ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 6

ક્રમેણકૃશતાં કુર્યાદ્યાનદન્તસ્તુમાક્ષ્મતઃ
ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
અથ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ.
અથષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ
મૂધેન્ષ્ટકાવિધિઃ
અથવક્ષ્યેવિશેષેણ ક્રમંમૂર્ધેષ્ટકાવિધેઃ ।
પ્રમુખેયાગશાલાઞ્ચ કૃત્વાચૈવવિચક્ષણ

મધ્યેવેદિંપ્રકલ્પ્યૈવ સ્થૂપિકીલપ્રમાણતઃ ।
સભ્યંપ્રકલ્પ્યચપ્રાચ્યા માઘારંવિધિવદ્યજેત્

વેદિમધ્યેન્યસેદ્વિદ્વાન્ સુસ્નિગ્ધાનિર્વ્રણાદૃઢાઃ ।
વૈષ્ણવઞ્ચજપિત્વૈવચતસ્રશ્ચેષ્ટકાઃક્રમાત્

કિઞ્ચિદગ્રંભવેન્નિમ્નં મૂલેવૈકિઞ્ચિદુન્નતમ્ ।
અધોભાગેભવેત્પૃષ્ટ મૂર્ધ્વભાગેમુખંભવેત્

શાલિપિષ્ટમયેનાથ લેખયેદક્ષરાણિતુ ।
યકારંપૂર્વતોલેખ્ય રકારન્દક્ષિણેન્યસેત્

લકારંપશ્ચિમેલેખ્યવકારે ચોત્તરેલિખેત્ ।
લોહજાન્દારુજાંવાથ સ્થૂપિન્તત્રન્યસેદ્બુધઃ

પાદાયામસમન્દીઘંન્ વિસ્તારંપાદસમ્મિતમ્ ।
અગ્રમઙ્ગુલવિસ્તાર માનુપૂર્વ્યાત્કૃશન્તથા

ચતુરશ્રંભવેન્મૂલં ત્રિભાગૈ કંસમંયથા ।
વૃત્તન્તદૂર્ધ્વતઃકુર્યાચ્ છીલીપાદમધોન્યસેત્

વિસ્તારત્રિગુણાયામં વિસ્તારસમવિસ્તરં ।
તદ્દ્વયેનસમાયોજ્ય નમંશૂલંસ્થિતંયધા

પઞ્ચગવ્યૈસ્સમભ્યુક્ષ્ય પુણ્યાહમપિવાચયેત્ ।
વાસ્તુજોમઞ્ચહુત્વૈવ પર્યગ્નિકરણઞ્ચરેત્

મૂર્ધેષ્ટકાવિધાનેન હોમઙ્કૃત્વાવિચક્ષણઃ ।
પુનઃપ્રભાતેધર્માત્મા યજમાનયુતોગુરુઃ

શિલાદીન્ સંપ્રગૃહ્યૈવ વિમાનેરોપયેત્તધા ।
પાણિભ્યાંસંપ્રગૃહ્યૈવ પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો ઽપિવા

ચતુર્વેદાદિમન્ત્રૈશ્ચ શિલા ઇન્દ્રાદિષુન્યસેત્ ।
ધ્રુવસૂક્તઞ્જપિત્વાતુ મથ્યેસ્થૂપિંન્યસેત્તધા

કાલેશિલ્પિનમાહૂય પૂજયિત્વા વિશેષતઃ ।
શિલાદ્યુપરિવિન્યસ્ય દૃઢીકરણમાચરેત્

પાદબન્ધેગલેચૈવ વિમાને પરિતઃક્રમાત્ વિમાનદેવાઃ ।
પ્રાચ્યાં વિષ્ણું પ્રકુર્વીત યસ્ય ગર્ભગૃહેસ્થિતિઃ

દક્ષિણેસત્યમૂર્તેસ્તુ પશ્ચિમેચા ચ્યુતસ્ય ચ ।
ઉત્તરેચાનિરુદ્ધસ્ય સ્થિતિમેવં પ્રકલ્પયેત્

ગલેપુરુષમૂર્તિસ્તુ દક્ષિણે નારસિંહકઃ ।
પશ્ચિમે તુ વરાહશ્ચ હયગ્રીવસ્તથોત્તરે

સુખસનસમાલુક્તં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્ ।
વ્યાલોદ્ધ્વકોણકઞ્ચૈવ વીશં વાથ મૃગેશ્વરમ્

વક્રતુણ્ડં ચ દુર્ગાં ચાપ્યગ્રમણ્ડપભિત્તિષુ ।
સ્થિતમેવં સુસંસ્થાપ્ય યથાલાભં સમર્ચયેત્

દ્વારેષુ દ્વારપાલાનાં સ્થિતિમેવં પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્રાસાદલક્ષણંપ્રોક્તં મણ્ડપાનામથોચ્યતે

સ્તંભૈષ્ષોડશભિર્યુક્તં મણ્ડપં શ્રીપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
દ્વાદશસ્તંભસંયુક્તં બીજાસનમિતિ સ્મૃતમ્

દ્વાત્રિંશદ્ગાત્રસંયુક્તં જયભદ્રેતિકીર્ત્યતે ।
ષટ્ત્રિંશદ્ગાત્રસંયુક્તં નન્દ્યાવર્તં સુશોભનમ્

ચતુર્ભિષ્ષષ્ટિભિસ્ત્સંભૈર્ યુક્તંશ્રીભદ્રકં સ્મૃતમ્ ।
સ્તંભાનાં તુ શતૈર્યુક્તં વિશાલમિતિ સંજ્ઞિતમ્

પ્રાસાદવત્સમાખ્યાતં પ્રસ્તારં તત્પ્રમાણતઃ ।
વાજિનોપરિ કર્તવ્યં ધારકસ્તુ કલાસ્તથા

સ્તંભવિષ્કંભમુત્સેધં ચતુર્ભાગેનવિસ્તૃતમ્ ।
તુલાવિસ્તારમાનેન જયન્તીસ્યાત્સમોન્નતા

તતો દણ્ડાર્ધબાહુલ્ય મનુમાર્ગં તદૂર્ધ્વતઃ ।
ઇષ્ટકાભિસ્તદૂર્ધ્વં તુ છાદયેદ્ગલ કાન્વિતમ્

પાદાધિકમધાધ્યર્ધં દ્વિગુણં પાદહીનકમ્ ।
ચતુર્વિધમથાયામં કર્તવ્યં મણ્ડપસ્યતુ

આયામે તુ યથાયુક્તં સ્તંભાનાં વિધિરુચ્યતે ।
દ્વિહસ્તં વાત્રિહસ્તં વા ચતુર્હસ્તમથાપિવા

સ્તંભાન્તરં પ્રકર્તવ્યં યથાયુક્તિ વિશેષતઃ ।
એવઙ્ક્રમાત્સમાખ્યાતં પ્રાકારમધુનોચ્યતે

પાકારં પરિતઃ કુર્યાત્ પ્રાસાદસ્ય પ્રમાણતઃ ।
પ્રાકારસ્યતુવિસ્તારં તસ્યદણ્ડમિહોચ્યતે

અન્તર્મણ્ડલમિત્યાહુ રધ્યર્ધં દણ્ડમાનતઃ ।
અન્તર્ભારમિતિપ્રોસ્તં મધ્યભારં દ્વિદણ્ડત

ચતુર્દણ્ડપ્રમાણેન યુક્તા મર્યાદભિત્તિકા ।
મહામર્યાદભિત્તિસ્સ્યાત્સપ્તદણ્ડપ્રમાણતઃ

અધ્યર્ધદ્વિગુણં વાપિ ત્રિગુણં વા ચતુર્ગુણમ્ ।
મુખાયામમિતિ પ્રોક્તં પ્રાકારાણાં વિશેષતઃ

કપોતા ન્તંસમુત્સેધં ભિત્તિહસ્તપ્રમાણતઃ ।
કૂટશાલાયુતં વાપિ કુર્યાત્પ્રાકારસંયુતમ્

મૂલજં તુ તલોત્સેધં હસ્તમેવં વિધીયતે ।
યથાલાભોન્નતં વાપિ પ્રધમાવરણં સ્મૃતમ્

ષડઙ્ગુલં ક્રમાત્કુર્યાન્ન્યૂનપ્રાકારકંવિદુઃ ।
જલનિર્યાણમાર્ગં સ્યાત્પદાન્તે તટકે ઽપિવા

પ્રધમાવરણદ્વારં પ્રમુખેકલ્પયેત્તથા ।
દ્વિતીયાવરણદ્વારો વ્યસ્તશ્છેન્નાસ્તિદૂષણમ્

વિમાનોત્સેધતુર્યં વા પોદોનં ચાર્થમેવ વા ।
પૃધગ્ગોપુરસંયુક્ત મુચ્છ્રિતં તુ સમન્તુવા

પઞ્ચપ્રાકારમિત્યેવં ત્રિપ્રાકારમથાપિવા ।
ત્રિપ્રાકારેષડઙ્ગુલ્યં ત્રિધાધસ્તલનિમ્નગમ્

પ્રાકારેહુચ્છ્રયં વિન્દ્યાત્કપોતાન્તં તદુત્તમમ્ ।
મધ્યમં ચોત્કરાન્તેન કલશાન્તં તથાધમમ્

એવં પ્રાકારસંગેન તૂત્સેધં ત્રિવિધં ક્રમાત્ ।
ઉત્સેધાત્પઞ્ચભાગૈકં ચતુરંશકમેવ વા

ષડ્ભાગૈકેન વાકુર્યાત્ત્રિવિધં ભિત્તિવિસ્તરમ્ અથ વા ।
પ્રાસાદભિત્તિસ્તુ તત્સમં ભિત્તિમેવ ચ

ગર્ભે ઽષ્ટાંશોચ્છ્રયં શ્રેષ્ઠં સપ્તભાગેદ્વિમધ્યમમ્ ।
પઞ્ચભાગૈકમધમં બલિપીઠં તથાભવેત્

ગર્ભપઞ્ચત્રિભાગૈકં ... ।
નવાંશેષટ્ચતુર્ભાગં મધ્યમાધમમુત્તમમ્

ત્રિધા પૈશાચિકં પીઠાદ્ધસ્તમાત્રં ક્રમાદ્ભવેત્ ।
દ્વિહસ્તાન્તં ત્રિહસ્તાન્તં ચતુર્હસ્તાન્તમુચ્યતે

અધમં મધ્યમં શ્રેષ્ઠં ત્રિધા પૈશાચપીઠકમ્ ।
સપ્તવિંશતિભાગૈશ્ચ સમમેવં સમુન્નતમ્

દ્વ્યંશં ચ પાદુકા જ્ઞેયં ચતુરંશં જનિં વિદુઃ ।
ત્ષંશં તુ કુંભમિત્યાહુ શ્ચતુર્થઙ્કણ્ઠમેવ ચ

ષડ્ભાગં કરણેત્યાહુર્દ્વ્યંશં વલકમેવ ચ ।
ચતુરંશે કપોતાશ્ચ અંશેચૈવાગ્રપટ્ટિકા

અધ્યર્ધં પદ્મપુષ્પન્તુ એકાર્ધં પદ્મપુષ્પકમ્ ।
એવં સમ્યગ્વિદિત્વાતુ ભાગેભાગે વિનિર્દિશેત્