બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 19

ઉત્તરેણ સમુદ્રસ્ય હિમાદ્રેશ્ ચૈવ દક્ષિણે
વર્ષં તદ્ ભારતં નામ ભારતી યત્ર સંતતિઃ ॥

નવયોજનસાહસ્રો વિસ્તારશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ
કર્મભૂમિર્ ઇયં સ્વર્ગમ્ અપવર્ગં ચ પૃચ્છતામ્ ॥

મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાન્ ઋક્ષપર્વતઃ
વિન્ધ્યશ્ ચ પારિયાત્રશ્ ચ સપ્તાત્ર કુલપર્વતાઃ ॥

અતઃ સંપ્રાપ્યતે સ્વર્ગો મુક્તિમ્ અસ્માત્ પ્રયાતિ વૈ
તિર્યક્ત્વં નરકં ચાપિ યાન્ત્ય્ અતઃ પુરુષા દ્વિજાઃ ॥

ઇતઃ સ્વર્ગશ્ ચ મોક્ષશ્ ચ મધ્યં ચાન્તે ચ ગચ્છતિ
ન ખલ્વ્ અન્યત્ર મર્ત્યાનાં કર્મ ભૂમૌ વિધીયતે ॥

ભારતસ્યાસ્ય વર્ષસ્ય નવ ભેદાન્ નિશામય
ઇન્દ્રદ્વીપઃ કસેતુમાંસ્ તામ્રપર્ણો ગભસ્તિમાન્ ॥

નાગદ્વીપસ્ તથા સૌમ્યો ગન્ધર્વસ્ ત્વ્ અથ વારુણઃ
અયં તુ નવમસ્ તેષાં દ્વીપઃ સાગરસંવૃતઃ ॥

યોજનાનાં સહસ્રં ચ દ્વીપો ઽયં દક્ષિણોત્તરાત્
પૂર્વે કિરાતાસ્ તિષ્ઠન્તિ પશ્ચિમે યવનાઃ સ્થિતાઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા મધ્યે શૂદ્રાશ્ ચ ભાગશઃ
ઇજ્યાયુદ્ધવણિજ્યાદ્ય વૃત્તિમન્તો વ્યવસ્થિતાઃ ॥

શતદ્રુચન્દ્રભાગાદ્યા હિમવત્પાદનિઃસૃતાઃ
વેદસ્મૃતિમુખાશ્ ચાન્યાઃ પારિયાત્રોદ્ભવા મુને ॥

નર્મદાસુરમાદ્યાશ્ ચ નદ્યો વિન્ધ્યવિનિઃસૃતાઃ
તાપીપયોષ્ણીનિર્વિન્ધ્યા કાવેરીપ્રમુખા નદીઃ ॥

ઋક્ષપાદોદ્ભવા હ્ય્ એતાઃ શ્રુતાઃ પાપં હરન્તિ યાઃ
ગોદાવરીભીમરથી કૃષ્ણવેણ્યાદિકાસ્ તથા ॥

સહ્યપાદોદ્ભવા નદ્યઃ સ્મૃતાઃ પાપભયાપહાઃ
કૃતમાલાતામ્રપર્ણી પ્રમુખા મલયોદ્ભવાઃ ॥

ત્રિસાંધ્યર્ષિકુલ્યાદ્યા મહેન્દ્રપ્રભવાઃ સ્મૃતાઃ
ઋષિકુલ્યાકુમારાદ્યાઃ શુક્તિમત્પાદસંભવાઃ ॥

આસાં નદ્યુપનદ્યશ્ ચ સન્ત્ય્ અન્યાસ્ તુ સહસ્રશઃ
તાસ્વ્ ઇમે કુરુપઞ્ચાલ મધ્યદેશાદયો જનાઃ ॥

પૂર્વદેશાદિકાશ્ ચૈવ કામરૂપનિવાસિનઃ
પૌણ્ડ્રાઃ કલિઙ્ગા મગધા દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ સર્વશઃ ॥

તથા પરાન્ત્યાઃ સૌરાષ્ટ્રાઃ શૂદ્રાભીરાસ્ તથાર્બુદાઃ
મારુકા માલવાશ્ ચૈવ પારિયાત્રનિવાસિનઃ ॥

સૌવીરાઃ સૈન્ધવાપન્નાઃ શાલ્વાઃ શાકલવાસિનઃ
મદ્રારામાસ્ તથામ્બષ્ઠાઃ પારસીકાદયસ્ તથા ॥

આસાં પિબન્તિ સલિલં વસન્તિ સરિતાં સદા
સમોપેતા મહાભાગ હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલાઃ ॥

વસન્તિ ભારતે વર્ષે યુગાન્ય્ અત્ર મહામુને
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ ચાન્યત્ર ન ક્વચિત્ ॥

તપસ્ તપ્યન્તિ યતયો જુહ્વતે ચાત્ર યજ્વિનઃ
દાનાનિ ચાત્ર દીયન્તે પરલોકાર્થમ્ આદરાત્ ॥

પુરુષૈર્ યજ્ઞપુરુષો જમ્બૂદ્વીપે સદેજ્યતે
યજ્ઞૈર્ યજ્ઞમયો વિષ્ણુર્ અન્યદ્વીપેષુ ચાન્યથા ॥

અત્રાપિ ભારતં શ્રેષ્ઠં જમ્બૂદ્વીપે મહામુને
યતો હિ કર્મભૂર્ એષા યતો ઽન્યા ભોગભૂમયઃ ॥

અત્ર જન્મસહસ્રાણાં સહસ્રૈર્ અપિ સત્તમ
કદાચિલ્ લભતે જન્તુર્ માનુષ્યં પુણ્યસંચયન્ ॥

ગાયન્તિ દેવાઃ કિલ ગીતકાનિ ધન્યાસ્ તુ યે ભારતભૂમિભાગે
સ્વર્ગાપવર્ગાસ્પદહેતુભૂતે ભવન્તિ ભૂયઃ પુરુષા મનુષ્યાઃ

કર્માણ્ય્ અસંકલ્પિતતત્ફલાનિ સંન્યસ્ય વિષ્ણૌ પરમાત્મરૂપે
અવાપ્ય તાં કર્મમહીમ્ અનન્તે તસ્મિંલ્ લયં યે ત્વ્ અમલાઃ પ્રયાન્તિ

જાનીમ નો તત્કૂવયં વિલીને સ્વર્ગપ્રદે કર્મણિ દેહબન્ધમ્
પ્રાપ્સ્યન્તિ ધન્યાઃ ખલુ તે મનુષ્યા યે ભારતેનેન્દ્રિયવિપ્રહીનાઃ

નવવર્ષં ચ ભો વિપ્રા જમ્બૂદ્વીપમ્ ઇદં મયા
લક્ષયોજનવિસ્તારં સંક્ષેપાત્ કથિતં દ્વિજાઃ ॥

જમ્બૂદ્વીપં સમાવૃત્ય લક્ષયોજનવિસ્તરઃ
ભો દ્વિજા વલયાકારઃ સ્થિતઃ ક્ષીરોદધિર્ બહિઃ ॥