Bower Manuscript · અધ્યાય 1

ઇ. fઓલ્. 1: બોwએર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્
વ્1 ઓં દેવર્ષિસિદ્ધગણકિન્નરનાગયક્ષવિદ્યાધરાધ્યુષિતસાનુર્ અનન્તરત્નઃ । પુણ્યસ્ ત્રિપિષ્ટપતલોદ્ધૃતદેવરમ્યઃ _ _ ^ _ ^ ^ ^ _ ^ ^ _
2 ન્ ઉદગ્રઃ

યત્ર સ્ફુટન્મણિસહસ્રમયૂખજાલવિક્ષોભિતં દશસુ દિક્ષુ ભયાત્ પ્રલિનમ્* । ચન્દ્રોડુસૂર્યહુતભુઙ્નિલયાભિશંકિ પ્રાવૃડ્નિ શા સ્વ્
3 અપિ પુનર્ ન તમો ઽભ્યુપૈતિ

યઃ સેવ્યતે મુનિગણૈર્ અનિશં સશિષ્યૈર્ નૈકૈઃ સમિત્કુશફલોદકપુષ્પહસ્તૈઃ । સ્વર્ગાઙ્ગનાભિર્ અપિ ચ પ્રવિમૃષ્ટશાખાઃ
4 કુંજેષુ યસ્ય તરવઃ કુસુમાર્થિનીભિઃ

યત્ર ત્રિલોચનજટામુકુટૈકદેશ નિત્યસ્થિતોડુપતિદીધિતિસંપ્રયોગાત્* । શીતૌ દિવાપિ હિમવત્સ્ફટિકોપલાભમ્ અમ્બ્વ્
5 ઇ ન્દુ કાન્તમણયઃ પ્રચુરં સ્રવન્તિ

યસ્યાબ્દમુક્તજલધૌતશિલાતલેષુ કુંજેષુ નૈકવિધવીગણનાદિતેષુ । રમ્યેષુ પુષ્પફલદદ્રુમસંક ટે ષુ
6 રાત્રૌ હુતાશનવદ્ ઔષધયો જ્વલન્તિ

ચન્દ્રાંશુગૌરતરકેશરભારભૃદ્ભિર્ મત્તેભમસ્તકતટક્ષતજોત્ક્ષિતાંશૈઃ । સિંહૈઃ શિલોચ્ચયગુહાવદના ટ્ટ હાસૈર્
7 ન ક્ષમ્યતે ઽમ્બુધરવૃન્દરવો ઽપિ યત્ર

તસ્મિન્ ગિરાવ્ અવનિમણ્ડલમણ્ડભૂતે સર્વાતિથાવ્ ઇવ જગદ્ વિભવપ્રદાનૈઃ । સર્વર્તુપુષ્પફલવદ્દ્રુમરમ્ય સા નાવ્
8 એતે વિધૂતતમસો મુનયો વસન્તિ

આત્રેયહારિતપરાશરભેલગર્ગશાંબવ્યસુશ્રુતવસિષ્ઠકરાલકાપ્યઃ । સર્વૌષધીરસગુણાકૃતિવીર્યનામ જિ જ્ઞાસવઃ
9 સમુદિતાઃ શતશઃ પ્રચેરુઃ

દૃષ્ટ્વા પત્રૈર્ હરિતહરિતૈર્ ઇન્દ્રનીલપ્રકાશૈઃ કન્દૈઃ કુન્દસ્ફટિકકુમુદેન્દ્વંશુશંખાભ્રશુભ્રૈઃ । ઉત્પન્નાસ્થો
10 મ્ ઉ નિમ્ ઉપગતઃ સુશ્રુતઃ કાશિરાજં કિન્વ્ એતત્ સ્યાદ્ અથ સ ભગવાન્ આહ તસ્મૈ યથાવત્*

પુરામૃતં પ્રમથિતમ્ અસુરેન્દ્રઃ સ્વયં પપૌ । તસ્ય ચિચ્છેદ ભગવાન્ ઉ ત્ત માંગં
11 જનાર્દનઃ

કણ્ઠનાડી સમાસન્ના વિચ્છિન્ને તસ્ય મૂર્ધનિ । વિન્દવઃ પતિતા ભૂમાવ્ આદ્યં તસ્યેહ જન્મ તુ

ઇ. fઓલ્. 2: બોwએર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્
ર્1 ન ભક્ષય ન્ ત્ય્ એનમ્ અતશ્ ચ વિપ્રાઃ શરીરસંપર્કવિનિઃસૃતત્વાત્* । ગન્ધોગ્રતામ્ અપ્ય્ અત એવ ચાસ્ય વદન્તિ શાસ્ત્રાધિગમપ્રવીણાઃ

લવણરસવિયોગાદ્ આહુર્ એનં રશૂનમ્
2 લશુન ઇતિ તુ સંજ્ઞા ચાસ્ય લોકપ્રતીતા । બહુભિર્ ઇહ કિમ્ ઉક્તૈર્ દેશભાષાભિધાનૈઃ શૃણુ રસગુણવીર્યાણ્ય્ અસ્ય ચૈવોપયોગાત્*

રસે ચ પાકે ચ કટુઃ પ્ર દિ ષ્ટઃ
3 પાકે તથા સ્વાદુર્ ઉદાહૃતો ઽન્યઃ । લઘુશ્ ચ ગન્ધેન સ દુર્જરશ્ ચ વીર્યેણ ચોષ્ણઃ પ્રથિતશ્ ચ વૃષ્યઃ

આંબ્લોષ્ણસ્નેહભાવાત્ પવનબલહરઃ
4 પ્રોક્તો મુનિવૃષૈઃ મધુર્યાત્ પિત્તભાવાદ્ અપિ ચ સ રસતયા પિત્તપ્રશમનઃ । ઔષ્ણ્યાત્ તૈક્ષ્ણ્યાત્ કટુત્વાત્ કફબલવિજયી વિદ્વદ્ભિર્ ઉદિતઃ સર્વાન્ રોગાન્ નિહન્યાદ્ ઇતિ
5 વિધિવિહિતો દોષત્રયહરઃ

પવનં વિનિહન્ત્ય્ અપિ ચાસ્થિગતં કફમ્ અપ્ય્ અચિરાદ્ ઉદિતં શમયેત્* । જનયેદ્ અપિ ચાગ્નિબલં પ્રબલં બલવર્ણકરઃ પ્રવ ર શ્ ચ
6 મતઃ

અથ ખલુ બહુવિધમદ્યમાંસસર્પિર્ યવગોધૂમભુજાં સુખાત્મકાનામ્* । અયમ્ ઇહ લશુનોત્સવઃ પ્રયોજ્યો નિમકાલે ચ મધૌ ચ માધ વે ચ

7 ત્યજ્યન્તે કામિનીભિર્ જયનસમુચિતા યત્ર કઞ્ચીકલાપાઃ હારાઃ શૈત્યાન્ ન વક્ષસ્તનતટયુગલા પીડનાત્ સંપ્રયાન્તિ । કાન્તા નેન્દ્વઙ્શુજાલવ્યતિકરસુભગા હર્મ્ય પૃ ષ્ઠોપભોગાઃ
8 કાલે તસ્મિન્ પ્રયોજ્યો હ્ય્ અગુરુ બહુમતં કુંકુમ્ આંકાશ્ ચ યત્ર

હર્મ્યાગ્રેષ્વ્ અથ તોરણેષુ બલભીદ્વારેષુ ચાવિષ્કૃતાઃ કન્દાઢ્યા લશુનસ્રજો વિરચયેદ્ ભૂમૌ
9 તથૈવાર્ચનમ્* । માલાસ્ તત્ પરિચારકસ્ય ચ જનસ્યારોપયેત્ તન્ મયીર્ ઇત્ય્ અસ્યૈષ વિધિર્ જનસ્ય વિહિતઃ સ્વલ્પોપમા નામતઃ

અથ શુદ્ધતનુઃ શુચિર્ વિવિક્તઃ
10 સુરવિપ્રાન્ પ્રતિપૂજ્ય પાવકં ચ । લશુનાત્ સ્વરસં પટાન્તપૂતં પ્રપિબેદ્ અહ્નિ શુભગ્રહર્ક્ષયુક્તે

કુડવં કુડવાદ્ અથાપિ ચાર્ધં કુડવં સાર્ધમ્ અતો ઽપિ વાતિ માત્રમ્* ।
વ્1 નિયતા ન હિ કાચિદ્ અત્ર માત્રા પ્રપિબેદ્ દોષબલામયાનિ દૃષ્ટ્વ્ આ

સતાલવૃ ન્ત વ્યજનાનિલૈઃ શુભ્ ઐ ઃ પ્ ઇ બન્તમ્ એન ં સમભ્ ઇ સ્પૃશ્ એ ચ્ છનૈઃ ।
2 ભવેત્ તુ મૂર્ચ્છા પિબતો ઽપિ વા યદિ સ્પૃશેત્ તતઃ શીતજલૈઃ સચન્દનૈઃ

સુરાત્રિતીયાંશવિમૂર્ચ્છિતસ્ય ગણ્ડૂષમ્ એકં પ્રપિબેદ્ રસસ્ય । પૂર્વં ગલક્રીડિવિ ધાન હે તોઃ
3 સ્થિત્વા મુહૂર્તં ચ પિબેત્ સશેષમ્*

તસ્મિઞ્ જીર્ણે ક્ષિરશાલ્યાન્નભુક્ સ્યાત્ ક્ષિરાયોજ્યો જાંગલાનાં રસૈર્ વા । હૃદ્યૈર્ યૂષૈઃ સંસ્કૃતૈર્ વૈદલૈર્ વા યુક્તઃ સ્નેહૈર્ માત્રયૈકં ચ
4 કાલમ્*

પિબેન્ માર્દ્વીકં વા મધુ મધુસંઆંશચ્ છ્ આત મદિરામ્ અરિષ્ટં શીધું વા જગલમ્ અગજં મૈરેયમ્ અપિ વા । અતો ઽન્યદ્ વા મદ્યં ભવતિ ગુણવદ્ યત્ તત્ સસલિલં પિબેદ્ એકૈકં વા ન
5 ભવતિ યથા મદ્યવ્યતિકરઃ

અમદ્યપઃ સુખોદકં પિબેત્ તથામ્બ્લકાંચિકમ્* । તુષોદકં સુવીરજં પિબેચ્ ચ મસ્તુ યચ્ છુભમ્*

ન ગુડેન કથંચિદ્ એનમ્ અદ્યાન્ ન તથામં ચ જલં પિબે ત્
6 પ્રયુજન્* । સતતં ચ ભવેદ્ અજીર્ણશંકી ન ચ ખાદેદ્ અબહૂનિ વાસરાણિ

અથ કન્દાઞ્ ચ્છુભાઞ્ ચ્છ્લક્ષ્ણાન્ પિષ્ટાન્ સર્પિશ્ ચ તત્સમમ્* । ખજેનાભિપ્રમથ્યૈતદ્ એકધ્યં ઘૃતભાજને

7 વ્યુષ્ટં દશાહાત્ પ્રભૃતિ ભક્ષયેદ્ બિલ્વસંમિતમ્* । જીર્ણે ચ રસકલ્પોક્તમ્ આહારવિધિમ્ આચરેત્*

દ્વાવ્ અપ્ય્ એતાવ્ અભિહિતૌ કલ્પૌ પ્રાગ્રહરૌ મયા । અનયોર્ યત્નવા ન્
8 ના સ્યાત્ કલ્પાન્ અન્યાઞ્ ચ્છૃણુષ્વ મે

કન્દાઞ્ ચ્છઙ્ખાભાન્ અપહૃતમલાન્ સક્તુ કુલ્માસચુક્રૈઃ સર્પિસ્તૈલાભ્યાં સમિત વિકૃતૈઃ સૂપમાંસપ્રકારૈઃ । મૌદ્ગૈશ્ ચૂર્ણૈર્ હરિતકયુ તૈ ર્
9 ગન્ધસૌવર્ચલાઢ્યૈર્ અદ્યાત્ સંસ્કારૈર્ બહુભિર્ અપરૈઃ સાધિતાન્ વેતરાણિ

માંસૈઃ સાર્ધં સાધયિત્વાસ્ય કાણ્ડં પૂતં હૃદ્યં તં રસં પાયયીત । સિદ્ધં તદ્વત્ ક્ષીરમ્ અસ્મૈ
10 પ્રદદ્યાદ્ યૂષં વા સ્યાદ્ વૈદલં તદ્વિમિશ્રમ્*

અથ તૈલશુક્તસહિતં લશુનં નિહિતં યવેષુ પરિલિપ્ય મૃદા । સ્થિતમ્ એકમ્ અબ્દમ્ ઉપયુજ્ય નરઃ સ્ ઉચ્ ઇ ર્ એ સ્થ્ ઇત્ આ ન્
11 અપિ જહાતિ ગદાન્*

ત્રિરત્નમ્ ઉષિતા તુ ગૌર્ અનતૃણા યદા સ્યાત્ તદા તૃણાર્ધમ્ ઉપકલ્પયેલ્ લશુન _ ^ _ _ ^ _ ।
ઇ. fઓલ્. 3: બોwએર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્
ર્1 પયો દધિઘૃતાનિ તક્રમ્ અથવાપિ તદ્ બ્રાહ્મણઃ પ્રયુજ્ય વિવિધાન્ ગદાન્ અભિવિજિત્ય શર્મી ભવેત્*

પ્રસ્થાન્ દ્વાત્રિંશલ્ લશુનરસતઃ
2 કિણ્વમ્ અર્ધાર્ધમ્ અસ્માત્ તૈલપ્રસ્થો વ્યપગતમલઃ પિષ્ટતઃ ષટ્ ચ દેયાઃ । દદ્યાન્ નિક્વાથાદ્ અપિ ચ કલશં મેષશૃંગ્યાઃ
3 સુશીતં પ્રસ્થૌ ચ દ્વૌ પુનર્ અભિહરેત્ તત્ર પિષ્ટસ્ય ધીમાન્*

ઇતિ સુરેયં પંચ પંચાહાદ્ રસવર્ણગન્ધૈઃ સમન્વિતા
4 ભવતિ તૈલં નામતશ્ ચેદમ્ ઉદીર્ણમ્ અત્યર્થકાર્મુકમ્* । તૈલમ્ એતદ્ યઃ સુરામ્ અપિ વા પુરુષઃ પ્રયુંજીત યત્નતઃ
5 પરિહરન્તિ તં ગદાનીકાન્ય્ આજૌ કૃતાસ્ત્રાન્ ઇવેતરે

પ્રસ્થં પિષ્ટ્વા શોધિતમ્ એકં લશુનાનાં યુંજ્યાચ્ ચૂર્ણૈસ્ ત્રૈફલૈર્ અર્ધ પ લિતૈઃ ।
6 સર્પિસ્તૈલાભ્યાં કુડવશ્ ચેતિ દશાહં વ્યુષ્ટં કાસશ્વાસવિડં વિઘ્નમ્ ઉશન્તિ

હન્યાદ્ યુક્તો મારુતગુલ્મં પવનઘ્નૈઃ
7 કુષ્ટં હન્યાદ્ યોજિતમાત્રં ખદિરેણ । કાસશ્વાસઘ્નો હયગન્ધાવ્યતિમિશ્રઃ સ્વર્યઃ પ્રોક્તશ્ ચૈષ વિમિશ્રો મધુયષ્ટ્યા

નાનાવિધાન્ એષ નિહન્તિ રોગાન્
8 નાનાવિધદ્રવ્યવિશેષયુક્તઃ । ન યન્ત્રણા કુત્રચિદ્ અસ્તિ કલ્પે યથા પ્રયુક્તઃ સુખિભિઃ સ કલ્પઃ

રસાયનવરસ્યાસ્ય પ્રયુક્તસ્ય
9 ગુણાનિ મત્* । સમાસતઃ પ્રોચ્યમાનાન્ સુશ્રુતે ઽગ્રમનાઃ શૃણુ

કુષ્ઠારોચકગુલ્મકાસકૃશતાશ્વિત્રાગ્નિસાદપ્રણુત્* વાતાસૃગ્દરશૂલશોષજઠરપ્લિહોદરાર્શોહરઃ ।
10 પક્ષાઘાતકટિગ્રહક્રિમિગદોદાવર્તમેહાપહઃ તન્દ્રીપીનસવાહુપૃષ્ટપવનાપસ્મારસંસૂદનઃ

શ્રીમાન્ વેણુમૃદંગવલ્ગુનિનદસ્ તપ્તાગ્રહેમદ્યુતિર્ મેધાધીબલવાન્
11 સુસંહતતનુર્ બલ્યાદિભિર્ વર્જિતઃ । નિત્યોત્સાહસુવર્ધિભિઃ સમુદિતૈઃ સર્વૈર્ દૃઢૈર્ ઇન્દ્રિયૈઃ જીવેદ્ અબ્દશતં દૃઢાનલબલઃ સ્ત્રિષ્વ્ અક્ષયો વા પુ મા ન્*

_
વ્1 ^ ^ ^ ^ લશુના ં કલ્પ ઉક્તો મયાયં મુનિ ભિ ર્ અપિ ચ દૃષ્ટઃ પ્રાક્તનૈર્ એવમ્ એવ । પ ^ ^ ^ ^ ^ _ _ _ પ્રયુઙ્ક્તા ં ચ સમ્યગ્ ^ ^ ^ ^ .ઋ ^ .ઊ .ય્. _ ^ _ _ ^ _ _

_
2 આહારપક્તિધાતૂનાં સામ્યમ્ આરોગ્યમ્ એવ ચ । પુષ્ટિસ્ તેજસ્ તથોત્સહમ્ આયુશ્ ચૈવાગ્નિસંભવાઃ

અગ્નિર્ આહારમૂલસ્ તુ પક્તિમૂલાશ્ ચ ધાતવઃ । ધાતુસામ્યાત્ તથારોગ્યમ્ આરોગ્ય્ આત્ પુ ષ્ ટ્ ઇ ર્
3 ઉત્તમા

પુષ્ટ્યા તેજસ્ તથોત્સાહઃ સર્વૈર્ એતૈશ્ ચ જીવિતમ્* । પ્રાણિનાં વર્ધતે તસ્માદ્ અગ્નિમ્ આદૌ પરિક્ષયેત્*

ધાતુસામ્યાત્ સમઃ પ્રોક્તઃ સ વૈ શ્રેષ્ઠઃ પ્રકીર્તિતઃ । વિષમે દાધિકં સર્પિઃ પિબેદ્ વા હવુષાદિક મ્*

4 સ્નિગ્ધોષ્ણા વર્તયશ્ ચેષ્ટસ્ તથા પાનાશનાનિ ચ । મન્દે તુ લંઘનં પૂર્વં પશ્ચાત્ પાચનદીપનમ્*

ચૂર્ણારિષ્ટપ્રયોગાશ્ ચ હિતાઃ પિત્તકફાપહાઃ । યથાસાત્મ્યં પ્રયોક્તવ્યં સમે ઽગ્નૌ ભિષજામ્ ઇતિ

ભવ તિ
5 ચાત્ર ॥ મન્દે તીક્ષ્ણે ચ મૃયતે વિનોપકરણૈર્ નરઃ । વિષમે રોગબાહુલ્યં સમે જીવેચ્ ચિરં સુખી

તસ્માદ્ રોગેષુ સર્વેષુ સર્વકાલેષુ બુદ્ધિમાન્* । અગ્નિમૂલા ક્રિયા
6 કાર્યા પશ્ચાદ્ આમયશાન્તયે

સ્વરસેન શંખપુષ્પ્યા બ્રાહ્મીમણ્ડૂકપર્ણિમધુકાનામ્* । મેધારોગ્યબલાર્થી જીવિતુકામઃ પ્રયુંજીત

માસેન તુ મેધાવી ષણ્માસાચ્ છ્રુતધરો ભવત્ય્ અ જ રઃ ।
7 જીવતિ વર્ષસહસ્રં સમા પ્રયોગાચ્ ચતદ્વયં વિધિવત્*

એવં પરતઃ પરતઃ પ્રયુંજમાનો ભવત્ય્ અજરઃ ॥ - - - - ॥ {ઓ} [રેસ્ત્ દેર્ zએઇલે fરેઇ]
8 યવાગૂખડયૂષેષુ લેહચૂર્ણાગદેષુ ચ । ગુડિકાંજનવર્ત્યાસુધૂમપ્રધમનેષુ ચ

પુટપાકતર્પણસ્વેદેનાવમનાશ્ચ્યોતનેષુ ચ

9 અન્યેષુ ચાપ્ય્ અનુક્તેષુ યત્ર ભાગો ન કીર્તિતઃ । દ્રવ્યાણાં સમભાગઃ સ્યાદ્ દ્વિગુણે મધુસર્પિષી

ત્રિગુણં તુ ગુડં દદ્યાત્ સિતા ચૂર્ણં ચતુર્ગુણં । પેષ્યેષુ ય ત્ર
10 નોદ્દિષ્ટં દ્રવન્ તત્ર જલં મતમ્*

દધિમૂત્રપયઃસર્પિરોમશૃંગશફેષુ ચ । ગવ્યં પ્રકલ્પયેત્ સર્વં મધૂનાં માક્ષિકોદ્ભવમ્*

દાડિમત્વચયા
11 સાર્ધં કટુતૈલં વિપાચયેત્* । કર્ણૌ ભગોષ્ઠૌલિંગશ્ ચ સર્વ એતેન વર્ધતિ

ચિત્રકાર્ધફલં મૂલાત્ તૃવૃત્સાતલયોસ્ તથા ।
12 x x xં દન્તિમૂલાનાં કર્ષાં કર્ષં પૃથક્ પૃથક્

પિપ્પલ્યાઃ સૈન્ધવાચ્ ચૈવ તથા હિંગ્વંબ્લવેતસાત્* । વિંશતિશ્ ચાભયા મુખ્યા
ઇ. fઓલ્. 4: બોwએર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્
ર્1 x x x x વિપાચયેત્*

ગુડસ્યાષ્ટપલાત્ સમ્યક્ કુર્વીત દશમોદકાન્* । એકૈકં ભક્ષયેત્ તસ્માદ્ દશમે દશમે ઽહનિ

દોષાણાં પાચનાર્થાય જલમ્ ઉષ્ણં પિબેદ્ અનુ । વિરેકાન્તે તતઃ સ્નાત્વા સાત્મ્ય મ્
2 અન્ ન્ અં પ્રયોજયેત્*

નાત્ર કશ્ચિત્ પરીહારો વાક્કાયમનસાં સદા । સર્વર્તુકો નરેન્દ્રાણાં વિરેકો ઽગસ્તિનિર્મિતઃ

જરામૃત્યુપ્રમથનઃ સર્વામયવિનાશનઃ । વૃષ્યો રસાયનશ્ ચૈવ
3 મેધારોગ્યાભિવર્ધનઃ

નાપુત્રાય પ્રદાતવ્યો નાશિષ્યાય કથંચન । રાજદ્વિષ્ટે ન દાતવ્યો યે ચાન્યે પાપચારિણઃ

દ્વે પંચમૂલે મધુકં ગુડૂચી રાસ્નાશ્વગન્ધામરદારુ પાઠા । ત્વચં બ લે
4 દ્વે તગરં તિલાશ્ ચ મૂર્વાં કુલત્થાન્ નલદં ઘનં ચ

પુનર્નવાં વેણુફલત્વચં ચ જીવન્ત્ય્ અથૈલાગુરુ જીવકશ્ ચ । એરણ્ડમૂલં સુફલપ્રરોહં કુરણ્ડપુષ્પાણિ
5 મહૌષધં ચ

દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્ વા ક્વથિતં સતોયમ્ આજં પયો ગવ્યમ્ અથાવિકં વા । સસૈન્ધવં કિંચિદ્ અતઃ સુખોષ્ણમ્ આશ્ચ્યોતનં વાતકૃતે ઽક્ષિરોગે

દાર્વ્યુત્પલં પ દ્મ કતુંગયાષામેદામૃણાલં
6 મધુકં સમંગા । કાલીયકં પર્પટકા લતા ચ દ્રાક્ષાથ કાર્ષ્મર્યપરૂષકં ચ

મૂલાનિ ગુન્દ્રાનડવેતસાનાં શુંગાનિ ચાપુષ્પવતાં તૃણા ના મ્* ।
7 પ્રપૌણ્ડરીકં સકિરાતતિક્તં ભદ્રશ્રિયં નિમ્બપટોલવાશમ્*

દ્વૌ ત્રીણિ વાજે પયસિ સ્ત્રિયા વા શ્રિતાન્ય્ અથાશ્ચ્યોતનમ્ ઉત્તમં સ્યાત્* । સશર્કરં માક્ષિકસંપ્રયુક્તં પૈત્તે ઽક્ષિ રો ગે
8 રુધિરાત્મકે ચ

ત્રીણ્ય્ ઊષણાનિ ત્રિફલા હરિદ્ર્ આ કાસીસજાતીગૃહધૂમજાત્યઃ । લાક્ષાથ દન્તી સુરસો વચા પાઠાશ્વગન્ધામરદારુ ચાગ્ર્યમ્*

સકટ્ફલૈલાગુરુકણ્ટ કા રી
9 રોધ્રં કરઞ્જં બૃહતીં શ્વદંષ્ટ્રામ્* । દ્વે ત્રીણિ વાતઃ સલિલે શ્રિતાનિ કોષ્ણાનિ કાર્યાણિ સસૈન્ધવાનિ

આશ્ચ્યોતનં શ્લેષ્મકૃતે ઽક્ષિરોગે મધુપ્રગાઢં પ્રવદન્તિ સન્તઃ । પરુષ ક્ આમ્ ર્ અ ત કતિન્તિડીકવૃક્ષામ્બ્લજંબ્વામ્રકપિત્થકોલૈઃ

10 સમાતુલુંગૈર્ અથ દાડિમામ્બ્લૈર્ મદ્યૈઃ પયોભિર્ દધિમસ્તુના વા । દાર્વ્યુત્પલાદ્યૈઃ ક્વથિતૈશ્ ચ સામ્બ્લૈર્ આશ્ચ્યોતનં સૈન્ધવસં પ્રયુક્તં *

11 x ત્યાસશીતોષ્ણકૃતાં નિહન્તિ રક્તાત્મિકાં નેત્રરુજં પ્રસહ્ય । સંસર્ગજે સર્વસમુત્થિતે વા હીનાધિકત્વં પ્રસમીક્ષ્ય રોગે

કુર્વીત xં _ .ર્. ^ _ ^ _ _
વ્1 _ પહરી વિવિજ્ઞઃ । એરણ્ડમૂલં સફલપ્રરોહં વિજર્જનં ક્ષીરયુતં ત્વ્ અજાનામ્*

સ્યાદ્ વાતરક્તાપહમ્ એતદ્ અગ્ર્યમ્ આશ્ચ્યોતન ં સદ્ ભ્ ઇ ષજ્ ઓ વદ ન્ ત્ ઇ ॥ પ્રપૌણ્ડર્ ઈ ક ં મધુક ં હરિદ્રાઞ્ ચ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ _

2 આશ્ચ્યોતનં શર્કરયા વિમિશ્રં પિત્તાનિલાર્ત્તિં વિનિવર્તયેત ॥ નતં શ્વદંષ્ટ્રા બૃહતી ત્વચં ચ હ્રીવેરમ્ ઇત્ય્ એષ શૃતસ્ ત્વ્ અજાનામ્*

ક્ષીરોદકૈઃ સૈન્ધવસંપ્રયુક્તમ્ આશ્ચ્યોતનં વાતકફાપહં સ્યા ત્* ॥ _ _ ^
3 દાર્વ્યા મધુકં ચ મુખ્યં ગવ્યે પયસ્યાત્ ક્વથિતઃ સ્ત્રિયા વા

આશ્ચ્યોતનો મારુતરક્તપિત્તે સશર્કરઃ સદ્ભિષજા વિધેયઃ ॥ ચૂર્ણાનિ સૂક્ષ્માણિ ફલત્રવસ્ય બધ્વ સિતે ક્ષૌમપટૈકદેશે

આજે પય સ્ય્ અં ગ નયા
4 જલે વા પરિપ્લુતં સર્વરુજાપહં સ્યાત્* ॥ દાર્વીં હરિદ્રાં ત્રિફલાં સમુસ્તં સશર્કરં માક્ષિકસંપ્રયુક્તમ્*

આશ્ચ્યોતનં માનુષદુગ્ધયુક્તં પિત્તાસ્રવાતાપહમ્ અગ્ર્યમ્ ઉક્તમ્* ॥ એરણ્ડમૂલૈસ્ ત રુ ણૈઃ
5 સપત્રૈઃ કલ્કૈર્ અથો ષષ્ટિકતણ્ડુલાનામ્*

ઘૃતાપ્લુતં શાવરકં પ્રલિપ્તં પૂર્વેણ કલ્પેન રુજાપહં સ્યાત્*

સ્વેદપુટપાકનાબનતર્પનઘૃતપાનલેપપરિષેકાન્* । આશ્ચ્યોતન નિ ર્દિષ્ટૈર્
6 દ્રવ્યૈર્ એતૈઃ પ્રકલ્પયીત ભિષક્*

ઋતુવ્યાધિહિતાભીલુવ્યંગનીલીકનાશનાન્* । વિષષોથાપહંશ્ ચૈવ મુખલેપાન્ પ્રચક્ષતે

ત્વક્ક્ષીરિણાં ચન્દનપદ્મકૌ ચ ગુન્દ્રાં મૃ ણા લં
7 ઘનબાલકૌ ચ । મૂલં કુશાનાં તગરૈલવાલુ તાલીસપત્રં નલદં તિલાશ્ ચ

મસૂરદૂર્વામયવં મૃણાલં રસશ્ ચ યષ્ટીમધુકોત્પલાનામ્* । શૈલેયમુસ્તાગુરુ
8 ઝામકં ચ સ્થૌણેયકૈલા તગરં તિલાશ્ ચ

ત્વક્પત્રકુષ્ઠાગુરુ ઝામકં ચ માંસીં હરેણું પરિપેલવં ચ । યષ્ટિહ્વરોધ્રાગુરુ ચન્દનં ચ પુનર્નવા કૃષ્ણતિલા લતા ચ

ઇત્ય્ અર્ધ રૂ પૈર્
9 વદનપ્રલેપૈઃ કાલેષુ ઘર્માદિષુ સંપ્રયોજ્યઃ । નિદર્શિતા દૃષ્ટિહિતા નરાણાં દોષાપહાન્ મે શૃણુ ચોચ્યમાનાન્*

વાતામયઘ્ના જલદાગમોક્તાઃ પિત્તા મ યઘ્નાઃ
10 શરદિ પ્રદિષ્ટાઃ । ગ્રીષ્મોપદિષ્ટા રુધિરામયઘ્નાઃ કફામયઘ્નાઃ કુસુમાગમોક્તાઃ

કર્પાસમૂલાનિ લતામ્ ઉશીરકાલીયકા ક્ષીરવતાં ત્વચશ્ ચ । ભદ્રશ્રિ ય
11 _ ^ ^ કં યવાશ્ ચ વદન્તિ વર્ણ્યાન્ વદનપ્રલેપાન્*

એતાનિ મૂત્રેણ ગવાં પ્રશોષ્ય કોલામ્બ્લમૂત્રૈઃ સહ મિશ્રિતા વા । સ્યુર્ માતુલુંગસ્ય રસે યુતા વા સસર્ષપાઃ શોષ્ય
ઇ. fઓલ્. 5: બોwએર્ મનુસ્ચ્રિપ્ત્
ર્1 મુખે વિધેયાઃ

_ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ કાસુ ક્લ્ ઇ ષ્ટે ચ દુષ્ટ્ એ રુધિરે ચ મુક્ત્ એ । સ્ન્ એહે વ્ ઇ રેકે વિવિધે ચ નાસ્યે કૃતે વિધેયા વદનપ્રલેપાઃ

ત્વક્પત્રમાંસી નતચન્દનં ચ મનઃશિલા વ્યાઘ્ર ન ખં
2 હરેણુ મ્* । x આમ્બ્લીકકુષ્ઠ્ અં સુરસે હરિદ્રે વિષાપહાઃ સ્યુર્ વદનપ્રલેપાઃ

મૂર્વાશ્વગન્ધા ત્રિફલા કરઞ્જં શોથાપહાઃ સ્યુર્ વદનપ્રલેપાઃ ॥ મૂર્વાપિ ગોમૂત્રયૂતં વદન્તિ શોથાપહં
3 સ્ ય્ આદ્ વદનપ્રલેપમ્*

મુખે પ્રલિપ્તે ન હસેન્ ન રુદ્યાત્ સ્વપ્નં ન સેવેત તથા ન ચાદ્યાત્* । નાગ્નૌ પ્રતપ્યેન્ ન ચ ધારયેત શુષ્કં પ્રલેપં વદને મનુષ્યઃ

અભીલુ નીલીકમ્ અથાપિ
4 કુષ્ઠં વ્યંગં સપિલ્પું તિલકાંશ્ ચ જન્તોઃ । શામ્યન્તિ સદ્યો વદનપ્રલેપાદ્ દૃષ્ટિશ્ ચ વક્ત્રં ચ ભવેત્ પ્રસન્નમ્*

મુખે પ્રલિપ્તે હસતો ઽશ્નતો વા શ્લેષ્મા સવાયુઃ
5 સ્વપતઃ પ્રકોપઃ । યાત્યાશુ તસ્માચ્ છિરસો વિરેકાઃ સ્નેહાશ્ ચ ધૂમાશ્ ચ પુનઃ પ્રયોજ્યાઃ

અગ્નિપ્રતાપાદ્ વિદ્રુતશ્ ચ જન્તોર્ ધૃતે ચ શુષ્કે વદનપ્રલેપે । અભીલુ પૂ ર્વાન્
6 પ્રવદન્તિ રોગાંસ્ તેષાં યથોક્તં વિદધીત શાન્તિમ્*

નક્તાન્ધતૈમિર્યશિરોર્ત્તિદાહં પિત્તાત્મિકાં ચક્ષુરુજાં સદાહામ્* । દોષાસ્ તથાન્યે ઽપિ મુખત્વચસ્થાઃ શામ્યન્તિ સદ્યો
7 વદનપ્રલેપાત્*

અક્ષ્ણોર્ વિકારે કફમારુતાભ્યં નસ્તઃકૃતે પીનસરોગિણાં ચ । હનુગ્રહે શિર્ષરુજાસુ ચૈવ વદન્તિ વર્જ્યાન્ વદનપ્રલેપાન્*

અંગુલસ્ય ચતુર્ભાગો
8 મુખલેપો વિધીયતે । મધ્યમસ્ તુ ત્રિભાગઃ સ્યાદ્ અન્ત્ય સ્ ત્વ્ અર્ધાંગુલો ભવેત્*

યષ્ટિહ્વરોધ્રં ત્રિફલા મૃણાલં સિતોપલાં કાંચનગૈરિકં ચ । પત્રત્વગેલાગુરુ દેવદારુ પુનર્નવા વ્યાઘ્રનખાં જ નં ચ

9 મનઃશિલાલં બૃહતીત્વચં ચ માંસીહરે ણ્ ઉ ં પરિ પેલવં ચ । સૌવીરકં ગૈરિકકટ્ફલં ચ સ્યાચ્ છારિવા શર્કરયા વિમિશ્રા

ઇત્ય્ અર્ધરૂપૈશ્ ચતુરઃ પ્રદિષ્ટાઃ કફાસ્રપિ ત્તાન્ ઇ લ રો ગશાન્તૌ ।
10 વિડાલકૈસ્ તૈર્ નયનં સમન્તાદ્ આ પક્ષ્મમૂલાત્ પ્રદિહેદ્ બહિર્ વા

રોધ્રં ચ કિંચિત્ તુ ઘૃતેન દિગ્ધમ્ અયોવિઘૃષ્ટામ્ અભયામ્ અથો વા । ત્વચં બૃહત્યાઃ સમમ્ અઞ્જન ં ચ વિડા લ કઃ
11 સર્વરુજાપહઃ સ્યાત્*

ગૈરિકરસાંજનાંજનમનઃશિલારીતિકુસુમસમભાગાઃ । ઈષન્મરિચસહીયા દ્વિગુણં .ઐ x x x x x x x x

વ્1 મરિચકુસુમે ચ હરિતં વિપચેન્ મૃદ્વગ્નિના ઘૃતસહીયમ્* । અંજનવિડાલકો ઽયં ચતુ ર્ વ્ ઇ વક્ષ્યામ x x x

x x x x ^ _ _ ^ ગોક્તખાલ્ ઇત્ ય _ ^ _ । x x x x ^ _ _ ^
2 પ્રોચ્યમાનં નિબોધત

રસદોષાદ્ વ્યવાયાચ્ ચ પિત્તશોણિતદૂષણાત્* । ભવત્ય્ અકાલપલિતં વૃદ્ધસ્ય જરસા ભવેત્*

પ્રાયેણ શ્લેષ્મલા નાર્યાશ્ છાયા શલ્ય ^ _ ^ _ । .ઊ x x x
3 નિષેવિણ્યો રજો દુષ્ટં સૃજન્તિ ચ

પ્રસન્નરક્તપિત્તોષ્મા કેશભૂમિર્ અતઃ સ્ત્રિયાઃ । ન ચ્યવન્તિ તતઃ કેશાસ્ તસ્માદ્ અખલિતાઃ સ્ત્રિયઃ

પુંસામ્ અતો વિપર્યાસે રક્તપિત્તં પ્રદુષ્ય તે । x x .ઋ ત્
4 કેશમૂલાનિ ખલતિં કુરુતે શિરઃ

નિષ્કેશં તામ્રવાલં ચ ખાલિત્યં યચ્ ચિરોત્થિતમ્* । ન તત્ સિધ્યતિ સાધ્યં તુ નવં સમ્યગ્ ઉપાચરેત્*

ખાલિત્યપલિતે પૂર્વં બહુશો વેધયેત્ સિરાઃ ।
5 દુષ્ટશોણિતશુદ્ધસ્ય વમનાદિક્રિયા હિતા

યથો x x ^ _ પશ્ચાચ્ છુદ્ધકોષ્ઠઃ પ્રયોજયેત્* । તૈલયોગાંશ્ ચ વિવિધાન્ કેશરાગાંસ્ તથૈવ ચ

કેશસંજનનાંશ્ ચૈવ તથા સંવર્ધનાનિ ચ ।
6 પ્રક્ષાલનાશ્ ચ કેશાનાં યથા દોષહરા હિતાઃ

{ઓ} ॥ સ્વાદ્વમ્બ્લલવણોપેતૈર્ ઘૃતૈર્ મારુતકાસિનમ્* । સાન્નૈર્ ઉપાચરેદ્ ધીમાન્ કેવલૈર્ વા યથાબલમ્*

ગ્રામ્યાનૂપૌદકરસૈઃ સગુડૈઃ સપ લા ણ્ડુભિઃ ।
7 અમ્બ્લસ્નિગ્ધોષ્ણમધુરૈર્ ભોજ્યા ગોધૂમશાલયઃ

સુરાં સમણ્ડાં ઘર્મામ્બુ રસાન્ વાપિ પ્રકામતઃ । વાતકાસે બહુ સ્નેહં સગુડં વા પયઃ પિબેત્*

શૃંગવેરષડીદ્રા ક્ષ શૃંગીપિપ્પલિભાર્ગિભિઃ ।
8 ગુડતૈલયુતો લેહો હિતો મારુતકાસિનામ્*

પિપ્પલીમારુતાજાજીષડીપુષ્કરચિત્રકૈઃ । સસૈન્ધવમ્ ઇદં ચૂર્ણં હિતં મારુતકાસિનામ્*

9 પલાનિ ક્વાથયેત્ ત્રિંશત્ કણ્ટકાર્યા જલાઢકે । ચતુર્ભાગસ્થિતે પૂતે દદ્યાદ્ ગુડપલાન્ય્ અગે

ચૂર્ણૈર્ નાગરભર્ગ્યેલાપિપ્પલીષડિચિત્રકૈઃ । ઘૃતતૈલપલૈશ્ ચાપિ
10 સંય્ ઉ તં લેહવત્ પચેત્*

ચતુર્ભિર્ આઘનીભાવાચ્ છીતે ચ દ્વિપલં મધુ । પિપ્પલીપલચૂર્ણં ચ દત્વા લિખ્યાત્ તુ કાસનુત્*

દશમૂલકષાયેણ ભાર્ગીકલ્કં ઘૃતં પચેત્* ।
11 દક્ષતિત્તિરિનિર્યૂહે તત્ પર ં વાતકાસનુત્*

કણ્ટકાર્યા રસપ્રસ્થે ઘૃતસ્ય કુડવં પચેત્* । પુનર્વવાયાઃ કલ્કેન તત્ પરં વાતકાસનુત્*

ભાર્ગીકલ્કં ઘૃતં ચાથ પચેદ્ દધ્નિ ચતુર્ગુણે ।
12 વ્ ય્ આઘ્ ર્ ઈરસ ં દ્વિગુણિતં વાતકાસહરં પરમ્*