃ ખિદ્યમાના તનૂષ્મણા ।
સિચ્યમાનાઃ શ્રમજલૈઃ શુચ્યમાનાશ્ચ લજ્જયા

કુલં જાતિં ચ શીલં ચ લજ્જાં ચ પરિવારકમ્ ।
લોકાદ્ભયં બન્ધુભયં પરલોકભયે તથા

મુઞ્ચન્ત્યો હૃદિ યાચન્ત્યો ભવન્તિ હરિણીદૃશઃ ।
અરણ્યે પત્તને વાપિ દેવાલયમઠેષુ વા ।
યત્ર કુત્રાપિ તિષ્ઠન્તં તં ધાવન્તિ મૃગીદૃશઃ

અત્યાહતો યથૈવાંભોબિન્દુર્ભ્રમતિ પુષ્કરે ।
તદ્વદ્ભ્રમન્તિ ચિત્તાનિ દર્શને તસ્ય સુભ્રુવામ્

વિનીતાનવનીતાનાં વિદ્રાવણમહાફલમ્ ।
તં સેવન્તે સમસ્તાનાં વિદ્યાનામપિ પઙ્ક્તયઃ

ચન્દ્રાર્કમણ્ડલદ્વન્દ્વકુચમણ્ડલશોભિની ।
ત્રિલોકે લલના તસ્ય દર્શનાદનુરજ્યતિ ।
અન્યાસાં તુ વરાકીણાં વક્તવ્યં કિં તપોધન

પત્તનેષુ ચ વીથીષુ ચત્વરેષુ વનેષુ ચ ।
તત્કીર્તિઘોષણા પુણ્યા સદા દ્યુસદ્દ્રુમાયતે

તસ્ય દર્શનતઃ પાપ જાલં નશ્યતિ પાપિનામ્ ।
તદ્ગુણા એવ ઘોક્ષ્યન્તે સર્વત્ર કવિપુઙ્ગવૈઃ

ભિન્નૈર્વર્ણૈરાયુધૈશ્ચ ભિન્નૈર્વાહનભૂષણૈઃ ।
યે ધ્યાયન્તિ મહાદેવીં તાસ્તાઃ સિદ્ધીર્ભઞ્જતિ તે

મનોરાદિમખણ્ડસ્તુ કુન્દેન્દુધવલદ્યુતિઃ ।
અહશ્ચક્રે જ્વલજ્જ્વાલશ્ચિન્તનીયસ્તુ મૂલકે

ઇન્દ્રગોપક સંકાશો દ્વિતીયો મનુખણ્ડકઃ ।
નીભાલનીયે ઽહશ્ચક્રે આબાલાન્તજ્વલચ્છિખઃ

અથ બાલાદિપદ્મસ્થદ્વિદલાંબુજકોટરે ।
નીભાલનીયસ્તાર્તીયખણ્ડો દુરિતખણ્ડકઃ

મુક્તા ધ્યેયા શશિજોત્સ્ના ધવલાકૃતિરંબિકા ।
રક્તસંધ્યકરોચિઃ સ્યાદ્વશીકરણકર્મણિ

સર્વસંપત્તિલાભે તુ શ્યામલાઙ્ગી વિચિન્ત્યતે ।
નીલા ચ મૂકીકરણે પીતા સ્તંભનકર્મણિ

કવિત્વે વિશદાકારા સ્ફટિકોપલનિર્મલા ।
ધનલાભે સુવર્ણાભા ચિન્ત્યતે લલિતાંબિકા

આમૂલમાબ્રહ્મબિલં જ્વલન્માણિક્યદીપવત્ ।
યે ધ્યાયન્તિ મહાપુઞ્જં તે સ્યુઃ સંસિદ્ધસિદ્ધયઃ

એવં બહુપ્રકારેણ ધ્યાનભેદેન કુમ્ભજ ।
નિભાલયન્તઃ શ્રીદેવીં ભજન્તિ મહતીં શ્રિયમ્ ।
પ્રાપ્યતે સદ્ભિરેવૈષા નાસદ્ભિસ્તુ કદાચન

યૈસ્તુ તપ્તં તપસ્તીવ્રં તૈરેવાત્મનિ ધ્યાયતે ।
તસ્ય નો પશ્ચિમં જન્મ સ્વયં યો વા ન શઙ્કરઃ ।
ન તેન લભ્યતે વિદ્યા લલિતા પરમેશ્વરી

વંશે તુ યસ્ય કસ્યાપિ ભવેદેષ મનુર્યદિ ।
તદ્વંશ્યાઃ સર્વ એવ સ્યુર્મુક્તાસ્તૃપ્તા ન સંશયઃ

ગુપ્તાદ્ગુપ્તતરૈવૈષા સર્વશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચિતા ।
વેદાઃ સમસ્તશાસ્ત્રાણિ સ્તુવન્તિ લલિતેશ્વરીમ્

પરમાત્મેયમેવ સ્યાદિયમેવ પરા ગતિઃ ।
ઇયમેવ મહત્તીર્થમિયમેવ મહત્ફલમ્

ઇમાં ગાયન્તિ મુનયો ધ્યાયન્તિ સનકાદયઃ ।
અર્ચન્તીમાં સુરશ્રેષ્ઠા બ્રહ્માદ્યાઃ પઞ્ચસિદ્ધિદામ્

ન પ્રાપ્યતે કુચારિત્રૈઃ કુત્સિતૈઃ કુટિલાશયૈઃ ।
દૈવબાહ્યૈર્વૃથાતર્કૈર્વૃથા વિભ્રાન્ત બુદ્ધિભિઃ

નષ્ટૈરશીલૈરુચ્છિષ્ટૈઃ કુલભ્રષ્ટૈશ્ચ નિષ્ઠુરૈઃ ।
દર્શનદ્વેષિભિઃ પાપશીલૈરાચારનિન્દકૈઃ

ઉદ્ધતૈરુદ્ધતાલાપૈર્દાંભિકૈરતિમાનિભિઃ ।
એતાદૃશાનાં મર્ત્યાનાં દેવાનાં ચાતિદુર્લભા

દેવતાનાં ચ પૂજ્યત્વમસ્યાઃ પ્રોક્તં ઘટોદ્ભવ ।
ભણ્ડાસુર વધાયૈષા પ્રાદુર્ભૂતા ચિદગ્નિતઃ

મહાત્રિપુરસુન્દર્યા સૂર્તિસ્તેજોવિજૃંભિતા ।
કામાક્ષીતિ વિધાત્રા તુ પ્રસ્તુતા લલિતેશ્વરી

ધ્યાયતઃ પરયા ભક્ત્યા તાં પરાં લલિતાંબિકામ્ ।
સદાશિવસ્ય મનસો લાલનાલ્લલિતાભિધા

યદ્યત્કૃતવતી કૃત્યં તત્સર્વં વિનિવેદિતમ્ ।
પૂજાવિધાનમખિલં શાસ્ત્રોક્તેનૈવ વર્ત્મના ।
ખણ્ડાન્તરે વદિષ્યામિ તદ્વિલાસં મહાદ્ભુતમ્