બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 1.17

ઇતિ શ્રીબ્રદૃમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે પૂર્વભાગે દ્વિતીયે ઽનુષઙ્ગપાદે
ભારતવર્મતં નામ ષોડશો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ
યચ્ચ કિંપુરુષં વર્ષં હરિવર્ષં તથૈવ ચ ।
આચક્ષ્વ નો યથાતત્ત્વં કીર્ત્તિતં ભારતં ત્વયા

સૂત ઉવાચ
શુશ્રૂષા યત્ર વો વિપ્રાસ્તચ્છૃણુધ્વમતન્દ્રિતાઃ ।
પ્લક્ષખણ્ડઃ કિંપુરુષે સુમહાન્નન્દનોપમઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ સ્થિતિઃ કિંપુરુષે સ્મૃતા ।
સુવર્ણવર્ણાઃ પુરુષાઃ સ્ત્રિયશ્ચાપ્સરસો પમાઃ

અનામયા અશોકાશ્ચ નિત્યં મુદિતમાનસાઃ ।
જાયન્તે માનવાસ્તત્ર નિસ્તપ્તકનકપ્રભાઃ

વર્ષે કિંપુરુષે પુણ્યે વૃક્ષો મધુવહઃ શુભઃ ।
તસ્ય કિંપુરુષાઃ સર્વે ઽપિબન્ હિ રસમુત્તમમ્

તતઃ પરં કિંપુરુષો હરિવર્ષઃ પ્રચક્ષતે ।
મહારજતસંકાશા જાયન્તે તત્ર માનવાઃ

દેવલોકચ્યુતાઃ સર્વે દેવાનૂકાશ્ચ સર્વેશઃ ।
હરિવર્ષે નરાઃ સર્વે પિબન્તીક્ષુરસં શુફમ્

એકાદશ સહસ્રાણિ વર્ષાણાં તુ નિરામયાઃ ।
હરિવર્ષે તુ જીવન્તિ સર્વે મુદિતમાનસાઃ

ન જરા બાધતે તત્ર ન મ્રિયન્તે ચ તે ઽચિરાત્ ।
મધ્યમં યન્મયા પ્રોક્તં નામ્ના વર્ષમિલાવૃતમ્

ન તત્ર સૂર્યસ્તપતિ ન તુ જીર્યન્તિ માનવાઃ ।
ચન્દ્રસૂર્યૈ સનક્ષત્રૌ ન પ્રકાશાવિલા વૃતે

પદ્મપ્રભાઃ પદ્બવર્ણાસ્તથા પદ્બનિભેક્ષણાઃ ।
પદ્મપત્રસુગન્ધાશ્ચ જાયન્તે તત્ર માનવાઃ

જંબૂફલરસાહારા અનિષ્યન્દાઃ સુગન્ધિનઃ ।
મનસ્વિનો ભુક્તભોગાઃ સત્કર્મફલભોગિનઃ

દેવલોકચ્યતાશ્ચૈવ મહારજતવાસસઃ ।
ત્રયોદશસહસ્રાણિ વર્ષાણાં તે નરોત્તમાઃ

આયુઃ પ્રમાણં જીવન્તિ યે તુ વર્ષ ઇલાવૃતે ।
મેરોઃ પ્રતિદિશં યચ્ચ નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ષટ્ત્રિંશત્તસ્ય વિસ્તરઃ ।
યતુરસ્રં સમન્તાચ્ચ શરાવાકારસંસ્થિતમ્

મેરોઃ પશ્ચિમભાગે તુ નવસાહસ્રસમ્મિતે ।
ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ ગન્ધમાદનપર્વતઃ

ઉદગ્દક્ષિણતશ્ચૈવ આનીલનિષધાયતઃ ।
ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ પરિવૃદ્ધો મહીતલાત્

સહસ્રમવગાઢશ્ચ તાવદેવ ચ વિસ્તૃતઃ ।
પૂર્વેણ માલ્યવાઞ્છૈલસ્તત્પ્રમાણઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ

દક્ષિણેન તુ નીલશ્ચ નિષધશ્ચોત્તરેણ તુ ।
તેષાં મધ્યે મહામેરુઃ સ્વૈઃ પ્રમાણૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

સર્વેષામેવ શૈલાનામવગાઢો યથા ભવેત્ ।
વિસ્તરસ્તત્પ્રમાણઃ સ્યાદાયામો નિયુતં સ્મૃતઃ

વૃત્તભાવાસ્સમુદ્રસ્ય મહીમણ્ડલભાવતઃ ।
આયામાઃ પરિહીયન્તે ચતુરસ્રસમાઃ સ્મૃતાઃ

ઇલાવૃતં ચતુષ્કોણં ભિન્દન્તી મધ્યભાગતઃ ।
પ્રભિન્નાઞ્જનસંકાશા જમ્બૂરસવતી નદી

મેરોસ્તુ દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષધસ્યોત્તરેણ ચ ।
સુદર્શનો નામ મહાઞ્જમ્બૂવૃક્ષઃ સનાતનઃ

નિત્યપુષ્પફલોપેતઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।
તસ્ય નામ્ના સમા ખ્યાતો જમ્બૂદ્વીપો વનસ્પતેઃ

યોજનાનાં સહસ્રં ચ શતં ચાન્યન્મહાત્મનઃ ।
ઉત્સેધો વૃક્ષરાજસ્ય દિવં સ્પૃશતિ સર્વતઃ

અરત્નીનાં શતાન્યષ્ટાવેકષષ્ટ્યધિકાનિ તુ ।
ફલપ્રમાણં સંખ્યાતમૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

પતમાનાનિ તાન્યુર્વ્યાં કુર્વન્તિ વિપુલં સ્વનમ્ ।
તસ્યા જમ્બ્વાઃ ફલરસો નદી ભૂત્વા પ્રસર્પ્પતિ

મેરું પ્રદક્ષિણં કૃત્વા જમ્બૂમૂલં વિશત્યધઃ ।
તં પિબન્તિ સદા ત્દૃષ્ટા જંબૂરસમિલાવૃતે

જંબૂફલરસે પીતે ન જરા બાધતે તુ તાન્ ।
ન ક્ષુધા ન શ્રમશ્ચાપિ ન મૃત્યુર્ન ચ તન્દ્રિ તમ્

તત્ર જાંબૂનદં નામ કનકં દેવભૂષમમ્ ।
ઇન્દ્રગોપકસંકાશં જાયતે ભાસ્વરં તુ તત્

સર્વેષાં વર્ષવૃક્ષાણાં શુભઃ ફલરસઃ સ્તુતઃ ।
સ્કન્નં ભવતિ તચ્છુભ્રં કનકં દેવભૂષણમ્

તેષાં મૂત્રં પુરીષં ચ દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વશઃ ।
ઈશ્વરાનુગ્રહાદ્ભૂમિર્મૃતાશ્ચ ગ્રસતે તુ તાન્

રક્ષઃપિશાચયક્ષાશ્ચ સર્વે હૈમવતઃ સ્મૃતાઃ ।
હેમકૂટે તુ ગન્ધર્વા વિજ્ઞેયાઃ સાપ્સરોગણાઃ

સર્વે નાગસ્તુ નિષધે શેષવાસુકિતક્ષકાઃ ।
મહામેરૌ ત્રયસ્ત્રિંશત્ક્રીડન્તે યજ્ઞિયાઃ સુરાઃ

નીલે તુ વૈદૂર્યમયે સિદ્ધા બ્રહ્મર્ષયો ઽમલાઃ ।
દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચર્ શ્વેતઃ પર્વત ઉચ્યતે

શૃઙ્ગવાન્પર્વતશ્રેષ્ઠઃ પિતૄણાં પ્રતિસંચરઃ ।
નવસ્વેતેષુ વર્ષેષુ યથાભાગં સ્થિતેષુ વૈ

ભૂતાન્યુપનિવિષ્ટાનિ ગતિમન્તિ ધ્રુવાણિ ચ ।
તેષાં વિવૃદ્ધિર્બહુધા દૃશ્યતે દિવ્યમાનુષી ।
ન સંખ્યા પરિસંખ્યાતું શ્રદ્ધેયા તુ બુભૂષતામ્