બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.41

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય
ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે કાર્ત્તવીર્યવધો નામ ચત્વારિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥ 40॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ
દૃષ્ટ્વા પિતુર્વધં ઘોરં તત્પુત્રાસ્તે શતં ત્વરા ।
વારયામાસુરત્યુગ્રં ભાર્ગવં સ્વબલેઃ પૃથક્

એકૈકાક્ષૈહિણીયુક્તાઃ સર્વે તે યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
સંગ્રામં તુમુલં ચક્રુઃ સંરબ્ધાસ્તુ પિતુર્વધાત્

રામસ્તુ દૃષ્ટ્વા તત્પુત્રાઞ્છૂરાન્રણવિશારદાન્ ।
પરશ્વધં સમાદાય યુયુધે તૈશ્ચ સંગરે

તાં સેનાં ભગવાન્રામઃ શતાક્ષૌહિણિસંમિતામ્ ।
નિજઘાન ત્વરાયુક્તો મુહુર્ત્તદ્વયમાત્રતઃ

નિઃશેષિતં સ્વસૈન્યં તુ કુઠારેણૈવ લીલયા ।
દૃષ્ટ્વા રામેણ તેસર્વે યુયુધુર્વીર્યસંમતાઃ

નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ પ્રહરન્તો મહોજસઃ ।
પરિતો મણ્ડલં ચક્રુર્ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ

અથ રામો ઽપિ બલવાંસ્તેષાં મણ્ડલમધ્યગઃ ।
વિરેજે ભગવાન્સાક્ષાદ્યથા નાભિસ્તુ ચક્રગા

નૃત્યન્નિવાચૌ વિરરાજ રામઃ શતં પુનસ્તે પરિતો ભ્રમન્તઃ ।
રેજુશ્ચ ગોપી ગણમધ્યસંસ્થઃ કૃષ્ણો યથા તાઃ પરિતો ભ્રમન્ત્યઃ

તદા તુ સર્વે દ્રુહિણપ્રધાનાઃ સમાગતાઃ સ્વસ્વવિમાનસંસ્થાઃ ।
સમાકિરન્નન્દનમાલ્યવર્ષૈઃ સમન્તતો રામમહીનવીર્યમ્

યઃ શસ્ત્રપાદાદુદતિષ્ઠત ધ્વનિર્ હુંકારગર્ભો દિવમસ્પૃશન્સ વૈ ।
તૌર્યત્રિકસ્યેવ શરક્ષતાનિ ભાન્તીવ યદ્વન્નખદન્તપાતાઃ

ક્રન્દન્તિ શસ્ત્રૈઃ ક્ષતવિક્ષતાઙ્ગા ગાયન્તિ યદ્વત્કિલ ગીતવિજ્ઞાઃ ।
એવં પ્રવૃત્તં નૃપયુદ્ધમણ્ડલં પશ્યન્તિ દેવા ભૃશવિસ્મિતાક્ષઃ

તતસ્તુ રામો ઽવનિપાલપુત્રાઞ્જિઘાંસુરાજૌ વિવિધાસ્ત્રપૂગૈઃ ।
પૃથક્ચકારાતિબ લાંસ્તુ મણ્ડલદ્વિચ્છિદ્ય પઙ્ક્તિં પ્રભુરાત્તચાપઃ

એકૈકશસ્તાન્નિજઘાન વીરાઞ્છતં તદા પઞ્ચ તતઃ પલાયિતાઃ ।
શૂરો વૃષાસ્યો વૃષશૂરસેનૌ જયધ્વજશ્ચાપિ વિભિન્નધૈર્યાઃ

મહાભયેનાથ પરીતચિતા હિમાદ્રિપાદાન્તરકાનનં ચ ।
પૃથગ્ગતાસ્તે સુપરીપ્સવો નૃપા ન કો ઽપિ કાંસ્વિદ્દદૃશે ભૃશાર્ત્તઃ

રામો ઽપિ હત્વા નૃપચક્રમાજૌ રાજ્ઞઃ સહાયર્થમુપાગતં ચ ।
સમન્વિતો ઽસાવકૃતવ્રણેન સસ્નૌ મુદાગત્ય ચ નર્મદાયામ્

સ્રાત્વા નિત્યક્રિયાં કૃત્વા સંપૂજ્ય વૃષભધ્વજમ્ ।
પ્રતસ્થે દ્રષ્ટુમુર્વીશ શિવં કૈલાસવાસિનમ્

ગુરુપત્નીમુમાં ચાપિ સુતૌ સ્કન્દવિનાયકૌ ।
મનોયાયી મહાત્માસાવકૃતવ્રણસંયુતઃ

કૃતકાર્યો મુદા યુક્તઃ કૈલાસં પ્રાપ્ય તત્ક્ષણમ્ ।
દદર્શ તત્ર નગરીં મહતીમલકાભિધમ્

નાનામણિગણાકીર્ણભવનૈરુપશોભિતામ્ ।
નાનારુપધરૈર્યક્ષૈઃ શોભિતાં ચિત્રભૂષણૈઃ

નાનાવૃક્ષસમાકીણૈર્વનૈશ્ચોપવનૈર્યુતામ્ ।
દીર્ઘિકાભિઃ સુદીર્ઘાભિસ્તડાગૈશ્ચોપશોભિતામ્

સર્વતો ઽપ્યાવૃતાં બાહ્યે સીતયાલકનન્દયા ।
તત્ર દેવાઙ્ગનાસ્નાનમુક્તકુઙ્કુમપિઞ્જરમ્

તૃષાવિર હિતાશ્ચાંભઃ પિબન્તિ કરિણો મુદા ।
યત્ર સંગીતસંનાદા શ્રૂયન્તે તત્રતત્ર હ

ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સતતં સહકારિભિઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા ભાર્ગવો રાજન્મુદા પરમયા યુતઃ

યયૌ તદૂર્ધ્વં શિખરં યત્ર શેવપરં ગૃહમ્ ।
તતો દદર્શ રાજેન્દ્ર સ્નિગ્ધચ્છાયં મહાવટમ્

તસ્યાધસ્તાદ્વરાવાસં સુસેવ્યં સિદ્ધસંયુતમ્ ।
દદર્ંશ તત્ર પ્રાકારં શતયોજનમણ્ડલમ્

નાનારત્નાચિતં રમ્યં ચતુર્દ્વારં ગણાવૃતમ્ ।
નન્દીશ્વરં મહાકાલં રક્તાક્ષં વિકટોદરમ્

પિઙ્ગલાક્ષં વિશાલાક્ષં વિરૂપાક્ષં ઘટોદરમ્ ।
મન્દારં ભૈરવં બાણં રુરું ભૈરવમેવ ચ

વીરકં વીરભદ્રં ચ ચણ્ડં ભૃઙ્ગિં રિટિં મુખમ્ ।
સિદ્ધેન્દ્રનાથરુદ્રાંશ્ચ વિદ્યાધરમહોરગાન્

ભૂતપ્રેતપિશાચાંશ્ચ કૂષ્માણ્ડાન્બ્રહ્મરાક્ષસાન્ ।
વેતાલાન્દાનવેન્દ્રાંશ્ચ યોગીન્દ્રાંશ્ચ જટાધરાન્

યક્ષકિંપુરુષાંશ્ચૈવ ડાકિનીયો ગિનીસ્તથા ।
દૃષ્ટ્વા નન્દ્યા5યા તત્ર પ્રવિષ્ટો ઽન્તર્મુદાન્વિતઃ

દદર્શ તત્ર ભુવનૈરાવૃતં શિવમન્દિરમ્ ।
ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં તત્ર પ્રાગ્દ્વારસંસ્થિતૌ

દૃષ્ટ્વા વામે કાર્ત્તિકેય દક્ષ ચૈવ વિનાયકમ્ ।
નનામ ભાર્ગવસ્તૌ દ્વૌ શિવતુલ્યપરાક્રમૌ

પાર્ષદપ્રવરાસ્તત્ર ક્ષેત્રપાલાશ્ચ સંસ્થિતાઃ ।
રત્નસિંહાસનસ્થાશ્ચ રત્નભૂષમભૂષિતાઃ

ભાર્ગવં પ્રવિશન્તં તુ હ્યપૃચ્છઞ્શિવમન્દિરમ્ ।
વિનાયકો મહારાજ ક્ષણં તિષ્ઠેત્યુવાચ હ

નિદ્રિતો હ્યુમયા યુક્તો મહાદેવો ઽધુનેતિ ચ ।
ઈશ્વરાજ્ઞાં ગૃહીત્વાહમત્રાગત્યક્ષણાન્તરે

ત્વયા સાર્દ્ધં પ્રવેક્ષ્યામિ ભ્રાતસ્તિષ્ઠાત્ર સાંપ્રતમ્ ।
વિનાયકચશ્ચૈવં શ્રુત્વા ભાર્ગવનન્દનઃ

પ્રવક્તુમુપચક્રામ ગણેશં ત્વરયાન્વિતઃ ।
રામ ઉવાચ
ગત્વા હ્યન્તઃપુરં ભ્રાતઃ પ્રણમ્ય જગદીશ્વરૌ

પાર્વતીશઙ્કરૌ સદ્યો યાસ્યામિ નિજમન્દિરમ્ ।
કાર્ત્તવીર્યઃ સુચન્દ્રશ્ચ સપુત્રબલબાન્ધવઃ

અન્યે સહસ્રશો ભૂપાઃ કાંબોજાઃ પઙ્લવાઃ શાકાઃ ।
કાન્યકુબ્જાઃ કોશલેશા માયાવન્તો મહાબલાઃ

નિહતાઃ સમરે સર્વે મયા શંભુપ્રસાદતઃ ।
તમિમં પ્રણિપત્યૈવ યાસ્યામિ સ્વગૃહં પ્રતિ

ઇત્યુક્ત્વા ભાર્ગવસ્તત્ર તસ્થૌ ગણપતેઃ પુરઃ ।
પ્રોવાચ મધુરં વાક્યં ભાર્ગવે સ ગણાધિપઃ

વિનાયક ઉવાચ
જ્ઞણં તિષ્ટ મહાભાગ દર્શનં તે ભવિષ્યતિ ।
અદ્ય વિશ્વેશ્વરો ભ્રાતર્ભવાન્યા સહ વર્ત્તતે

સ્ત્રીપુંસોર્યુક્ત યોસ્તાત સહૈકાસનસંસ્થયોઃ ।
કરોતિ સુખભઙ્ગં યો નરકં સ વ્રજેદ્ધ્રુવમ્

વિશેષતસ્તુ પિતરં ગુરું વા ભૂપતિં દ્વિજઃ ।
ર7સ્યં સમુપાસિનં ન પશ્યેદિતિ નિશ્ચયઃ

કામતો ઽકામતો વાપિ પશ્યેદ્યઃ સુરતોન્મુખમ્ ।
સ્ત્રીવિચ્છેદો ભવેત્તસ્ય ધ્રુવં સપ્રસુ જન્મસુ

શ્રોણિં વક્ષઃ સ્થલં વક્ત્રં યઃ પશ્યતિ પરસ્ત્રિયઃ ।
માતુર્વાપિ ભગિન્યા વા દુહિતુઃ સ નરાધમઃ

ભાર્ગવ ઉવાચ
અહો શ્રુતમપૂર્વં કિં વચનં તવ વક્ત્રતઃ ।
બ્રાન્ત્યા વિનિર્ગતં વાપિ હાસ્યાર્થમથવોદિતમ્

કામિનાં સવિકારાણામેતચ્છાસ્ત્રનિદર્શનમ્ ।
નિર્વિકારાસ્ય ચ શિશોર્ન દોષઃ કશ્ચિદેવ હિ

યાસ્યામ્યન્તઃ પુરં ભ્રાતસ્તવ કિં તિષ્ઠ બાલક ।
યથાદૃષ્ટં કરિષ્યામિ તત્ર યત્સમયોચિતમ્

તત્રૈવ માતા તાતશ્ચ ત્વયા નામ નિરૂપિતૌ ।
જગતાં પિતરૌ તૌ ચ પાર્વતીપરમેશ્વરૌ

ઇત્યુક્ત્વા ભાર્ગવો રાજન્નન્તર્ગન્તું સમુદ્યતઃ ।
વિનાયકસ્તદોત્થાય વારયામાસ સત્વરમ્

વાગ્યુદ્ધં ચ તયોરાસીન્મિથો હસ્તવિકર્ષણમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સકન્દસ્તુ સંભ્રાન્તો બોધયામાસ તૌ તદા

બાહુભ્યાં દ્વૌ સમુદ્ગૃહ્ય પૃથગુત્સારિતૌ તથા ।
અથ ક્રુદ્ધો ગણેશાય ભાર્ગવઃ પરવીરહા ।
પરશ્વધં સમાદાય સપ્રક્ષેપ્તું સમુદ્યતઃ

તં દૃષ્ટ્વા ગજાનનો ભૃગુવરં ક્રોધાત્ક્ષિપન્તં ત્વરા સ્વાત્માર્થં પરશું તદા નિજકરેણોદ્ધૃત્ય વેગેન તુ ।
ભૂર્લોકં ભુવઃ સ્વરપિ તસ્યોર્ધ્વં મહર્વૈજનં લોકં ચાપિ તપો ઽથ સત્યમપરં વૈકુણ્ઠમપ્યાનયત્

તસ્યોર્ધ્વં ચ વિદર્શયન્ભૃગુવરં ગોલોકમીશાત્મજો નિષ્પાત્યાધરલોકસપ્તક મપીત્થં દર્શયામાસ ચ ।
ઉદ્ધૃત્યાથ તતો હિ ગર્ભસલિલે પ્રક્ષપ્તમાત્રં ત્વરા ભીતં પ્રાણપરિપ્સુમાનયદથો તત્રૈવ યત્રાસ્થિતઃ