બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 92

પાપપ્રણાશનં નામ તીર્થં પાપભયાપહમ્
નામધેયં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ નારદ યત્નતઃ ॥

ધૃતવ્રત ઇતિ ખ્યાતો બ્રાહ્મણો લોકવિશ્રુતઃ
તસ્ય ભાર્યા મહી નામ તરુણી લોકસુન્દરી ॥

તસ્ય પુત્રઃ સૂર્યનિભઃ સનાજ્જાત ઇતિ શ્રુતઃ
ધૃતવ્રતં તથાકર્ષન્ મૃત્યુઃ કાલેરિતો મુને ॥

તતઃ સા બાલવિધવા બાલપુત્રા સુરૂપિણી
ત્રાતારં નૈવ પશ્યન્તી ગાલવાશ્રમમ્ અભ્યગાત્ ॥

તસ્મૈ પુત્રં નિવેદ્યાથ સ્વૈરિણી પાપમોહિતા
સા બભ્રામ બહૂન્ દેશાન્ પુંસ્કામા કામચારિણી ॥

તત્પુત્રો ગાલવગૃહે વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
જાતો ઽપિ માતૃદોષેણ વેશ્યેરિતમતિસ્ ત્વ્ અભૂત્ ॥

જનસ્થાનમ્ ઇતિ ખ્યાતં નાનાજાતિસમાવૃતમ્
તત્રાસૌ પણ્યવેષેણ અધ્યાસ્તે ચ મહી તથા ॥

તત્સુતો ઽપિ બહૂન્ દેશાન્ પરિબભ્રામ કામુકઃ
સો ઽપિ કાલવશાત્ તત્ર જનસ્થાને ઽવસત્ તદા ॥

સ્ત્રિયમ્ આકાઙ્ક્ષતે વેશ્યાં ધૃતવ્રતસુતો દ્વિજઃ
મહી ચાપિ ધનં દાતૄન્ પુરુષાન્ સમપેક્ષતે ॥

મેને ન પુત્રમ્ આત્મીયં સ ચાપિ ન તુ માતરમ્
તયોઃ સમાગમશ્ ચાસીદ્ વિધિના માતૃપુત્રયોઃ ॥

એવં બહુતિથે કાલે પુત્રે માતરિ ગચ્છતિ
તયોઃ પરસ્પરં જ્ઞાનં નૈવાસીન્ માતૃપુત્રયોઃ ॥

એવં પ્રવર્તમાનસ્ય પિતૃધર્મેણ સન્મતિઃ
આસીત્ તસ્યાપ્ય્ અસદ્વૃત્તેઃ શૃણુ નારદ ચિત્રવત્ ॥

સ્વૈરસ્થિત્યા વર્તમાનો નેદં સ પરિહાતવાન્
બ્રાહ્મીં સંધ્યામ્ અનુષ્ઠાય તદ્ ઊર્ધ્વં તુ ધનાર્જનમ્ ॥

વિદ્યાબલેન વિત્તાનિ બહૂન્ય્ આર્જ્ય દદાત્ય્ અસૌ
તથા સ પ્રાતર્ ઉત્થાય ગઙ્ગાં ગત્વા યથાવિધિ ॥

શૌચાદિ સ્નાનસંધ્યાદિ સર્વં કાર્યં યથાક્રમમ્
કૃત્વા તુ બ્રાહ્મણાન્ નત્વા તતો ઽભ્યેતિ સ્વકર્મસુ ॥

પ્રાતઃકાલે ગૌતમીં તુ યદા યાતિ વિરૂપવાન્
કુષ્ઠસર્વાઙ્ગશિથિલઃ પૂયશોણિતનિઃસ્રવઃ ॥

સ્નાત્વા તુ ગૌતમીં ગઙ્ગાં યદા યાતિ સુરૂપધૃક્
શાન્તઃ સૂર્યાગ્નિસદૃશો મૂર્તિમાન્ ઇવ ભાસ્કરઃ ॥

એતદ્ રૂપદ્વયં સ્વસ્ય નૈવ પશ્યતિ સ દ્વિજઃ
ગાલવો યત્ર ભગવાંસ્ તપોજ્ઞાનપરાયણઃ ॥

આશ્રિત્ય ગૌતમીં દેવીં આસ્તે ચ મુનિભિર્ વૃતઃ
બ્રાહ્મણો ઽપિ ચ તત્રૈવ નિત્યં તીર્થં સમેત્ય ચ ॥

ગાલવં ચ નમસ્યાથ તતો યાતિ સ્વમન્દિરમ્
ગઙ્ગાયાઃ સેવનાત્ પૂર્વં સનાજ્જાતસ્ય યદ્ વપુઃ ॥

સ્નાનસંધ્યોત્તરે કાલે પુનર્ યદ્ અપિ તદ્ દ્વિજે
ઉભયં તસ્ય તદ્ રૂપં ગાલવો નિત્યમ્ એવ ચ ॥

દૃષ્ટ્વા સવિસ્મયો મેને કિંચિદ્ અસ્ત્ય્ અત્ર કારણમ્
એવં સવિસ્મયો ભૂત્વા ગાલવઃ પ્રાહ તં દ્વિજમ્ ॥

ગચ્છન્તં તુ નમસ્યાથ સનાજ્જાતં ગુરુર્ ગૃહમ્
આહૂય યત્નતો ધીમાન્ કૃપયા વિસ્મયેન ચ ॥

કો ભવાન્ ક્વ ચ ગન્તાસિ કિં કરોષિ ક્વ ભોક્ષ્યસિ
કિંનામા ત્વં ક્વ શય્યા તે કા તે ભાર્યા વદસ્વ મે ॥

ગાલવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણો ઽપ્ય્ આહ તં મુનિમ્ ॥

શ્વઃ કથ્યતે મયા સર્વં જ્ઞાત્વા કાર્યવિનિર્ણયમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા ગાલવં તં સનાજ્જાતો ગૃહં યયૌ
ભુક્ત્વા રાત્રૌ તયા સમ્યક્ શય્યામ્ આસાદ્ય બન્ધકીમ્
ઉવાચ ચકિતઃ સ્મૃત્વા ગાલવસ્ય તુ યદ્ વચઃ ॥

ત્વં તુ સર્વગુણોપેતા બન્ધક્ય્ અપિ પતિવ્રતા
આવયોઃ સદૃશી પ્રીતિર્ યાવજ્જીવં પ્રવર્તતામ્ ॥

તથાપિ કિંચિત્ પૃચ્છામિ કિંનામ્ની ત્વં ક્વ વા કુલમ્
કિં નુ સ્થાનં ક્વ વા બન્ધુર્ મમ સર્વં નિવેદ્યતામ્ ॥

ધૃતવ્રત ઇતિ ખ્યાતો બ્રાહ્મણો દીક્ષિતઃ શુચિઃ
તસ્ય ભાર્યા મહી ચાહં મત્પુત્રો ગાલવાશ્રમે ॥

ઉત્સૃષ્ટો મતિમાન્ બાલઃ સનાજ્જાત ઇતિ શ્રુતઃ
અહં તુ પૂર્વદોષેણ ત્યક્ત્વા ધર્મં કુલાગતમ્
સ્વૈરિણી ત્વ્ ઇહ વર્તે ઽહં વિદ્ધિ માં બ્રાહ્મણીં દ્વિજ ॥

તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા મર્મવિદ્ધ ઇવાભવત્
પપાત સહસા ભૂમૌ વેશ્યા તં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં તુ જાતં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ક્વ ચ પ્રીતિર્ ગતા તવ
કિં તુ વાક્યં મયા ચોક્તં તવ ચિત્તવિરોધકૃત્ ॥

આત્માનમ્ આત્મનાશ્વાસ્ય બ્રાહ્મણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

ધૃતવ્રતઃ પિતા વિપ્રસ્ તત્પુત્રો ઽહં સનાદ્યતઃ
માતા મહી મમ ઇયં મમ દૈવાદ્ ઉપાગતા ॥

એતચ્ છ્રુત્વા તસ્ય વાક્યં સાપ્ય્ અભૂદ્ અતિદુઃખિતા
તયોસ્ તુ શોચતોઃ પશ્ચાત્ પ્રભાતે વિમલે રવૌ
ગાલવં મુનિશાર્દૂલં ગત્વા વિપ્રો ન્યવેદયત્ ॥

ધૃતવ્રતસુતો બ્રહ્મંસ્ ત્વયા પૂર્વં તુ પાલિતઃ
ઉપનીતસ્ ત્વયા ચૈવ મહી માતા મમ પ્રભો ॥

કિં કરોમિ ચ કિં કૃત્વા નિષ્કૃતિર્ મમ વૈ ભવેત્ ॥

તદ્ વિપ્રવચનં શ્રુત્વા ગાલવઃ પ્રાહ મા શુચઃ
તવેદં દ્વિવિધં રૂપં નિત્યં પશ્યામ્ય્ અપૂર્વવત્ ॥

તતઃ પૃષ્ટો ઽસિ વૃત્તાન્તં શ્રુતં જ્ઞાતં મયા યથા
યત્ કૃત્યં તવ તત્ સર્વં ગઙ્ગાયાં પ્રત્યગાત્ ક્ષયમ્ ॥

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાદ્ અસ્યા દેવ્યાઃ પ્રસાદતઃ
પૂતો ઽસિ પ્રત્યહં વત્સ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

પ્રભાતે તવ રૂપાણિ સપાપાનિ ત્વ્ અહર્નિશમ્
પશ્યે ઽહં પુનર્ અપ્ય્ એવ રૂપં તવ ગુણોત્તમમ્ ॥

આગચ્છન્તં ત્વ્ આગોયુક્તં ગચ્છન્તં ત્વામ્ અનાગસમ્
પશ્યામિ નિત્યં તસ્માત્ ત્વં પૂતો દેવ્યા કૃતો ઽધુના ॥

તસ્માન્ ન કાર્યં તે કિંચિદ્ અવશિષ્ટં ભવિષ્યતિ
ઇયં ચ માતા તે વિપ્ર જ્ઞાતા યા ચૈવ બન્ધકી ॥

પશ્ચાત્તાપં ગતાત્યન્તં નિવૃત્તા ત્વ્ અથ પાતકાત્
ભૂતાનાં વિષયે પ્રીતિર્ વત્સ સ્વાભાવિકી યતઃ ॥

સત્સઙ્ગતો મહાપુણ્યાન્ નિવૃત્તિર્ દૈવતો ભવેત્
અત્યર્થમ્ અનુતપ્તેયં પ્રાગાચરિતપુણ્યતઃ ॥

સ્નાનં કૃત્વા ચાત્ર તીર્થે તતઃ પૂતા ભવિષ્યતિ
તથા તૌ ચક્રતુર્ ઉભૌ માતાપુત્રૌ ચ નારદ ॥

સ્નાનાદ્ બભૂવતુર્ ઉભૌ ગતપાપાવ્ અસંશયમ્
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં ધૌતપાપં પ્રચક્ષતે ॥

પાપપ્રણાશનં નામ ગાલવં ચેતિ વિશ્રુતમ્
મહાપાતકમ્ અલ્પં વા તથા યચ્ ચોપપાતકમ્
તત્ સર્વં નાશયેદ્ એતદ્ ધૌતપાપં સુપુણ્યદમ્ ॥