બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 75

કૈલાસશિખરં ગત્વા ગૌતમો ભગવાન્ ઋષિઃ
કિં ચકાર તપો વાપિ કાં ચક્રે સ્તુતિમ્ ઉત્તમામ્ ॥

ગિરિં ગત્વા તતો વત્સ વાચં સંયમ્ય ગૌતમઃ
આસ્તીર્ય સ કુશાન્ પ્રાજ્ઞઃ કૈલાસે પર્વતોત્તમે ॥

ઉપવિશ્ય શુચિર્ ભૂત્વા સ્તોત્રં ચેદં તતો જગૌ
અપતત્ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ ચ સ્તૂયમાને મહેશ્વરે ॥

ભોગાર્થિનાં ભોગમ્ અભીપ્સિતં ચ દાતું મહાન્ત્ય્ અષ્ટવપૂંષિ ધત્તે
સોમો જનાનાં ગુણવન્તિ નિત્યં દેવં મહાદેવમ્ ઇતિ સ્તુવન્તિ

કર્તું સ્વકીયૈર્ વિષયૈઃ સુખાનિ ભર્તું સમસ્તં સચરાચરં ચ
સંપત્તયે હ્ય્ અસ્ય વિવૃદ્ધયે ચ મહીમયં રૂપમ્ ઇતીશ્વરસ્ય

સૃષ્ટેઃ સ્થિતેઃ સંહરણાય ભૂમેર્ આધારમ્ આધાતુમ્ અપાં સ્વરૂપમ્
ભેજે શિવઃ શાન્તતનુર્ જનાનાં સુખાય ધર્માય જગત્ પ્રતિષ્ઠિતમ્

કાલવ્યવસ્થામ્ અમૃતસ્રવં ચ જીવસ્થિતિં સૃષ્ટિમ્ અથો વિનાશનમ્
મુદં પ્રજાનાં સુખમ્ ઉન્નતિં ચ ચક્રે ઽર્કચન્દ્રાગ્નિમયં શરીરમ્

વૃદ્ધિં ગતિં શક્તિમ્ અથાક્ષરાણિ જીવવ્યવસ્થાં મુદમ્ અપ્ય્ અનેકામ્
સ્રષ્ટું કૃતં વાયુર્ ઇતીશરૂપં ત્વં વેત્સિ નૂનં ભગવન્ ભવન્તમ્

ભેદૈર્ વિના નૈવ કૃતિર્ ન ધર્મો નાત્મીયમ્ અન્યન્ ન દિશો ઽન્તરિક્ષમ્
દ્યાવાપૃથિવ્યૌ ન ચ ભુક્તિમુક્તી તસ્માદ્ ઇદં વ્યોમવપુસ્ તવેશ

ધર્મં વ્યવસ્થાપયિતું વ્યવસ્ય ઋક્સામશાસ્ત્રાણિ યજુશ્ ચ શાખાઃ
લોકે ચ ગાથાઃ સ્મૃતયઃ પુરાણમ્ ઇત્યાદિશબ્દાત્મકતામ્ ઉપૈતિ

યષ્ટા ક્રતુર્ યાન્ય્ અપિ સાધનાનિ ઋત્વિક્પ્રદેશં ફલદેશકાલાઃ
ત્વમ્ એવ શંભો પરમાર્થતત્ત્વં વદન્તિ યજ્ઞાઙ્ગમયં વપુસ્ તે

કર્તા પ્રદાતા પ્રતિભૂઃ પ્રદાનં સર્વજ્ઞસાક્ષી પુરુષઃ પરશ્ ચ
પ્રત્યાત્મભૂતઃ પરમાર્થરૂપસ્ ત્વમ્ એવ સર્વં કિમ્ ઉ વાગ્વિલાસૈઃ

ન વેદશાસ્ત્રૈર્ ગુરુભિઃ પ્રદિષ્ટો ન નાસિ બુદ્ધ્યાદિભિર્ અપ્રધૃષ્યઃ
અજો ઽપ્રમેયઃ શિવશબ્દવાચ્યસ્ ત્વમ્ અસ્તિ સત્યં ભગવન્ નમસ્ તે

આત્મૈકતાં સ્વપ્રકૃતિં કદાચિદ્ ઐક્ષચ્ છિવઃ સંપદ્ ઇયં મમેતિ
પૃથક્ તદૈવાભવદ્ અપ્રતર્ક્ય અચિન્ત્યપ્રભાવો બહુવિશ્વમૂર્તિઃ

ભાવે ઽભિવૃદ્ધા ચ ભવે ભવે ચ સ્વકારણં કારણમ્ આસ્થિતા ચ
નિત્યા શિવા સર્વસુલક્ષણા વા વિલક્ષણા વિશ્વકરસ્ય શક્તિઃ

ઉત્પાદનં સંસ્થિતિર્ અન્નવૃદ્ધિ લયાઃ સતાં યત્ર સનાતનાસ્ તે
એકૈવ મૂર્તિર્ ન સમસ્તિ કિંચિદ્ અસાધ્યમ્ અસ્યા દયિતા હરસ્ય

યદર્થમ્ અન્નાનિ ધનાનિ જીવા યચ્છન્તિ કુર્વન્તિ તપાંસિ ધર્માન્
સાપીયમ્ અમ્બા જગતો જનિત્રી પ્રિયા તુ સોમસ્ય મહાસુકીર્તિઃ

યદ્ ઈક્ષિતં કાઙ્ક્ષતિ વાસવો ઽપિ યન્નામતો મઙ્ગલમ્ આપ્નુયાચ્ ચ
યા વ્યાપ્ય વિશ્વં વિમલીકરોતિ સોમા સદા સોમસમાનરૂપા

બ્રહ્માદિજીવસ્ય ચરાચરસ્ય બુદ્ધ્યક્ષિચૈતન્યમનઃસુખાનિ
યસ્યાઃ પ્રસાદાત્ ફલવન્તિ નિત્યં વાગીશ્વરી લોકગુરોઃ સુરમ્યા

ચતુર્મુખસ્યાપિ મનો મલીનં કિમ્ અન્યજન્તોર્ ઇતિ ચિન્ત્ય માતા
ગઙ્ગાવતારં વિવિધૈર્ ઉપાયૈઃ સર્વં જગત્ પાવયિતું ચકાર

શ્રુતીઃ સમાલક્ષ્ય હરપ્રભુત્વં વિશ્વસ્ય લોકઃ સકલૈઃ પ્રમાણૈઃ
કૃત્વા ચ ધર્માન્ બુભુજે ચ ભોગાન્ વિભૂતિર્ એષા તુ સદાશિવસ્ય

કાર્યક્રિયાકારકસાધનાનાં વેદોદિતાનામ્ અથ લૌકિકાનામ્
યત્ સાધ્યમ્ ઉત્કૃષ્ટતમં પ્રિયં ચ પ્રોક્તા ચ સા સિદ્ધિર્ અનાદિકર્તુઃ

ધ્યાત્વા વરં બ્રહ્મ પરં પ્રધાનં યત્ સારભૂતં યદ્ ઉપાસિતવ્યમ્
યત્ પ્રાપ્ય મુક્તા ન પુનર્ ભવન્તિ સદ્યોગિનો મુક્તિર્ ઉમાપતિઃ સઃ

યથા યથા શંભુર્ અમેયમાયા રૂપાણિ ધત્તે જગતો હિતાય
તદ્યોગયોગ્યાનિ તથૈવ ધત્સે પતિવ્રતાત્વં ત્વયિ માતર્ એવમ્

ઇત્ય્ એવં સ્તુવતસ્ તસ્ય પુરસ્તાદ્ વૃષભધ્વજઃ
ઉમયા સહિતઃ શ્રીમાન્ ગણેશાદિગણૈર્ વૃતઃ ॥

સાક્ષાદ્ આગત્ય તં શંભુઃ પ્રસન્નો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

કિં તે ગૌતમ દાસ્યામિ ભક્તિસ્તોત્રવ્રતૈઃ શુભૈઃ
પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ યાચસ્વ દેવાનામ્ અપિ દુષ્કરમ્ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા જગન્મૂર્તેર્ વાક્યં વાક્યવિશારદઃ
હર્ષબાષ્પપરીતાઙ્ગો ગૌતમઃ પર્યચિન્તયત્ ॥

અહો દૈવમ્ અહો ધર્મો હ્ય્ અહો વૈ વિપ્રપૂજનમ્
અહો લોકગતિશ્ ચિત્રા અહો ધાતર્ નમો ઽસ્તુ તે ॥

જટાસ્થિતાં શુભાં ગઙ્ગાં દેહિ મે ત્રિદશાર્ચિત
યદિ તુષ્ટો ઽસિ દેવેશ ત્રયીધામ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્રયાણામ્ ઉપકારાર્થં લોકાનાં યાચિતં ત્વયા
આત્મનસ્ તૂપકારાય તદ્ યાચસ્વાકુતોભયઃ ॥

સ્તોત્રેણાનેન યે ભક્તાસ્ ત્વાં ચ દેવીં સ્તુવન્તિ વૈ
સર્વકામસમૃદ્ધાઃ સ્યુર્ એતદ્ ધિ વરયામ્ય્ અહમ્ ॥

એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ દેવેશઃ પરિતુષ્ટો ઽબ્રવીદ્ વચઃ
અન્યાન્ અપિ વરાન્ મત્તો યાચસ્વ વિગતજ્વરઃ ॥

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ હર્ષેણ ગૌતમઃ પ્રાહ શંકરમ્ ॥

ઇમાં દેવીં જટાસંસ્થાં પાવનીં લોકપાવનીમ્
તવ પ્રિયાં જગન્નાથ ઉત્સૃજ બ્રહ્મણો ગિરૌ ॥

સર્વાસાં તીર્થભૂતા તુ યાવદ્ ગચ્છતિ સાગરમ્
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ મનોવાક્કાયિકાનિ ચ ॥

સ્નાનમાત્રેણ સર્વાણિ વિલયં યાન્તુ શંકર
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે ચ અયને વિષુવે તથા ॥

સંક્રાન્તૌ વૈધૃતૌ પુણ્ય તીર્થેષ્વ્ અન્યેષુ યત્ ફલમ્
અસ્યાસ્ તુ સ્મરણાદ્ એવ તત્ પુણ્યં જાયતાં હર ॥

શ્લાઘ્યં કૃતે તપઃ પ્રોક્તં ત્રેતાયાં યજ્ઞકર્મ ચ
દ્વાપરે યજ્ઞદાને ચ દાનમ્ એવ કલૌ યુગે ॥

યુગધર્માશ્ ચ યે સર્વે દેશધર્માસ્ તથૈવ ચ
દેશકાલાદિસંયોગે યો ધર્મો યત્ર શસ્યતે ॥

યદ્ અન્યત્ર કૃતં પુણ્યં સ્નાનદાનાદિસંયમૈઃ
અસ્યાસ્ તુ સ્મરણાદ્ એવ તત્ પુણ્યં જાયતાં હર ॥

યત્ર યત્ર ત્વ્ ઇયં યાતિ યાવત્ સાગરગામિની
તત્ર તત્ર ત્વયા ભાવ્યમ્ એષ ચાસ્તુ વરો વરઃ ॥

યોજનાનાં તૂપરિ તુ દશ યાવચ્ ચ સંખ્યયા
તદન્તરપ્રવિષ્ટાનાં મહાપાતકિનામ્ અપિ ॥

તત્ પિતૄણાં ચ તેષાં ચ સ્નાનાયાગચ્છતાં શિવ
સ્નાને ચાપ્ય્ અન્તરે મૃત્યોર્ મુક્તિભાજો ભવન્તુ વૈ ॥

એકતઃ સર્વતીર્થાનિ સ્વર્ગમર્ત્યરસાતલે
એષા તેભ્યો વિશિષ્ટા તુ અલં શંભો નમો ઽસ્તુ તે ॥

તદ્ ગૌતમવચઃ શ્રુત્વા તથાસ્ત્વ્ ઇત્ય્ અબ્રવીચ્ છિવઃ
અસ્યાઃ પરતરં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં વેદે ચ પરિનિષ્ઠિતમ્
સર્વેષાં ગૌતમી પુણ્યા ઇત્ય્ ઉક્ત્વાન્તરધીયત ॥

તતો ગતે ભગવતિ લોકપૂજિતે તદાજ્ઞયા પૂર્ણબલઃ સ ગૌતમઃ
જટાં સમાદાય સરિદ્વરાં તાં સુરૈર્ વૃતો બ્રહ્મગિરિં વિવેશ

તતસ્ તુ ગૌતમે પ્રાપ્તે જટામ્ આદાય નારદ
પુષ્પવૃષ્ટિર્ અભૂત્ તત્ર સમાજગ્મુઃ સુરેશ્વરાઃ ॥

ઋષયશ્ ચ મહાભાગા બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાસ્ તથા
જયશબ્દેન તં વિપ્રં પૂજયન્તો મુદાન્વિતાઃ ॥