બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.32

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે લલિતોપાખ્યાને હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે સપ્તકક્ષ્યા મતઙ્ગકન્યાપ્રાદુર્ભાવો નામૈકત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
અગસ્ત્ય ઉવાચ
લોહાદિસપ્તશાલાનાં રક્ષકા એવ સંતિ વૈ ।
તન્નામકીર્તય પ્રાજ્ઞ યેન મે સંશયચ્છિદા

હયગ્રીવ ઉવાચ
નાનાવૃક્ષમહોદ્યાને વર્તતે કુંભસંભવ ।
મહાકાલઃ સર્વલોકભક્ષકઃ શ્યામવિગ્રહઃ

શ્યામકઞ્ચુકધારી ચ મદારુણવિલોચનઃ ।
બ્રહ્માણ્ડચષકે પૂર્ણં પિબન્વિશ્વરસાયનમ્

મહાકાલીં ઘનશ્યામામનઙ્ગાર્દ્રામપાઙ્ગયન્ ।
સિંહાસને સમાસીનઃ કલ્પાન્તે કલનાત્મકે

લલિતાધ્યાનસંપન્નો લલિતાપૂજનોત્સુકઃ ।
વિતન્વંલ્લરિતાભક્તેઃ સ્વાયુષો દીર્ઘ દીર્ઘતામ્ ।
કાલમૃત્યુપ્રમુખ્યૈશ્ચ કિઙ્કરૈરપિ સેવિતઃ

મહાકાલીમહાકાલૌ લલિતાજ્ઞાપ્રવર્ત્તકૌ ।
વિશ્વં કલયતઃ કૃત્સ્નં પ્રથમે ઽધ્વનિ વાસિનૌ

કાલચક્રં મતઙ્ગસ્ય તસ્યૈવાસનતાં ગતામ્ ।
ચતુરાવરણોપેતં મધ્યે બિન્દુમનોહરમ્

ત્રિકોણંપઞ્ચકોણં ચ ષોડશચ્છદપઙ્કજમ્ ।
અષ્ટારપઙ્કજં ચૈવં મહાકાલસ્તુ મધ્યગઃ

ત્રિકોણે તુ મહાકાલ્યા મહાસંધ્યા મહાનિશા ।
એતાસ્તિસ્રો મહાદેવ્યો મહાકાલસ્ય શક્તયઃ

તત્રૈવ પઞ્ચકોણાગ્રે પ્રત્યૂષશ્ચ પિતૃપ્રસૂઃ ।
પ્રાહ્ણાપરાહ્ણમધ્યાહ્નાઃ પઞ્ચ કાલસ્ય શક્તયઃ

અથ ષોડશપત્રાબ્જે સ્થિતા શક્તીર્મુને શૃણુ ।
દિનમિશ્રા તમિસ્રા ચ જ્યોત્સ્ની ચૈવ તુ પક્ષિણી

પ્રદોષા ચ નિશીથા ચ પ્રહરા પૂર્ણિમાપિ ચ ।
રાકા ચાનુમતિશ્ચૈવ તથૈવામાવસ્યિકા પુનઃ

સિનીવાલી કુહૂર્ભદ્રા ઉપરાગા ચ ષોડશી ।
એતા ષોડશમાત્રસ્થાઃ શક્તયઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ

કલા કાષ્ઠા નિમેષાશ્ચ ક્ષણાશ્ચૈવ લવાસ્ત્રુટિઃ ।
મુહુર્તાઃ કુતપાહોરા શુક્લપક્ષસ્તથૈવ ચ

કૃષ્ણપક્ષાયનાશ્ચૈવ વિષુવા ચ ત્રયોદશી ।
સંવત્સરા ચ પરિવત્સરેડાવત્સરાપિ ચ

એતાઃષોડશ પત્રાબ્જવાસિન્યઃ શક્તયઃ સ્મૃતાઃ ।
ઇદ્વત્સરા તતશ્ચેન્દુવત્સરાવત્સરે ઽપિ ચ

તિથિર્વારાંશ્ચ નક્ષત્રં યોગાશ્ચ કરણાનિ ચ ।
એતાસ્તુ શક્તયો નાગપત્રાંભોરુહસંસ્થિતાઃ

કલિઃ કલ્પા ચ કલના કાલી ચેતિ ચતુષ્ટયમ્ ।
દ્વારપાલકતાં પ્રાપ્તં કાલચ ક્રસ્ય ભાસ્વતઃ

એતા મહાકાલદેવ્યો મદપ્રહસિતાનનાઃ ।
મદિરાપૂર્ણચષકમશેષં ચારુણપ્રભમ્ ।
દધાનાઃ શ્યામલાકારાઃ સર્વાઃ કાલસ્ય યોષિતઃ

લલિતાપૂજનધ્યાનજપસ્તોત્રપરાયણાઃ ।
નિષેવન્તે મહાકાલં કાલચક્રાસનસ્થિતમ્

અથ કલ્પકવટ્યાસ્તુ રક્ષકઃ કુમ્ભસંભવ ।
વસન્તર્તુર્મહાતેજા લલિતાપ્રિયકિઙ્કરઃ

પુષ્પસિંહાસનાસીનઃ પુષ્પમાધ્વીમદારુણાઃ ।
પુષ્પાયુધઃ પુષ્પભૂષઃ પુષ્પચ્છત્રેણ શોભિતઃ

મધુશ્રીર્માધવશ્રીશ્ચ દ્વે દેવ્યૌ તસ્ય દીવ્યતઃ ।
પ્રસૂનમદિરામત્તે પ્રસૂનશરલાલસે

સન્તાનવાટિકાપાલો ગ્રીષ્મર્તુસ્તીક્ષ્ણલોચનઃ ।
લલિતાકિઙ્કરો નિત્યં તસ્યાસ્ત્વાજ્ઞાપ્રવર્તકઃ

શુક્ર શ્રીશ્ચ શુચિશ્રીશ્ચ તસ્ય ભાર્યે ઉભે સ્મૃતે ।
હરિચન્દનવાટી તુ મુને વર્ષર્તુના સ્થિતા

સ વર્ષર્ન્તુર્મહાતેજા વિદ્યુત્પઙ્ગલલોચનઃ ।
વજ્રાટ્ટહાસમુખરો મત્તજીમૂતવાહનઃ

જીમૂતકવચચ્છન્નો મણિકાર્મુકધારકઃ ।
લલિતાપૂજનધ્યાનજપસ્તોત્રપરાયણઃ

વર્તતે વિન્ધ્યમથન ત્રૈલોક્યાહ્લાદદાયકઃ ।
નભઃશ્રીશ્ચ નભસ્યશ્રીઃ સ્વરસ્વારસ્વમાલિની

અમ્બા દુલા નિરલિશ્ચાભ્રયન્તી મેઘયન્ત્રિકા ।
વર્ષયન્તી ચિબુણિકા વારિધારા ચ શક્તયઃ

વર્ષન્ત્યો દ્વાદશ પ્રોક્તા મદારુણવિલોચનાઃ ।
તાભિઃ સમં સ વર્ષર્તુઃ શક્તિભિઃ પરમેશ્વરીમ્

સદૈવ સંજપન્નાસ્તે નિજોત્થૈઃ પુષ્પમણ્ડલૈઃ ।
લલિતાભક્તદેશાંસ્તુ ભૂષયન્સ્વસ્ય સમ્પદા

તદ્વૈરિણાં તુ વસુધામનાબૃષ્ટ્યા નિપીડયન્ ।
વર્તતે સતતં દેવીકિઙ્કરૌ જલદાગમઃ

મન્દારવાટિકાયાં તુ સદા શરદૃતુર્વસન્ ।
તાં કક્ષાં રક્ષતિ શ્રીમાંલ્લોકચિત્તપ્રસાદનઃ

ઇષશ્રીશ્ચ તથોર્જશ્રીસ્તસ્યર્તોઃ પ્રાણનાયિકે ।
તાબ્યાં સંજહ્રતુસ્તોયં નિજોત્થૈઃ પુષ્પમણ્ડલૈઃ ।
અભ્યર્ચયતિ સામ્રાજ્ઞીં શ્રીકામેશ્વરયોષિતમ્

હેમન્તર્તુર્મહાતેજા હિમશીતલવિગ્રહઃ ।
સદા પ્રસન્નવદનો લલિતાપ્રિયકિઙ્કરઃ

નિજોત્થૈઃ પુષ્પસંભારૈરર્ચયન્પરમેશ્વરીમ્ ।
પારિજાતસ્ય વાટીં તુ રક્ષતિ જ્વલનાર્દનઃ

સહઃશ્રીશ્ચ સહસ્યશ્રીસ્તસ્ય દ્વે યોષિતે શુભે ।
કદમ્બવનવાટ્યાસ્તુ રક્ષકઃ શિશિરાકૃતિઃ

શિશિરર્તુર્મુનિશ્રેષ્ઠ વર્તતે કુમ્ભસમ્ભવ ।
સા કક્ષ્યા તેન સર્વત્ર શીશિરીકૃતભૂતલા

તદ્વાસિની તતઃ શ્યામા દેવતા શિશિરાકૃતિઃ ।
તપઃશ્રીશ્ચ તપસ્યશ્રીસ્તસ્ય દ્વે યોષિદુત્તમે ।
તાભ્યાં સહાર્ચયત્યંબાં લલિતાં વિશ્વપાવનીમ્

અગસ્ત્ય ઉવાચ
ગન્ધર્વવદન શ્રીમન્નાનાવૃક્ષાદિસપ્તકૈઃ ।
પ્રથમોદ્યાનપાલસ્તુ મહાકાલો મયા શ્રિતઃ

ચતુરાવરણં ચક્રં ત્વયા તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ।
ષણ્ણામૃતૂનામન્યેષાં કલ્પકોદ્યાનવાટિષુ ।
પાલકત્વં શ્રુતં ત્વત્તશ્ચક્રદેવ્યસ્તુ ન શ્રુતાઃ

અત એવ વસન્તાદિચક્રાવરણદેવતાઃ ।
ક્રમેણ બ્રૂહિ ભગવન્સર્વજ્ઞો ઽસિ યતો મહાન્

હયગ્રીવ ઉવાચ
આકર્ણય મુનિશ્રેષ્ટ તત્તચ્ચક્રસ્થદેવતાઃ

કાલચક્રં પુરા પ્રોક્તં વાસન્તં ચક્રમુચ્યતે ।
ત્રિકોણં પઞ્ચકોણં ચ નાગચ્છદસરોરુહમ્ ।
ષોડશારં સરોજં ચ દશારદ્વિતયં પુનઃ

ચતુરસ્રં ચ વિજ્ઞેયં સપ્તાવરણસંયુતમ્ ।
તન્મધ્યે બિન્દુચક્રસ્થો વસન્તર્તુર્મહાદ્યુતિ

તદેકદ્વયસંલગ્ને મધુશ્રીમાધવશ્રિયૌ ।
ઉભાભ્યાં નિજહસ્તાભ્યામુભયોસ્તનમેકકમ્

નિપીડયન્સ્વહસ્તસ્ય યુગલેન સસૌરભમ્ ।
સપુષ્પમદિરાપૂર્મચષકં પિશિતં વહન્

એવમેવ તુ સર્વર્તુધ્યાનં વિન્ધ્યનિષૂદન ।
વર્ષર્તોસ્તુ પુનર્ધ્યાને શક્તિદ્વિતયમાદિમમ્ ।
અઙ્કસ્થિતં તુ વિજ્ઞેયં શક્તયો ઽન્યાઃ સમીપગાઃ

અથ વાસન્તચક્રસ્થદેવીઃ શૃણુ વદામ્યમ્ ।
મધુશુક્લપ્રથમિકા મધુશુક્લદ્વિતીયિકા

મધુશુક્લતૃતીયા ચ મધુશુક્લચતુર્થિકા ।
મધુશુક્લા પઞ્ચમી ચ મધુશુક્લા ચ ષષ્ઠિકા

મધુશુક્લા સપ્તમી ચ મધુશુક્લાષ્ટમી પુનઃ ।
નવમી મધુશુક્લા ચ દશમી મધુશુક્લિકા

મધુશુક્લૈકાદશી ચ દ્વાદશી મધુશુક્લતઃ ।
મધુશુક્લત્રયોદશ્યાં મધુશુક્લા ચતુર્દશી

મધુશુક્લા પૌર્ણમાસી પ્રથમા મધુકૃષ્ણિકા ।
મધુકૃષ્ણા દ્વિતીયા ચ તૃતીયા મધુકૃષ્ણિકા

ચતુર્થી મધુકૃષ્ણા ચ મધુકૃષ્મ ચ પઞ્ચમી ।
ષષ્ટી તુ મધુકૃષ્ણા સ્યાત્સપ્તમી મધુકૃષ્મતઃ

મધુકૃષ્ણાષ્ટમી ચૈવ નવમીમધુકૃષ્ણતઃ ।
દશમી મધુકૃષ્ણા ચ વિન્ધ્યદર્પનિષૂદન

મધુકૃષ્ણૈકાદશી તુ દ્વાદશી મધુકૃષ્ણતઃ ।
મધુકૃષ્ણત્રયોદશ્યા મધુકૃષ્ણચતુર્દશી

મધ્વમા ચેતિ વિજ્ઞેયાસ્ત્રિંશદેતાસ્તુ શક્તયઃ ।
એવમેવ પ્રકારેણ માધવાખ્યો પરિસ્થિતાઃ

શુક્લપ્રતિપદાદ્યાસ્તુ શક્તયસ્ત્રિંશદન્યકાઃ ।
મિલિત્વા ષષ્ટિસંખ્યાસ્તુ ખ્યાતા વાસન્તશક્તયઃ

સ્વૈઃ સ્વૈર્મન્ત્રૈસ્તત્ર ચક્રે પૂજનીયા વિધાનતઃ ।
વાસન્તચક્રરાજસ્ય સપ્તાવરણભૂમયઃ

ષષ્ટિઃ સ્યુર્દૈવતાસ્તાસુ ષષ્ટિભૂમિષુ સંસ્થિતાઃ ।
વિભજ્ય ચાર્ચનીયાઃ સ્યુસ્તત્તન્મન્ત્રૈસ્તુ સાધકૈઃ

તથા વાસન્તચક્રં સ્યાત્તથૈવાન્યેષુ ચ ત્રિષુ ।
દેવતાસ્તુ પરં ભિન્નાઃ શુક્રશુચ્યાદિભેદતઃ

શક્તયઃ ષષ્ટિસંખ્યાતા ગ્રીષ્મચક્રે મહોદયાઃ ।
એવં વર્ષાદિકે ચક્રે ભેદાન્નભવભસ્યજાન્

ષષ્ટિ ષષ્ટિસુ શક્તીનાં ચક્રેચક્રે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
ગ્રન્થવિસ્તારભીત્યા તુ તત્સંખ્યાનાદ્વિરમ્યતે

આર્તવ્યાઃ શક્તયસ્ત્વેતા લલિતાભક્ત સૌખ્યદાઃ ।
લલિતાપૂજનધ્યાનજપસ્તોત્રપરાયણાઃ

કલ્પાદિવાટિકાચક્રે સઞ્ચરન્ત્યો મદાલસાઃ ।
સ્વસ્વપુષ્પોત્થમધુભિસ્તર્પયન્ત્યો મહેશ્વરીમ્

મિલિત્વા ચૈવ સંખ્યાતાઃ ષષ્ટ્યુત્તરશતત્રયમ્ ।
એવં સપ્તસુ શાલેષુ પાલિકાશ્ચક્રદેવતાઃ

નામકીર્તનપૂર્વં તુ પ્રોક્તસ્તુભ્યં પ્રપૃચ્છતે ।
અન્યેષામપિ શાલાનામુપાદાનં તુ પૂરકમ્ ।
વિસ્તારં તત્ર શક્તિં ચ કથયામ્યવધારય