બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.33

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસમ્વાદે લલિતોપાખ્યાને શ્રીનગરત્રિપુરાસપ્તકક્ષાપાલકદેવતાપ્રકાશન કથનં નામ દ્વાત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
હયગ્રીવ ઉવાચ
કથિતં સપ્તશાલાનાં લક્ષણં શિલ્પિભિઃ કૃતમ્ ।
અથ રત્નમયાઃ શાલાઃ પ્રકીર્ત્યન્તે ઽવધારય

સુવર્ણમયશાલસ્ય પુષ્પરાગમયસ્ય ચ ।
સપ્તયોજનમાત્રં સ્યાન્મધ્યેન્તરમુદાત્દૃતમ્

તત્ર સિદ્ધાઃસિદ્ધનાર્યઃ ખેલન્તિ મદવિહ્વલાઃ ।
રસૈ રસાયનૈશ્ચાપિ ખડ્ગૈઃ પાદાઞ્જનૈરપિ

લલિતાયાં ભક્તિયુક્તાસ્તર્પયન્તો મહાજનાન્ ।
વસંતિ વિવિધાસ્તત્ર પિબન્તિ મદિરારસાન્

પુષ્પરાગાદિશાલાનાં પૂર્વવદ્દ્વારકૢપ્તયઃ ।
પુષ્પરાગાદિશાલેષુ કવાટાર્ગલગોપુરમ્ ।
પુષ્પરાગાદિજં જ્ઞેયમુચ્ચેન્દ્વાદિત્યભાસ્વરમ્

હેમપ્રાકારચક્રસ્ય પુષ્પરાગમયસ્ય ચ ।
અન્તરે યા સ્વલી સાપિ પુષ્પરાગમયી સ્મૃતા

વક્ષ્યમાણમહાશાલાકક્ષાસુ નિખિલાસ્વપિ ।
તદ્વર્ણાઃ પક્ષિણસ્તત્ર તદ્વર્ણાનિ સરાંસિ ચ

તદ્વર્મસલિલા નદ્યસ્તદ્વર્ણાશ્ચ મણિદ્રુમાઃ ।
સિદ્ધજાતિષુ યે દેવીમુપાસ્ય વિવિધૈઃ ક્રમૈ ।
ત્યક્તવન્તો વપુઃ પૂર્વં તે સિદ્ધાસ્તત્ર સાંગનાઃ

લલિતામન્ત્રજપ્તારો લલિતાક્રમતત્પરાઃ ।
તે સર્વે લલિતાદેવ્યા નામકીર્તનકારિણઃ

પુષ્પરાગમહાશાલાન્તરે મારુતયોજને ।
પદ્મરાગમયઃ શાલશ્ચતુરસ્રઃ સમન્તતઃ

સ્થલી ચ પદ્મરાગઢ્યા ગોપુરાદ્યં ચ તન્મયમ્ ।
તત્ર ચારણદેશસ્થાઃ પૂર્વદેહવિનાશતઃ ।
સિદ્ધિં પ્રાપ્તા મહારાજ્ઞીચરમામ્ભોજસેવકાઃ

ચારણીનાં સ્ત્રિયશ્ચાપિ ચાર્વઙ્ગ્યો મદલાલસાઃ ।
ગાયન્તિ લલિતાદેવ્યા ગીતિબન્ધાન્મુહુર્મુહુઃ

તત્રૈવ કલ્પવૃક્ષાણાં મધ્યસ્થવેદિકાસ્થિતાઃ ।
ભર્તૃભિઃ સહચારિણ્યઃ પિબન્તિ મધુરં મધુ

પદ્મરાગમહાશાલાન્તરે મરુતયોજને ।
ગોમેદકમહાશાલઃ પૂર્વશાલાસમાકૃતિઃ ।
અતિતુઙ્ગો હીરશાલસ્તયોર્મધ્યે ચ હીરભૂઃ

તત્ર દેવીં સમભ્યર્ચ્ય પૂર્વજન્મનિ કુમ્ભજ ।
વસન્ત્યપ્સરસાં વૃન્દૈઃ સાકં ગન્ધર્વપુઙ્ગવાઃ

મહારાજ્ઞીગુણગણાન્ગાયન્તો વલ્લકીસ્વનૈઃ ।
કામભોજૈકરસિકાઃ કામસન્નિભવિગ્રહાઃ ।
સુકુમારપ્રકૃતયઃ શ્રીદેવીભક્તિશાલિનઃ

ગોમેદકસ્ય શાલસ્તુપૂર્વશાલસમાકૃતિઃ ।
તદન્તરે યોગિનીનાં ભૈરવાણાં ચ કોટયઃ ।
કાલસઙ્કર્ષણીમંબાં સેવન્તે તત્ર ભક્તિતઃ

ગોમેદકમહાશાલાન્તરે મારુતયોજને ।
ઉર્વશી મેનકા ચૈવ રમ્ભા ચાલંબુષા તથા

મઞ્જુઘોષા સુકેશી ચ પૂર્વચિત્તિર્ઘૃતાચિકા ।
કૃતસ્થલા ચ વિશ્વાચી પુઞ્જિકસ્થલયા સહ

તિલોત્તમેતિ દેવાનાં વેશ્યા એતાદૃશો ઽપરાઃ ।
ગન્ધર્વૈઃ સહ નવ્યાનિ કલ્પવૃક્ષમ ધૂનિ ચ

પિબન્ત્યો લલિતાદેવીં ધ્યાયન્ત્યશ્ચ મુહુર્મુહુઃ ।
સ્વસૌભાગ્યવિવૃદ્ધ્યર્થં ગુણયન્ત્યશ્ચ તન્મનુમ્

ચતુર્દશસુચોત્પન્ના સ્થાનેષ્વપ્સરસો ઽખિલાઃ ।
તત્રૈવ દેવીમર્ચન્ત્યો વસંતિ મુદિતાશયાઃ

અગસ્ત્ય ઉવાચ
ચતુર્દશાપિ જન્માનિ તાસામપ્સરસાં વિભો ।
કીર્તય ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ સર્વવિદ્યામહાનિધે

હયગ્રીવ ઉવાચ
બ્રાહ્મણો હૃદયં કામો મૃત્યુરુર્વી ચ મારુતઃ ।
તપનસ્ય કરાશ્ચન્દ્રકરો વેદાશ્ચ પાવકઃ

સૌદામિની ચ પીયૂષં દક્ષકન્યા જલં તથા ।
જન્મનઃ કારણાન્યેતાન્યા મનન્તિ મનીષિણઃ

ગીર્વાણગણ્યનારીણાં સ્ફુરત્સૌભાગ્યસંપદામ્ ।
એતાઃ સમસ્તા ગન્ધર્વૈઃ સાર્ધમર્ચન્તિ ચક્રિણીમ્

કિન્નરાઃ સહ નારીભિસ્તથા કિંપુરુષા મુને ।
સ્ત્રીભિઃ સહ મદોન્મત્તા હીરકસ્થલમાશ્રિતાઃ

મહારાજ્ઞીમન્ત્રજાપૈર્વિધૂતાશેષ કલ્મષાઃ ।
નૃત્યન્તશ્ચૈવ ગાયન્તો વર્તન્તે કુંભસંભવ

તત્રૈવ હીરકક્ષોણ્યાં વજ્રા નામ નદી મુને ।
વજ્રકારૈર્નિબિડિતા ભાસમાના તટદ્રુમૈઃ

વજ્રરત્નૈકસિકતા વજ્રદ્રવમયોદકા ।
સદા વહતિ સા સિંધુઃ પરિતસ્તત્ર પાવની

લલિતાપરમેશાન્યાં ભક્ત યે માનવોત્તમાઃ ।
તે તસ્યા ઉદકં પીત્વા વજ્રરૂપકલેવરાઃ ।
દીર્ઘાયુષશ્ચ નીરોગા ભવન્તિ કલશોદ્ભવ

ભણ્ડાસુરેણ ગલિતે મુક્તે વજ્રે શતક્રતુઃ ।
તરયાસ્તીરે તપસ્તેપે વજ્રેશીં પ્રતિ ભક્તિમાન્

તજ્જલાદુદિતા દેવી વજ્રં દત્ત્વા બલદ્વિષે ।
પુનરન્તર્દધેસો ઽપિ કૃતાર્થઃસ્વર્ગમેયિવાન્

અથ વજ્રાખ્યશાલસ્યાન્તરે મારુતયોજને ।
વૈદૂર્યશાલ ઉત્તુઙ્ગઃ પૂર્વવદ્ગોપુરાન્વિતઃ ।
સ્થાલી ચ તત્ર વૈદૃર્યનિર્મિતા ભાસ્વરાકૃતિઃ

પાતાલવાસિનો યેયે શ્રીદેવ્યર્ચનસાધકાઃ ।
તે સિદ્ધમૂર્તયસ્તત્ર વસન્તિ સુખમેદુરાઃ

શેષકર્કેટકમહાપદ્મવાસુકિશઙ્ખકાઃ ।
તક્ષકઃ શઙ્ખચૂડશ્ચ મહાદન્તો મહાફણઃ

ઇત્યેવમાદયસ્તત્ર નાગા નાગાસ્ત્રયો ઽપિ ચ ।
બલીન્દ્રપ્રમુખાનાં ચ દૈત્યાનાં ધર્મવર્તિનામ્ ।
ગણસ્તત્ર તથા નાગૈઃ સાર્ધં વસતિ સાંગનાઃ

લલિતામન્ત્ર જપ્તારો લલિતાશાસ્ત્રદીક્ષિતાઃ ।
લલિતાપૂજકા નિત્યં વસન્ત્યસુરભોગિનઃ

તત્ર વૈદૂર્યકક્ષાયાં નદ્યઃ શિશિરપાથસઃ ।
સરાંસિવિમલાંભાંસિ સારસાલઙ્કૃતાનિ ચ

ભવનાનિ તુ દિવ્યાનિ વૈદૂર્યમણિમન્તિ ચ ।
તેષુ ક્રીડન્તિ તે નાગા અસુરાશ્ચ સહાઙ્ગનાઃ

વૈદૂર્યાખ્યમહાશાલાન્તરે મારુતયોજને ।
ઇન્દ્રનીલમયઃ શાલશ્ચક્રવાલ ઇવાપરઃ

તન્મધ્યકક્ષાભૂમિશ્ચ નીલરત્નમયી મુને ।
તત્ર નદ્યશ્ચ મધુરાઃ સરાંસિ શિશિરાણિ ચ ।
નાનાવિધાનિ ભોગ્યાનિ વસ્તૂનિ સરસાન્યપિ

યે ભૂલોકગતા મર્ત્યા લલિતામન્ત્રસાધકાઃ ।
તે દેહાન્તે શક્રનીલકક્ષ્યાં પ્રાપ્ય વસંતિ વૈ

તત્ર દિવ્યાનિ વસ્તૂનિ ભુઞ્જાના વનિતાસખાઃ ।
પિબન્તો મધુરં મદ્યં નૃત્યન્તો ભક્તિનિર્ભરાઃ

સરસ્સુ તેષુ સિંધૂનાં કુલેષુ કલશોદ્ભવ ।
લતાગૃહેષુ રમ્યેષુ મન્દિરેષુ મહર્દ્ધિષુ

સદા જપન્તઃ શ્રીદેવી પઠન્તશ્ચાપિ તદ્ગુણાન્ ।
નિવસંતિ મહાભાગા નારીભિઃ પરિવેષ્ટિતાઃ

કર્મક્ષયે પુનર્યાન્તિ ભૂલોકે માનુષીં તનુમ્ ।
પૂર્વવાસનયા યુક્તાઃ પુનરર્ચન્તિ ચક્રિણીમ્ ।
પુનર્યાન્તિ શ્રીનગરે શક્રનીલમહાસ્થલીમ્

તત્સ્થલસ્યૈવ સંપર્કાદ્રાગદ્વેષસમુદ્ભવૈઃ ।
નીલૈર્ભાવૈઃ સદા યુક્તા વર્તન્તે મનુજા મુને

યે પુનર્જ્ઞાનિનો મર્ત્યા નિર્દ્વન્દ્વા નિયતેન્દ્રિયાઃ ।
તે મુને વિસ્મયાવિષ્ટાઃ સંવિશન્તિ મહેશ્વરીમ્

ઇન્દ્રનીલાખ્યશાલસ્યાન્તરે મારુતયોજને ।
મુક્તાફલમયઃશાલઃ પૂર્વવદ્ગોપુરાન્વિતઃ

અત્યન્તભાસ્વરા સ્વચ્છા તયોર્મધ્યે સ્થલી મુને ।
સર્વાપિ મુક્તાખચિતાઃ શિશિરાતિમનોહરાઃ

તામ્રપર્ણી મહાપર્ણી સદા મુક્તાફલોદકા ।
એવમાદ્યા મહાનદ્યઃ પ્રવરન્તિ મહાસ્થલે

તાસાં તીરેષુ સર્વે ઽપિ દેવલોકનિવાસિનઃ ।
વસંતિ પૂર્વજનુષિ શ્રીદેવીમન્ત્રસાધકાઃ

પૂર્વાદ્યષ્ટસુ ભાગેષુ લોકાઃ શક્રાદિગોચરાઃ ।
મુક્તાશાલસ્ય પરિતઃ સંયુજ્ય દ્વારદેશકાન્

મુક્તાશાલસ્ય નીલસ્ય દ્વારયોર્મધ્યદેશતઃ ।
પૂર્વભાગે શક્રલોકસ્તત્કોણે વહ્નિલોકભૂઃ

યામ્યભાગે યમપુરં તત્ર દણ્ડધરઃ પ્રભુઃ ।
સર્વત્ર લલિતામન્ત્રજાપી તીવ્રસ્વભાવવાન્

આજ્ઞાધરો યમભટૈશ્ચિત્રગુપ્તપુરોગમૈઃ ।
સાર્ધં નિયમયત્યેવ શ્રીદેવીસમયં ગુહઃ

ગુહશપ્તાન્દુરાચારાલ્લંલિતાદ્વેષકારિણઃ ।
કૂડભક્તિપરાન્મૂર્ખાંસ્તબ્ધાનત્યન્તદર્પિતાન્

મન્ત્રચોરાન્કુમન્ત્રાંશ્ચ કુવિદ્યાનઘસંશ્રયાન્ ।
નાસ્તિકાન્પાપશીલાંશ્ચ વૃથૈવ પ્રાણિહિંસકાન્

સ્ત્રીદ્વિષ્ટાંલ્લોકવિદ્વિષ્ટાન્પાષણ્ડાનાં હિ પાલિનઃ ।
કાલસૂત્રે રૌરવે ચ કુમ્ભીપાકે ચ કુમ્ભજ

અસિપત્રવને ઘોરે કૃમિભક્ષે પ્રતાપને ।
લાલાક્ષેપે સૂચિવેધે તથૈવાઙ્ગારપાતને

એવમાદિષુ કષ્ટેષુ નરકેષુ ઘટોદ્ભવ ।
પાતયત્યાજ્ઞયા તસ્યાઃ શ્રીદેવ્યાઃ સ મહૌજસઃ

તસ્યૈવ પશ્ચિમે ભાગે નિરૃતિઃ ખડ્ગધારકઃ ।
રાક્ષસં લોકમાશ્રિત્ય વર્તતે લલિતાર્ચકઃ

તસ્ય ચોત્તરભાગે તુ દ્વારયોરન્તસ્યલે ।
વારુણં લોકમાશ્રિત્ય વરુણે વર્તતે સદા

વારુણ્યાસ્વાદનોન્મત્તઃ શુભ્રાઙ્ગો ઝષવાહનઃ ।
સદા શ્રીદેવતામં ત્રજાપી શ્રીક્રમસાધકઃ

શ્રીદેવતાદર્શનસ્ય દ્વેષિણઃ પાશબન્ધનૈઃ ।
બદ્ધ્વા નયત્યધોમાર્ગં ભક્તાનાં બન્ધમોચકઃ

તસ્ય ચોત્તરકોણેષુ વાયુલોકો મહાદ્યુતિઃ ।
તત્ર વાયુશરીરાશ્ચ સદાનન્દમહોદયાઃ

સિદ્ધા દિવ્યર્ષયશ્ચૈવ પવનાભ્યાસિનો ઽપરે ।
ગોરક્ષપ્રમુખાશ્ચાન્યે યોગિનો યોગતત્પરાઃ

એતૈઃ સહ મહાસત્ત્વક્તત્ર શ્રીમારુતેશ્વરઃ ।
સર્વથા ભિન્નમૂર્તિશ્ચ વર્તતે કુમ્ભસમ્ભવ

ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ સુષુમ્ણા તસ્ય શક્તયઃ ।
તિસ્રો મારુતનાથસ્ય સદા મધુમદાલસાઃ

ધ્વજહસ્તો મૃગવરે વાહને મહતિ સ્થિતઃ ।
લલિતાયજનધ્યાનક્રમપૂજનતત્પરઃ

આનન્દપૂરિતાઙ્ગીભિરન્યાભિઃ શક્તિભિર્વૃતઃ ।
સ મારુતેશ્વરઃ શ્રીમાન્સદા જપતિ ચક્રિણીમ્

તેન સત્ત્વેન કલ્પાન્તે ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
પરાગમયતાં નીત્વા વિનોદયતિ તત્ક્ષણાત્

તસ્ય સત્ત્વસ્ય સિદ્ધ્યર્થં તામેવ લલિતેશ્વરીમ્ ।
પૂજયન્ભાવયન્નાસ્તે સર્વાભરણભૂષિતઃ

તલ્લોકપૂર્વભાગસ્થે યક્ષલોકે મહાદ્યુતિઃ ।
યક્ષેન્દ્રો વસતિ શ્રીમાંસ્તદ્દ્વારદ્વન્દ્વમધ્યગઃ

નિધિભિશ્ચ નવાકારૈરૃદ્ધિવૃદ્ધ્યાદિશક્તિભિઃ ।
સહિતો લલિતાભક્તાન્પૂરયન્ધનસમ્પદા

યક્ષીભિશ્ચ મનોજ્ઞાભિરનુકૂલપ્રવૃત્તિભિઃ ।
વિવિધૈર્મધુભેદૈશ્ચ સમ્પૂજયતિ ચક્રિણીમ્

મણિભદ્રઃ પૂર્ણભદ્રો મણિમાન્માણિકન્ધરઃ ।
ઇત્યેવમાદયો યક્ષસેનાન્યસ્તત્ર સંતિ વૈ

તલ્લોકપૂર્વભાગે તુ રુદ્રલોકો મહોદયઃ ।
અનર્ધ્યરત્નખચિતસ્તત્ર રુદ્રો ઽધિદેવતા

સદૈવ મન્યુના દીપ્તઃ સદા બદ્ધમહેષુધિઃ ।
સ્વસમાનૈર્મહાસત્ત્વૈલોઙ્કનિર્વાહદક્ષિણૈઃ

અધિજ્યકાર્મુકૈર્દક્ષૈઃ ષોડશાવરણસ્થિતૈઃ ।
આવૃતઃ સતતં વક્ત્રૈર્જપઞ્છીદેવતામનુમ્

શ્રીદેવીધ્યાનસમ્પન્નઃ શ્રીદેવીપૂજનોત્સુકઃ ।
અનેકકોટિરુદ્રાણીગણમણ્ડિતપાર્શ્વભૂઃ

તાશ્ચ સર્વાઃ પ્રદીપ્તાઙ્ગ્યો નવયૌવનગર્વિતાઃ ।
લલિતાધ્યાનનિરનાઃ સદાસવમદાલસાઃ

તાભિશ્ચ સાકં સ શ્રીમાન્મહારુદ્રસ્ત્રિશૂલભૃત્ ।
હિરણ્યબાહુપ્રમુશૈ રુદ્રૈરન્યૈર્નિષેવિતઃ

લલિતાદર્શનભ્રષ્ટાનુદ્ધતાન્ગુરુધિક્કૃતાન્ ।
શૂલકોટ્યા વિનિર્ભિદ્ય નેત્રોત્થૈઃ કટુપાવકૈઃ

દહંસ્તેષા વધૂભૃત્યાન્પ્રજાશ્ચૈવ વિનાશયન્ ।
આજ્ઞાધરો મહાવીરો લલિતાજ્ઞાપ્રપાલકઃ

રુદ્રલોકે ઽતિરુચિરે વર્તતે કુમ્ભસમ્ભવ ।
મહારુદ્રસ્ય તસ્યર્ષે પરિવારાઃ પ્રમાથિનઃ

યે રુદ્રાસ્તાનસંખ્યાતાન્કો વા વક્તું પટુર્ભવેત્ ।
યે રુદ્રા અધિભૂમ્યાં તુ સહસ્રાણાં સહસ્રશઃ

દિવિયે ઽપિ ચ વર્તન્તે સહસ્રાણાં સહસ્રશઃ ।
યેષામન્નમિષશ્ચવ યેષાં વાતાસ્તથેષવઃ

યેષાં ચ વર્ષમિષવઃ પ્રદીપ્તાઃ પિઙ્ગલેક્ષણાઃ ।
અર્ણવે ચાન્તરિક્ષે ચ વર્તમાના મહૌજસઃ

જટાવન્તો મધુષ્મન્તો નીલગ્રીવા વિલોહિતાઃ ।
યે ભૂતાનામધિભુવો વિશિખાસઃ કપર્દિનઃ

યે અન્નેષુ વિવિધ્યન્તિ પાત્રેષુ પિબતો જનાન્ ।
યે પથાં રથકા રુદ્રા યે ચ તીર્થનિવાસિનઃ

સહસ્રસંખ્યા યે ચાન્યે સૃકાવન્તો નિષઙ્ગિણઃ ।
લલિતાજ્ઞાપ્રણેતારો દિશો રુદ્રા વિતસ્થિરે

તે સર્વે સુમહાત્માનઃ ક્ષણાદ્વિશ્વત્રયીવહાઃ ।
શ્રીદેવ્યા ધ્યાનનિષણાતાઞ્છ્રીદેવીમન્ત્રજાપિનઃ

શ્રીદેવતાયાં ભક્તાશ્ચ પાલયન્તિ કૃપાલવઃ ।
ષોડશાવરણં ચક્રં મુક્તાપ્રાકારમણ્ડલે

આશ્રિત્ય રુદ્રાસ્તે સર્વે મહારુદ્રં મહોદયમ્ ।
હિરણ્યબાહુપ્રમુખા જ્વલન્મન્યુમુપાસતે