બોધસાર · અધ્યાય 14.6

[પ્. 266-]
પઞ્ચમી ભૂમિકા ।
દશાચતુષ્ટયાભ્યાસાદસંસક્તિસ્તુ પંચમી ।
સુષુપ્તિપ્રથમાવસ્થા સાક્ષાત્કારનવાંકુરા

સાઽપરોક્ષા નઈવ નિશા શૃણુ તસ્યાસ્તુ લક્ષણમ્ ।
પ્રથમઃ સ્વચમત્કારઃ સ્વરૂપાનન્દલક્ષણમ્

બ્રહ્મત્વસંસ્મૃતિઃ સૈવ સૈવ જીવત્વવિસ્મૃતિઃ ।
તદેવાજ્ઞાનમરણમમૃતત્વં તદેવ હિ

આવિર્ભૂતા તુ સા નૈવ નાવિર્ભૂતત્વભાક્પુનઃ ।
કથં ભૂયો ભ્રમત્યેષ ભ્રાન્તિરેવ ગતા યદિ

યથા વર્તુલપાષાણા ગિરેઃ શિખરતશ્ચ્યુતાઃ ।
ધ્વંસંત્યેવ ન તિષ્ઠન્તિ વિકારાસ્તદ્વદત્ર હિ

મુનિરર્ધકટાક્ષેણ યં વિકારમવેક્ષતે ।
સદ્યઃ પતત્યસૌ પૃથ્વ્યાં નોત્તિષ્ઠતિ યથા પુનઃ

અવિગીતે ન તુષ્યેત્તુ વિગીતે ન વિષીદતિ ।
વિસ્મરત્યખિલં કાર્યં રમતે સ્વાત્મનાત્મનિ

ભૂતાવિષ્ટ ઇવાકસ્માદ્વર્ણાશ્રમવિધિક્રમમ્ ।
પ્રેરિતઃ પૂર્વસંસ્કારૈઃ કરોતિ ન કરોત્યપિ

યથૈવ લૌકિકજ્ઞાને પ્રમાણં ચક્ષુરાદયઃ ।
બ્રહ્મજ્ઞાનસ્ય વિષયે તથૈવોપનિષન્મતા

યત્સાક્ષિત્વાત્પ્રમાણાનિ તાનિ કસ્તત્ર સંશયઃ
વિધિકિઙ્કરતાં ત્યક્ત્વા હ્યકિઞ્ચિત્કરતાં ગતઃ ।
અકિઞ્ચનત્વમાપન્નો ન ચિન્તયતિ કિઞ્ચન

સંલગ્નેઽપ્યાતપે ભાનોર્હિમાચલશિલેવ યઃ ।
બહિરન્તશ્ચ સંપૂર્ણઃ શીતલત્વં ન મુઞ્ચતિ

સ્ફટિકઃ સ્ફટિકત્વજ્ઞઃ સલિલં સલિલત્વવિત્ ।
ગગનં ગગનત્વજ્ઞં યદિ સ્યાત્સા દશા ચિતઃ

બુધો યથા ન મુહ્યેત નાનારઙ્ગગૃહેષ્વપિ ।
તથા મુહ્યતિ નઽઽત્માઽયં નાનારઙ્ગગૃહેષ્વપિ

યોગી ક્રીડતિ નિદ્રાતિ હસત્યપિ વદત્યપિ ।
બહિર્મુખૈરપિ જનૈઃ પિશાચૈરિવ શંકરઃ

ન પ્રાપ્તપરમાર્થસ્ય તુલામર્હતિ વાસવઃ ।
વાસવસ્તત્પદાકાંક્ષી ન સ વાસવતાપ્રિયઃ

વહ્નિપક્વં યથા માંસં પૂર્વવત્સ્થિતમસ્થિષુ ।
સંસક્તમપ્યસંસક્તં સ્વશરીરે તથા મુનિઃ

તત્ર શ્લોકાઃ ।
ઇયં પરાઙ્મુખીભૂય પતિં પ્રત્યગવેક્ષતે ।
પ્રેમપ્રસન્નયા દૃષ્ટ્યા હ્યસ્યા યૌવનમાગતમ્

ન ખેલતિ વયસ્યાભિઃ શિથિલા ગૃહકર્મણિ ।
રહઃ પશ્યતિ ચિહ્નાનિ પ્રાપ્તા પ્રાણપતેઃ સુખમ્

ન વેષો વિહિતઃ કશ્ચિન્ન વા વચનચાતુરી ।
કિન્તુ પ્રેમાતિસાતત્યાદ્બાલયા લાલિતો હરિઃ

નાલઙ્કૃતા નો કુલીના ન વિદગ્ધા ન સુન્દરી ।
યસ્યાં તુ રમતે સ્વામી સા સૌભાગ્યવતી વધૂઃ

યસ્મિન્દેશે સિતા નાસ્તિ તદ્દેશ્યો વેત્તિ કિં સિતામ્ ।
સ એવ વેદ માધુર્યં યેનૈવાસ્વાદિતા સિતા

તૃષ્ણાં વિહાય તુચ્છેભ્યો મુનિર્નિઃશલ્યતાં ગતઃ ।
સ્વરસાયનતૃપ્તાત્મા દિનાનુદિનમેધતે