બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.46

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે સગરોપાખ્યાને
ભાર્ગવચરિતે પઞ્ચચત્વારિંશત્તમોધ્યાયઃ ॥ 45॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ
સગચ્છન્પથિ શુશ્રાવ મુનિભ્યસ્ત ત્ત્વમાદિતઃ ।
રાજપુત્રવ્યવસિતં પિત્રૌઃ સ્વર્ગતિમેવ ચ

પિતુસ્તુ જીવહરણં શિરોહરણમેવ ચ ।
તન્મૃતેરેવ મરણં શ્રુત્વા માતુશ્ચ કેવલમ્

વિલલાપ મહાબાહુર્દુઃખશોકસમન્વિતઃ ।
તમથાશ્વાસયામાસ તુલ્યદુઃખો ઽકૃતવ્રણઃ

હેતુભિઃ શાસ્ત્રનિર્દિષ્ટૈર્ વીર્યસામર્થ્યસૂચકૈઃ ।
યુક્તિલૌકિકદૃષ્ટાન્તૈસ્તચ્છોકં સંવ્યશામયત્

સાંત્વિતસ્તેન મૈધાવી ધૃતિમાલંબ્ય ભાર્ગવઃ ।
પ્રયયૌ સહિતઃ સખ્યા ભ્રાતૄણાં તુ દિદૃક્ષયા

સ તાન્દૃષ્ટ્વાભિવાદ્યૈતાન્દુઃખિતાન્દુઃખકર્શિતઃ ।
શોકામષયુતસ્તૈશ્ચ સહ ત્સ્થૌ દિનત્રયમ્

તતો ઽસ્ય સુમાહાન્ક્રોધઃ સ્મરતો નિધનં પિતુઃ ।
બભૂવ સહસા સર્વલોકસંહરણક્ષમઃ

માતુરર્થે કૃતાં પૂર્વં પ્રતિજ્ઞાં સત્યસંગરઃ ।
દૃઢીચકાર હૃદયે સર્વક્ષત્રવધોદ્યતઃ

ક્ષત્રવંશ્યાનશેષેણ હત્વા તદ્દેહલોહિતૈઃ ।
કરિષ્યે તર્પણં પિત્રોરિતિ નિશ્ચિત્ય ભાર્ગવઃ

ભ્રાતૄણાં ચૈવ સર્વેષામાખ્યાયાત્મસમીહિતમ્ ।
પ્રયયૌ તદનુજ્ઞાતઃ કૃત્વા સંસ્થાંપિતુઃ ક્રિયામ્

અકૃતવ્રણસંયુક્તઃ પ્રાપ્ય માહિષ્મતીં તતઃ ।
તદ્બાહ્યોપવને સ્થિત્વા સસ્માર સ મહોદરમ્

સ તસ્મૈ રથચાપાદ્યં સહસાશ્વસમન્વિતમ્ ।
પ્રેષયામાસ રામાય સર્વસંહનનાનિ ચ

રામો ઽપિ રથમારુહ્ય સન્નદ્ધઃ સશરં ધનુઃ ।
ગૃહીત્વાપૂરયચ્છઙ્ખં રુદ્રદત્તમમિત્રજિત્

જ્યાઘોષં ચ ચકારોચ્ચૈ રોદસી કંપયન્નિવ ।
સહસાહોથ સારથ્યં ચક્રે સારથિનાં વરઃ

રથજ્યાશઙ્ખનાદૈસ્તુ વધાત્પિત્રોરમર્ષિણઃ ।
તસ્યાભૂન્નગરી સર્વા સંક્ષુબ્ધાશ્ચ નરદ્વિપાઃ

રામં ત્વાગતમાજ્ઞાય સર્વક્ષત્રકુલાન્તકમ્ ।
સંક્ષુબ્ધાશ્ચક્રુરુદ્યોગં સંગ્રામાય નૃપાત્મજાઃ

અથ પઞ્ચરથાઃ શુરાઃ શૂરસેનાદયો નૃપ ।
રામેણ યોદ્ધું સહિતા રાજભિશ્ચ ક્રુરુદ્યમમ્

ચતુરઙ્ગવલોપેતાસ્તતસ્તે ક્ષત્રિયર્ષભાઃ ।
રામમાસાદયામાસુઃ પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્

નિવાર્ય તાનાપતતો રથેનૈકેન ભાર્ગવઃ ।
યુયુધે પાર્થિવૈઃ સર્વૈઃ સમરે ઽમિતવિક્રમઃ

તતઃ પુનરભૂદ્યુદ્ધં રામસ્ય સહ રાજભિઃ ।
જઘાન યત્ર સંક્રુદ્ધો રાજ્ઞાં શતમુદારધીઃ

તતઃ સ શૂરસેનાદીન્હત્વા સબલવાહનાન્ ।
ત્રણેન પાતયામાસ ક્ષિતૌ ક્ષત્રિયમણ્ડલમ્

તતસ્તે ભગ્નસંકલ્પા હતસ્વબલવાહનાઃ ।
હતશિષ્ટા નૃપતયો દુદ્રુવુઃ સર્વતોદિશમ્

એવં વિદ્રાવ્ય સૈન્યાનિ હત્વા જિત્વાથ સંયુગે ।
જઘાન શતશો રાજ્ઞઃ શૂરાઞ્છરવરાગ્નિના

તતઃ ક્રોધપરીતાત્મા દગ્ધુકામો ઽખિલાં પુરીમ્ ।
ઉદૈરયદ્ભાર્ગવો ઽસ્ત્રં કાલાગ્નિસદૃશપ્રભમ્

જ્વાલાકવલિતાશેષપુરપ્રાકારમાલિનીમ્ ।
પુરીં સહસ્ત્યશ્વનરાં સ દદાહાસ્ત્રપાવકઃ

દહ્યમાનાં પુરીં દૃષ્ટ્વા પ્રાણત્રાણપરાયણઃ ।
જીવનાય જગામાશુ વીતિહોત્રો ભયાતુરઃ

અસ્ત્રાગ્નિના પુરીં સર્વાં દગ્ધ્વા હત્વા ચ શાત્રવાન્ ।
પ્રાશયાનો ઽખિલાન્ લોકાન્ સાક્ષાત્કાલ ઇવાન્તકઃ

અકૃતવ્રણસંયુક્તઃ સહસાહેન ચાન્વિતઃ ।
જગામરથઘોષેણ કંપયન્નિવ મેદિનીમ્

વિનિઘ્નન્ ક્ષત્રિયાન્સર્વાન્ સંશામ્ય પૃથિવીતલે ।
મહેન્દ્રાદ્રિં યયૌ રામસ્તપસે ધતમાનસઃ

તસ્મિન્નષ્ટચતુષ્કં ચ યાવત્ક્ષત્રસમુદ્ગમમ્ ।
પ્રત્યેત્ય ભૂયસ્તદ્ધત્યૈ બદ્ધદીક્ષો ધૃતવ્રતઃ

ક્ષત્રક્ષેત્રેષુ ભૂયશ્ચ ક્ષત્રમુત્પાદિતં દ્વિજૈઃ ।
નિજઘાન પુનર્ભૂમૌ રાજ્ઞ શતસહસ્રશઃ

વર્ષદ્વયેન ભૂયો ઽપિ કૃત્વા નિઃક્ષત્રિયાં મહીમ્ ।
ષટ્ચતુષ્ટયવર્ષાન્તં તપસ્તેપે પુનશ્ચ સઃ

ભૂયો ઽપિ રાજન્ સંબુદ્ધં ક્ષત્રમુત્પાદિતં દ્વિજૈઃ ।
જઘાન ભૂમૌ નિઃશેષં સાક્ષાત્કાલ ઇવાન્તકઃ

કાલેન તાવતા ભૂયઃ સમુત્પન્નં નૃપાત્ત્વયમ્ ।
નિઘ્નંશ્ચચાર પૃથિવીં વર્ષદ્વયમનારતમ્

અલં રામેણ રાજેન્દ્ર સ્મરતા નિધનં પિતુઃ ।
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી તેન નિઃક્ષત્રિયા કૃતા

ત્રિઃસપ્તકૃત્વસ્તન્માતા યદુરઃ સ્વમતાડયત્ ।
તાવદ્રામેણ તસ્માત્તુ ક્ષત્રમુત્સાદિતં ભુવિ