બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 189

ગતે શક્રે તુ ગોપાલાઃ કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકારિણમ્
ઊચુઃ પ્રીત્યા ધૃતં દૃષ્ટ્વા તેન ગોવર્ધનાચલમ્ ॥

વયમ્ અસ્માન્ મહાભાગ ભવતા મહતો ભયાત્
ગાવશ્ ચ ભવતા ત્રાતા ગિરિધારણકર્મણા ॥

બાલક્રીડેયમ્ અતુલા ગોપાલત્વં જુગુપ્સિતમ્
દિવ્યં ચ કર્મ ભવતઃ કિમ્ એતત્ તાત કથ્યતામ્ ॥

કાલિયો દમિતસ્ તોયે પ્રલમ્બો વિનિપાતિતઃ
ધૃતો ગોવર્ધનશ્ ચાયં શઙ્કિતાનિ મનાંસિ નઃ ॥

સત્યં સત્યં હરેઃ પાદૌ શ્રયામો ઽમિતવિક્રમ
યથા ત્વદ્વીર્યમ્ આલોક્ય ન ત્વાં મન્યામહે નરમ્ ॥

દેવો વા દાનવો વા ત્વં યક્ષો ગન્ધર્વ એવ વા
કિં ચાસ્માકં વિચારેણ બાન્ધવો ઽસ્તિ નમો ઽસ્તુ તે ॥

પ્રીતિઃ સસ્ત્રીકુમારસ્ય વ્રજસ્ય તવ કેશવ
કર્મ ચેદમ્ અશક્યં યત્ સમસ્તૈસ્ ત્રિદશૈર્ અપિ ॥

બાલત્વં ચાતિવીર્યં ચ જન્મ ચાસ્માસ્વ્ અશોભનમ્
ચિન્ત્યમાનમ્ અમેયાત્મઞ્ શઙ્કાં કૃષ્ણ પ્રયચ્છતિ ॥

ક્ષણં ભૂત્વા ત્વ્ અસૌ તૂષ્ણીં કિંચિત્ પ્રણયકોપવાન્
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તસ્ તૈર્ ગોપૈર્ આહ કૃષ્ણો દ્વિજોત્તમાઃ ॥

મત્સંબન્ધેન વો ગોપા યદિ લજ્જા ન જાયતે
શ્લાઘ્યો વાહં તતઃ કિં વો વિચારેણ પ્રયોજનમ્ ॥

યદિ વો ઽસ્તિ મયિ પ્રીતિઃ શ્લાઘ્યો ઽહં ભવતાં યદિ
તદ્ અર્ઘા બન્ધુસદૃશી બાન્ધવાઃ ક્રિયતાં મયિ ॥

નાહં દેવો ન ગન્ધર્વો ન યક્ષો ન ચ દાનવઃ
અહં વો બાન્ધવો જાતો નાતશ્ ચિન્ત્યમ્ અતો ઽન્યથા ॥

ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્ વાક્યં બદ્ધમૌનાસ્ તતો બલમ્
યયુર્ ગોપા મહાભાગાસ્ તસ્મિન્ પ્રણયકોપિનિ ॥

કૃષ્ણસ્ તુ વિમલં વ્યોમ શરચ્ચન્દ્રસ્ય ચન્દ્રિકામ્
તથા કુમુદિનીં ફુલ્લામ્ આમોદિતદિગન્તરામ્ ॥

વનરાજીં તથા કૂજદ્ ભૃઙ્ગમાલામનોરમામ્
વિલોક્ય સહ ગોપીભિર્ મનશ્ ચક્રે રતિં પ્રતિ ॥

સહ રામેણ મધુરમ્ અતીવ વનિતાપ્રિયમ્
જગૌ કમલપાદો ઽસૌ નામ તત્ર કૃતવ્રતઃ ॥

રમ્યં ગીતધ્વનિં શ્રુત્વા સંત્યજ્યાવસથાંસ્ તદા
આજગ્મુસ્ ત્વરિતા ગોપ્યો યત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ ॥

શનૈઃ શનૈર્ જગૌ ગોપી કાચિત્ તસ્ય પદાનુગા
દત્તાવધાના કાચિચ્ ચ તમ્ એવ મનસાસ્મરત્ ॥

કાચિત્ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ ચોક્ત્વા લજ્જામ્ ઉપાયયૌ
યયૌ ચ કાચિત્ પ્રેમાન્ધા તત્પાર્શ્વમ્ અવિલજ્જિતા ॥

કાચિદ્ આવસથસ્યાન્તઃ સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા બહિર્ ગુરુમ્
તન્મયત્વેન ગોવિન્દં દધ્યૌ મીલિતલોચના ॥

ગોપીપરિવૃતો રાત્રિં શરચ્ચન્દ્રમનોરમામ્
માનયામ્ આસ ગોવિન્દો રાસારમ્ભરસોત્સુકઃ ॥

ગોપ્યશ્ ચ વૃન્દશઃ કૃષ્ણ ચેષ્ટાભ્યાયત્તમૂર્તયઃ
અન્યદેશગતે કૃષ્ણે ચેરુર્ વૃન્દાવનાન્તરમ્ ॥

બભ્રમુસ્ તાસ્ તતો ગોપ્યઃ કૃષ્ણદર્શનલાલસાઃ
કૃષ્ણસ્ય ચરણં રાત્રૌ દૃષ્ટ્વા વૃન્દાવને દ્વિજાઃ ॥

એવં નાનાપ્રકારાસુ કૃષ્ણચેષ્ટાસુ તાસુ ચ
ગોપ્યો વ્યગ્રાઃ સમં ચેરૂ રમ્યં વૃન્દાવનં વનમ્ ॥

નિવૃત્તાસ્ તાસ્ તતો ગોપ્યો નિરાશાઃ કૃષ્ણદર્શને
યમુનાતીરમ્ આગમ્ય જગુસ્ તચ્ચરિતં દ્વિજાઃ ॥

તતો દદૃશુર્ આયાન્તં વિકાશિમુખપઙ્કજમ્
ગોપ્યસ્ ત્રૈલોક્યગોપ્તારં કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકારિણમ્ ॥

કાચિદ્ આલોક્ય ગોવિન્દમ્ આયાન્તમ્ અતિહર્ષિતા
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રાહોત્ફુલ્લવિલોચના ॥

કાચિદ્ ભ્રૂભઙ્ગુરં કૃત્વા લલાટફલકં હરિમ્
વિલોક્ય નેત્રભૃઙ્ગાભ્યાં પપૌ તન્મુખપઙ્કજમ્ ॥

કાચિદ્ આલોક્ય ગોવિન્દં નિમીલિતવિલોચના
તસ્યૈવ રૂપં ધ્યાયન્તી યોગારૂઢેવ સા બભૌ ॥

તતઃ કાંચિત્ પ્રિયાલાપૈઃ કાંચિદ્ ભ્રૂભઙ્ગવીક્ષિતૈઃ
નિન્યે ઽનુનયમ્ અન્યાશ્ ચ કરસ્પર્શેન માધવઃ ॥

તાભિઃ પ્રસન્નચિત્તાભિર્ ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્
રરામ રાસગોષ્ઠીભિર્ ઉદારચરિતો હરિઃ ॥

રાસમણ્ડલબદ્ધો ઽપિ કૃષ્ણપાર્શ્વમ્ અનૂદ્ગતા
ગોપીજનો ન ચૈવાભૂદ્ એકસ્થાનસ્થિરાત્મના ॥

હસ્તે પ્રગૃહ્ય ચૈકૈકાં ગોપિકાં રાસમણ્ડલમ્
ચકાર ચ કરસ્પર્શ નિમીલિતદૃશં હરિઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે રમ્યા ચલદ્વલયનિસ્વનૈઃ
અનુયાતશરત્કાવ્ય ગેયગીતિર્ અનુક્રમામ્ ॥

કૃષ્ણઃ શરચ્ચન્દ્રમસં કૌમુદીકુમુદાકરમ્
જગૌ ગોપીજનસ્ ત્વ્ એકં કૃષ્ણનામ પુનઃ પુનઃ ॥

પરિવૃત્તા શ્રમેણૈકા ચલદ્વલયતાપિની
દદૌ બાહુલતાં સ્કન્ધે ગોપી મધુવિઘાતિનઃ ॥

કાચિત્ પ્રવિલસદ્બાહુઃ પરિરભ્ય ચુચુમ્બ તમ્
ગોપી ગીતસ્તુતિવ્યાજ નિપુણા મધુસૂદનમ્ ॥

ગોપીકપોલસંશ્લેષમ્ અભિપદ્ય હરેર્ ભુજૌ
પુલકોદ્ગમશસ્યાય સ્વેદામ્બુઘનતાં ગતૌ ॥

રાસગેયં જગૌ કૃષ્ણો યાવત્ તારતરધ્વનિઃ
સાધુ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ તાવત્ તા દ્વિગુણં જગુઃ ॥

ગતે ઽનુગમનં ચક્રુર્ વલને સંમુખં યયુઃ
પ્રતિલોમાનુલોમેન ભેજુર્ ગોપાઙ્ગના હરિમ્ ॥

સ તદા સહ ગોપીભી રરામ મધુસૂદનઃ
સ વર્ષકોટિપ્રતિમઃ ક્ષણસ્ તેન વિનાભવત્ ॥

તા વાર્યમાણાઃ પિતૃભિઃ પતિભિર્ ભ્રાતૃભિસ્ તથા
કૃષ્ણં ગોપાઙ્ગના રાત્રૌ રમયન્તિ રતિપ્રિયાઃ ॥

સો ઽપિ કૈશોરકવયા માનયન્ મધુસૂદનઃ
રેમે તાભિર્ અમેયાત્મા ક્ષપાસુ ક્ષપિતાહિતઃ ॥

તદ્ભર્તૃષુ તથા તાસુ સર્વભૂતેષુ ચેશ્વરઃ
આત્મસ્વરૂપરૂપો ઽસૌ વ્યાપ્ય સર્વમ્ અવસ્થિતઃ ॥

યથા સમસ્તભૂતેષુ નભો ઽગ્નિઃ પૃથિવી જલમ્
વાયુશ્ ચાત્મા તથૈવાસૌ વ્યાપ્ય સર્વમ્ અવસ્થિતઃ ॥

પ્રદોષાર્ધે કદાચિત્ તુ રાસાસક્તે જનાર્દને
ત્રાસયન્ સમદો ગોષ્ઠાન્ અરિષ્ટઃ સમુપાગતઃ ॥

સતોયતોયદાકારસ્ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગો ઽર્કલોચનઃ
ખુરાગ્રપાતૈર્ અત્યર્થં દારયન્ ધરણીતલમ્ ॥

લેલિહાનઃ સનિષ્પેષં જિહ્વયૌષ્ઠૌ પુનઃ પુનઃ
સંરમ્ભાક્ષિપ્તલાઙ્ગૂલઃ કઠિનસ્કન્ધબન્ધનઃ ॥

ઉદગ્રકકુદાભોગઃ પ્રમાણાદ્ દુરતિક્રમઃ
વિણ્મૂત્રાલિપ્તપૃષ્ઠાઙ્ગો ગવામ્ ઉદ્વેગકારકઃ ॥

પ્રલમ્બકણ્ઠો ઽભિમુખસ્ તરુઘાતાઙ્કિતાનનઃ
પાતયન્ સ ગવાં ગર્ભાન્ દૈત્યો વૃષભરૂપધૃક્ ॥

સૂદયંસ્ તરસા સર્વાન્ વનાન્ય્ અટતિ યઃ સદા
તતસ્ તમ્ અતિઘોરાક્ષમ્ અવેક્ષ્યાતિભયાતુરાઃ ॥

ગોપા ગોપસ્ત્રિયશ્ ચૈવ કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ ચુક્રુશુઃ
સિંહનાદં તતશ્ ચક્રે તલશબ્દં ચ કેશવઃ ॥

તચ્છબ્દશ્રવણાચ્ ચાસૌ દામોદરમુખં યયૌ
અગ્રન્યસ્તવિષાણાગ્રઃ કૃષ્ણકુક્ષિકૃતેક્ષણઃ ॥

અભ્યધાવત દુષ્ટાત્મા દૈત્યો વૃષભરૂપધૃક્
આયાન્તં દૈત્યવૃષભં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણો મહાબલમ્ ॥

ન ચચાલ તતઃ સ્થાનાદ્ અવજ્ઞાસ્મિતલીલયા
આસન્નં ચૈવ જગ્રાહ ગ્રાહવન્ મધુસૂદનઃ ॥

જઘાન જાનુના કુક્ષૌ વિષાણગ્રહણાચલમ્
તસ્ય દર્પબલં હત્વા ગૃહીતસ્ય વિષાણયોઃ ॥

આપીડયદ્ અરિષ્ટસ્ય કણ્ઠં ક્લિન્નમ્ ઇવામ્બરમ્
ઉત્પાટ્ય શૃઙ્ગમ્ એકં ચ તેનૈવાતાડયત્ તતઃ ॥

મમાર સ મહાદૈત્યો મુખાચ્ છોણિતમ્ ઉદ્વમન્
તુષ્ટુવુર્ નિહતે તસ્મિન્ ગોપા દૈત્યે જનાર્દનમ્
જમ્ભે હતે સહસ્રાક્ષં પુરા દેવગણા યથા ॥