બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.42

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે એકચત્વારિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥ 41॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ
એવં સંભ્રામિતો રામો ગણાધીશેન ભૂપતે ।
હર્ષશોકસમાવિષ્ટો વિચિન્ત્યાત્મપરાભવમ્

ગણેશં ચાભિતો વીક્ષ્ય નિર્વિકારમવસ્થિતમ્ ।
ક્રોધાવિષ્ટો ભૃશં ભૂત્વા પ્રાક્ષિપત્સ્વપરશ્વધમ્

ગણેશસ્ત્વભિવીક્ષ્યાથ પિત્રા દત્તં પરશ્વધમ્ ।
અમોઘં કર્ત્તુકામસ્તુ વામે તં દશને ઽગ્રહીત્

સ તુ દન્તઃ કુઠારેણ વિચ્છિન્નો ભૂતલે ઽપતત્ ।
ભુવિ શોણિતસંદિગ્ધો વજ્રાહત ઇવાચલઃ

દન્તપાતેન વિદ્વસ્તા સાબ્ધિદ્વીપધરા ધરા ।
ચકંપે પૃથિવીપાલ લોકાસ્ત્રાસમુપાગતાઃ

હાહાકારો મહાનાસી દ્દેવાનાં દિવિ પશ્યતામ્ ।
કાર્ત્તિકેયાદયસ્તત્ર ચુક્રુશુર્ભૃશમાતુરાઃ

અથ કોલાહલં શ્રુત્વા દન્તપાતધ્વનિં તથા ।
પાર્વતીશઙ્કરૌ તત્ર સમાજગ્મતુરીશ્વરૌ

હેરમ્બં પુરતો દૃષ્ટ્વા વક્રતુણ્ડૈકદન્તિનમ્ ।
પપ્રચ્છ સ્કન્દં પાર્વતી કિમેતદિતિ કારણમ્

સ તુ પૃષ્ટસ્તદા માત્રા સેનાનીઃ સર્વમાદિતઃ ।
વૃત્તાન્તં કથયામાસ માત્રે રામસ્ય શૃણ્વતઃ

સા શ્રુત્વોદન્તમખિલં જગતાં જનની નૃપ ।
ઉવાચ શઙ્કરં રુષ્ટા પાર્વતી પ્રાણનાયકમ્

પાર્વત્યુવાચ
અયં તે ભાર્ગવઃ શંભો શિષ્યઃ પુત્રઃ સમો ઽભવત્ ।
ત્વત્તોલબ્ધ્વા પરં તેજો વર્મ ત્રૈલોક્યજિદ્વિભો

કાર્ત્તવીર્યાર્જુનં સંખ્યે જિતવાનૂર્જિતં નૃપમ્ ।
સ્વકાર્યં સાધયિત્વા તુ પ્રાદાત્તુભ્યં ચ દક્ષિણામ્

યત્તે સુતસ્ય દશન કુઠારેણ ન્યપાતયત્ ।
અનેનૈવ કૃતાર્થસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ

ત્વમિમં ભાર્ગવં શમ્ભો રક્ષાન્તેવાસિસત્તમમ્ ।
તવ કાર્યાણિ સર્વાણિ સાધયિષ્યતિ સદ્ગુરોઃ

અહ નૈવાત્ર તિષ્ઠામિ યત્ત્વયા વિમતા વિભો ।
પુત્રાભ્યાં સહિતા યાસ્યે પિતુઃ સ્વસ્ય નિકેતનમ્

સંતો ભુજિષ્યાતનયં સત્કુર્વન્ત્યાત્મપુત્રવત્ ।
ભવતા તુ કૃતોનૈવ સત્કારો વચસાપિ હિ

આત્મનસ્તનયસ્યાસ્ય તતો યાસ્યામિ દુઃખિતા ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં પાર્વત્યા ભગવાન્ભવઃ

નોવાચ કિઞ્ચિદ્વચનં સાધુ વાસાધુ ભૂપતે ।
સસ્માર મનસા કૃષ્ણં પ્રણતક્લેશનાશનમ્

ગોલોકનાથં ગોપીશં નાનાનુનયકોવિદમ્ ।
સ્મૃતમાત્રો ઽથ ભગવાન્ કેશવઃ પ્રણતાર્ત્તિહા ।
આજગામ દયાસિંધુર્ભક્તવશ્યો ઽખિલેશ્વરઃ

મેઘશ્યામો વિશદવદનો રત્નકેયૂરહારો વિદ્યુદ્વાસા મકરસદૃશે કુણ્ડલે સંદધાનઃ ।
બર્હાપીડં મણિગણયુતં બિભ્રદીષત્સ્મિતાસ્યો ગોપીનાથો ગદિતસુયશાઃ કૌસ્તુભોદ્ભાસિવક્ષાઃ

રાધયા સહિતઃ શ્રીમાન્ શ્રીદામ્ના ચાપરાજિતઃ

મુષ્ણંસ્તેજાંસિ સર્વેષાં સ્વરુચા જ્ઞાનવારિધિઃ ।
અથૈનમાગતં દૃષ્ટ્વા શિવઃ સંહૃષ્ટમાનસઃ

પ્રણિપત્ય યથાન્યાયં પૂજયામાસ ચાગતમ્ ।
પ્રવેશ્યાભ્યન્તરે વેશ્મરાધયા સહિતં વિભુમ્

રત્નસિંહાસને નમ્યે સદારં સ ન્યવેશયત્ ।
થ તત્ર ગતા દેવી પાર્વતી તનયાન્વિતા

નનામ ચરણાન્પ્રભ્વોઃ પુત્રાભ્યાં સહિતા મુદા ।
થ રામો ઽપિ તત્રૈવ ગત્વા નમિતકન્ધરઃ

પાર્વત્યાશ્ચરણોપાન્તે પપાતાકુલમાનસઃ ।
સા યદા નાભ્યનન્દત્તં ભાર્ગવં પ્રણતં પુરઃ

તદોવાચ જગન્નાથઃ પાર્વતીં પ્રીણયન્ગિરા

શ્રીકૃષ્મ ઉવાચ
અયિ નગનં દિનિ નિન્દિતચન્દ્રમુખિ ત્વમિમં જમદગ્નિસુતમ્ ।
નય નિજહસ્તસરોજસમર્પિતમ્સ્તકમઙ્કમનન્તગુણે

ભવભયહારિણિ શંભુવિહારિણિ કલ્મષનાશિનિ કુંભિગતે ।
તવ ચરણે પતિતં સતતં કૃતકિલ્બિષમપ્યવ દેહિ વરમ્

શ્રુણુ દેવિ મહાભાગે વેદોક્તં વચનં મમ ।
યચ્છ્રુત્વા હર્ષિતા નૂનં ભવિષ્યસિ ન સંશયઃ ।
વિનાયકસ્તે તનયો મહાત્મા મહતાં મહાન્

યં કામઃ ક્રોધ ઉદ્વેગો ભયં નાવિશતે કદા ।
વેદસ્મૃતિપુરાણેષુ સંહિતાસુ ચ ભામિનિ

નામાન્યસ્યોપદિષ્ટાનિ સુપુણ્યાનિ મહાત્મભિઃ ।
યાનિ તાનિ પ્રવક્ષ્યામિ નિખિલાઘહરાણિ ચ

પ્રમથાનાં ગણા યે ચ નાનારૂપા મહાબલાઃ ।
તેષામીશસ્ત્વયં યસ્માદ્ગણેશસ્તેન કીર્ત્તિતઃ

ભૂતાનિ ચ ભવિષ્યાણિ વર્ત્તમાનાનિ યાનિ ચ ।
બ્રહ્માણ્ડાન્યખિલાન્યેવ યસ્મિંલ્લંબોદરઃ સ તુ

યઃ સ્થિરો દેવયોગેન ચ્છિન્નં સંયોજિતં પુનઃ ।
ગજસ્ય શિરસા દેવિતેન પ્રોક્તો ગજાનનઃ

ચતુર્થ્યામુદિતશ્ચન્દ્રો દર્ભિણા શપ્ત આતુરઃ ।
અનેન વિધૃતો ભાલે ભાલચન્દ્રસ્તતઃ સ્મૃતઃ

શપ્તઃ પુરા સપ્તભિસ્તુ મુનિભિઃ સંક્ષયં ગતઃ ।
જાતવેદા દીપિતો ઽભૂદ્યેનાસૌશૂર્પકર્મકઃ

પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે પૂજિતો દિવિષદ્ગણૈઃ ।
વિઘ્નં નિવારયામાસ વિઘ્નનાશસ્તતઃ સ્મૃતઃ

અદ્યાયં દેવિ રામેણ કુઠારેણ નિપાત્ય ચ ।
દશનં દૈવતો ભદ્રે હ્યેકદન્તઃ કૃતો ઽમુના

ભવિષ્યત્યથ પર્યાયે બ્રહ્મણો હરવલ્લભે ।
વક્રીભવિષ્યત્તુણ્ડત્વાદ્વક્રતુણ્ડઃ સ્મૃતો બુધૈઃ

એવં તવાસ્ય પુત્રસ્ય સંતિ નામાનિ પાર્વતિ ।
સ્મરણાત્પાપહારીણિ ત્રિકાલાનુગતાન્યપિ

અસ્માત્ત્રયોદશીકલ્પાત્પૂર્વસ્મિન્દશમીભવે ।
મયાસ્મૈ તુ વરો દત્તઃ સર્ગદેવાગ્રપૂજને

જાતકર્માદિસંસ્કારે ગર્ભાધાનાદિકે ઽપિ ચ ।
યાત્રાયાં ચ વણિજ્યાદૌ યુદ્ધે દેવાર્ચને શુભે

સંકષ્ટે કામ્યસિદ્ધ્યર્થં પૂજયેદ્યો ગજાનનમ્ ।
તસ્ય સર્વાણિ કાર્યાણિ સિદ્ધ્યન્ત્યેવ ન સંશયઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ
ઇત્યુક્તં તુ સમાકર્ણ્ય કૃષ્ણેન સુમહાત્મના ।
પાર્વતી જગતાં નાથા વિસ્મિતાસીચ્છુભાનના

યદા નૈવોત્તરં પ્રાદાત્પાર્વતી શિવસન્નિધૌ ।
તદા રાધાબ્રવીદ્દેવીં શિવરૂપા સનાતની

શ્રીરાધોવાચ ।
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચોભાવન્યોન્યાશ્રયવિગ્રહૌ ।
દ્વિધા ભિન્નૌ પ્રકાશેતે પ્રપઞ્ચે ઽસ્મિન્ યથા તથા

ત્વં ચાહમાવયોર્દેવિ ભેદો નૈવાસ્તિ કશ્ચન ।
વિષ્ણુસ્ત્વમહમેવાસ્મિ શિવો દ્વિગુણતાં ગતઃ

શિવસ્ય હૃદયે વિષ્ણુર્ભવત્યા રૂપમાસ્થિતઃ ।
મમ રૂપં સમાસ્થાય વિષ્ણોશ્ચ હૃદયે શિવઃ

એષ રામો મહાભાગે વૈષ્ણવઃ શૈવતાં ગતઃ ।
ગણેશો ઽયં શિવઃ સાક્ષાદ્વૈષ્ણવત્વં સમાસ્થિતઃ

એતયોરોવયોઃ પ્રભવોશ્ચાપિ ભેદો ન દૃશ્યતે ।
એવામુક્ત્વા તુ સા રાધા ક્રોડે કૃત્વા ગજાનનમ્

મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય પસ્પર્શ સ્વહસ્તેન કપોલકે ।
સ્પૃષ્ટમાત્રે કપોલે તુ ક્ષતં પૂર્ત્તિમુદાગતમ્

પાર્વતી મુપ્રસન્નાભૂદનુનીતાથ રાધયા ।
પાદયોઃ પતિતં રામમુત્થાપ્ય નિજપાણિના

ક્રોડીચકાર સુપ્રીતા મૂર્ધ્ન્યુ પાઘ્રાય પાર્વતી ।
એવં તયોસ્તુ સત્કારં દૃષ્ટ્વા રામગણેશયોઃ

કૃષ્ણઃ સ્કન્દમુપાકૃષ્ય સ્વાઙ્કે પ્રેમ્ણા ન્યવેશયત્ ।
અથ શંભુરપિ પ્રીતઃ શ્રીદામાનમ્ પસ્થિતમ્

સ્વોત્સંગે સ્થાપયામાસ પ્રેમ્ણા મત્કૃત્ય માનદઃ