બોધસાર · અધ્યાય 14.5

[પ્. 255-]
ચતુર્થભૂમિકાનિર્ણયઃ ।
તૃતીયભૂમિકાભ્યાસાન્નાશમેતિ રજસ્તમઃ ।
સત્ત્વાપતિશ્ચતુર્થી સ્યાન્નિદિધ્યાસનરૂપિણી

અત્રાક્ષેપપરીહારઃ ।
ભોગાર્થમેવ દેવત્ત્વં પ્રાપ્તા દેવા ન મુક્તયે ।
મુમુક્ષાવિરહાત્તેષાં સત્ત્વાપત્તિર્ન મુક્તિકૃત્

અત્ર શ્લોકઃ ।
દેવેષ્વપિ તથા શક્રકુબેરવરુણાદયઃ ।
યે મુમુક્ષાં ગતાસ્તેષાં મુક્તિપ્રાપ્તિઃ કિમદ્ભુતમ્

અથ લક્ષણાનિ ।
એકાન્તે મુક્તિગાથાનાં ગાનં રોદનમેવ ચ ।
રોમાઞ્ચો ગદ્ગદઃ કણ્ઠે સત્ત્વાપત્તેસ્તુ લક્ષણમ્

સ્વમતમાહ ।
વેદાન્તાઃ સભ્યગભ્યસ્તા અથ ધ્યેયો મહેશ્વરઃ ।
પ્રાપ્તાતિસૌરભે ભૃઙ્ગે રસપાનં ગુણાધિકમ્

નિત્યોઽસ્મિ શુદ્ધ એવાસ્મિ ક્વાજ્ઞાનં ક્વ ચ બન્ધનમ્ ।
એવમાદિચમત્કારઃ સત્ત્વાપત્તેસ્તુ લક્ષણમ્

યથા નિજકથાસ્તદ્વચ્છૃણોત્યુપનિષત્કથાઃ ।
યથાઽન્યસ્ય કથાસ્તદ્વચ્છૃણોતિ જનસંકથાઃ

દેહેન્દ્રિયમનઃપ્રાણબુદ્ધ્યહઙ્કારચેતસામ્ ।
નિરીક્ષ્ય વિવિધાશ્ચેષ્ટા આસ્તે વિસ્મિતવન્મુનિઃ

જ્ઞત્વકર્તૃત્વભોક્તૃત્વજન્મમૃત્યુજરાદિકાન્ ।
ભાવાનન્યસ્ય જાનાતિ તદન્યં ભાવમાત્મનઃ

મોહજાલાદ્વિનિર્ગત્ય જાલાદિવ વિહઙ્ગમઃ ।
ખેચરત્વમનુપ્રાપ્તો ધન્યતામનુવિન્દતિ

દરિદ્ર ઇવ સંપ્રાપ્ય નિધાનં વિસ્મયં ગતઃ ।
ઈશ્વરાનુગ્રહો જાત ઇતિ નૃત્યતિ હૃષ્યતિ

વિષયૈઃ શબ્દસંસ્પર્શગન્ધરૂપરસૈર્ન યઃ ।
પ્રિયૈરપિ ભવેત્તાદૃક્સાત્ત્વિકાનન્દમાગતઃ

વ્યતિરિક્તમિવાત્માનં પશ્યન્ભાવેષુ સન્નપિ ।
ચાણ્ડાલીમિવ યો માયાં ન સ્પૃશન્દૂરવત્સ્થિતઃ

ઔદાસીન્યેન યઃ પશ્યેત્સ્વપ્નાભં જાગરે જગત્ ।
સત્ત્વાપત્તિપરીપાકલક્ષણં તદુદાહૃતમ્

અત્ર શ્લોકઃ ।
ભાવઃ સમ્યક્પરિજ્ઞાતો ગ્રહણેઽપિ મનઃ કૃતમ્ ।
આદાનમવશિષ્ટં હિ કૃત્વાઽભૂષણમાત્મનઃ

અહં ત્વનૂઢા તરુણી ન કસ્યાપિ પરિગ્રહઃ ।
એનમેવ વરિષ્યામિ પતિં કો વા હસિષ્યતિ

હતઃ કામી કટાક્ષેણ કયાચિન્મૃગચક્ષુષા ।
વ્યસનિત્વમવાપ્નોતિ તથાઽયં મુક્તિકાન્તયા

ગુઞ્જદ્ભૃઙ્ગિધ્વનિં શ્રુત્વા ગુઞ્જન્કીટો યથા બિલે ।
બ્રહ્માસ્મીતિ તથૈવાયં ભવિતું બ્રહ્મ ગુઞ્જતિ