બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 162

મન્યુતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્
સર્વકામપ્રદં નૄણાં સ્મરણાદ્ અઘનાશનમ્ ॥

તસ્ય પ્રભાવં વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વાવહિતો મુને
દેવાનાં દાનવાનાં ચ સંગરો ઽભૂન્ મિથઃ પુરા ॥

તત્રાજયન્ નૈવ સુરા દાનવા જયિનો ઽભવન્
પરાઙ્મુખાઃ સુરગણાઃ સંગરાદ્ ગતચેતસઃ ॥

મામ્ અભ્યેત્ય સમૂચુસ્ તે દેહિ નો ઽભયકારણમ્
તાન્ અહં પ્રત્યવોચં વૈ ગઙ્ગાં ગચ્છત સર્વશઃ ॥

તત્ર વૈ ગૌતમીતીરે સ્તુત્વા દેવં મહેશ્વરમ્
અનપાયનિરાયાસ સહજાનન્દસુન્દરમ્ ॥

લપ્સ્યતે સર્વવિબુધા જયહેતુર્ મહેશ્વરાત્
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સુરગણાઃ સ્તુવન્તિ સ્મ મહેશ્વરમ્ ॥

તપો ઽતપ્યન્ત કેચિદ્ વૈ નનૃતુશ્ ચ તથાપરે
અસ્નાપયંશ્ ચ કેચિચ્ ચ ઽપૂજયંશ્ ચ તથાપરે ॥

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાઞ્ શૂલપાણિર્ મહેશ્વરઃ
દેવાન્ અથાબ્રવીત્ તુષ્ટો વ્રિયતાં યદ્ અભીપ્સિતમ્ ॥

દેવા ઊચુઃ સુરપતિં વિજયાય દદસ્વ નઃ
પુરુષં પરમશ્લાઘ્યં રણેષુ પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥

યદ્બાહુબલમ્ આશ્રિત્ય ભવામઃ સુખિનો વયમ્
તથેત્ય્ ઉવાચ ભગવાન્ દેવાન્ પ્રતિ મહેશ્વરઃ ॥

આત્મનસ્ તેજસા કશ્ચિન્ નિર્મિતઃ પરમેષ્ઠિના
મન્યુનામાનમ્ અત્યુગ્રં દેવસૈન્યપુરોગમમ્ ॥

તં નત્વા ત્રિદશાઃ સર્વે શિવં નત્વા સ્વમ્ આલયમ્
મન્યુના સહ ચાભ્યેત્ય પુનર્ યુદ્ધાય તસ્થિરે ॥

યુદ્ધે સ્થિત્વા તુ દનુજૈર્ દૈતેયૈશ્ ચ મહાબલૈઃ
વિબુધા જાતસંનદ્ધા મન્યુમ્ ઊચુઃ પુરઃ સ્થિતાઃ ॥

સામર્થ્યં તવ પશ્યામઃ પશ્ચાદ્ યોત્સ્યામહે પરૈઃ
તસ્માદ્ દર્શય ચાત્માનં મન્યો ઽસ્માકં યુયુત્સતામ્ ॥

તદ્ દેવવચનં શ્રુત્વા મન્યુર્ આહ સ્મયન્ન્ ઇવ ॥

જનિતા મમ દેવેશઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વદૃક્ પ્રભુઃ
યઃ સર્વં વેત્તિ સર્વેષાં ધામનામ મનઃસ્થિતમ્ ॥

નૈવ કશ્ચિચ્ ચ તં વેત્તિ યઃ સર્વં વેત્તિ સર્વદા
અમૂર્તં મૂર્તમ્ અપ્ય્ એતદ્ વેત્તિ કર્તા જગન્મયઃ ॥

પરો ઽસૌ ભગવાન્ સાક્ષાત્ તથા દિવ્ય્ અન્તરિક્ષગઃ
કસ્ તસ્ય રૂપં યો વેદ કસ્ય કર્તા જગન્મયઃ ॥

એવંવિધાદ્ અહં જાતો માં કથં વેત્તુમ્ અર્હથ
અથવા દ્રષ્ટુકામા વૈ ભવન્તો માનુપશ્યત ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દર્શયામ્ આસ મન્યૂ રૂપં સ્વકં મહત્
તાર્તીયચક્ષુષોદ્ભૂતં ભવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ॥

તેજસા સંભૃતં રૂપં યતઃ સર્વં તદ્ ઉચ્યતે
પૌરુષં પુરુષેષ્વ્ એવ અહંકારશ્ ચ જન્તુષુ ॥

ક્રોધઃ સર્વસ્ય યો ભીમ ઉપસંહારકૃદ્ ભવેત્
તં શંકરપ્રતિનિધિં જ્વલન્તં નિજતેજસા ॥

સર્વાયુધધરં દૃષ્ટ્વા પ્રણેમુઃ સર્વદેવતાઃ
વિત્રેસુર્ દૈત્યદનુજાઃ કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સુરાઃ ॥

ભૂત્વા મન્યુમ્ અથોચુસ્ તે ત્વં સેનાનીઃ પ્રભો ભવ
ત્વયા દત્તમ્ ઇદં રાજ્યં મન્યો ભોક્ષ્યામહે વયમ્ ॥

તસ્માત્ સર્વેષુ કાર્યેષુ જેતા ત્વં જયવર્ધનઃ
ત્વમ્ ઇન્દ્રસ્ ત્વં ચ વરુણો લોકપાલાસ્ ત્વમ્ એવ ચ ॥

અસ્માસુ સર્વદેવેષુ પ્રવિશ ત્વં જયાય વૈ
મન્યુઃ પ્રોવાચ તાન્ સર્વાન્ વિના મત્તો ન કિંચન ॥

સર્વેષ્વ્ અન્તઃ પ્રવિષ્ટો ઽહં ન માં જાનાતિ કશ્ચન
સ એવ ભગવાન્ મન્યુસ્ તતો જાતઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥

સ એવ રુદ્રરૂપી સ્યાદ્ રુદ્રો મન્યુઃ શિવો ઽભવત્
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ સર્વં વ્યાપ્તં હિ મન્યુના ॥

તમ્ અવાપ્ય સુરાઃ સર્વે જયમ્ આપુશ્ ચ સંગરે
જયો મન્યુશ્ ચ શૌર્યં ચ ઈશતેજઃસમુદ્ભવમ્ ॥

મન્યુના જયમ્ આપ્યાથ કૃત્વા દૈત્યૈશ્ ચ સંગમમ્
યથાગતં યયુઃ સર્વે મન્યુના પરિરક્ષિતાઃ ॥

યત્ર વૈ ગૌતમીતીરે શિવમ્ આરાધ્ય તે સુરાઃ
મન્યુમ્ આપુર્ જયં ચૈવ મન્યુતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે ॥

ઉત્પત્તિં ચ તથા મન્યોર્ યો નરઃ પ્રયતઃ સ્મરેત્
વિજયો જાયતે તસ્ય ન કૈશ્ચિત્ પરિભૂયતે ॥

ન મન્યુતીર્થસદૃશં પાવનં હિ મહામુને
યત્ર સાક્ષાન્ મન્યુરૂપી સર્વદા શંકરઃ સ્થિતઃ
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સ્મરણં સર્વકામદમ્ ॥