બોધિચર્યાવતાર · અધ્યાય 6

સર્વમેતત્સુચરિતં દાનં સુગતપૂજનમ્
કૃતં કલ્પસહસ્રૈર્યત્ પ્રતિઘઃ પ્રતિહન્તિ તત્ ॥

ન ચ દ્વેષસમં પાપં ન ચ ક્ષાન્તિસમં તપઃ
તસ્માત્ ક્ષાન્તિં પ્રયત્નેન ભાવયેદ્વિવિધૈર્નયૈઃ ॥

મનઃ શમં ન ગૃહ્ણાતિ ન પ્રીતિસુખમશ્નુતે
ન નિદ્રાં ન ધૃતિં યાતિ દ્વેષશલ્યે હૃદિ સ્થિતે ॥

પૂજયત્યર્થમાનૈર્યાન્ યે ઽપિ ચૈનં સમાશ્રિતાઃ
તે ઽપ્યેનં હન્તુમિચ્છન્તિ સ્વામિનં દ્વેષદુર્ભગમ્ ॥

સુહૃદો ઽપ્યુદ્વિજન્તે ઽસ્માદ્ દદાતિ ન ચ સેવ્યતે
સઙ્ક્ષેપાન્નાસ્તિ તત્કિંચિત્ ક્રોધનો યેન સુસ્થિતઃ ॥

એવમાદીનિ દુઃખાનિ કરોતીત્યરિસંજ્ઞયા
યઃ ક્રોધં હન્તિ નિર્બન્ધાત્ સ સુખીહ પરત્ર ચ ॥

અનિષ્ટકરણાજ્જાતમ્ ઇષ્ટસ્ય ચ વિઘાતનાત્
દૌર્મનસ્યાશનં પ્રાપ્ય દ્વેષો દૃપ્તો નિહન્તિ મામ્ ॥

તસ્માદ્વિઘાતયિષ્યામિ તસ્યાશનમહં રિપોઃ
યસ્માન્ન મદ્વધાદન્યત્ કૃત્યમસ્યાસ્તિ વૈરિણઃ ॥

અત્યનિષ્ટાગમેનાપિ ન ક્ષોભ્યા મુદિતા મયા
દૌર્મનસ્યે ઽપિ નાસ્તીષ્ટં કુશલં ત્વવહીયતે ॥

યદ્યસ્ત્યેવ પ્રતીકારો દૌર્મનસ્યેન તત્ર કિમ્
અથ નાસ્તિ પ્રતીકારો દૌર્મનસ્યેન તત્ર કિમ્ ॥

દુઃખં ન્યક્કારપારુષ્યમ્ અયશશ્ચેત્યનીપ્સિતમ્
પ્રિયાણામાત્મનો વાપિ શત્રોશ્ચૈતદ્વિપર્યયાત્ ॥

કથંચિલ્લભ્યતે સૌખ્યં દુઃખં સ્થિતમયન્તતઃ
દુઃખેનૈવ ચ નિઃસારશ્ ચેતસ્તસ્માદ્દૃઢીભવ ॥

દુર્ગાપુત્રકકર્ણાટા દાહચ્છેદાદિવેદનામ્
વૃથા સહન્તે મુક્ત્યર્થમ્ અહં કસ્માત્તુ કાતરઃ ॥

ન કિંચિદસ્તિ તદ્વસ્તુ યદભ્યાસસ્ય દુષ્કરમ્
તસ્માન્મૃદુવ્યથાભ્યાસાત્ સોઢવ્યાપિ મહાવ્યથા ॥

ઉદ્દંશદંશમશક ક્ષુત્પિપાસાદિવેદનામ્
મહત્કણ્ડ્વાદિદુઃખં ચ કિમનર્થં ન પશ્યસિ ॥

શીતોષ્ણવૃષ્ટિવાતાધિ વ્યાધિબન્ધનતાડનૈઃ
સૌકુમાર્યં ન કર્તવ્યમ્ અન્યથા વર્ધતે વ્યથા ॥

કેચિત્સ્વશોણિતં દૃષ્ટ્વા વિક્રમન્તે વિશેષતઃ
પરશોણિતમપ્યેકે દૃષ્ટ્વા મૂર્ચ્છાં વ્રજન્તિ યત્ ॥

તચ્ચિત્તસ્ય દૃઢત્વેન કાતરત્વેન ચાગતમ્
દુઃખદુર્યોધનસ્તસ્માદ્ ભવેદભિભવેદ્વ્યથામ્ ॥

દુઃખે ઽપિ નૈવ ચિત્તસ્ય પ્રસાદં ક્ષોભયેદ્બુધઃ
સઙ્ગ્રામો હિ સહ ક્લેશૈર્ યુદ્ધે ચ સુલભા વ્યથા ॥

ઉરસારાતિઘાતાન્ યે પ્રતીચ્છન્તો જયન્ત્યરીન્
તે તે વિજયિનઃ શૂરાઃ શેષાસ્તુ મૃતમારકાઃ ॥

ગુણો ઽપરશ્ચ દુઃખસ્ય યત્સંવેગાન્મદચ્યુતિઃ
સંસારિષુ ચ કારુણ્યં પાપાદ્ભીતિર્જિને સ્પૃહા ॥

પિત્તાદિષુ ન મે કોપો મહાદુઃખકરેષ્વપિ
સચેતનેષુ કિં કોપઃ તે ઽપિ પ્રત્યયકોપિતાઃ ॥

અનિષ્યમાણમપ્યેતચ્ છૂલમુત્પદ્યતે યથા
અનિષ્યમાણો ઽપિ બલાત્ ક્રોધ ઉત્પદ્યતે તથા ॥

કુપ્યામીતિ ન સંચિન્ત્ય કુપ્યતિ સ્વેચ્છયા જનઃ
ઉત્પત્સ્ય ઇત્યભિપ્રેત્ય ક્રોધ ઉત્પદ્યતે ન ચ ॥

યે કેચિદપરાધાસ્તુ પાપાનિ વિવિધાનિ ચ
સર્વં યત્પ્રત્યયબલાત્ સ્વતન્ત્રં તુ ન વિદ્યતે ॥

ન ચ પ્રત્યયસામગ્ર્યા જનયામીતિ ચેતના
ન ચાપિ જનિતસ્યાસ્તિ જનિતો ઽસ્મીતિ ચેતના ॥

યત્પ્રધાનં કિલાભીષ્ટં યત્તદાત્મેતિ કલ્પિતમ્
તદેવ હિ ભવામીતિ ન સંચિન્ત્યોપજાયતે ॥

અનુત્પન્નં હિ તન્નાસ્તિ ક ઇચ્છેદ્ભવિતું તદા
વિષયવ્યાપૃતત્વાચ્ચ નિરોદ્ધુમપિ નેહતે ॥

નિત્યો હ્યચેતનશ્ચાત્મા વ્યોમવત્ સ્ફુટમક્રિયઃ
પ્રત્યયાન્તરસઙ્ગે ઽપિ નિર્વિકારસ્ય કા ક્રિયા ॥

યઃ પૂર્વવત્ક્રિયાકાલે ક્રિયાયાસ્તેન કિં કૃતમ્
તસ્ય ક્રિયેતિ સંબન્ધે કતરત્તન્નિબન્ધનમ્ ॥

એવં પરવશં સર્વં યદ્વશં સો ઽપિ ચાવશઃ
નિર્માણવદચેષ્ટેષુ ભાવેષ્વેવં ક્વ કુપ્યતે ॥

વારણાપિ ન યુક્તૈવં કઃ કિં વારયતીતિ ચેત્
યુક્તા પ્રતીત્યતા યસ્માદ્ દુઃખસ્યોપરતિર્મતા ॥

તસ્માદમિત્રં મિત્રં વા દૃષ્ટ્વાપ્યન્યાયકારિણમ્
ઈદૃશાઃ પ્રત્યયા અસ્યેત્ય્ એવં મત્વા સુખી ભવેત્ ॥

યદિ તુ ખેચ્છયા સિદ્ધિઃ સર્વેષામેવ દેહિનામ્
ન ભવેત્કસ્યચિદ્દુઃખં ન દુઃખં કશ્ચિદિચ્છતિ ॥

પ્રમાદાદાત્મનાત્માનં બાધન્તે કણ્ટકાદિભિઃ
ભક્તચ્છેદાદિભિઃ કોપાદ્ દુરાપસ્ત્ર્યાદિલિપ્સયા ॥

ઉદ્વન્ધનપ્રપાતૈશ્ચ વિષાપથ્યાદિભક્ષણૈઃ
નિઘ્નન્તિ કેચિદાત્માનમ્ અપુણ્યાચરણેન ચ ॥

યદૈવં ક્લેશવશ્યત્વાદ્ ઘ્નન્ત્યાત્માનમપિ પ્રિયમ્
તદૈષાં પરકાયેષુ પરિહારઃ કથં ભવેત્ ॥

ક્લેશોન્મત્તીકૃતેષ્વેષુ પ્રવૃત્તેષ્વાત્મઘાતને
ન કેવલં દયા નાસ્તિ ક્રોધ ઉત્પદ્યતે કથમ્ ॥

યદિ સ્વભાવો બાલાનાં પરોપદ્રવકારિતા
તેષુ કોપો ન યુક્તો મે યથાગ્નૌ દહનાત્મકે ॥

અથ દોષો ઽયમાગન્તુઃ સત્ત્વાઃ પ્રકૃતિપેશલાઃ
યથાપ્યયુક્તસ્તત્કોપઃ કટુધૂમે યથામ્બરે ॥

મુખ્યં દણ્ડાદિકં હિત્વા પ્રેરકે યદિ કુપ્યતે
દ્વેષેણ પ્રેરિતઃ સો ઽપિ દ્વેષે દ્વેષો ઽસ્તુ મે વરમ્ ॥

મયાપિ પૂર્વં સત્ત્વાનામ્ ઈદૃશ્યેવ વ્યથા કૃતા
તસ્માન્મે યુક્તમેવૈતત્ સત્ત્વોપદ્રવકારિણઃ ॥

તચ્છસ્ત્રં મમ કાયશ્ચ દ્વયં દુઃખસ્ય કારણમ્
તેન શસ્ત્રં મયા કાયો ગૃહીતઃ કુત્ર કુપ્યતે ॥

ગણ્ડો ઽયં પ્રતિમાકારો ગૃહીતો ઘટ્ટનાસહઃ
તૃષ્ણાન્ધેન મયા તત્ર વ્યથાયાં કુત્ર કુપ્યતે ॥

દુઃખં નેચ્છામિ દુઃખસ્ય હેતુમિચ્છામિ બાલિશઃ
સ્વાપરાધાગતે દુઃખે કસ્માદન્યત્ર કુપ્યતે ॥

અસિપત્રવનં યદ્વદ્ યથા નારકપક્ષિણઃ
મત્કર્મજનિતા એવ તથેદં કુત્ર કુપ્યતે ॥

મત્કર્મચોદિતા એવ જાતા મય્યપકારિણઃ
યેન યાસ્યન્તિ નરકાન્ મયૈવામી હતા નનુ ॥

એતાનાશ્રિત્ય મે પાપં ક્ષીયતે ક્ષમતો બહુ
મામાશ્રિત્ય તુ યાન્ત્યેતે નરકાન્ દીર્ઘવેદનાન્ ॥

અહમેવાપકાર્યેષાં મમૈતે ચોપકારિણઃ
કસ્માદ્વિપર્યયં કૃત્વા ખલચેતઃ પ્રકુપ્યસિ ॥

ભવેન્મમાશયગુણો ન યામિ નરકાન્યદિ
એષામત્ર કિમાયાતં યદ્યાત્મા રક્ષિતો મયા ॥

અથ પ્રત્યપકારી સ્યાં તથાપ્યેતે ન રક્ષિતાઃ
હીયતે ચાપિ મે ચર્યા તસ્માન્નષ્ટાસ્તપસ્વિનઃ ॥

મનો હન્તુમમૂર્તત્વાન્ ન શક્યં કેનચિત્ ક્વચિત્
શરીરાભિનિવેશાત્તુ કાયદુઃખેન બાધ્યતે ॥

ન્યક્વારઃ પરુષં વાક્યમ્ અયશશ્ચેત્યયં ગણઃ
કાયં ન બાધતે તેન ચેતઃ કસ્માત્પ્રકુપ્યસિ ॥

મય્યપ્રસાદો યો ઽન્યેષાં સ કિં માં ભક્ષયિષ્યતિ
ઇહ જન્માન્તરે વાપિ યેનાસૌ મે ઽનભીપ્સિતઃ ॥

લાભાન્તરાયકારિત્વાદ્ યદ્યસૌ મે ઽનભીપ્સિતઃ
નઙ્ક્ષ્યતીહૈવ મે લાભઃ પાપં તુ સ્થાસ્યતિ ધ્રુવમ્ ॥

વરમદ્યૈવ મે મૃત્યુર્ ન મિથ્યાજીવિતં ચિરમ્
યસ્માચ્ચિરમપિ સ્થિત્વા મૃત્યુદુઃખં તદૈવ મે ॥

સ્વપ્ને વર્ષશતં સૌખ્યં ભુક્ત્વા યશ્ચ વિબુધ્યતે
મુહૂર્તમપરો યશ્ચ સુખી ભૂત્વા વિબુધ્યતે ॥

નનુ નિવર્તતે સૌખ્યં દ્વયોરપિ બિબુદ્ધયોઃ
સૈવોપમા મૃત્યુકાલે ચિરજીબ્યલ્પજીવિનોઃ ॥

લબ્ધ્વાપિ ચ બહૂ।લ્લાભાન્ ચિરં ભુક્ત્વા સુખાન્યપિ
રિક્તહસ્તશ્ચ નગ્નશ્ચ યાસ્યામિ મુષિતો યથા ॥

પાપક્ષયં ચ પુણ્યં ચ લાભાજ્જીવન્ કરોમિ ચેત્
પુણ્યક્ષયશ્ચ પાપં ચ લાભાર્થં ક્રુધ્યતો નનુ ॥

યદર્થમેવ જીવામિ તદેવ યદિ નશ્યતિ
કિં તેન જીવિતેનાપિ કેવલાશુભકારિણા ॥

અવર્ણવાદિનિ દ્વેષઃ સત્ત્વાન્નાશયતીતિ ચેત્
પરાયશસ્કરે ઽપ્યેવં કોપસ્તે કિં ન જાયતે ॥

પરાયત્તાપ્રસાદત્વાદ્ અપ્રસાદિષુ તે ક્ષમા
ક્લેશોત્પાદપરાયત્તે ક્ષમા નાવર્ણવાદિનિ ॥

પ્રતિમાસ્તૂપસદ્ધર્મ નાશકાક્રોશકેષુ ચ
ન યુજ્યતે મમ દ્વેષો બુદ્ધાદીનાં ન હિ બ્યથા ॥

ગુરુસાલોહિતાદીનાં પ્રિયાણાં ચાપકારિષુ
પૂર્વવત્પ્રત્યયોત્પાદં દૃષ્ટ્વા કોપં નિવારયેત્ ॥

ચેતનાચેતનકૃતા દેહિનાં નિયતા વ્યથા
સા વ્યથા ચેતને દૃષ્ટા ક્ષમસ્વૈનાં વ્યથામતઃ ॥

મોહાદેકે ઽપરાધ્યન્તિ કુપ્યન્ત્યન્યે ઽપિ મોહિતાઃ
બ્રૂમઃ કમેષુ નિર્દોષં કં વા બ્રૂમો ઽપરાધિનમ્ ॥

કસ્માદેવં કૃતં પૂર્વં યેનૈવં બાધ્યસે પરૈઃ
સર્વે કર્મપરાયત્તઃ કો ઽહમત્રાન્યથાકૃતૌ ॥

એવં બુદ્ધ્વા તુ પુણ્યેષુ તથા યત્નં કરોમ્યહમ્
યેન સર્વે ભવિષ્યન્તિ મૈત્રચિત્તાઃ પરસ્પરમ્ ॥

દહ્યમાને ગૃહે યદ્વદ્ અગ્નિર્ગત્વા ગૃહાન્તરમ્
તૃણાદૌ યત્ર સજ્યેત તદાકૃષ્યાપનીયતે ॥

એવં ચિત્તં યદાસઙ્ગાદ્ દહ્યતે દ્વેષવહ્નિના
તત્ક્ષણં તત્પરિત્યાજ્યં પુણ્યાત્મોદ્દાહશઙ્કયા ॥

મારણીયઃ કથં છિત્ત્વા મુક્તશ્ચેત્કિમભદ્રકમ્
મનુષ્યદુઃખૈર્નરકાન્ મુક્તશ્ચેત્કિમભદ્રકમ્ ॥

યદ્યેતન્માત્રમેવાદ્ય દુઃખં સોઢું ન પાર્યતે
તન્નારકવ્યથાહેતુઃ ક્રોધઃ કસ્માન્ન વાર્યતે ॥

કોપાર્થમેવમેવાહં નરકેષુ સહસ્રશઃ
કારિતો ઽસ્મિ ન ચાત્માર્થઃ પરાર્થો વા કૃતો મયા ॥

ન ચેદં તાદૃશં દુઃખં મહાર્થં ચ કરિષ્યતિ
જગદ્દુઃખહરે દુઃખે પ્રીતિરેવાત્ર યુજ્યતે ॥

યદિ પ્રીતિસુખં પ્રાપ્તમ્ અન્યૈઃ સ્તુત્વા ગુણોર્જિતમ્
મનસ્ત્વમપિ તં સ્તુત્વા કસ્માદેવં ન હૃષ્યસિ ॥

ઇદં ચ તે હૃષ્ટિસુખં નિરવદ્યં સુખોદયમ્
ન વારિતં ચ ગુણિભિઃ પરાવર્જનમુત્તમમ્ ॥

તસ્યૈવ સુખમિત્યેવં તવેદં યદિ ન પ્રિયમ્
ભૃતિદાનાદિવિરતેર્ દૃષ્ટાદૃષ્ટં હતં ભવેત્ ॥

સ્વગુણે કીર્ત્યમાને ચ પરસૌખ્યમપીચ્છસિ
કીર્ત્યમાને પરગુણે સ્વસૌખ્યમપિ નેચ્છસિ ॥

બોધિચિત્તં સમુત્પાદ્ય સર્વસત્ત્વસુખેચ્છયા
સ્વયં લબ્ધસુખેષ્વદ્ય કસ્માત્સત્ત્વેષુ કુપ્યસિ ॥

ત્રૈલોક્યપૂજ્યં બુદ્ધત્વં સત્ત્વાનાં કિન્ન વાઞ્છસિ
સત્કારમિત્વરં દૃષ્ટ્વા તેષાં કિં પરિદહ્યસે ॥

પુષ્ણાતિ યસ્ત્વયા પોષ્યં તુભ્યમેવ દદાતિ સઃ
કુટુમ્બજીવિનં લવ્ધ્વા ન હૃષ્યસિ પ્રકુપ્યસિ ॥

સ કિં નેચ્છતિ સત્ત્વાનાં યસ્તેષાં બોધિમિચ્છતિ
બોધિચિત્તં કુતસ્તસ્ય યો ઽન્યસંપદિ કુપ્યતિ ॥

યદિ તેન ન તલ્લબ્ધં સ્થિતં દાનપતેર્ગૃહે
સર્વથાપિ ન તત્તે ઽસ્તિ દત્તાદત્તેન તેન કિમ્ ॥

કિં વારયતુ પુણ્યાનિ પ્રસન્નાન્ સ્વગુણાનથ
લભમાનો ન ગૃહ્ણાતુ વદ કેન ન કુપ્યસિ ॥

ન કેવલં ત્વમાત્માનં કૃતપાપં ન શોચસિ
કૃતપુણ્યૈઃ સહ સ્પર્ધામ્ અપરૈઃ કર્તુમિચ્છસિ ॥

જાતં ચેદપ્રિયં શત્રોસ્ ત્વત્તુષ્ઠ્યા કિં પુનર્ભવેત્
ત્વદાશંસનમાત્રેણ ન ચાહેતુર્ભવિષ્યતિ ॥

અત ત્વદિચ્છયા સિદ્ધં તદ્દુઃખે કિં સુખં તવ
અથાપ્યર્થો ભવેદેવમ્ અનર્થઃ કોન્વતઃ પરઃ ॥

એતદ્ધિ બડિશં ઘોરં ક્લેશબાડિશિકાર્પિતમ્
યતો નરકપાલાસ્ત્વાં ક્રીત્વા પક્ષ્યન્તિ કુમ્ભિષુ ॥

સ્તુતિર્યશો ઽથ સત્કારો ન પુણ્યાય ન ચાયુષે
ન બલાર્થં ન ચારોગ્યે ન ચ કાયસુખાય મે ॥

એતાવાંશ્ચ ભવેત્સ્વાર્થો ધીમતઃ સ્વાર્થવેદિનઃ
મદ્યદ્યૂતાદિ સેવ્યં સ્યાન્ માનસં સુખમિચ્છતા ॥

યશો ઽર્થં હારયન્ત્યર્થમ્ આત્માનં મારયન્ત્યપિ
કિમક્ષરાણિ ભક્ષ્યાણિ મૃતે કસ્ય ચ તત્સુખમ્ ॥

યથા પાંશુગૃહે ભિન્ને રોદિત્યાર્તરવં શિશુઃ
તથા સ્તુતિયશોહાનૌ સ્વચિત્તં પ્રતિભાતિ મે ॥

શબ્દસ્તાવદચિત્તત્વાત્ સ માં સ્તૌતીત્યસંભવઃ
પરઃ કિલ મયિ પ્રીત ઇત્યેતત્પ્રીતિકારણમ્ ॥

અન્યત્ર મયિ વા પ્રીત્યા કિં હિ મે પરકીયયા
તસ્યૈવ તત્પ્રીતિસુખં ભાગો નાલ્પો ઽપિ મે તતઃ ॥

તત્સુખેન સુખિત્વં ચેત્ સર્વત્રૈવ મમાસ્તુ તત્
કસ્માદન્યપ્રસાદેન સુખિતેષુ ન મે સુખમ્ ॥

તસ્માદહં સ્તુતો ઽસ્મીતિ પ્રીતિરાત્મનિ જાયતે
તત્રાપ્યેવમસંબન્ધાત્ કેવલં શિશુચેષ્ટિતમ્ ॥

સ્તુત્યાદયશ્ચ મે ક્ષોભં સંવેગં નાશયન્ત્યમી
ગુણવત્સુ ચ માત્સર્યં સંપત્કોપં ચ કુર્વતે ॥

તસ્માત્સ્તુત્યાદિઘાતાય મમ યે પ્રત્યુપસ્થિતાઃ
અપાયપાતરક્ષાર્થં પ્રવૃત્તા નનુ તે મમ ॥

મુક્ત્યર્થિનશ્ચાયુક્તં મે લાભસત્કારબન્ધનમ્
યે મોચયન્તિ માં બન્ધાદ્ દ્વેષસ્તેષુ કથં મમ ॥

દુઃખં પ્રવેષ્ટુકામસ્ય યે કપાટત્વમાગતાઃ
બુદ્ધાધિષ્ઠાનત ઇવ દ્વેષસ્તેષુ કથં મમ ॥

પુણ્યવિઘ્નઃ કૃતો ઽનેનેત્ય્ અત્ર કોપો ન યુજ્યતે
ક્ષાન્ત્યા સમં તપો નાસ્તિ નન્વેતત્તદુપસ્થિતમ્ ॥

અથાહમાત્મદોષેણ ન કરોમિ ક્ષમામિહ
મયૈવાત્ર કૃતો વિઘ્નઃ પુણ્યહેતાવુપસ્થિતે ॥

યો હિ યેન વિના નાસ્તિ યસ્મિંશ્ચ સતિ વિદ્યતે
સ એવ કારણં તસ્ય સ કથં વિઘ્ન ઉચ્યતે ॥

ન હિ કાલોપપન્નેન દાનવિઘ્નઃ કૃતો ઽર્થિના
ન ચ પ્રવ્રાજકે પ્રાપ્તે પ્રવ્રજ્યાવિઘ્ન ઉચ્યતે ॥

સુલભા યાચકા લોકે દુર્લભાસ્ત્વપકારિણઃ
યતો મે ઽનપરાધસ્ય ન કશ્ચિદપરાધ્યતિ ॥

અશ્રમોપાર્જિતસ્તસ્માદ્ નૃહે નિધિરિવોત્થિતઃ
બોધિચર્યાસહાયત્વાત્ સ્પૃહણીયો રિપુર્મમ ॥

મયા ચાનેન ચોપાત્તં તસ્માદેતત્ક્ષમાફલમ્
એતસ્મૈ પ્રથમં દેયમ્ એતત્પૂર્વા ક્ષમા યતઃ ॥

ક્ષમાસિદ્ધ્યાશયો નાસ્ય તેન પૂજ્યો ન ચેદરિઃ
સિદ્ધિહેતુરુચિતો ઽપિ સદ્ધર્મઃ પૂજ્યતે કથમ્ ॥

અપકારાશયો ઽસ્યેતિ શત્રુર્યદિ ન પૂજ્યતે
અન્યથા મે કથં ક્ષાન્તિર્ ભિષજીવ હિતોદ્યતે ॥

તદ્દુષ્ટાશયમેવાતઃ પ્રતીત્યોત્પદ્યતે ક્ષમા
સ એવાતઃ ક્ષમાહેતુઃ પૂજ્યઃ સદ્ધર્મવન્મયા ॥

સત્ત્વક્ષેત્રં જિનક્ષેત્રમ્ ઇત્યતો મુનિનોદિતમ્
એતાનારાધ્ય બહવઃ સંપત્પારં યતો ગતાઃ ॥

સત્ત્વેભ્યશ્ચ જિનેભ્યશ્ચ બુદ્ધધર્માગમે સમે
જિનેષુ ગૌરવં યદ્વન્ ન સત્ત્વેષ્વિતિ કઃ ક્રમઃ ॥

આશયસ્ય ચ માહાત્મ્યં ન સ્વતઃ કિં તુ કાર્યતઃ
સમં ચ તેન માહાત્મ્યં સત્ત્વાનાં તેન તે સમાઃ ॥

મૈત્ર્યાશયશ્ચ યત્પૂજ્યઃ સત્ત્વમાહાત્મ્યમેવ તત્
બુદ્ધપ્રસાદાદ્યત્પુણ્યં બુદ્ધમાહાત્મ્યમેવ તત્ ॥

બુદ્ધધર્માગમાંશેન તસ્માત્સત્ત્વા જિનૈઃ સમાઃ
ન તુ બુદ્ધૈઃ સમાઃ કેચિદ્ અનન્તાંશૈર્ગુણાર્ણવૈઃ ॥

ગુણસારૈકરાશીનાં ગુણો ઽણુરપિ ચેત્ક્વચિત્
દૃશ્યતે તસ્ય પૂજાર્થં ત્રૈલોક્યમપિ ન ક્ષમમ્ ॥

બુદ્ધધર્મોદયાંશસ્તુ શ્રેષ્ઠઃ સત્ત્વેષુ વિદ્યતે
એતદંશાનુરૂપ્યેણ સત્ત્વપૂજા કૃતા ભવેત્ ॥

કિં ચ નિશ્છદ્મબન્ધૂનામ્ અપ્રમેયોપકારિણામ્
સત્ત્વારાધનમુત્સૃજ્ય નિષ્કૃતિઃ કા પરા ભવેત્ ॥

ભિન્દન્તિ દેહં પ્રવિશન્ત્યવીચીં યેષાં કૃતે તત્ર કૃતે કૃતં સ્યાત્
મહાપકારિષ્વપિ તેન સર્વ કલ્યાણમેવાચરણીયમેષુ ॥

સ્વયં મમ સ્વામિન એવ તાવત્ તદર્થમાત્મન્યપિ નિર્વ્યપેક્ષાઃ
અહં કથં સ્વામિષુ તેષુ તેષુ કરોમિ માનં ન તુ દાસભાવમ્ ॥

યેષાં સુખે યાન્તિ મુદં મુનીન્દ્રા યેષાં વ્યથાયાં પ્રવિશન્તિ મન્યુમ્
તત્તોષણાત્સર્વમુનીન્દ્રતુષ્ટિસ્ તત્રાપકારે ઽપકૃતં મુનીનામ્ ॥

આદીપ્તકાયસ્ય યથા સમન્તાન્ ન સર્વકામૈરપિ સૌમનસ્યમ્
સત્ત્વવ્યથાયામપિ તદ્વદેવ ન પ્રીત્યુપાયો ઽસ્તિ દયામયાનામ્ ॥

તસ્માન્મયા યજ્જનદુઃખદેન દુઃખં કૃતં સર્વમહાકૃપાણામ્
તદદ્ય પાપં પ્રતિદેશયામિ યત્ખેદિતાસ્તન્મુનયઃ ક્ષમન્તામ્ ॥

આરાધનાયાદ્ય તથાગતાનાં સર્વાત્મના દાસ્યમુપૈમિ લોકે
કુર્વન્તુ મે મૂર્ધ્નિ પદં જનૌઘા વિઘ્નન્તુ વા તુષ્યતુ લોકનાથઃ ॥

આત્મીકૃતં સર્વમિદં જગત્તૈઃ કૃપાત્મભિર્નૈવ હિ સંશયો ઽસ્તિ
દૃશ્યન્ત એતે નનુ સત્ત્વરૂપાસ્ ત એવ નાથાઃ કિમનાદરો ઽત્ર ॥

તથાગતારાધનમેતદેવ સ્વાર્થસ્ય સંસાધનમેતદેવ
કોકસ્ય દુઃખાપહમેતદેવ તસ્માન્મમાસ્તુ વ્રતમેતદેવ ॥

યથૈકો રાજપુરુષઃ પ્રમથ્નાતિ મહાજનમ્
વિકર્તું નૈવ શક્નોતિ દીર્ઘદર્શી મહાજનઃ ॥

યસ્માન્નૈવ સ એકાકી તસ્ય રાજબલં બલમ્
તથા ન દુર્બલં કંચિદ્ અપરાદ્ધં વિમાનયેત્ ॥

યસ્માન્નરકપાલાશ્ચ કૃપાવન્તશ્ચ તદ્બલમ્
તસ્માદારાધયેત્સત્ત્વાન્ ભૃત્યશ્ચણ્ડનૃપં યથા ॥

કુપિતઃ કિં નૃપઃ કુર્યાદ્ યેન સ્યાન્નરકવ્યથા
યત્સત્ત્વદૌર્મનસ્યેન કૃતેન હ્યનુભૂયતે ॥

તુષ્ટઃ કિં નૃપતિર્દદ્યાદ્ યદ્બુદ્ધત્વસમં ભવેત્
યત્સત્ત્વસૌમનસ્યેન કૃતેન હ્યનુભૂયતે ॥

આસ્તાં ભવિષ્યદ્બુદ્ધત્વં સત્ત્વારાધનસંભવમ્
ઇહૈવ સૌભાગ્યયશઃ સૌસ્થિત્યં કિં ન પશ્યસિ ॥

પ્રાસાદિકત્વમારોગ્યં પ્રામોદ્યં ચિરજીવિતમ્
ચક્રવર્તિસુખં સ્ફીતં ક્ષમી પ્રાપ્નોતિ સંસરન્ ॥