બોધસાર · અધ્યાય 12.5

[પ્. 160-]
લયયોગ
ચઞ્ચલં હિ ન જાનાતિ મનો નિશ્ચલતાસુખમ્ ।
તદ્વિચિન્તયિતું તસ્મૈ મુનિભિર્દર્શિતો લયઃ

આખ્યાતાઃ શમ્ભુના ગૌર્યૈ હ્યસંખ્યાતા લયક્રમાઃ ।
કેન જ્ઞેયાઃ કેન વર્ણ્યાઃ કિઞ્ચિત્તુ કથયામ્યહમ્

નિદ્રાદૌ જાગરસ્યાન્તે નિદ્રાન્તે જાગરોદયે ।
લયો ભવતિ ચિત્તસ્ય કાર્યં તત્રાત્મચિન્તનમ્

યદા શિથિલતાં યાતિ ભારં ત્યક્ત્વેવ ભારિકઃ ।
આત્માઽઽદરેણ કર્ત્તવ્યં તદૈવ શિવપૂજનમ્

યદા યદા શિથિલતાં યાતિ ચિત્તં તદા તદા ।
ચિન્તનીયો મહેશાનસ્તદેવ શિવપૂજનમ્

સર્વેષ્ટાનિષ્ટભાવાનામિષ્ટત્વેનૈવભાવનાત્ ।
નીરાગદ્વેષતા ચિત્તે યા સૈવ શિવપૂજનમ્

પીડૈવ પરમા પૂજા યથા ચરણપીડનમ્ ।
દુઃખમેવ પરા પૂજા રૂક્ષમુદ્વર્ત્તનં યથા

ખેદ એવ પરા પૂજા ખેદે ચિતિ મનોલયઃ ।
ભયં હિ પરમા પૂજા ભીષાઽસ્માદિતિ ચ શ્રુતેઃ

દાનં તુ પરમા પૂજા દીયતે પરમાત્મને ।
અદાનં પરમા પૂજા યદિ ચિત્તં પ્રસીદતિ

રોગા એવ પરા પૂજા રોગૈઃ પાપક્ષયો યતઃ ।
આરોગ્યં પરમા પૂજા નૈરોગ્યં મુક્તિસાધનમ્

ક્રિયા તુ પરમા પૂજા શિવાર્થં ક્રિયતેઽખિલમ્ ।
અક્રિયૈવ પરા પૂજા નિશ્ચલા ધ્યાનરૂપિણી

સત્સઙ્ગઃ પરમા પૂજા સત્સઙ્ગો મોક્ષસાધનમ્ ।
અસત્સઙ્ગઃ પરા પૂજા યત્ર મોહઃ પરીક્ષ્યતે

ધૈર્યં તુ પરમા પૂજા ધીરો હ્યમૃતશ્નુતે ।
અધૈર્યં પરમા પૂજા શીઘ્રં કાર્યવિમોક્ષતઃ

સ્તુતિરેવ પરા પૂજા સ્તુતૌ દેવઃ પ્રસીદતિ ।
નિન્દૈવ પરમા પૂજા સુહૃદાં ગાલયો યથા

તૃષ્ણૈવ પરમા પૂજા દેવાર્થં વહુ કાઙ્ક્ષતે ।
સન્તોષઃ પરમા પૂજા દેવઃ સન્તોષલક્ષણઃ

યાત્રા હિ પરમા પૂજા દેવસ્યૈતત્પ્રદક્ષિણમ્ ।
આસનં પરમા પૂજા સ્વાસનં યોગ ઉત્તમઃ

ભોજનં પરમા પૂજા દેવનૈવેદ્યરૂપતઃ ।
અભોજનં પરા પૂજા હ્યુપવાસપ્રિયો હરિઃ

સ્થિતત્વં પરમા પૂજા તદુપસ્થાનમાત્મનઃ ।
પતનં પરમા પૂજા નમસ્કારસ્વરૂપિણી

ભાષણં પરમા પૂજા સર્વં સ્તુતિમયં હરેઃ ।
મૌનં તુ પરમા પૂજા મૌનં વ્યાખ્યાનમસ્ય તત્

ચેષ્ટૈવ પરમા પૂજા ચેષ્ટતે તત્પ્રકાશતઃ ।
અચેષ્ટા હિ પરા પૂજા જોષમાસ્વેતિ વેદવાક્

જન્મૈવ પરમા પૂજા સોઽવતારો હરેઃ સતઃ ।
જીવનં પરમા પૂજા જીવન્કાર્યાણિ સાધયેત્

દીર્ઘાયુઃ પરમા પૂજા યોગિનો દીર્ઘજીવિનઃ ।
સ્વલ્પાયુઃ પરમા પૂજા સદ્યો હ્યસ્માદ્વિમુચ્યતે

મરણં પરમા પૂજા નિર્માલ્યત્યાગરૂપિણી ।
શોકો હિ પરમા પૂજા શોકો વૈરાગ્યસાધનમ્

હર્ષ એવ પરા પૂજા હૃષ્ટરૂપઃ સદા હરિઃ ।
પુષ્ટિસ્તુ પરમા પૂજા સ્વસ્થચિત્તો હિ પુષ્ટિમાન્

કૃશત્વં પરમા પૂજા કૃશગાત્રા હિ યોગિનઃ ।
લાભ એવ પરા પૂજા લાભઃ સન્તોષકારણમ્

હાનિરેવ પરા પૂજા તસ્માદેવ વિમુચ્યતે ।
ગુણ એવ પરા પૂજા સાધૂનાં સંમતો ગુણી

દોષા એવ પરા પૂજા નિરહઙ્કારતા યતઃ ।
માન એવ પરા પૂજા માન્યતે પરમેશ્વરઃ

અપમાનઃ પરા પૂજા યોગી સિદ્ધ્યેદમાનતઃ ।
ધનં હિ પરમા પૂજા ધનં ધર્મસ્ય સાધનમ્

નિર્ધનત્વં પરા પૂજા બ્રહ્મ પ્રાપ્તમકિઞ્ચનૈઃ ।
અપ્રમાદઃ પરા પૂજા હ્યપ્રમત્તો હિ સિદ્ધ્યતિ

પ્રમાદઃ પરમા પૂજા કર્ત્તવ્યં વિસ્મરેદ્યતઃ ।
સુષુપ્તિઃ પરમા પૂજા સમાધિર્યોગિનાં હિ સઃ

કર્મયોગઃ પરા પૂજા કર્મ બ્રહ્માર્પણં હરૌ ।
ભક્તિયોગઃ પરા પૂજા યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ

જ્ઞાનયોગઃ પરા પૂજા જ્ઞાનાત્કૈવલ્યમશ્નુતે ।
તુરીયં પરમા પૂજા સાક્ષાત્કારસ્વરૂપિણી

શ્રવણં પરમા પૂજા શ્રૂયતે પરમેશ્વરઃ ।
મનનં પરમા પૂજા મનનં ધ્યાનસાધનમ્

મદ્ગુરોઃ સદૃશઃ કશ્ચિદ્ગુરુઃ કર્ણે લગેદ્યદિ ।
સર્વમેવ તદા પૂજા દેવસ્ય લયરૂપિણી

લયાનામપિ સર્વેષાં વિશ્વવિસ્મૃતિહેતુતઃ ।
શ્રેષ્ઠં નાદાનુસન્ધાનં નાદો હિ પરમો લયઃ

મકરન્દં પિબન્ભૃઙ્ગો યથા ગન્ધં ન કાઙ્ક્ષતિ ।
નાદાસક્તં તથા ચિત્તં વિષયાન્નાભિકાઙ્ક્ષતિ