બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 1.35

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે પૂર્વભાગે દ્વિતીયે ઽનુષઙ્ગપાદે વ્યાસશિષ્યોત્પત્તિવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
સૂત ઉવાચ
દેવમિત્રશ્ચ શાકલ્યો મહાત્મા દ્વિજપુઙ્ગવઃ ।
ચકાર સંહિતાઃ પઞ્ચ બુદ્ધિમાન્વેદવિત્તમઃ

પઞ્ચ તસ્યાભવઞ્છિષ્યા મુદ્ગલો ગોખલસ્તથા ।
ખલીયાન્સુતપા વત્સઃ શૈશિરેયશ્ચ પઞ્ચમઃ

પ્રોવાચ સંહિતાસ્તિસ્રઃ શાકો વૈણો રથીતરઃ ।
નિરુક્તં ચ પુનશ્ચક્રે ચતુર્થં દ્વિજસત્તમઃ

તસ્ય શિષ્યાસ્તુ ચત્વારઃ પૈલશ્ચેક્ષલકસ્તથા ।
ધીમાઞ્છ તબલાકશ્ચ ગજશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમાઃ

બાષ્કલિસ્તુ ભરદ્વાજસ્તિસ્રઃ પ્રોવાચ સંહિતાઃ ।
ત્રયસ્તસ્યાભવઞ્ચ્છિષ્યા મહાત્માનો ગુણાન્વિતાઃ

ધીમાંશ્ચ ત્વાપનાપશ્ચ પાન્નગારિશ્ચ બુદ્ધિમાન્ ।
તૃતીયશ્ચાર્જવસ્તે ચ તપસા શંસિતવ્રતાઃ

વીતરાગા મહાતેજાઃ સંહિતાજ્ઞાનપારગાઃ ।
ઇત્યેતે બહૂવૃચાઃ પ્રોક્તાઃ સંહિતા યૈઃ પ્રવર્તિતાઃ

વૈશંપાયનશિષ્યો ઽસૌ યજુર્વેદમકલ્પયત્ ।
ષડશીતિસ્તુ તેનોક્તાઃ સંહિતા યજુષાં શુભાઃ

શિષ્યેભ્યઃ પ્રદદૌ તાશ્ચ જગૂહુસ્તે વિધાનતઃ ।
એકસ્તત્ર પરિત્યક્તો યા5વલ્ક્યો મહાતપાઃ

ષડશીતિસ્તથા શિષ્યાઃ સંહિતાનાં વિકલ્પકાઃ ।
સર્વેષામેવ તેષાં વૈ ત્રિધા ભેદાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

ત્રિધા ભેદાસ્તુ તે વેદભેદે ઽસ્મિન્નવમે શુભે ।
ઉદીચ્યા મધ્યદેશ્યાશ્ચ પ્રાચ્યશ્ચૈવ પૃથગ્વિધાઃ

શ્યામાયનિરુદીચ્યાનાં પ્રધાનઃ સંબભૂવ હ ।
મધ્યદેશપ્રતિષ્ઠાતા ચાસુરિઃ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ

આલંબિરાદિઃ પ્રાચ્યાનાં ત્રયોદેશ્યાદયસ્તુ તે ।
ઇત્યેતે ચરકાઃ પ્રોક્તાઃ સંહિતા વાદિનો દ્વિજાઃ

ઋષય ઊચુઃ
ચરકાધ્વર્યવઃ કેન કારણં બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ ।
કિં ચીર્ણં કસ્ય વા હેતોશ્ચરકત્વં હિ ભેજિરે

સૂત ઉવાચ
કાર્યમાસીદૃષીણાં ચ કિઞ્ચિદ્બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ।
મેરુપૃષ્ઠં સમાસાદ્ય તૈસ્તદા ત્વિતિ મન્ત્રિતમ્

યો વાત્ર સપ્તરાત્રેણ નાગચ્છેદ્દ્વિજસત્તમઃ ।
સ કુર્યાદ્બ્રહ્મહત્યાં વૈ સમયો નઃ પ્રકીર્તિતઃ

તતસ્તે સગણાઃ સર્વે વૈશંપાયનવર્જિતાઃ ।
પ્રયયુઃ સપ્તરાત્રેણ યત્ર સંધિઃ કૃતો ઽભવત્

બ્રહ્મણાનાં તુ વચનાદ્બ્રહ્મહત્યાં ચકાર સઃ ।
શિષ્યાનથ સમાનીય સ વૈશંપાયનો ઽબ્રવીત્

બ્રહ્મહત્યાં ચરધ્વં વૈ મત્કૃતે દ્વિજસત્તમાઃ ।
સર્વે યૂયં સમાગમ્ય બ્રૂત કામં હિતં વચઃ

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ
અહમેકશ્ચરિષ્યામિ તિષ્ઠન્તુ મુનયસ્ત્વિમે ।
બલેનોત્થાપયિષ્યામિ તપસા સ્વેન ભાવિતઃ

એવ મુક્તસ્તતઃ ક્રુદ્ધો યા5વલ્ક્યમ થાત્યજત્ ।
ઉવાચ યત્ત્વયાધીતં સર્વં પ્રત્યર્પયસ્વ મે

એવમુક્તઃ સરૂપાણિ યજૂંષિ ગુરવે દદૌ ।
રુધિરેણ તથાક્તાનિ ચ્છર્દિત્વા બ્રહ્મવિત્તમાઃ

તતઃ સ ધ્યાનમાસ્થાય સર્યમારાધયદ્દ્વિજઃ ।
સૂર્યે બ્રહ્મ યદુત્પન્નં તં ગત્વા પ્રતિતિષ્ઠતિ

તતો યાનિ ગતાન્યૂર્ધ્વં યજૂષ્યાદિત્યમડલમ્ ।
તાનિ તસ્મૈ દદૌ તુષ્ટઃ સૂર્યો વૈ બ્રહ્મરાતયે

અશ્વરૂપાય માર્ત્તણ્ડો યાજ્ઞવક્લ્યાય ધીમતે ।
યજૂંષ્યધીયતે તાનિ બ્રાહ્મણા યેન કેનચિત્

અશ્વરૂપાય દત્તાનિ તતસ્તે વાજિનો ઽમવન્ ।
બ્રહ્મહત્યા તુ યૈશ્ચીર્ણા ચરણાચ્ચરકાઃ સ્મૃતાઃ

વૈશંપાયનશિષ્યાસ્તે ચરકાઃ સમુદાહૃતાઃ ।
ઇત્યેતે ચરકાઃ પ્રોક્તા વાજિનસ્તુ નિબોધત

યા5વલ્ક્યસ્ય શિષ્યાસ્તે કણ્વો બૌધેય એવ ચ ।
મધ્યન્દિનસ્તુ સાપત્યો વૈધેયશ્ચાદ્ધબૌદ્ધકૌ

તાપનીયશ્ચ વત્સાશ્ચ તથા જાબાલકેવલૌ ।
આવટી ચ તથા પુણ્ડ્રો વૈણોયઃ સપરાશરઃ

ઇત્યેતે વાજિનઃ પ્રોક્તા દશપઞ્ચ ચ સત્તમાઃ ।
શતમેકાધિકં જ્ઞેયં યજુષાં યે વિકલ્પકાઃ

પુત્રમધ્યાપયામાસ સુમન્તુમથ જૈમિનિઃ ।
સુમન્તુશ્ચાપિ સુત્વાનં પુત્રમધ્યાપયત્પુનઃ

સુકર્માણં તતઃ સુન્વાન્પુત્રમધ્યાપયત્પુનઃ ।
સ સહસ્રમધીત્યાશુ સુકર્માપ્યથ સંહિતાઃ

પ્રોવાચાથ સહસ્રસ્ય સુકર્મા સૂર્યવર્ચસઃ ।
અનધ્યાયેષ્વધીયાનાંસ્તઞ્જઘાન શતક્રતુઃ

પ્રાયોપવેશમકરોત્તતો ઽસૌ શિષ્યકારમાત્ ।
ક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા તતઃ શક્રોવરં સો ઽથ પુનર્દદૌ

ભવિષ્યતો મહાવીર્યૌં શિષ્યૌ તે ઽતુલવર્ચસૌ ।
અધીયાતાં મહાપ્રાજ્ઞૌ સહસ્રં સંહિતા ઉભૌ

એતે સુરા મહાભાગાઃ સંક્રુદ્ધા દ્વિજસત્તમ ।
ઇત્યુક્ત્વા વાસવઃ શ્રીમાન્સુકર્માણં યશસ્વિનમ્

શાન્તક્રોધં દ્વિજં દૃષ્ટ્વા ક્ષિપ્રમન્તર ધાત્પ્રભુઃ ।
તસ્ય શિષ્યો ઽભવદ્ધીમાન્ પૌષ્યઞ્જિર્દ્વિજસત્તમાઃ

હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો દ્વિતીયો ઽભૂન્નરાધિપઃ ।
અધ્યાપયત પૌષ્યાઞ્જિઃ સહસ્રાર્દ્ધં તુસંહિતાઃ

તે નામ્નોદીચ્યસામાનઃ શિષ્યાઃ પૌષ્યઞ્જિનઃ શુભાઃ ।
સત્ત્વાનિ પઞ્ચ કૌશિલ્યઃ સંહિતાના મધીતવાન્

શિષ્યા હિરણ્યનાભસ્ય સ્મૃતાસ્તુ પ્રાચ્યસામગાઃ ।
લૌગાક્ષિઃ કુશુમિશ્ચૈવ કુશીદિર્લાઙ્ગલિસ્તથા ।
પૌષ્યઞ્જિ શિષ્યાશ્ચત્વારસ્તેષાં ભેદાન્નિબોધત

નાડાયનીયઃ સહતણ્ડિપુત્રસ્તસ્માદનોવૈનનામા સુવિદ્વાન્ ।
સકોતિપુત્રઃ સુસહાઃ સુનામા ચૈતાન્ભેદાન્વિત્તલૌગાક્ષિણસ્તુ

ત્રયસ્તુ કુશુમેઃ શિષ્યા ઔરસઃ સ પરાશરઃ

નાભિર્વિત્તસ્તુ તેજસ્વી ત્રિવિધા કૌશુમાઃ સ્મૃતાઃ ।
શૌરિષુઃ શૃઙ્ગિપુત્રશ્ચ દ્વાવેતૌ તુ ચિરવ્રતૌ

રાણાયનીયિઃ સૌમિત્રિઃ સામવેદવિશારદૌ ।
પ્રોવાચ સંહિતાસ્તિ સ્રઃ શૃઙ્ગિપુત્રૌ મહાત્પાઃ

વૈનઃ પ્રાજીનયોગશ્ચ સુરાલશ્ચ દ્વિજૌત્તમઃ ।
પ્રોવાચ સંહિતાઃ ષટ્તુ પારાશર્યસ્તુ કૌથુમઃ

આસુરાયણવૈશાખ્યૌ વેદવૃદ્ધપરાયણૌ ।
પ્રાચીનયોગપુત્રશ્ચ બુદ્ધિમાંશ્ચ પતઞ્જલિઃ

કૌથુમસ્ય તુ ભેદાશ્ચ પારાશર્યસ્ય પટ્ સમૃતાઃ ।
લાઙ્ગલઃ શાલિહોત્રશ્ચ ષડુવાચાથ સંહિતાઃ

હાલિનિર્જ્યામહાનિશ્ચ જૈમિનિર્લોમગાયનિઃ ।
કણ્ડુશ્ચ કોહલશ્ચૈવ ષડે તે લાઙ્ગલાઃ સ્મૃતાઃ

એતે લાઙ્ગલિનઃ શિષ્યાઃ સંહિતા યૈઃ પ્રવર્ત્તિતાઃ ।
એકો હિરણ્યનાભસ્ય કૃતઃ શિષ્યો નૃપાત્મજઃ

સો ઽકરોત્તુ ચતુર્વિશસંહિતા દ્વિપદાં વરઃ ।
પ્રોવાચ ચૈવ શિષ્યેભ્યો યેભ્યસ્તાશ્ચ નિબોધત

રાડિશ્ચ રાડવીયશ્ચ પઞ્જમૌ વાહનસ્તથા ।
તલકો માણ્ડુકશ્ચૈવ કાલિકો રાજિકંસ્તથા

ગૌતમશ્ચાજબસ્તશ્ચ સોમરાજાયનસ્તતઃ ।
પુષ્ટિશ્ચ પરિકૃષ્ટશ્ચ ઉલૂખલક એવ ચ

યવીયસસ્તુ વૈ શાલીરઙ્ગુલીયશ્ચ કૌશિકઃ ।
શાલિમઞ્જરિપાકશ્ચ શધીયઃ કાનિનિશ્ચ યઃ

પારાશર્યસ્તુ ધર્માત્મા ઇતિ ક્રાન્તાસ્તુ સામગાઃ ।
સામગાનાં તુ સર્વેષાં શ્રેષ્ઠૌ દ્વૌ પરિકીર્ત્તિતૌ

પૌષ્યઞ્જિશ્ચ કૃતશ્ચૈવ સંહિતાનાં વિકલ્પકૌ ।
અથર્વાણં દ્વિધા કૃત્વા સુમન્તુરદદાદ્દ્વિજાઃ

કબન્ધાય પુનઃ કૃષ્ણં સ ચ વિદ્વાન્યથાશ્રુતમ્ ।
કબન્ધસ્તુ દ્વિધા કૃત્વા પથ્યાયૈકં પુનર્દદૌ

દ્વિતીયં દેવદર્શાયસ ચતુર્ધાકરોત્પ્રભુઃ ।
મોદો બ્રહ્મબલશ્ચૈવ પિપ્પલાદસ્તથૈવ ચ

શૌલ્કાયનિશ્ચ ધર્મજ્ઞશ્ચતુર્થસ્તપસિ સ્થિતઃ ।
દેવદર્શસ્ય ચત્વારઃ શિષ્યા હ્યેતે દૃઢવ્રતાઃ

પુનશ્ચ ત્રિવિધં વિદ્ધિ પથ્યાનાં ભેદમુત્તમમ્ ।
જાજલિઃ કુમુદાદિશ્ચ તૃતીયઃ શૌનકઃ સ્મૃતઃ

શૌનકસ્તુ દ્વિધા કૃત્વા દદાવેકાન્તુ બભ્રવે ।
દ્દ્વિતીયાં સંહિતાં ધીમાન્સૈન્ધવાયનસંજ્ઞિ તે

સૈન્ધવો મુઞ્જકેશ્યશ્ચ ભિન્નામાધાદ્દ્વિધા પુનઃ ।
નક્ષત્રકલ્પો વૈતાનસ્તૃતીયઃ સંહિતાવિધિઃ

ચતુર્થોંઽગિરસઃ કલ્પઃ શાન્તિકલ્પશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
શ્રેષ્ઠાસ્ત્વથર્વણામેતે સંહિતાનાં વિકલ્પકાઃ

ખડ્ગઃ કૃત્વા મયા યુક્તં પુરાણમૃષિસત્તમાઃ ।
આત્રેયઃ સુમતિર્ધીમાન્કાશ્યપો હ્યકૃતવ્રણઃ

ભારદ્વાજો ઽગ્નિવર્ચાશ્ચ વાસિષ્ઠા મિત્રયુશ્ચ યઃ ।
સાવર્ણિઃ સોમદત્તિશ્ચ સુશર્મા શાંશપાયનઃ

એતે શિષ્યા મમ પ્રોક્તાઃ પુરાણેષુ ધૃતવ્રતાઃ ।
ત્રિભિસ્તત્ર કૃતાસ્તિસ્રઃ સંહિતાઃ પુનરેવ હિ

કાશ્યપઃ સંહિતા કર્ત્તા સાવર્ણિઃ શાંશપાયનઃ ।
મામિકા તુ ચતુર્થી સ્યાચ્ચતસ્રો મૂલસંહિતાઃ

સર્વાસ્તા હિ ચતુષ્પાદાઃ સર્વાશ્ચૈકાર્થવાચિકાઃ ।
પાઠાન્તરે વૃથાભૂતા વેદશાખા યથા તથા

ચતુઃ સાહસ્રિકાઃ સર્વાઃ શાંશપાયનિકામૃતે ।
લૌમહર્ષણિકા મૂલા તતઃ કાશ્યપિકા પરા

સાવર્ણિકા તૃતીયાસાવૃજુવાક્યાર્થમણ્ડિતા ।
શાંશપાયનિકા ચાન્યા નોદનાર્થવિભૂષિતા

સહસ્રાણિ ઋચાં ચાષ્ટૌ ષટ્શતાનિ તથૈવ ચ ।
એતાઃ પઞ્ચદશાન્યાશ્ચ દશાન્યા દશભિસ્તથા

સવાલખિલ્યાઃ સપ્તૈતાઃ સસુપર્ણાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ।
અષ્ટૌ સામસહસ્રાણિ સામાનિ ચ ચતુર્દ્દશ

સારણ્યકં સહોહં ચ એતદ્ગાયન્તિ સામગાઃ ।
દ્વાદશૈવ સહસ્રાણિ ચ્છન્દ આધ્વર્યવં સ્મૃતમ્

યજુષાં બ્રાહ્મણાનાં ચ તથા વ્યાસો વ્યકલ્પયત્ ।
સગ્રામ્યારણ્યકં તસ્માત્સમન્ત્રકરણં તથા

અતઃ પરં કથાનં તુ પૂર્વા ઇતિ વિશેષણમ્ ।
ગ્રામ્યારણ્યં સમન્ત્રં તદૃગ્બ્રાહ્મણયજુઃ સ્મૃતમ્

તથા હારિદ્રવીર્યાણાં ખિલાન્યુપખિલાનિતુ ।
તથૈવ તૈત્તિરીયાણાં પરક્ષુદ્રા ઇતિ સ્મૃતમ્

દ્વે સહસ્રે શતન્યૂને વેદે વાજસનેયકે ।
ઋગ્ગમઃ પરિસંખ્યાતો બ્રાહ્મણં તુ ચતુર્ગુણમ્

અષ્ટૌ સહસ્રાણિ શતાનિ વાષ્ટાવશીતિરન્યાન્યધિકાનિ વા ચ ।
એતત્પ્રમાણં યજુષામૃચાં ચ સશુક્રિયં સખિલં યાજ્ઞવલ્ક્યમ્

તથા ચારણવિદ્યાનાં પ્રમાણસહિતં શૃણુ ।
ષટ્સહસ્રમૃચામુક્તમૃચઃ ષડ્વિંશતિં પુનઃ

એતાવદધિકં તેષાં યજુઃ કિ મપિ વક્ષ્યતે ।
એકાદશસહસ્રાણિ ઋચશ્ચાન્યા દશોત્તરાઃ

ઋચાં દશસહસ્રાણિ હ્યશીતિસ્ત્રિંશદેવ તુ ।
સહસ્રમેકં મન્ત્રાણામૃચામુક્તં પ્રમાણતઃ

એતાવાનૃચિ વિસ્તારો હ્યન્યચ્ચાથર્વિકં બહુ ।
ઋચામથર્વણાં પઞ્ચસહસ્રાણીતિ નિશ્ચયઃ

સહસ્રમન્યદ્વિજ્ઞેયમૃષિ ભિર્વિશતિં વિના ।
એતદઙ્ગિરસાં પ્રોક્તં તેષામારણ્યકં પુનઃ

ઇતિ સંખ્યા પ્રસંખ્યાતા શાખાભેદાસ્તથૈવ તુ ।
કર્તારશચૈવ શાખાનાં ભેદહેતૂંસ્તથૈવ ચ

સર્વમન્વન્તરેષ્વેવં શાખાભેદાઃ સમાશ્રિતાઃ ।
પ્રાજાપત્યા શ્રુતિર્નિત્યા તદ્વિકલ્પાસ્ત્વિમે સ્મૃતાઃ

અનિત્યભાવાદ્દેવાનાં મન્ત્રોત્પત્તિઃ પુનઃ પુનઃ ।
દ્વાપરેષુ પુનર્ભેદાઃ શ્રુતીનાં પરિકીર્ત્તિતાઃ

એવં વેદં તદાપ્યસ્ય ભગવાનૃષિસત્તમઃ ।
શિષ્ચેબ્યશ્ચ પ્રદત્ત્વા તુ તપસ્તપ્તુ વન ગતઃ

તસ્ય શિષ્યપ્રશિષ્યૈસ્તુ શાખાભેદાસ્ત્વિમે કૃતાઃ ।
અઙ્ગાનિ વેદાશ્ચત્વારો મીમાંસા ન્યાયવિસ્તરઃ

ધર્મશાસ્ત્રં પુરાણં ચ વિદ્યાશ્ચેમાશ્ચતુર્દશ ।
આયુર્વેદો ધનુર્વેદો ગાન્ધર્વશ્ચેતિ તે ત્રયઃ

અર્થશાસ્ત્રં ચતુર્થં તુ વિદ્યા હ્યષ્ટાદશૈવ હિ ।
જ્ઞેયા બ્રહ્મર્ષયઃ પૂર્વં તેભ્યો દેવર્ષયઃ પુનઃ

રાજર્ષયઃ પુનસ્તેભ્ય ઋષિપ્રકૃતયસ્ત્રિધા ।
કાશ્યપેષુ વસિષ્ઠેષુ તથા ભૃગ્વઙ્ગિરો ઽત્રિષુ

પઞ્ચસ્વેતેષુ જાયન્તે ગોત્રેષુ બ્રહ્મવાદિનઃ ।
યસ્માદૃષન્તિ બ્રહ્માણં તતો બ્રહ્મર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

ધર્મસ્યાથ પુલસ્ત્યસ્ય ક્રતોશ્ચ પુલહસ્ય ચ ।
પ્રત્યૂષસ્ય ચ દેવસ્ય કશ્યપસ્ય તથા પુનઃ

દેવર્ષયઃ સુતાસ્તેષાં નામતસ્તાન્નિબોધત ।
દેવાર્ષી ધર્મપુત્રૌ તુ નરનારાયણવુભૌ

વાલખિલ્યાઃ ક્રતોઃ પુત્રાઃ કર્દમઃ પુલહસ્ય તુ ।
કુબેરશ્ચૈવ પૌલસ્ત્યઃ પ્રત્યૂષસ્ય દલઃ સુત

નારદઃ પર્વતશ્ચૈવ કશ્યપસ્યાત્મજાવુભૌ ।
ઋષન્તિ વેદાન્યસ્માત્તે તસ્માદ્દેવર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

માનવે ચૈવ યે વંશે ઐલવંશે ચ યે નૃપાઃ ।
યે ચ ઐક્ષ્વાકનાભાગા જ્ઞેયા રાજર્ષયસ્તુ તે

ઋષન્તિ રઞ્જનાદ્યસ્માત્પ્રજા રાજર્ષયસ્તતઃ ।
બ્રહ્મલોકપ્રતિષ્ઠાસ્તુ સમૃતા બ્રહ્મર્ષયો ઽમલાઃ

દેવલોકપ્રતિષ્ઠાસ્તુ જ્ઞેયા દેવર્ષયઃ શુભાઃ ।
ઇન્દ્રલોકપ્રતિષ્ઠાસ્તુ સર્વે રાજર્ષયો મતાઃ

અભિજાત્યાથ તપસા મન્ત્રવ્યાહરણૈસ્તથા ।
યે ચ બ્રહ્મર્ષયઃ પ્રોક્તા દિવ્યા દેવર્ષયશ્ચ યે

રાજર્ષયસ્તથા ચૈવ તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણમ્ ।
ભૂતં ભવ્યં ભવજ્જ્ઞાનં સત્યાભિ વ્યાત્દૃતં તથા

સંતુષ્ટાશ્ચ સ્વયં યે તુ સંબુદ્ધા યે ચ વૈ સ્વયમ્ ।
તપસેહ પ્રસિદ્ધા યે ગર્ભે યૈશ્ચ પ્રવેદિતમ્

મન્ત્રવ્યાહારિણો યે ચ ઐશ્વર્યાત્સર્વગાશ્ચ યે ।
એતે રાજર્ષયો યુક્તા દેવાદ્વિજનૃપાશ્ચ યે

એતાન્ભાવાનધિગતા યે વૈ ત ઋષયો મતાઃ ।
સપ્તૈતે સપ્તભિશ્ચૈવ ગુણૈઃ સપ્તર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

દીર્ઘાયુષો મન્ત્રકૃત ઈશ્વરાદ્દિવ્યચક્ષુષઃ ।
બુદ્ધાઃ પ્રત્યક્ષ ધર્માણો ગોત્રપ્રાવર્ત્તકાશ્ચ તે

ષટ્કર્મનિરતા નિત્યં શાલીના ગૃહમેધિનઃ ।
તુલ્યૈર્વ્યવહરન્તિ સ્મ હ્યદુષ્ટૈઃ કર્મહેતુભિઃ

અગ્રામ્યૈર્વર્ત્તયન્તિ સ્મ રસૈશ્ચૈવ સ્વયઙ્કૃતૈઃ ।
કુટુંબિનો બુદ્ધિમન્તો વનાન્તરનિવાસિનઃ

કૃતાદિષુ યુગાખ્યાસુ સર્વૈરેવ પુનઃ પુનઃ ।
વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાનં ક્રિયતે પ્રથમં તુ વૈ

પ્રાપ્તે ત્રેતાયુગમુખે પુનઃ સપ્તર્ષયસ્ત્વિહ ।
પ્રવર્ત્તયન્તિ યે વર્ણાનાશ્રમાંશ્ચૈવ સર્વશઃ

તેષામેવાન્વયે વીરા ઉત્પદ્યન્તે પુનઃ પુનઃ ।
જાયમાને પિતાપુત્રે પુત્રઃ પિતરિ ચૈવ હિ

એવં સંતત્ય વિચ્છેદાદ્વર્તયન્ત્યાયુગક્ષયાત્ ।
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ પ્રોક્તાનિ ગૃહમેધિનામ્

અર્યમ્ણો દક્ષિણં યે તુ પિતૃયાનં સમાશ્રિતાઃ ।
દારાગ્નિહોત્રિણસ્તે વૈ યૈ પ્રજાહેતવઃ સ્મૃતાઃ

ગૃહમેધિનસ્ત્વસંખ્યેયાઃ શ્મશાનાન્યાશ્રયન્તિ તે ।
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ નિહિતા ઉત્તરાપથે

યે શ્રૂયન્તે દિવં પ્રાપ્તા ઋષયો હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ ।
મન્ત્રબ્રાહ્મણકર્ત્તારો જાયન્તે ચ યુગક્ષયાત્

એવમાવર્ત્તમાનાસ્તેદ્વાપરેષુ પુનઃ પુનઃ ।
કલ્પાનામાર્ષવિદ્યાનાં નાનાશાસ્ત્રકૃતશ્ચ યે

ક્રિયતે યૈર્વ્યવત્દૃતિર્વૈદિકાનાં ચ કર્મણામ્ ।
વૈવસ્વતે ઽન્તરે તસ્મિન્દ્વાપરેષુ પુનઃ પુનઃ

અષ્ટાવિંશતિકૃત્વો વૈ વેદા વ્યસ્તા મહર્ષિભિઃ ।
સપ્તમે દ્વાપરે વ્યમતાઃ સ્વયં વેદાઃ સ્વયંભુવા

દ્વિતીયે દ્વાપરે ચૈવ વેદવ્યાસઃ પ્રજાપતિઃ ।
તૃતીયે ચોશના વ્યાસશ્ચતુર્થે ચ બૃહસ્પતિઃ

સવિતા પઞ્ચમે વ્યાસો મૃત્યુઃ ષષ્ઠે સ્મૃતઃ પ્રભુઃ ।
સપ્તમે ચ તથૈવેન્દ્રો વસિષ્ઠશ્ચાષ્ટમે સ્મૃતઃ

સારસ્વતસ્તુ નવમે ત્રિધામા દશમે સ્મૃતઃ ।
એકાદશે તુ ત્રિવર્ષા સનદ્વાજસ્તતઃ પરમ્

ત્રયોદશે ચાન્તરિક્ષો ધર્મશ્ચાપિ ચતુર્દશે ।
ત્રૈય્યારુણિઃ પઞ્ચદશે ષોડશે તુ ધનઞ્જયઃ

કૃતઞ્જયઃ સપ્તદશે ઋજીષો ઽષ્ટાદશે સ્મૃતઃ ।
ઋજીષાત્તુ ભરદ્વાજો ભરદ્વાજાત્તુ ગૌતમઃ

ગૌતમાદુત્તમશ્ચૈવ તતો હર્યવનઃ સ્મૃતઃ ।
હર્યવનાત્પરો વેનઃ સ્મૃતો વાજશ્રવાસ્તતઃ

અર્વાક્ચ વાજશ્રવસઃ સોમમુખ્યાયનસ્તતઃ ।
તૃણબિન્દુસ્તતસ્તસ્માત્તતજસ્તૃણબિન્દુતઃ

તતજાચ્ચ સ્મૃતઃ શક્તિઃ શક્તેશ્ચાપિ પરાશરઃ ।
જાતૂકર્ણો ભવત્તસ્માત્ત સ્માદ્દ્વૈપાયનઃ સ્મૃતઃ

અષ્ટાવિંશતિરિત્યેતે વેદવ્યાસાઃ પુરાતનાઃ ।
ભવિષ્યે દ્વાપરે ચૈવ દ્વોણિર્દ્વૈપાયને ઽપિ ચ

વેદવ્યાસે હ્યતીતે ઽસ્મિન્ભવિતા સુમહાતપાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ ભવિષ્યેષુ શાખાપ્રમયનાનિ તુ

તસ્યૈવ બ્રહ્મણો બ્રહ્મ તપસઃ પ્રાપ્તમવ્યયમ્ ।
તપસા કર્મ ચ પ્રાપ્તં કર્મણા ચાપિ તે યશઃ

પુનશ્ચ તેજસા સત્યં સત્યેનાનન્દમવ્યયમ્ ।
વ્યાપ્તં બ્રહ્મામૃતં શુક્રં બ્રહ્મૈવામૃતમુચ્યતે

ધ્રુવમેકાક્ષરમિદમોમિત્યેવ વ્યવસ્થિતમ્ ।
બૃહત્વાદ્બૃંહણાચ્ચૈવ તદ્બ્રહ્મેત્યભિધીયતે

પ્રમવા વસ્થિતં ભૂયો ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ સ્મૃતમ્ ।
અથર્વઋગ્યજુઃ સામ્નિ યત્તસ્મૈ બ્રહ્મણે નમઃ

જગતઃ પ્રલયોત્પત્તૌ યત્તત્કારણસંજ્ઞિતમ્ ।
મહતઃ પરમં ગુહ્યં તસ્મૈ સુબ્રહ્મણે નમઃ

અગાધાપારમક્ષય્યં જગત્સંબોહસંભવમ્ ।
સંપ્રકાશપ્રવૃત્તિભ્યાં પુરુષાર્થપ્રયોજનમ્

સાંખ્યજ્ઞાનવતાં નિષ્ઠા ગતિઃ શમદમાત્મનામ્ ।
યત્તદવ્યક્તમતં પ્રકૃતિર્બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

પ્રધાનમાત્મયોનિશ્ચ ગૃહ્યં સત્ત્વં ચ શસ્યતે ।
અવિભાગસ્તથા શુક્રમક્ષરં બહુધાત્મકમ્

પરમબ્રહ્મણે તસ્મૈ નિત્યમેવ નમોનમઃ ।
કૃતે પુનઃ ક્રિયા નાસ્તિ કુત એવાકૃતક્રિયાઃ

સકૃદેવ કૃતં સર્વં યદ્વૈ લોકે કૃતાકૃતમ્ ।
શ્રોતવ્યં વા શ્રુતં વાપિ તથૈવાસાધુ સાધુ વા

જ્ઞાતવ્યં વાપ્યમન્તવ્યં સપ્રષ્ટવ્યં ભોજ્યમેવ ચ ।
દ્રષ્ટવ્યં વાથ શ્રોતવ્યં ઘ્રાતવ્યં વા કથઞ્ચન

દર્શિતં યદનેનૈવ જ્ઞાતં તદ્વૈ સુરર્ષિભિઃ ।
યન્ન દર્શિતવાનેષ કસ્તદન્વેષ્ટુમર્હતિ

સર્વાણિ સર્વં સર્વાંશ્ચ ભગવાનેવ સો ઽબ્રવીત્ ।
યદા યત્ક્રિયતે યેન તદા તસ્મો ઽભિમન્યતે

યત્રેદં ક્રિયતે પૂર્વં ન તદન્યેન ભાષિતમ્ ।
યદા ચ ક્રિયતે કિઞ્ચિત્કેનચિદ્વા કથં ક્વચિત્

તનૈવ તત્કૃતં કૃત્યં કર્ત્તૄણાં પ્રતિભાતિ વૈ ।
વિરિક્તં ચાતિરિક્તં ચ જ્ઞાનાજ્ઞાનેપ્રિયાપ્રિયે

ધર્માધર્મૌં સુશં દુઃખં મૃત્યુશ્ચામૃતમેવ ચ ।
ઊર્દ્ધ્વં તિર્ય્યગધોભાવસ્તસ્યૈવાદૃષ્ટકારિણઃ

સ્વયંભુવો ઽથ જ્યેષ્ઠસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
પ્રત્યેકવેદ્યંભવતિ ત્રેતાસ્વિહ પુનઃ પુનઃ

વ્યસ્યતે હ્યેકવેદ્યં તુ દ્વાપરેષુ પુનઃ પુનઃ ।
બ્રહ્મા ચૈતાનુવાચાદૌ તસ્મિન્વૈવસ્વતે ઽન્તરે

આવર્ત્તમાના ઋષયો યુગાખ્યાસુ પુનઃ પુનઃ ।
કુર્વન્તિ સંહિતા હ્યેતે જાયમાનાઃ પરસ્પરમ્

અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ શ્રુતર્ષીણાં સમૃતાનિ વૈ ।
અતીતેષુ વ્યતીતાનિ વર્ત્તન્તે પુનઃ પુનઃ

શ્રિતા દક્ષિણપન્થાનં યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે ।
યુગે યુગે તુ તાઃ શાખા વ્યસ્યન્તે તૈ પુનઃ પુનઃ

દ્વાપરેષ્વિહ સર્વેષુ સંહિતાસ્તુ શ્રુતર્ષિભિઃ ।
તેષાં ગોત્રેષ્વિમાઃ શાખા ભવન્તિ હિ પુનઃ પુનઃ

તાઃ શાખાસ્તે ચ કર્ત્તારો ભવં તીહાયુગક્ષયાત્ ।
એવમેવ તુ વિજ્ઞેયા અતીતાનાગતેષ્વપિ

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ શાખાપ્રણયનાનિ વૈ ।
અતીતેષુ વ્યતીતાનિ વર્ત્તન્તે સાંપ્રતે ઽન્તરે

ભવિષ્યન્તિ ચ યાનિ સ્યુર્વર્ત્સ્યન્તે ઽનાગતેષ્વપિ ।
પૂર્વેણ પશ્ચિમં જ્ઞેયં વર્તમાનેન ચોભયમ્

એતેન ક્રમયોગેન મન્વન્તરવિનિશ્ચયઃ ।
એવં દેવાઃ સપિતર ઋષયો મનવશ્ચ વૈ

મન્ત્રૈઃ સહોર્ધ્વં ગચ્છન્તિ હ્યાવર્ત્તન્તે ચ તૈઃ સહ ।
જનલોકાત્સુરાઃ સર્વે દશકલ્પાન્પુનઃ પુનઃ

પર્યાયકાલે સંપ્રાપ્તે સંભૂતા નિધનસ્ય તે ।
અવશ્યભાવિનાર્ઽથેન સંભધ્યન્તે તદા તુ તે

તતસ્તે દોષવજ્જન્મ પશ્યન્તો રોગપૂર્વકમ્ ।
નિવર્ત્તતે તદા વૃત્તિઃ સા તેષાં દોષદર્શનાત્

એવં દેવયુગાનીહ દશકૃત્વો વિવર્ત્ય વૈ ।
જનલોકાત્તપોલોકં ગચ્છન્તીહાનિવર્ત્તકમ્

એવં દેવયુગાનીહ વ્યતી તાનિ સહસ્રશઃ ।
નિધનં બ્રહ્મલોકે વૈ ગતાનિ ઋષિભિઃ સહ

ન શક્ય આનુપૂર્વ્યેણ તેષાં વક્તું સુવિસ્તરઃ ।
અનાદિત્વાચ્ચ કાલસ્ય સંખ્યાનાં ચૈવ સર્વશઃ

મન્વન્તરાણ્યતીતાનિ યાનિ કલ્પૈઃ પુરા સહ ।
પિતૃભિર્મુનિભિર્દેવૈઃ સાર્દ્ધં ચ ઋષિભિઃ સહ

કાલેન પ્રતિસૃષ્ટાનિ યુગાનાં ચ વિવર્ત્તનમ્ ।
એતેન ક્રમયોગેન કલ્પમન્વન્તરાણિ ચ

સપ્રજાનિ વ્યતીતાનિ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
મન્વન્તરાન્તે સંહારઃ સંહારાન્તે ચ સંભવઃ

દેવતાનામૃષીણાં ચ મનોઃ પિતૃગણસ્ય ચ ।
ન શક્ય આનુપૂર્વ્યેણ વક્તું વર્ષશતૈરપિ

વિસ્તરસ્તુ નિસર્ગસ્ય સંહારસ્ય ચ સર્વશઃ ।
મન્વન્તરસ્ય સંખ્યા તુ માનુષેણ નિબોધત

મન્વન્તરાસ્તુ સંખ્યાતાઃ સંખ્યાનાર્થવિશારદૈઃ ।
ત્રિંશત્કોટ્યસ્તુ સંપૂર્ણા સંખ્યાતાઃ સંખ્યાયા દ્વિજૈઃ

સપ્તષષ્ટિસ્તન્થાન્યાનિ નિયુતાનિ ચ સંખ્યાયા ।
વિંશતિશ્ચ સહસ્રામિ કાલો ઽયં સાધિકં વિના

મન્વન્તરસ્ય સંખ્યેયં માનુષેણ પ્રકીર્ત્તિતા ।
વર્ષાગ્રેણાપિ દિવ્યેન પ્રવક્ષ્યામ્યુત્તરં મનોઃ

અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દિવ્યયા સંખ્યયા સ્મૃતમ્ ।
દ્વિપઞ્ચાશત્તથાન્યાનિ સહસ્રાણ્યધિકાનિ તુ

ચતુર્દશગુણો હ્યેષ કાલો હ્યાભૂતસંપ્લવમ્ ।
પૂર્ણં યુગસહસ્રં સ્યાત્તદહર્બ્રહ્મણઃ સ્મૃતમ્

તતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ દગ્ધાન્યાદિત્યરશ્મિભિઃ ।
બ્રહ્માણામગ્રતઃ કૃત્વા સહ દેવર્ષિદાનવૈઃ

પ્રવિશન્તિ સુરશ્રેષ્ઠં દેવં નારાયણં પ્રભુમ્ ।
સ સ્રષ્ટા સર્વ ભૂતાનાં કલ્પાદિષુ પુનઃ પુનઃ

ઇત્યેષ સ્થિતિકાલો વૈ મતો દેવર્ષિભિઃ સહ ।
સર્વમન્વન્તરાણાં હિ પ્રતિસંધિં નિબોધત

યુગખ્યા યા સમુદ્દિષ્ટા પ્રાગેતસ્મિન્મયાનઘાઃ ।
કૃતત્રેતાદિસંયુક્તં ચતુર્યુગમિતિ સ્મૃતમ્

તચ્ચૈકસપ્તતિગુણં પરિવૃત્તં તુ સાધિકમ્ ।
મનોરેતમધીકારં પ્રોવાચ ભગવાન્પ્રભુઃ

એવં મન્વન્તરાણાં ચ સર્વેષામેવ લક્ષણમ્ ।
અતીતાનાગતાનાં વૈ વર્ત્તિમાનેન કીર્ત્તિતમ્

ઇત્યેષ કીત્તિતઃ સર્ગો મનોઃ સ્વાયંભુવસ્ય તે ।
પ્રતિસંધિં તુ વક્ષ્યામિ તસ્ય ચૈવાપરસ્ય ચ

મન્વન્તરં યથા પૂર્વમૃષિભિર્દૈવતૈઃ સહ ।
અવશ્યભાવિનાર્થેન યથાવદ્વિનિવર્ત્તતે

એતસ્મિન્નન્તરે પૂર્વં ત્રૈલાક્યસ્યે શ્વરાસ્તુ યે ।
સપ્તર્ષયશ્ચ દેવાશ્ચ પિતરો મનવસ્તથા

મન્વન્તરસ્ય કાલે તુ સંપૂર્ણે સાધિકે તદા ।
ક્ષીણે ઽધિકારે સંવિગ્ના બુદ્ધ્વા પર્યયમાત્મનઃ

મહર્લોકાય તે સર્વે ઉન્મુખા દધિરે મતિમ્ ।
તતો મન્વન્તરે તસ્મિન્પ્રક્ષીણે દેવતાસ્તુ તાઃ

સંપૂર્ણેસ્થિતિકાલે તુ તિષ્ઠેદેકં કૃતં યુગમ્ ।
ઉત્પદ્યન્તે ભવિષ્યન્તો યે વૈ મન્વન્તરેશ્વરાઃ

દેવતાઃ પિતરશ્ચૈવ ઋષયો મનુરેવ ચ ।
મન્વન્તરે તુ સંપૂર્ણે તદ્વદન્તે કલૌ યુગે

સંપદ્યતે કૃતં તેષુ કલિશિષ્ટેષુ વૈ તદા ।
યથા કૃતસ્ય સંતાનઃ કલિપૂર્વઃ સ્મૃતો બુધૈઃ

તથા મન્વન્તરાન્તેષુ આદિર્મન્વન્તરસ્ય ચ ।
ક્ષીણે મન્વન્તરે પૂર્વે પ્રવૃત્તે ચાપરે પુનઃ

મુખે કૃતયુગસ્યાથ તેષાં શિષ્ટાસ્તુ યે તદા ।
સપ્તર્ષયો મનુશ્ચૈવ કાલાપેક્ષાસ્તુ યે સ્થિતાઃ

મન્વન્તરપ્રતીક્ષાસ્તે ક્ષીયમાણાસ્તપસ્વિનઃ ।
મન્વન્તરોત્સવસ્યાર્થે સંતત્યર્થે ચ સર્વદા

પૂર્વવત્સંપ્રવર્ત્તન્તે પ્રવૃત્તે વૃષ્ટિસર્જને ।
દ્વન્દ્વેષુ સંપ્રવૃત્તેષુ ઉત્પન્નાસ્વૌષધીષુ ચ

પ્રજાસુ ચાનિકેતાસુ સંસ્થિતાસુ ક્વચિત્ક્વચિત્ ।
વાર્ત્તાયાં સંપ્રવૃત્તાયાં ધર્મે ચૈવોપસંસ્થિતે

નિરાનન્દે ચાપિ લોકે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ।
અગ્રામનગરે ચૈવ વર્ણાશ્રમવિવર્જિતે

પૂર્વમન્વન્તરે શિષ્ટા યે ભવન્તીહ ધાર્મિકાઃ ।
સપ્તર્ષયો મનુશ્ચૈવ સંતાનાર્થં વ્યવસ્થિતાઃ

પ્રજાર્થં તપતાં તેષાં તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।
ઉત્પદ્યન્તે હિ પૂર્વેષાં નિધનેષ્વિહ પૂર્વવત્

દેવાસુરાઃ પિતૃગણા ઋષયો માનુષાસ્તથા ।
સર્પા ભૂતપિશાચાશ્ચ ગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસાઃ

તતસ્તેષાં તુ યે શિષ્ટાઃ શિષ્ટાચારાન્પ્રજક્ષતે ।
સપ્તર્ષયો મનુશ્ચવ હ્યાદૌ મન્વન્તરસ્ય હિ

પ્રારભન્તે ચ કર્માણિ મનુષ્યો દૈવતૈઃ સહ ।
ઋષીણાં બ્રહ્મચર્યેણ ગત્વાનૃણ્યં તુ વ તદા

પિતૄણાં પ્રજાયા ચૈવ દેવાનામિજ્યયા તથા ।
શતંવર્ષસહસ્રાણાં ધર્મે વર્ણાત્મકે સ્થિતાઃ

ત્રયી વાર્ત્તા દણ્ડનીતિર્ધર્માન્વર્ણાશ્રમાંસ્તથા ।
સ્થાપયિત્વાશ્રમાંશ્ચૈવ સ્વર્ગાય દેધિરે મનઃ

પૂર્વદેવેષુ તેષ્વેવં સ્વર્ગાયા ભિમુખેષુ વૈ ।
પૂર્વદેવાસ્તતસ્તે વૈ સ્થિતા ધર્મેણ કૃત્સ્નશઃ

મન્વન્તરે પુરાવૃત્તે સ્થાનાન્યુત્સૃજ્ય સર્વશઃ ।
મન્ત્રૈઃ સહોર્ધ્વં ગચ્છન્તિ મહર્લોકમનામયમ્

વિનિવૃત્તાધિકારાસ્તે માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ ।
અવેક્ષમાણા વશિનસ્તિષ્ઠન્ત્યા ભૂતસંપ્લવાત્

તતસ્તેષુ વ્યતીતેષુ પૂર્વદેવેષુ વૈ તદા ।
શૂન્યેષુ દેવસ્થાનેષુ ત્રૈલોક્યે તેષુ સર્વશઃ

ઉપસ્થિતા ઇહાન્યે વૈ યે દેવાઃ સ્વર્ગવાસિનઃ ।
તતસ્તે તપસા યુક્તાઃ સ્થાનાન્યાપૂરયન્તિ ચ

સત્યેન બ્રહ્મચર્યેણ શ્રુતેન ચ સમન્વિતાઃ ।
સપ્તર્ષીણાં મનોશ્ચૈવ દેવાનાં પિતૃભિઃ સહ

નિધનાનીહ પૂર્વેષામાદિતાં ચ ભવિષ્યતામ્ ।
તેષાં સંતત્યવિચ્છેદ ઇહામન્વન્તરક્ષયાત્

એવં પૂર્વાનુપૂર્વ્યેણ સ્થિતિસ્તેષામવસ્થિતા ।
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

પૂર્વમન્વન્તરાણાં તુ પ્રતિસંધાનલક્ષણમ્ ।
અતીતાનાગતાનાં વૈ પ્રોક્તં સ્વાયંભુવેન તુ

મન્વન્તરેષ્વતીતેષુ ભવિષ્યાણાં તુ સાધનમ્ ।
એવં સંતત્યવિચ્છેદો ભવત્યાભૂતસંપ્લવાત્

મન્વન્તરાણાં પરિવર્ત્તનાનિ હ્યેકાન્તતસ્તાનિ મહર્ગતાનિ ।
મહાજનં ચૈવ જનાન્તપશ્ચ ચૈકાન્તગાનિ પ્રભવન્તિ સત્યે

તદ્ભાવિનાં તત્ર તુ દર્શનેન નાનાત્વદૃષ્ટેન ચ પ્રત્યયેન ।
સ્ત્યે સ્થિતા નિત્યતયા તુ નિત્યં પ્રાપ્તે વિકારે પ્રતિસર્ગ કાલે

મન્વન્તરાણાં પરિવર્ત્તનાનિ મુઞ્ચન્તિ સત્યં તુ તતો ઽપરાન્ત ।
તતો ઽભિયોગા વિષયપ્રહાણાદ્વિશન્તિ નારાયણમેવ દેવમ્

મન્વન્તરાણાં પરિવર્ત્તનેષુ ચિરપ્રવૃત્તેષુ વિધિસ્વભાવાત્ ।
ક્ષણં ન વૈ તિષ્ઠતિ જીવલોકઃ ક્ષયોદયાભ્યાં પરિવર્તમાનઃ

ઇત્યન્તરાણ્યેવમૃષિસ્તુતાનાં ધર્માત્મનાં દિવ્યદૃશાં મનૂનામ્ ।
વાયુપ્રણીતાન્યુપલભ્ય દૃશ્યાદ્ દિવ્યૌજસાં વ્યાસસમાસયોગૈઃ

સર્વાણિ રાજર્ષિસુરર્થિમન્તિ બ્રહ્મર્ષિદેવોરગવન્તિ ચૈવ ।
સુરેશસપ્તર્ષિપિતૃપ્રજેશૈર્યુક્તાનિ સમ્યક્ પરિવર્ત્તનાનિ

ઉદારવંશાભિજન શ્રુતીનાં પ્રકૃષ્ટમેધાભિસમેધિતાનામ્ ।
કીર્તિદ્યુતિખ્યાતિભિરર્ચિતાનાં પુણ્યં હિ વિશ્યાપનમીશ્વરાણામ્

સ્વર્ગીયમેતત્પરમં પવિત્રં પુત્રીયમેતચ્ચ પરં રહસ્યમ્ ।
જપ્યં મહાપર્વસુ ચૈતદગ્ર્યં દુઃખાપશાન્તિપ્રદમાયુષીયમ્

પ્રજશદવર્ષિમનુપ્રધાનાં પુણ્યાં પ્રસૂતિં પ્રથિતામજસ્ય ।
મમાપિ વિખ્યાપયતઃ સમાસાત્સિદ્ધિં પ્રજેશાઃ પ્રદિશન્તુ યુક્તાઃ

ઇત્યેતદન્તરં પ્રોક્તં મનોઃ સ્વાયંભુવસ્ય ચ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ ભૂયઃ કિં વર્ણયામ્યહમ્