બોધસાર · અધ્યાય 14.1

[પ્. 207-]
રાજયોગે ભૂમિકાભેદભાસ્કરઃ ।
ભૂમિકાભેદમારભ્ય યાવદ્ગ્રન્થસમાપનમ્ ।
અગાધબોધસારેઽસ્મિન્રાજયોગો નિરૂપ્યતે

અથાયં હૃદિ કર્તવ્યો ભૂમિકાભેદભાસ્કરઃ ।
યસ્ય પ્રસાદમાત્રેણ તમો હાર્દં વિલીયતે

અજ્ઞાનભૂમિકાઃ સપ્ત સપ્તૈવ જ્ઞાનભૂમિકાઃ ।
બીજજાગ્રત્તથા જાગ્રન્મહાજાગ્રત્તથૈવ ચ

જાગ્રત્સ્વપ્નસ્તથા સ્વપ્નઃ સ્વપ્નજાગ્રત્સુષુપ્તકમ્ ।
ઇતિ સપ્તવિધો મોહસ્તેષાં વિવરણં શૃણુ

કુસૂલે સંસ્થિતં બીજં તત્ર સર્વો યથા દ્રુમઃ ।
તથા યત્ર સ્થિતં વિશ્વં ન તુ વ્યક્તિમુપાગતમ્

બીજરૂપં સ્થિતં જાગ્રદ્બીજજાગ્રત્તદુચ્યતે ।
સંસારપ્રથમાવસ્થા મહામોહઃ સ એવ હિ

તદેવાજ્ઞાનમિત્યુક્તં યત્સ્વબોધેન લીયતે ।
કુસૂલે સંસ્થિતં બીજં ક્ષેત્રે નિક્ષિપ્યતે યદા

અંકુરોન્મુખતાં યાતિ સાઽવસ્થા જાગ્રદુચ્યતે ।
ઇદમેવ મહત્તત્ત્વમિતિ સાંખ્યૈર્નિરૂપ્યતે

ઈક્ષણં ચેતિ વેદાન્તૈઃ સામાન્યાહઙ્કૃતિસ્તથા ।
આનન્દમયકોશશ્ચ તત્સાક્ષી ત્વીશ્વરઃ સ્મૃતઃ

વિશેષાહઙ્કૃતિઃ સૂક્ષ્માઙ્કુરવદ્વ્યાવહારિકી ।
મહાજાગ્રદ્બુધૈઃ પ્રોક્તા વ્યષ્ટ્યવસ્થાત્રયે તુ સા

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તાખ્યેઽવસ્થા જાગ્રદિતિ સ્મૃતા ।
જાગ્રદેવ યદા જીવો મનોરાજ્યં કરોતિ હિ

જાગ્રતઃ સ્વપ્ન ઇવ યત્સ જાગ્રત્સ્વપ્ન ઉચ્યતે ।
લોકપ્રસિદ્ધો યઃ સ્વપ્નઃ સ સ્વપ્ન ઇતિ કથ્યતે

જાતેઽપિ જાગરે જન્તોઃ સ્વપ્નદૃષ્ટાર્થભાસનમ્ ।
પ્રત્યક્ષમિવ સંસ્કારાત્સ્વપ્નજાગ્રત્તદુચ્યતે

ષડવસ્થાપરિત્યાગે સુષુપ્તિઃ સપ્તમી મતા ।
અજ્ઞાનભૂમિકાસ્ત્વેતાઃ શૃણુ વિજ્ઞાનભૂમિકાઃ