ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 25

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્તે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ.
અથ પઞ્ચવિંશો ઽધ્યાયઃ.
ઉત્સવવિધિઃ
અથોત્સવવિધિં વક્ષ્યે દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
આરંભદિવસાત્પૂર્વં યજમાનો મુદ્ન્વિતઃ

પૂર્વોક્તગુણસંપન્નં વરયિત્વા ગુરું તથા ।
દ્વિગુણારાધનાયૈકમેકં કુંભાર્ચનાય ચ

હોમાર્થં બલિદાનાર્થં તથા સ્થાનાર્ચનાય ચ ।
વૃણેત્પદાર્થિનઃ પઞ્ચ તાવતઃ પરિચારકાન્

આચાર્યમુપસંગમ્ય સંપૂજ્ય ચ વિધાનતઃ ।
"કર્મેદં મે કુરુઽષ્વેતિ યાચયેદ્વિનયાન્વિતઃ

આચાર્યઃ સહ શિષ્યૈસ્તુ કૃત્વા કેશાદિવાપનમ્ ।
સ્નાત્વા સ્નાનવિધાનેન ધૃત્વા ધૌતં યથાવિધિ

ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રધરસ્સમ્યક્ સંધ્યાદીન્ સમુપાસ્ય ચ ।
બ્રહ્મયજ્ઞં ચ કૃત્વૈવ તથા દેવર્ષિ તર્પણમ્

જપેદ્દ્વાદશસૂક્તાનિ નારાયણમથારુણમ્ ।
આલયે સંપ્રવિશ્યૈવ દેવેશં સંપ્રણમ્ય ચ

દેવં વિશેષતો ઽભ્યર્ચ્ય કાર્યં તસ્મૈ નિવેદયેત્ ।
યજમાનો ઽપિ ધર્માત્મા નિત્યકર્મ સમાપ્યચ

દેવાલયં પ્રવિશ્ચૈવ પુણ્યાહં કારયેત્તતઃ ।
શ્રીવૈખાનસ સૂત્રોક્ત મધુપર્મવિધાનતઃ

આચાર્યમૃત્વિજશ્ચૈવ સંપૂજ્ય વિધિના તતઃ ।
અલઙ્કુર્યાચ્ચ ગન્થાદ્યૈર્ધૂપદીપાદિભિસ્તથા

નવવસ્ત્રોત્તરીયાદ્યૈસ્તથા પઞ્ચાઙ્ગભૂષણૈઃ ।
પઞ્ચાઙ્ગભૂષણં વક્ષ્યે યથા કુર્યાદતન્દ્રિતઃ

દશનિષ્કપ્રમાણેન કુણ્ડલાભરણં પૃથક્ ।
ષણ્ણિષ્કમાનં કટકમઙ્ગદં ચાંગુલીયકમ્

એકવિંશતિનિષ્કાઢ્યં કટીસૂત્રં સલક્ષણમ્ ।
તદર્ધાંશપ્રમાણેવ ગ્રીવાલઙ્કરણં પૃથક્

અષ્ટનિષ્ક પ્રમાણેવ યજ્ઞસૂત્રં ચ કારયેત્ ।
અનેન વિધિના કુર્યાદ્ગુરોરર્ધાર્ધમૃત્વિજામ્

આચાર્યઃ પ્રોક્ષ્યચાત્માનં યજમાનમથર્ત્વિજઃ ।
પ્રાશ્નીયાત્પઞ્ચગવ્યં ચ પદાર્થિભ્યશ્ચસાદરમ્

યજમાનાય દદ્યાચ્ચ મન્ત્રપૂર્વં વિશેષતઃ ।
તતઃ પદ્માગ્નિમાધાય પરિષિચ્ય ચ પાવકમ્

યદ્દેવાદિ ચતુસ્સૂક્તાન્યાજ્યેન જુહુયાદ્ગુરુઃ ।
વૈશ્વાનરેણ સૂક્તેન ચોપતિષ્ઠેદ્ધુતાશનમ્

ક્ષપયિત્વા તતઃ પાપં કર્માર્હાસ્તે ભવન્ત્યતઃ ।
કૂશ્માણ્ડહોમ ઇત્યુક્તસ્સર્વપાપપ્રણાશનઃ

તત્કાને દીક્ષિતાસ્સર્વે વિધિમન્ત્રપુરસ્સરમ્ ।
બદ્ધ્વા પ્રતિસરં હસ્તે પશ્ચાત્કુર્યુઃક્રિયામપિ

તતઃપ્રભૃતિ સર્વે તે શુદ્ધ દન્તનખાસ્તથા ।
હવિષ્યભોજિનો દાન્તા સ્ત્રિકાલસ્નાયિનો ઽપિ ચ

જિતેન્દ્રિયા ભવેયુસ્તે તથા ઽધશ્સાયિનો ઽપિ ચ ।
સ્ત્રીશૂદ્રાભ્યામસંભાષ્ય નારાયણપરાયણાઃ

યાવત્કાલં ભવેદ્દીક્ષા તાવચ્છુદ્ધા ઇમે સ્મૃતાઃ ।
સૂતકે મૃતકે વાપિ તેષાં નાશૌચ ઇષ્યતે

અથવક્ષ્યેંકુરાર્થન્તુ મૃત્તિકાગ્રહણે વિધિમ્ ।
શાન્ત ચક્રે સમભ્યર્ચ્ય હવીંષ્યપિ નિવેદ્ય ચ

વિષ્વક્સેનં સમાદાય યાનમારોપ્ય નાથવત્ ।
આચાર્યઃ પુરતોગચ્છે "દ્વિષ્ણુર્માઽમિતિ ચોચ્ચરન્

ચક્રસ્ય પશ્ચાદ્ગચ્છેયુરાચાર્યેણ સમન્વિતાઃ ।
આદર્શહેમકલશપૂર્ણકુંભાંકુરાદિભિઃ

ધ્વજત્રયાદિકાન્ સર્વાન્ પુરસ્કૃત્ય પદાર્થિનઃ ।
પ્રાચ્યાં સર્વસમૃદ્ધિસ્સ્યાદાગ્નેય્યાં ધાન્યનાશનમ્

યામ્યે જનવિનાશસ્સ્યાન્નૈરૃત્યાં ધનનાશનમ્ ।
અનાવૃષ્ટિશ્ચ વારુણ્યાં રાજકોપશ્ચ પાવને

સૌમ્યે પુત્રસમૃદ્ધિસ્સ્યા દૈશાન્યાં સુખદં ભવેત્ ।
એતાનાં તુ દિશાં મધ્યે પ્રશસ્તાં શુદ્ધમૃત્તિકામ્

આચાર્યસ્સાધનૈર્યુક્તો દિશં ગત્વા સશિષ્યકઃ ।
ગ્રામદેવાલયાદારાદારામે ઽત્ર મનોરમે

નદીતટાકતીરે વા સીમામનતિલઙ્ઘ્ય ચ ।
પ્રાર્ધ્ય ભૂદેવતામન્ત્રૈ શ્શુદ્ધે દેશે મૃદં હરેત્

વીશામિતૌ ચ ચક્રં ચ સ્થાપયેત્પ્રાઙ્મુખાન્ બુધઃ ।
પ્રાઙ્મુખશ્ચોપલિપ્યૈવ વૃત્તાકારં સમુલ્લિખેત્

તત્ર સ્થાનં ચ સંપ્રોક્ષ્ય "દધિ ક્રાવ્ણ્ણઽઉચ્ચરન્ ।
ભૂરૂપં તુ લિખિત્વૈવ "ભૂમિર્ભૂઽમ્નેતિ ચ બ્રુવન્

ઊર્ધ્વવક્ત્રાં ચ શયિતામૈશાન્યાં ન્યસ્તમૌલિકામ્ ।
દેવીં મહીં તામભ્યર્ચ્ય પ્રોક્ષણૈઃ પ્રોક્ષણં ચરેત્

એકાદશોપચારૈશ્ચ મૂર્તિમન્ત્રૈસ્સમર્ચયેત્ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાતુ મેદિન્યાદિ સમુચ્ચરન્

ખનિત્રે શેષમભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રાદ્યૈસ્સમલઙ્કૃતે ।
લલાટે સર્વદોષઘ્નં બાહ્વોર્બહુસુખપ્રદમ્

સ્તનદ્વયે વયોવૃદ્ધિર્જઠરે સર્વસંપદઃ ।
અધોભાગે મૃદં તસ્યા નાહરેત કદાચન

એવં સંકલ્પ્ય મનસા મેદિન્યાદિ તદા બ્રુવન્ ।
"ત્વાં ખનાઽમીતિ મન્ત્રેણ વારાહં મનસા સ્મરન્

ઉભાભ્યાઞ્ચૈવ હસ્તાભ્યાં ખનિત્રેણ ખનેદ્બુધઃ ।
મહીં દેવીમનુજ્ઞાપ્ય ખનિત્વા તાલમાત્રકમ્

અપોહ્યૈવ ચ તત્સર્વં તદધસ્થ્સાં મૃદં હરેત્ ।
વૈષ્ણવં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય તત્રકાર્યં સમાચરેત્

પાત્રમધ્યે સુસન્ન્યસ્ય પૂર્વવચ્છિરસિન્યસેત્ ।
પશ્ચાદ્દેવીં સમુદ્વાસ્ય ચાપટં તત્ર પૂરયેત્

શિરસા ધારયિત્વાતુ પુરસ્તાચ્ચક્રશાન્તયોઃ ।
ગ્રામં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દેવાલયમુપાવ્રજેત્

પૂર્વસ્મિન્નુત્તરે પાર્શ્વે વાંકુરાનર્પયેત્તધા ।
ચક્રાદીનભિષિચ્યૈવ હવિસ્સમ્યઙ્નિવેદ્ય ચ

સ્વેસ્વેસ્થાને તુ સંસ્થાપ્ય પશ્ચાદ્યાગં સમારભેત્ ।
અલયાભિમુખે વાપિ દક્ષિણે વા મનોરમે

યમપાવકયોર્મધ્યે પાવકાંશે ઽથ વા ચરેત્ ।
ઐશાન્યાં વાથ વા કેચિત્સોમેશાનાન્તરે તથા

કલ્પયેદ્યાગશાલાં ચ પ્રતિષ્ઠોક્તવિધાનતઃ ।
વેદિં તન્મધ્યમે પઙ્ક્તૌ વેદિમાનેન કારયેત્

પ્રતિષ્ઠાદ્યર્ધમાનં વા રત્નિમાત્રોદયં ક્રમાત્ ।
પઞ્ચાગ્નીન્ કલ્પયેદ્ધીમાનુત્સવે ચોત્તમે તથા

ત્રેતાગ્નીન્ કલ્પયેદ્વિદ્વાન્મધ્યમે ચોત્સવેક્રમાત્ ।
અધમં યદિ ચેત્સભ્યં કલ્પયેત્પૂર્વવત્સુધીઃ

ત્રેતાગ્નિકલ્પનં યત્ર પ્રધાનં ગાર્હપત્યકમ્ ।
ઉભયોરન્યયોસ્સભ્યં પ્રધાનં કલ્પયેત્તથા

ભૂમિયજ્ઞેવ સર્વત્ર શોધયેચ્ચ યથાવિધિ ।
દેવં દેવ્યૌ સમાદાય સ્નાનશ્વભ્રે ગુરૂત્તમઃ

"પરં રંઽહેતિ મન્ત્રેણ સ્થાપયેચ્ચ વિશેષતઃ ।
નિત્યસ્નાનોક્તમાર્ગેણ સ્નાપયિત્વા હરિં પરમ્

આસ્થાને વિષ્ટરં ન્યસ્ય તદૂર્ધ્વે વસ્ત્રમાસ્તરેત્ ।
દેવં દેવ્યૌ સમાદાય શ્વેતવસ્ત્રૈર્વિભૂષ્ય ચ

કુણ્ડલાંગદહારાદિભૂષણૈરપિ ભૂષયેત્ ।
શ્વેતમાલ્યૈરલઙ્કૃત્ય શ્વેતગન્ધાનુલેપનૈઃ

પવિત્રં ચોત્તરીયઞ્ચ ગત્વા દેવં પ્રણમ્ય ચ ।
રાજવચ્ચોપચારાદીનાચરેદ્દેશિકોત્તમઃ,

નવકુભારોપણમ્
પૂર્વોક્તવિધિના ધીમાન્ નવ કુંભાન્ પ્રગૃહ્યચ ।
"ઇન્દ્રં નરો નઽઇત્યુક્ત્વાતન્તુના વેષ્ટયેત્તથા

વેદ્યામુપરિપૂર્વોક્તધાન્યાન્યાસ્તીર્ય મન્ત્રવિત્ ।
ચતુસ્સૂત્રૈર્નવપદં કૃત્વા કુંભાંશ્ચ વિન્યસેત્

કુંભાનદ્ભિઃ પ્પપૂર્યૈવ કુશકૂર્ચાક્ષતાદિકાન્ ।
મઙ્ગલાન્યાયુધં રત્નં પ્રતિકુંભં પૃથક્ પૃથક્

ગાયત્ષા ચૈવ નિક્ષિવ્ય મધ્યકુંભે વિશેષતઃ ।
દ્વ્યઙ્ગુલેન પ્રમાણેન સ્રુગાદીન્યપિ પૂર્વવત્

હાનકેનૈવ કૃત્વા તુ વિષ્ણુસૂક્તેન નિક્ષિપેત્ ।
આવેષ્ટ્ય વસ્ત્રયુગ્મેન સર્વાનપિ પૃથક્ પૃથક્

વેદ્યા મધસ્તાત્પૂર્વેતુ વીશં વૈ પશ્ચિમામુખમ્ ।
સન્ન્યસ્ય દક્ષિણે પશ્ચાચ્ચક્રં ચૈવોત્તરામુખમ્

પઙ્ક્તીશં પ્રાઙ્મુખં પશ્ચાત્પશ્ચિમે ચોત્તરે ઽથ વા ।
દક્ષિણાભિમુખં શાન્તં સ્થણ્ડિલોપરિ સન્ન્યસેત્

અભાવે ગરુડાદીનાં સ્થાને તત્ર ચ તત્ર ચ ।
કુંભાન્ત્સન્ન્યસ્ય તન્મધ્યે ધ્યાત્વૈવાવાહયેત્ક્રમાત્

યાવત્તીર્થાવસાનં સ્યાત્તાવત્કુંભેતુ પાર્ષદાન્ ।
સાયં પ્રાતર્વિશેષેણ પૂજયેદ્વિધિવત્સુધીઃ

પશ્ચાત્સભ્યાગ્નિકુણ્ડે તુ વિધિનાઘાર માચરેત્ ।
ઉત્તરાભિમુખ સ્તિષ્ઠન્ કુરુર્વેદ્યાસ્તુ દક્ષિણે

પ્રાણાયામં તતઃકૃત્વા પૂર્વવદ્ધ્યાનમાચરેત્ ।
પ્રધાનકુંભમધ્યે તુ વિષ્ણું દેવ્યૌ ચ સાન્વયૌ

ધ્રુવાદાવાહયેન્મન્ત્રી પ્રાગાદિષુ યથાક્રમમ્ ।
પુરુષં કપિલં સત્યં યજ્ઞમચ્યુતમેવ ચ

નારાયણં ચાનિરુદ્ધં તતઃ પુણ્યં સમર્ચયેત્ ।
તં રુક્મવર્ણં રક્તાસ્યં રક્તનેત્રં સુખોદ્વહમ્

કિરીટહારકેયૂરલંબયજ્ઞોપવીતિનમ્ ।
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસ્કં શ્રીવત્સાંકં ચતુર્ભુજમ્

દક્ષિણેનૈકહસ્તેન ભક્તાનામભયપ્રદમ્ ।
વામેનાપ્યન્યહસ્તેન સ્વકટ્યામવલંબિતમ્

પરાભ્યાં તુ કરાભ્યાં તુ શઙ્ખચક્રધરં પરમ્ ।
શુકપિઞ્છાંબરધરં વિષ્ણું પ્રણવરૂપિણમ્

તપ્તહાટકસંકાશાં પદ્મપત્રાયતેક્ષણામ્ ।
તિસૃભિઃપુષ્પચૂડૂભિર્લલાટોપરિ શોભિતામ્

સપદ્મવામહસ્તાન્તાં કક્ષ્યાબદ્ધઘનસ્તનીમ્ ।
પ્રસારિતેતરકરાં પ્રસન્નેન્દુનિભાનનામ્

શ્રીવત્સાંકિતબીજાન્તાં ફાલ્ગુનેચોત્તરોદ્ભવામ્ ।
વિષ્ણોર્દક્ષિણપાર્શ્વસ્થાં હંસનિર્યાખ્યવાહિનીમ્

વામભાગે મહીં શ્યામાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ।
વૈશાખે રેવતીજાતાં દધતીં દક્ષિણે ઽંબુજમ્

પ્રસારિતેતરકરાં પ્રસન્નેન્દુનિભાનનામ્ ।
મહાચાતકમારૂઢાં લક્ષ્નીપૂર્વાક્ષરાન્વિતામ્

પુરુષઃ પ્રાઙ્મુખો ઽચ્છાભઃ પીતવાસાશ્ચતુર્ભુજઃ ।
શઙ્ખચક્રધરશ્શ્રીમાન્ સર્વાભરણભૂષિતઃ

વરદો ઽભયદઃ પ્રાચ્યાં શ્રીભૂમિસહિતો હરિઃ ।
કપિલઃ પ્રાઙ્મુખો ઽચ્છાભો રક્તવસ્ત્રો ઽષ્ટબાહુયુક્

દક્ષિણેનૈકહસ્તેવ ભક્તાનામભયપ્રદઃ ।
અન્યૈશ્ચક્રાસિહલભૃત્સર્વાભરણભૂષિતઃ

વામેનાપ્યન્યહસ્તેન સ્વકટ્યામવલંબ્ય ચ ।
અન્યૈશ્સંખધનુર્દણ્ડધરસ્સુંદર વિગ્રહઃ

આગ્નેય્યાં દિશિ ગાયત્ષા સાવિત્ષા ચ યુતો હરિઃ ।
સત્યોયામ્યમુખશ્શ્રીમાનઞ્જનાભશ્ચતુર્ભુજઃ

શઙ્ખચક્રધરસ્યૌમ્યસ્સર્વાભરણભૂષિતઃ ।
વરદો ઽભયદસ્સાધૂરક્તવાસા મહાહનુઃ

દેવીભ્યાં ધૃતિપૌષ્ણીભ્યાં યુતો યામ્યદિશિ પ્રભુઃ ।
યજ્ઞઃ પશ્ચિમદિગ્વક્ત્રસ્તપ્તચામીકરપ્રભઃ

સપ્તહસ્તશ્ચતુશ્શ્રુઙ્ગો રક્તવાસા દ્વિશીર્ષકઃ ।
શઙ્ખચક્રાજ્યપાત્રસ્રુક્સ્રુવાનુપભૃતં જુહૂમ્

બિભ્રત્ત્રિપાદો નૈરૃત્યાં દેવસ્સ્વાહાસ્વધાયુતઃ ।
અચ્યુતઃ પશ્ચિમાશાસ્યઃ કનકાભશ્ચતુર્ભુજઃ

શઙ્ખચક્રધરશ્શ્રીમાન્ સર્વાભરણભૂષિતઃ ।
વરદો ઽભયદસ્સાક્ષી સર્વકર્મફલપ્રદઃ

યુક્તઃપવિત્રીક્ષોણીભ્યાં પ્રતીચ્યાં શ્યામલાંબરઃ ।
નારાયણઃ પશ્ચિમાસ્યસ્સ્ફટિકાભશ્ચતુર્ભુજઃ

શઙ્ખચક્રધરશ્શ્રીમાન્ સર્વાભરણભૂષિતઃ ।
વરદો ઽભયદશ્શ્યામાંબરશ્શ્રીવત્સચિહ્નિતઃ

સંયુતઃ કમલેલાભ્યાં વાયવ્યાં જગતાં પતિઃ ।
અનિરુદ્ધ ઉદીચ્યાસ્યઃ પ્રવાલાભશ્ચતુર્ભુજઃ

અનન્તોત્સંગ આસીનઃ પુષ્પાંબરધરો હરિઃ ।
શઙ્ખચક્રધરશ્શ્રીમાન્ સર્વાભરણભૂષિતઃ

દધત્સ્વદક્ષિણે વામે પ્રમોદાદાયિનીં મહીમ્ ।
વરદો ઽભયદો દેવ ઉદીચ્યાં સર્વસિદ્ધિદઃ

પુણ્યઃપ્રાગાનનશ્શ્રીમાં સ્તરુણાદિત્યસન્નિભઃ ।
શ્રીવત્સવક્ષા નિત્યશ્રીસ્સર્વાભરણભૂષિતઃ

ચતુર્ભુજશ્શઙ્ખચક્રવરદાભયચિહ્નિતઃ ।
શ્વેતવસ્ત્રોત્તરીયોપવીતાદ્યૈસ્સમલઙ્કૃતઃ

ઇન્દિરાધરણીનાથર્ ઇશાન્યાં પુણ્યપૂરુષઃ ।
એતાન્ દેવાન્ સમાવાહ્ય સમભ્યર્ચ્યાષ્ટવિગ્રહૈઃ

વીશાનસાયિપઙ્ક્તીશશાન્તાન્ દિક્ષ્વર્ચયેત્ક્રમાત્ ।
સાયં પ્રાતર્વિના કુંભૈર્દેવં વીશામિતૈસ્સહ

વેદ્યામેવ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજયેદિતિ કે ચ ન ।
હોત્રપ્રશંસનમ્
હોતા પશ્ચાત્પ્રધાનાગ્નૌ હૌત્રશંસનમાચરેત્

પ્રતિષ્ઠોક્તક્રમેણૈવ તદાલયગતાન્ સુરાન્ ।
અવાહ્ય તત્ક્રમેણૈવ નિરુપ્યાજ્યાહુતીર્યજેત્

પરિષિચ્ય પાવકં પશ્ચાદ્વૈષ્ણવં જુહુયાત્ક્રમાત્ ।
વેદ્યાન્તુ પશ્ચિમે વાથ વાયવ્યાં વા વિશેષતઃ

સ્થિણ્ડિલં કલ્પયિત્વાત્ર ચાસ્તરેદણ્ડજાદિકાન્ ।
યજમાનસમાયુક્તો ગુરુર્દેવં પ્રણમ્ય ચ

કુસુમાઞ્જલિ મુત્સૃજ્ય "પ્રતદ્વિષ્ણુંઽરિતિ બ્રુવન્ ।
દેવીભ્યાં સહ દેવેશમાદાય સ્થણ્ડિલોપરિ

પ્રાઙ્મુખં ચૈવ સંસ્થાપ્ય પૂજયેદષ્ટવિગ્રહૈઃ ।
ઉત્સવપ્રતિમાભાવે સ્નાપને વા વિશેષતઃ

સ્નપનસ્યાવ્યભાવે તુ કૌતુકે ચાચરેત્તુ વા ।
કૌતુકે યદિ ચેદ્દેવ્યૌ નૈવાદાય તથા ચરેત્

નાદરેન્નિત્યવૈકલ્યં વિસર્ગાવાહને તથા ।
આચરેદુત્સવં વિદ્વાન્નિત્યાર્ચાન્તુ યથાક્રમમ્

કુર્યાચ્ચેન્નિત્યવૈકલ્યં સર્વનાશો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
સ્નાપયેદ્યદિ ચેદ્વિદ્વાન્ મધ્યમે ચોત્સવસ્ય તુ

સ્નપને યદિ સંપ્રાપ્તે કૌતુકે સ્નપનં ચરેત્ ।
સ્નાપનપ્રતિમાભાવે સ્નપનં યદિ ચોત્સવે

સંપ્રાસ્તે સ્નપને ચાત્ર કૌતુકે ચોત્સવં વિના ।
અચરેદેવ સાંકર્યં નાચરેદુભયોરપિ

ઉત્સવે વર્તમાને તુ કૌતુકે સ્નપનં યદિ ।
સંભવેદુક્તકાલે તુ કર્મણી દ્વે સમાચરેત્

પુરાપ્રવૃત્તકાર્યે તુ દોષો નાનેન સંભવેત્ ।
કાતુકે ચેદ્યથૈ કાગ્નૌ બહુકર્મવદાચરેત્

ગૃહે ત્રેતાગ્નિ વન્નિત્યં પ્રણીયારોપણં વિના ।
સ્નાપનોત્સવભેદે તુ કૌતુકેન દિનં દિનમ્

અરોહણં યદિ ભવેદ્દ્રુવે તત્કર્મ પૂર્વતઃ ।
આવાહ્ય કર્મમામન્તે તથા સાયે વિસર્જયેત્

પાત્ર રાવાહનં નિત્યમર્ચનાદૌ વિશેષતઃ ।
વિસર્ગં સાયમર્ચાન્તે કૌતુકે તુ યથા તથા

તથૈવૌત્સવદીક્ષાન્તે સમાવાહ્ય ધ્રુવાત્સુધીઃ ।
વિસર્ગં નાચરેન્મધ્યે દીક્ષાન્તેતુ સમાચરેત્

અર્ચનાન્તે વિશેષેણ પુણ્યાહમપિ વાચયેત્ ।
હેમપાત્રે તુ સૌવર્ણં કૌતુકં તણ્ડુલોપરિ

સન્ન્યસ્ય પૂર્વવદ્ધીમાન્ બન્ધયેદ્દક્ષિણેકરે ।
કુંભાન્ દેવ્યૌચ ચક્રાદીન્ સમાબદ્ધ્ય સમર્ચયેત્

પરિષિચ્ય પાવકં પશ્ચાદ્વૈષ્મવં વિષ્મુસૂક્તકમ્ ।
જુહુયાત્પૌરુષં સૂક્તં શ્રીભૂસૂક્ત સમન્વિતમ્

દિનસંધ્યાધિદૈવત્યં તિથિવારર્ક્ષદૈવતમ્ ।
તથા માસાધિદૈ વત્યમબ્દદૈ વત્યમેવ ચ

તદાલયગતાનાં ચ જુહુયાન્મૂર્તિભિઃ ક્રમાત્ ।
વ્યાહૃત્યન્તં પ્રધાને સ્યાત્તત આહવનીયકે

નૃસૂક્તં દક્ષિણાગ્નૌ ચ વૈષ્ણવં તથા

અવસથ્યે મહીસૂક્તમેકાક્ષરમતો યજેત્ ।
જુહુયાત્પૈણ્ડરીકાગ્ના "વતો દેવાદિઽ વૈષ્ણવમ્

વિષ્ણુસૂક્તં પુરુષસૂક્તં "યદ્દેવાદિઽસમન્વિતમ્ ।
પારમાત્મિક મન્ત્રાંશ્ચ બ્રાહ્મમૈન્દ્રં ચ વારુણમ્

જુહુયાદ્વિષ્ણુગાયત્ષા શ્વેતાબ્જં ચ ઘૃતાપ્લુતમ્ ।
અષ્ટોત્તરશતં ચૈવ સર્વદોષોપશાન્તયે

એકાગ્નિમથ વાધાય જુહુયાદધમાધમમ્ ।
સભ્ય હોમં ચ પૂર્વોક્તં વૈષ્ણવાદિ વિધાનતઃ

અથોત્સવાધિદૈવત્યં વિશેષેણ પ્રવક્ષ્યતે ।
બ્રાહ્મમાર્ષં તથા રૌદ્રમૈન્દ્રં સૌમ્યં ચ વૈષ્મવમ્

સર્વદૈવત્યયામ્યે ચ વારુણં ચ નવાહ્નિકે ।
આગ્નેયં પ્રાજાપત્યં ચ કૌબેરં વૈઘ્નમેવ ચ

શ્રીદૈવત્યં ચ કૌમારમાદિત્યં રૌદ્રમેવ ચ ।
દૌર્ગમૈન્દ્રં તથા યામ્યં વૈષ્ણવં સ્કાન્ગમેવ ચર્

ઇશાન્યં સૌમ્યમિત્યેતત્તિથિદૈવત્યમુચ્યતે ।
તત્તદ્દ્વારે તુ જુહુયાન્મત્રૈર્દ્વારાધિપોચિતૈઃ

તથા નક્ષત્રદૈવત્યં જુહુયાદ્વિધિના બુધઃ ।
ત્રિસંધિષુ હુનેદૈન્દ્રં સૌરં બાર્હસ્પતં ક્રમાત્

માસર્ક્ષાધિપદૈવત્યં માસદૈવત્યમુચ્યતે ।
યામ્યં ચ વૈષ્ણવં સૌમ્યં બ્રાહ્મં બાર્હસ્પતં તથા

સૌમ્યમૈન્દ્રં વારુણં ચ શેષાગ્ન્યાદિત્યભૌતિકમ્ ।
મારુતં ભૃગુદૈવત્યં વારુણં વૈઘ્નમેવ ચ

રૌદ્રં કૌબેરકં ત્વાષ્ટ્રં મૈત્રં કૌમારમેવ ચ ।
સાવિત્રીં શ્રીદૈવત્યં ચૈવ ગૌરીદૈવત્યમેવ ચ

આદિત્યં પૈતૃકં ચૈવાદિતિ દૈવત્યમેવ ચ ।
યોગદૈવત્યમેતત્ક્યાજ્જુહુયાદ્વિધિના બુધઃ

ઐન્દ્રં ચ પ્રાજાપત્યં ચ મૈત્રમાર્યમણં તથા ।
ભૂત શ્રીયામ્યદૈવત્યં ભાર્ગવં વૃષદૈવતમ્

કૌબેરં વાયુદૈવત્યં જુહુયાત્કરણેષુ વૈ ।
દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચેતિ પક્ષયોશ્શુક્લકૃષ્ણયોઃ

સૌરં ચાન્દ્રં ચ જુહુયાત્ક્રમાદયનયોર્દ્વયોઃ ।
"મધુશ્ચ માધવઽશ્ચેતિ જુહુયાદૃતુષુ ક્રમાત્

વિષ્ણુઃ પ્રજાપતિશ્શૂલી વિઘ્નેશસ્સપ્ત ચર્ષયઃ ।
અષ્ટૌ લોકાધિપાઃ પઞ્ચ ભૂતા વિશ્વંભરાદયઃ

વસવો ઽષ્ટૌ ચ રોહિણ્યસ્સપ્ત શ્રીશ્ચણ્ડિકા ગુહઃ ।
સૂર્યસ્સોમશ્ચિરઞ્જીવી કાશીવીશપુરર્દરાઃ

ચક્રશ્શાન્તો ગુરુર્ભૌમબુધશુક્રશનૈશ્ચરાઃ ।
હવિઃપાલો હ્યનસ્તશ્ચ ગઙ્ગા જ્યેષ્ઠા ચ માતરઃ

પ્રભવાદિ ક્રમાદેતે વિજ્ઞેયા વત્સરાધિપાઃ ।
તથોત્સવાધિદૈવત્યં તિથિવારર્ક્ષદૈવતમ્

ચતુર્દૈવત્યમાત્રન્તુ જુહુયાદિતિ કે ચ ન ।
પલાશબિલ્વશામીલન્ય ગ્રોથોદુંબરાસ્તથા

અશ્વદ્ધખદિરપ્લ ક્ષબ્રહ્મવૃક્ષાઃ ક્રમાદિમે ।
સમિધાં ગ્રાહ્ય વૃક્ષાન્તુ પર્ણમશ્વદ્થમેવ વા

પદ્મં ચ બિલ્વપત્રં ચ કરવીરં કુમુદં તથા ।
નન્દ્યાવર્તં ચ તુલસી તથૈવ સ્થલપઙ્કજમ્

વિષ્ણુક્રાન્તારવિન્દે તુ પુષ્પાણ્યેતાન્યનુક્રમાત્ ।
અલાભે તુલસીં વાથ કરવીરં ચ પઙ્કજમ્

મુદ્ગં નિષ્પાવકં ચૈવ કુલુદ્ધં માષયેવ ચ ।
તિલાનપૂપાન્ લાજાંશ્ચ યવાન્ સક્તૂન્ યથાક્રમમ્

બલિદ્રવ્યાણિ ચોક્તાનિ સર્વાભાવે તુ મૌદ્ગિકમ્ ।
એવમેવ વિધાનેન દ્વિકાલં હોમમાચરેત્

પ્રાતસ્સંધ્યાવસાનેતુ સાયમર્ચાવસાનકે ।
હોમં કૃત્વા બલિં દદ્યાદ્દ્વિકાલં ચોત્સવં ચરેત્

ઉત્સવભ્રમણં વક્ષ્યે દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
બલિનિર્વાપણાન્તે તુ સાયં પ્રાતર્વિશેષતઃ

દેવદેવમલઙ્કૃત્ય વસ્ત્રાદ્યૈર્ભૂષણૈશ્શુભૈઃ ।
સુગન્ધિપુષ્પમાલાભિર્ગન્ધૈરપિ મનોહરૈઃ

રથે વા શિબિકાયાં વા વીશસ્કન્ધે ઽપિ વા તથા ।
ગજાશ્વાંદોલિકાદૌ વા વાહને સમલઙ્કૃતે

"અહમેવેદઽમન્ત્રેણ દેવમારોપ્ય નિશ્ચલમ્ ।
અષ્ટોપચારૈરભ્યર્ચ્ય લાજાપૂપાદિકાંસ્ તથા

સંક્કૃતાન્ ગુડસંમિશ્રાન્ નિવેદ્ય મુખવાસકમ્ ।
દત્વા વાદ્યૈસ્સમાયુક્તં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્

દાસીભિર્વાદકૈશ્યૈવ નૃત્તગેયસમન્વિતૈઃ ।
બ્રાહ્મણૈર્વેદવિદ્ભિશ્ચ સમાયુક્તં શનૈશ્સનૈઃ

ધ્વજૈશ્ચત્રૈરાતપત્રૈસ્તોરણૈશ્ચ તથૈવ ચ ।
સંભૃતૈઃ સંયુતં ચાન્યૈસ્સર્વૈશ્શૃઙ્ગારલક્ષ્મભિઃ

વાલવ્યજનહસ્તાભિર્દાસીભિઃ પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
વીજ્યમાનં વિશેષેણ તથા ભક્તવરૈરપિ

વાહયે યુર્દ્વિજા દેવં બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
દીપૈરુદગ્રૈર્બહુભિઃ પરિષિક્તૈર્ઘૃતાદિના

પરસ્સહસ્રૈસ્સર્વત્ર દીપયેચ્ચ શતાવરૈઃ ।
વિપ્રૈસ્ત્રયીમધીયાનૈર્ જપસ્તુતિપરાયણૈઃ

નૃત્યતા ગાયતા માપિ ગાણિક્યેન સુસેવિતમ્ ।
વીણાદિવાદિભિશ્ચૈવ વન્દિભિશ્ચ તથા પરૈઃ

ષડ્જાદિગીતનિપુણૈર્ વાદ્યવાદકકોવિદૈઃ ।
ગદ્યં પદ્યં તથા મિશ્રં પથદ્ભિસ્ત્સોત્રમુજ્જ્વલમ્

વૈ તણ્ડિકૈસ્ તથા જલ્પૈર્નિપુણૈર્વાદશિક્ષિતૈઃ ।
તથા તત્ત્વકથાનિષ્ઠૈઃ પદાર્ધજ્ઞૈશ્ચ તાર્કિકૈઃ

મીમાંસકૈર્યાજ્ઞિકૈશ્ચ છાન્દસૈસ્સાંખ્યકોવિદૈઃ ।
યોગજ્ઞૈશ્ચ પુરાણજ્ઞૈશ્શાબ્દિકૈસ્ તત્ત્વવેદિભિઃ

મૌહૂર્તિકૈશ્ચ ગણશઃપરસ્પરજીગીષુભિઃ ।
તત્તચ્છાસ્ત્રોકમાર્ગેણ પ્રમેયં ચ બહુસ્થિતમ્

ઉચ્ચૈર્બ્રુવાણૈર્વિદ્વદ્ભિઃ પઞ્ચકાલપરાયણૈઃ ।
વાસુદેવસ્ય માહાત્મ્યં કથયદ્ભિશ્ચસાત્ત્વિકૈઃ

શાસ્ત્રેષુ નૈપુણં સર્વં પ્રદર્શયિતુમુદ્યતૈઃ ।
દેવસ્ય પુરતઃપૃષ્ઠે પાર્શ્વતશ્ચસ્થિતૈર્જનૈઃ

સેનયા સર્વતો દિક્ષુ ચતુરઙ્ગબલાઢ્યયા ।
દેવસ્ય પાર્શ્વયોઃ પૂર્દે લાક્ષારઞ્જિતમસ્કરૈઃ

યત્રૈર્દારુમયૈશ્ચિત્રૈઃ પક્ષ્યાકારૈરિતસ્તતઃ ।
દેવતાકૃતિયન્ત્રૈશ્ચ તથા યન્ત્રૈર્ગજાદિભિઃ

નિષાદિભિસ્સમારૂઢૈસ્ સ્ત્રીભિશ્ચ ભરતોદિતૈઃ ।
માર્ગૈર્બહુવિધૈર્નૃત્તં દર્શયન્તીભિરદ્ભુતમ્

લેખાયન્ત્રૈસ્ત્સ્રિયારૂઢૈર્યન્ત્રૈરન્યૈસ્તથા વિથૈઃ ।
ગતાગતાનિ કુર્વાણૈર્ અનુયાતં સમાકુલૈઃ

શનૈર્નયેજ્જગન્નાથં યથાશક્તિ સમન્વિતૈઃ ।
આરભ્યાવરણાદાદ્યાદેષા પરિવૃતિર્ભવેત્

દેવેન સાર્થમાચાર્યો યાનમારુહ્ય તત્ર તુ ।
રક્ષાર્થં દેવદેવસ્ય ધ્યાયન્નુપવિશેદ્ધરિમ્

અર્ચકશ્ચ તથાસીનસ્સમ્યગર્ચનમાચરેત્ ।
આરોહણે ગજેન્દ્રસ્ય દેવદેવં વિશેષતઃ

વસ્ત્રાભરણપુષ્બાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય યથાર્હકમ્ ।
દેવેશં પૂર્વમારોપ્ય હસ્તેનાદાયચાંકુશમ્

નિષીદેદ્ગજપૃષ્ઠે તુ દેશિકસ્સ્વયમત્વરઃ ।
અર્ચકશ્છત્રમાદાય તથા દેવસ્ય ધારયેત્

તોયધારાં પુરસ્કૃત્ય કુર્યાદ્ભ્રમણમાચરાત્ ।
ગ્રામં પ્રદક્ષિણં કુર્યાદ્બલિર્યેન પધા કૃતઃ

તત્કાલે દેવમાયાન્તં ભક્તા ભાગવતા જનાઃ ।
સ્પગૃહપ્રાંગણે ચૈવ પ્રત્યુદ્થાય પુનઃપુનઃ

પ્રણમ્ય ચોપહારાંશ્ચ દદ્યુર્બહુવિધાન્ બહૂન્ ।
પત્રં પુષ્પં ફલં પૂગં નાગવલ્લીદલાન્યપિ

દક્ષિણાં ચ વિશેષેણ યથાશક્તિ યથારુચિ ।
નીરાજનાદિ કુર્યુશ્ચ બાલવૃદ્ધાતુરાસ્તદા

તપોભિર્બહુભિર્ગમ્યે સ્વયમેવ પરાત્પરે ।
ભક્તાનુકંપયા દેવે સ્પગૃહદ્વારમાગતે

કો ન નન્દતિ મૂઢાત્મા તસ્ય કા નિષ્કૃતિર્ભવેત્ ।
તત્કાલે ચાર્પિતં દ્રવ્યં યદપક્વં પ્રગૃહ્ય ચ

આમન્ત્રં તુ નિવેદ્યૈવ ભગવત્પ્રિયમાચરેત્ ।
ઉપહારેષુ તત્રાર્ધં ગૃહ્ણીયાદ્ભાગમર્ચકઃ

નાગવલ્લીદલં પુષ્પં ક્રમુકં દક્ષિણાદિકમ્ ।
સર્વમર્ચકસર્વસ્વં ગૃહ્ણીયાદર્ચકસ્સ્વયમ્

તત્કાલે ભક્તિનમ્રેભ્યસ્સંપ્રાપ્તેભ્યશ્ચ સન્નિધિમ્ ।
ભગદત્પાદુકાં દદ્યાચ્છિરસિ શ્રદ્ધયા ગુરુઃ

શિરસા ધારણે મર્ત્યૈસ્સ્પૃષ્ટિદોષો ન વિદ્યતે ।
ન નયેત્પાદુકાં વિષ્ણોર્દૂરીકૃત્ય તુ સન્નિધિમ્

ન ગૃહદ્વારસીમાન્તં નયેત્તાં ગૃહિણાં ગુરુઃ ।
ઇષ્ટં રાજગૃહે સ્ત્રીભિઃ પાદુકાધારણં યદિ

દેહલીમનતિક્રમ્ય નેયાત્તાં દીપિકાન્વિતામ્ ।
તદા દીપૈસ્તથાન્યૈશ્ચ રાજાર્હૈશ્ચ પરિચ્છદૈઃ

નેયા સ્યાત્પાદુકા વિષ્ણોઃ પ્રણિધિસ્સા યતો હરેઃ ।
તસ્સન્નિધિમતિક્રમ્ય પૂજકસ્તુ ન જાતુ ચિત્

આદાનાયોપહારાણાં પ્રયાયાદ્ગૃહિણાં ગૃહાન્ ।
નાપિ કાર્યાન્તરાસક્તઃ પઞ્ચહસ્તાનતિ ક્રમેત્

એષ શ્રેષ્ઠોપચારસ્સ્યાદ્યતસ્સમ્માન્યતે હરિઃ ।
એવં પ્રદક્ષિણં નીત્વા નિવર્તેતાલયં પ્રતિ

ગોપુરાગ્રેતુ દેવેશં કૃત્વા દેવોન્મુખં ક્રમાત્ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાદિનાભ્યર્ચ્ય નિવેદ્ય પૃથુકાદિકમ્

ધામપ્રદક્ષિણં નીત્વા પુનરાવિશ્ય ચાલયમ્ ।
અવરોપ્ય ચ દેવેશં સ્થાપ્ય ચાસ્થાનમણ્ડપે

પાદ્યમાચમનં દત્વા મુખવાસં પ્રદાય ચ ।
કૌતુકં તુ વિસૃજ્યૈવ શુદ્ધોદૈસ્સ્નાપયેત્પ્રભુમ્

વિમૃજ્ય પ્લોતવસ્ત્રેણ સમલઙ્કૃત્ય પૂર્વવત્ ।
કૌતુકં પુનરાબદ્ધ્ય હવિઃપશ્ચાન્નિવેદયેત્

કુર્યાદ્રાજોપચારાણિ સ હિ રાજા જગત્પ્રભુઃ ।
વિનોદં કારયેચ્ચૈવ નૃત્તગીતાદિભિર્બહુ

તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં પૂર્વસ્થાને નિવેશયેત્ ।
પ્રથમે ઽહનિ સાયેતુ કર્તવ્યમિદમીરિતમ્

દ્વિતીયાહઃપ્રભૃત્યેવ સાયં પ્રાતશ્ચ નિત્યશઃ ।
નિત્યાર્ચનાન્તે દ્વિગુણમર્ચયેચ્ચ નિવેદયેત્

કુંભદેવાન્ સમારાધ્ય ધ્વજદેવાર્ચનં ચરેત્ ।
હોમં બલિં ચ દત્વાતુ કારયેદુત્સવં તથા

તૃતીયે પઞ્ચયે ઽવાહ્નિ પ્રાતસ્સ્યાદ્ગરુડોત્સવઃ ।
ષષ્ઠે ઽહનિ તુ મધ્યાહ્ને દેવીભ્યાં સહિતં હરિમ્

પીઠમધ્યે સમારોપ્ય સમભ્યર્ચ્યાષ્ટવિગ્રહૈઃ ।
જલકુઙ્કુમમાદાય કારયેદુત્સવં તથા

નવવસ્ત્રાદિકં દત્વા પૃથુકાનિ નિવેદ્ય ચ ।
દત્વા તાંબૂલમાચામમર્ચયેદ્રાજવત્પ્રભુમ્

સપ્તમે પ્રાતરર્ચાન્તે કુર્યાત્સપ્તર્ષિપૂજનમ્ ।
વૃણુયાદૃત્વિજસ્સપ્તતદાચાર્યપુરસ્સરાન્

ધ્યાત્વા સપ્તર્ષિવત્તાંસ્તુ સ્વર્ણં ગામાજ્યમેવ ચ ।
તણ્ડુલોદકકુંભાદીન્ દૂર્વાગ્રં ક્રમુકં તથા

દદ્યાત્પ્રભૂતં તેભ્યન્તુ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
તત્સાયં ચ વિશેષેણ કૃષ્ણગન્ધાનુલેપનમ્

સદ્યઃ પ્રતિસરં બદ્ધ્વા દેવાગ્રે સ્થણ્ડિલં ચરેત્ ।
કૃષ્ણાગુરુ સમાદાય સર્વવાદ્યસમાયુતમ્

ગ્રામં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સ્થણ્ડિલોપરિ વિન્યસેત્ ।
પુણ્યાહં વિધિવત્કૃત્વા શ્રિયમાવાહ્ય તત્ર ચ

સંસ્કૃત્ય વિધિવદ્ગન્ધાન્ સમભ્યર્ચ્ય હરિં તતઃ ।
"ગન્ધદ્વારેઽતિ મન્ત્રેણ સર્વાઙ્ગં લેપયેદ્ગુરુઃ

દેવ્યાદીનાં તથા કુર્યાત્તત્તન્મન્ત્રૈર્યથાવિધિ ।
તચ્છેષગન્ધં ભક્ત્યૈવ ભક્તેભ્યો દાપયેદ્ગુરુઃ

તદ્ગન્ધધારણાન્નૄણાં ભદેયુસ્સર્વસંપદઃ ।
સાયમર્ચાવસાને તુ રથયાત્રાં સમાચરેત્

અષ્ટમે દિવસે પ્રાપ્તે સમાપ્તે પ્રાતરુત્સવે ।
અલઙ્કૃત્ય તુ દેવેશં મૃગયોત્સવમાચરેત્

મધ્યાહ્ને દેવદેવસ્ય જલક્રીડોત્સવં ચરેત્ ।
પ્રપાં કૃત્વા વિધાનેન નદ્યાદીનાં તટે બુધઃ

વિતાનાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય જલક્રીડાર્થમણ્ટપમ્ ।
બિંબાધ્યર્ધાયતામર્ધવિસ્તારાં બિંબદઘ્નિકામ્

જલદ્રોણીમથાચ્છિદ્રાં ન્યસ્ય લોહમયીં ઘનામ્ ।
નાદેયાદ્ભિસ્સમાપૂર્વ "ધારાસ્વિઽતિ ચ મન્ત્રતઃ

એલાચન્દનકર્બૂરૈઃ કુઙ્કુમેનાધિવાસયેત્ ।
કલ્હારકેતકીપુષ્પૈરુશીરાગુરુભિસ્તથા

આસ્તીર્ય નવવસ્ત્રાણિ "વેદાહઽમિતિ મન્ત્રતઃ ।
"પુણ્યતીર્થં શિવં પુણ્યં દેવાવાસઽમિતિ બ્રુવન્

અધિદેવં સમાવાહ્ય વિગ્રહૈરષ્ટભિર્યજેત્ ।
મણ્ડપે પશ્ચિમાર્ધે તુ વિષ્ટરે સોત્તરછદે

દેવદેવં સમાસ્થાપ્ય શકુનસૂક્તં સમુચ્ચરન્ ।
નવવસ્ત્રોત્તરીયાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય મનોહરમ્

પાદ્યાદિભિસ્સમભ્યર્ચ્ય સ્થાપગૈસ્સહિતો ગુરુઃ ।
"ભૂઃ પ્રપદ્યેઽતિ મન્ત્રેણ દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ

"પરં રંહેઽતિ મન્ત્રેણ દેવમાદાયચાદરાત્ ।
"પ્રતદ્વિષ્ણુસ્ત્સવતઽઇતિ જલદ્રોણ્યાં નિવેશ્ય ચ

ઇન્દ્રાદી શ્ચ જયાદીશ્ચ તણ્ડુલૈઃક્જ્ પ્તમણ્ડલે ।
સમાવાહ્ય સમભ્યર્ચ્યેજ્જલદ્રોણ્યભિતો ગુરુઃ

"અપો હિ ષ્ઠાઽદિ મન્ત્રાં સ્ત્રીનનુવાકાન્ત્સમુચ્ચરન્ ।
"ઇદમાપશ્શિઽવેત્યુક્ત્વા "આપો વા ઇદઽમુચ્ચરન્

અભિમન્ત્ષ જલદ્રોણ્યાં દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ ।
પૌરુષં સૂક્તમુચ્ચાર્ય વિષ્ણુસૂક્તં ચ વૈષ્ણવમ્

"ઇષે ત્વોર્જેઽત્વાદિ જપન્ "ભૂરાનિલયઽ ઇત્યપિ ।
મઙ્જયિત્વા જલદ્રોણ્યાં દેવં પ્રાક્છિરસં હરિમ્

અધિવાસ્યતુ યામાર્ધં યામદ્વયમથાપિ વા ।
"પરં રંઽહેતિ મન્ત્રેણ તત ઉદ્ધૃત્યવૈ પુનઃ

અલઙ્કૃત્ય ચ વસ્ત્રાદ્યૈર્યથાર્હં પરિપૂજ્ય ચ ।
યાનમારોપ્ય દેવેશં ગ્રામમાલયમેવ વા

પ્રદક્ષિણં ક્રમાન્નીત્વા સર્વાલઙ્કાલસંયુતમ્ ।
ગ્રામવીથ્યામુપહૃતમુપહાલમગૃહ્ય ચ

પુનરાલયમાવિશ્ય સંસ્થાપ્યાસ્થાનમણ્ડપે ।
સુગન્ધિતૈલેનાભ્યજ્ય દેવં સંસ્નાપ્ય પૂર્વવત્

જીવસ્થાને સમાસ્થાપ્ય સમભ્યર્ચ્ય નિવેદયેત્ ।
તદ્રાત્રાવુત્સવાન્તેતુ દેવં દેવીયુતં હરિમ્

પ્રતિષ્ઠોક્તવિધાનેન બદ્ધ્વા પ્રતિસરં તતઃ ।
અધિવાસવિધાનેન શયને શાયયેદ્ગુરુઃ

પ્રભાતે દેવસુત્થાપ્ય પાદ્યાદ્યર્ઘ્યાન્તમર્ચયેત્ ।
તસ્મિન્ તીર્થદિને પ્રાતર્હેમાદ્યં પ્રાતરુત્સવમ્

કૃત્વા હવિર્વિના દેવમભ્યર્ચ્યાસ્થાનમણ્ડપે ।
પ્રમુખે ગરુડં પશ્ચાદ્દક્ષિણે ચક્રમેવ ચ

અમિતં ચોત્તરેધીમાન્ ધાન્યપીઠોપરિ ન્યસેત્ ।
નિત્યપૂજાં હવિર્દાનં ધ્રુવબેરે સમાચરેત્

પૂર્વાલઙ્કૃતવસ્ત્રાદીન્ વિસૃજ્યૈવ પ્રયત્નતઃ ।
અન્યવસ્ત્રાણિચાચ્છાદ્ય યથાર્હં ભૂષ્ય ભૂષણૈઃ

અષ્ટોપચારૈરભ્યર્ચ્ય દેવં ચક્રાદિદેવતાઃ ।
વ્રીહિભિસ્થ્સંડિલં કૃત્વા દ્વિહસ્તાયતવિસ્તૃતમ્

ઉલૂખલં ચ મુસલં સ્થાપ્ય વસ્ત્રેણ સંયુતમ્ ।
તયોરીશૌ ક્રમેણૈવ બ્રહ્યેશાવર્ચયેદ્બુધઃ

પાત્રે હરિદ્રાં સંગૃહ્ય સિનીવાલીમથાર્ઽચ્ય ચ ।
ઉલૂખલે હરિદ્રાં ચ તન્મન્ત્રેણ વિનિક્ષિપેત્

ગૃહીત્વા વૈષ્ણવૈર્મન્ત્રૈરાચાર્યો મુસલં તથા ।
વિષ્ણુસૂક્તં સમુચ્ચાર્ય કિઞ્ચિત્તદવઘાતયેત્

ભક્તૈર્વા દેવદાસીભિશ્ચૂર્ણીકૃત્ય વિશેષતઃ ।
એકસ્મિન્વાદ્વયોર્વાથ ત્રિષુ વા કલશેષુવૈ

ગન્ધોષિતં ચ વાદૈલમાઢકં પરિગૃહ્યચ ।
પિધાય ચ પિધાનૈશ્ચ સ્થણ્ડિલોપરિ વિન્યસેત્

આચ્છાદ્ય નવવસ્ત્રેણ સોમં તૈલે સમર્ચયેત્ ।
સિનીવાલીં ચ તચ્ચૂર્ણે ચક્રાદીંશ્ચ પ્રપૂજયેત્

દેવમભ્યર્ચ્ય પુણ્યાહં વાચયન્વૈષ્ણવં ગુરુઃ ।
સંસ્રાવ્ય મૂર્થ્નિ તત્તૈલં "વેદાહઽમિતિ મન્ત્રતઃ

હારિદ્રચૂર્ણૈસ્સંસ્નાપ્ય ચક્રાદીન્ સ્નાપયેત્તતઃ ।
તચ્છિષ્ટં ધારયન્ ભક્તસ્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અથ યાને સમારોપ્ય દેવં ચક્રાદિભિસ્સહ ।
ચૂર્ણોત્સવમિમં કૃત્વા તીર્થોત્સવમથાચરેત્

દેવખાતં યદિ ફવેત્તીર્થં તત્ર પ્રશસ્યતે ।
નદ્યાદિતીરે સંસ્થાપ્ય દેવીભ્યાં સહ વા વિના

ચક્રાદીન્ પૂર્વવત્ સ્થાપ્ય પ્રમુખે સ્થણ્ડિલં ચરેત્ ।
દ્રવ્યેણાપૂર્વ કલશાન્ ગાયત્રીમન્ત્રમુચ્ચરન્

મધ્યે સિદ્ધાર્થકં ન્યસ્ય પ્રાચ્યાં સ્યાદક્ષતોદકમ્ ।
દક્ષિણે ગન્ધતોયં સ્યાત્પશ્ચિમે તુ કુશોદકમ્

જપ્યોદકં ચોત્તરે સ્યાદ્વિદિશાસુ ચ મધ્યતઃ ।
ઉપસ્નાનાનિ વિન્યસ્ય ક્રમાત્તદધિપાન્ ગુરુઃ

આદિત્યાનપ્સરસશ્ચ કાશ્યપં ચ ગુરું તથા ।
ઋતૂંશ્ચ મરુતશ્ચૈવ મુનીં સ્તક્ષકમેવ ચ

મન્ત્રાન્વિદ્યાધરાંશ્ચૈવ ક્રમેણાવાહ્યચાર્ચયેત્ ।
"પૂતસ્તઽસ્યેતિ મન્ત્રેણ "ઇમા ઓષધયઽઇત્યપિ

"અભિ ત્વા શૂરઽ"ચત્વારિઽ"પૂતસ્તન્યેઽતિચક્રમાત્ ।
કલશૈઃ પઞ્ચભિસ્સ્નાપ્યતત્તદ્દ્રવ્યાન્તરે ક્રમાત્

"વારીશ્ચતસ્રઽઇત્યુક્ત્વા ચોપસ્નાનં સમાચરેત્ ।
શિષ્ટાભિઃ કલશાદ્ભિશ્ચ ચક્રાધીનભિષિચ્ય ચ

પ્રવિશ્ય તુ જલં તત્ર વરુણં ચાર્ચયેત્ક્રમાત્ ।
હસ્તાભ્યાં ચક્રમાદાય દેવં ભક્તૈસ્સમન્વિતઃ

આચાર્યઃ પ્રથમં તીર્થે ચક્રં સ્સૃષ્ટ્યાવગાહયેત્ ।
નાભિદઘ્નજલે તત્ર જલમધ્યે તુ સુસ્થિતઃ

ચક્રં દેવં હૃદિ સ્થાપ્ય હસ્તાભ્યાં ધારયન્ દૃઢમ્ ।
"યે તે શતંઽ સમુચ્ચાર્ય પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ

નિમજ્જયેત્તદા ચક્રં સર્વવાદ્યયુતં ગુરુઃ ।
જનાસ્સર્વે ચ તત્તીર્થે સ્નાત્વા વિગતકલ્મષાઃ

ભવેયુરશ્વમેધસ્ય ફલં ચ સમવાપ્નુયુઃ ।
તતસ્તીરે પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિષ્ટરે ચક્રમુત્તમે

કુર્યાદવભૃથસ્નાનં શુદ્ધસ્નાનોક્તમાર્ગતઃ ।
તતો વિસૃજ્ય વસ્ત્રાદીન્ દેવં ચાન્યૈર્વિભૂષ્ય ચ

તત્રૈવ નસસ્નાંભારાન્ સંભૃત્ય વિધિના ગુરુઃ ।
દેવીભ્યાં સહ દેવેશં સ્નાપયેત્પૂર્વવત્પ્રભુમ્

અલઙ્કૃત્ય વિશેષેણ કુર્યાદર્ઘ્યાન્તપૂજનમ્ ।
પશ્ચાદ્દેવં સમાદાય સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્

શાકુનં સૂક્તમુચ્ચાર્ય નીત્વા ગ્રામં પ્રદક્ષિણમ્ ।
દેવાલયં પ્રવિશ્યાથસ્થાપ્ય ચાસ્થાનમણ્ડપે

પાદ્યાદિભિસ્સમભ્યર્ચ્ય વેદાનધ્યાપયેત્ક્રમાત્ ।
મુહુઃપુષ્પાંજલિં દત્વાજીવસ્થાને નિવેશયેત્

ચક્રાદીનપિ ચાદાય તત્તત્થ્સાને નિવેશ્ય ચ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાતુ પ્રોક્ષણેઃ પ્રોક્ષણં ચરેત્

નિત્યપૂજં સમાપ્યૈવ હવિર્દદ્યાદ્વિશેષતઃ ।
યાગશાલાં સમાસાદ્ય હુત્વાગ્નિષુ ચ વૈષ્ણવમ્

કુંભસ્થાં શક્તિમાદાય ધ્રુવબેરે ઽવરોપયેત્ ।
અન્તહોમં ચ હુત્વાગ્નિં નિત્યકુણ્ડેપ્રણીય ચ

તદ્રાત્રૌ નિત્યહોમાન્તે બલિં દત્વા ચ પૂર્વવત્ ।
પશ્ચાચ્ચક્રં વિના દદ્યાદ્બલિં શુદ્ધાન્ન કલ્પિતમ્

પૂર્વોક્તેનૈવ માર્ગેણ સર્વત્ર બલિમાચરેત્ ।
ચૈત્યસ્થાને પ્રપાયાં તુ ઉત્યાને વૃક્ષમૂલકે

તટાકે નિર્ઝરે કૂપવાપીવલ્મીકપાર્શ્વકે ।
શ્મશાને ઽન્યત્ર દેવાગ્રે વીથ્યન્તેષુ ચ નિક્ષિપસેત્

પુનરાલયમાવિશ્ય સ્નાત્વા ચાપ્યગ્નિસન્નિધૌ ।
ધ્વજમૂલં સમાસાદ્ય સર્વવાદ્ય સમાયુતમ્

ધ્વચાવરોહણં કુર્યાદ્ધ્વજમત્રં સમુચ્ચરન્ ।
તદ્ધ્વજં તુ સમાદાય પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ વૈ

પરીત્ય મન્દિરં પશ્ચાત્પ્રવિશ્યાભ્યન્તરં પુનઃ ।
દેવસ્ય પાદમૂલે તુ ન્યસ્ય પુષ્પાઞ્જલિં દદેત્

ક્ષમામન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય દણ્ડવત્પ્રણમેદ્ભુવિ ।
ફલશ્રુતિઃ
એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્વા વિષ્ણોરુત્સવમાદરાત્

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સર્વાન્ કામાનવાપ્ય ચ ।
અન્તે વિમાનમારુહ્ય વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

પુષ્પયાગઃ અતઃપરં પ્રવક્ષ્યામિ પુષ્પયાગં સુખાવહમ્ ।
દ્વિતીયદિવસે તીર્થાત્પુષ્પયાગં સમાચરેત્

શાન્તિદં પુષ્ટિદં ચેતિ કામ્યદં ચ ત્રિધા ભવેત્ ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નાપરાહ્ણાઃ ક્રમાત્કાલાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ન્યૂનં વાપ્યધિકં ચૈતદ્દોષોપશમનાય વૈ ।
આસ્થાનમણ્ડપે વાથ સ્નપનાલય એવ વા

ચતુર્દિશં ચતુર્હસ્તં ગોપયેનોપલિપ્ય ચ ।
પઞ્ચવિંશત્પદં કૃત્વા ષટ્સૂત્રૈઃ પ્રાગુદ્ગગતૈઃ

મધ્યે નનપદે પદ્મં સાષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
રત્નધાન્યાદિકૈર્વાપિ તણ્ડુલૈર્વ્રીહિભિસ્તિલૈઃ

બહિસ્તેષુ પદેષ્વગ્રે વીશમેકત્ર પૂજયેત્ ।
દક્ષિણે ચક્રમભ્યર્ચ્ય પઙ્ક્તીશં પશ્ચિમે તથા

ઉદીચ્યાં શાન્તમભ્યર્ચ્ય શેષેષુ ચ પદેષુ વૈ ।
પૂજાદ્રવ્યાણિ સંભૃત્ય પ્રત્યેકં વિન્યસેદ્બુધઃ

દલેષ્વષ્ટસુ પદ્મસ્ય સુવર્ણશકલોપરિ ।
લોકપાલાન્ત્સમભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રોપરિ યથાદિશમ્

નિષ્કત્રયસુવર્ણેવ કલ્પિતે કર્ણિકોપરિ ।
આદિત્યમણ્ડલં તત્ર રાજતે ચન્દ્રમણ્ડલમ્

તસ્મિન્ સુવર્ણરૂપે તુ વહ્નિ મણ્ડલમર્ચયેત્ ।
વિષ્ટરં તત્ર સંસ્થાપ્ય તદન્તર્ગતપઙ્કજે

તત્ર દેવં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યાવદ્દિવસમુત્સવમ્ ।
તાવત્કૃત્વસ્સમભ્યર્છ્ય સપ્તવિંશતિવિગ્રહૈઃ

તત્ર પૂજાવસાનેતુ તત્તત્પુષ્પાઞ્જલિં દદેત્ ।
પઙ્કજં તુલસી બિલ્વં કરવીરમથોત્પલમ્

નન્દ્યાવર્તં ચ કુમુદમપામાર્ગં તથૈવ ચ ।
વિષ્ણુક્રાન્તં ચ દૂર્વાં ચક્રમાદેતાન્યનુક્રમાત્

એવં પુષ્પાજલિં દત્વા ઋત્વિજસ્સહતૈર્ગુરુઃ ।
નૃત્તૈર્ગેયૈશ્ચવાદ્યૈશ્ચ ચતુર્વેદસ્તવૈરપિ

પરાત્પરતરં પારં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં ગુરુમ્ ।
સર્વવેદાર્થસારં તં દ્વાદશાષ્યાક્ષરં તથા

જપન્તો વિષ્ણુગાયત્રીં શતમષ્ટોત્તરં તતઃ ।
દદ્યુઃ પુષ્પાઞ્જલિ ભક્ત્યા દેવદેવસ્ય પાદયોઃ

પઞ્ચાગ્નિષ્વથ વાગ્નીંસ્ત્રીન્ પૈણ્ડરીકમથાપિ વા ।
દેવસ્ય પરિતઃ કુર્યાદુત્તમાદિક્રમે ક્રમાત્

ઉત્તમે સભ્યકુણ્ડે તુ મધ્યે ત્વાહવનીયકે ।
હૌત્રપ્રશંસનં કુર્યાત્તદાલયગતાન્ત્સુરાન્

આવાહ્યાજ્યં નિરૂપ્યૈવ તત્ક્રમેણાહુતીર્યજેત્ ।
વૈષ્ણવં વિષ્ણુસૂક્તં ચ સમ્યગ્ઘુત્વા વિશેષત

તતશ્ચાહવનીયાગ્નૌ નૃસૂક્તં વૈષ્ણવં યજેત્ ।
દક્ષિણાગ્નૌ વિષ્ણુસૂક્તં શ્રીસૂક્તં ચ યજેત્ક્રમાત્

જુહુયાદ્ગાર્હપત્યાગ્નૌ ગાયત્રીં વૈષ્ણવીં(વં)તતઃ ।
આવસદ્ધ્યે તુ જુહુયાત્સૂક્તમેકાક્ષરાદિકમ્

આજ્યેન સમિધા તત્તદ્ધવિર્ભેદૈશ્ચ હૂયતામ્ ।
એતદુત્તમમુદ્દિષ્ટં મધ્યમં તુ પ્રવક્ષ્યતે

યથાલાભપ્રમાણેન પૂર્વોક્તાર્ધેન વા હરેઃ ।
પદ્મમણ્ડલદેવાનાં કારયેત્પ્રતિમાદિકમ્

તત્તદ્દિનાર્ચનાન્તે તુ શુદ્ધાન્નં વા નિવેદ્ય ચ ।
સર્વાર્ચાન્તે પઞ્ચહવિર્દદ્યાદિત્યાહ પૂર્વજઃ

ચતુર્વેદાદિઘોષં ચ ચતુર્દિક્ષુ પ્રકલ્પયેત્ ।
અબ્જહોમં ક્રમેણૈવ જુહુયાન્મન્ત્ર વિત્તમઃ

પુષ્પન્યાસક્રમેણૈવ સર્વવિદ્યેશ્વરાન્તકમ્ ।
અભ્યર્ચ્ય પ્રથમં પશ્ચાત્પષ્પયાગોક્ત પૂજનમ્

કૃત્વા યથાલાભહવિર્ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।
નિવેદ્ય મુખવાસાન્તે પરિવારબલિં ક્ષિપેત્

ઇત્યેવં મધ્યમે પ્રોક્તં પ્રવક્ષ્યામ્યધમે પુનઃ ।
વિના દિશાદિભિર્ભેદૈર્હેમૈશ્ચ પૃથગર્ચનૈઃ

મણ્ડલે દેવમારોપ્ય પૂજયિત્વા યધાવિધિ ।
હવીંષિ પઞ્ચ ચોક્તાનિ નિવેદ્ય ચ તતઃ પરમ્

દદ્યાત્પુષ્પાંજલિં મન્ત્રૈસ્સમસ્તદિવસોદિતૈઃ ।
જાન્વન્તં ચ તથોર્વન્તં કટ્યન્તં ચ સમર્ચયેત્

નાભ્યન્તં ચ સ્તનાન્તં ચ બાહ્યસ્તમિતિ ચક્રમાત્ ।
ગ્રીવાન્તં ચ લલાટાન્તં મૌલ્યસ્તમિતિ ચક્રમાત્

તત્તત્પૂજાવસાનેતુ હવિસ્સમ્યઙ્નિ વેદયેત્ ।
ઉત્સવાજ્ઞાતદોષાણાં પ્રાયશ્ચિત્તમિદં સ્મૃતમ્

અતસ્સર્વપ્રયત્નેન પુષ્પયાગં સમાચરેત્ ।
દ્વાદશારાધનમ્
કુર્યાદ્યથોક્તવિધિના દ્વાદશારાધનં તથા

દદ્યાદાચાર્યપૂર્વેભ્યો દક્ષિણાં વિધિવત્તતઃ ।
એકવિંશતિનિષ્કન્તુ દદ્યાદાચાર્યદક્ષિણામ્

પદાર્થિનાં ચ સર્વેષાં તદર્ધં સ્યાત્પૃથક્ પૃથક્ ।
ગોભૂમિભ્યાં વિશેષેણ દત્વાચાર્યં પ્રસાદયેત્

આચાર્યસ્સુપ્રસન્નાત્મા સર્વાગ્નિષુ યથાક્રમમ્ ।
અન્તહોમં સમાપ્યૈવ દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ

જીવસ્થાને પ્રતિષ્ઠાપ્ય દેવેશં સમ્યગર્ચયેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેચ્ચૈવ પ્રદદ્યાદ્ભૂરિદક્ષિણામ્

પુષ્પયાગોત્સવઃ પ્રોક્તો દેવદેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ।
શાન્તિકાદિવિધાને તુ કુર્યાદઙ્કુરપૂર્વકમ્

એવં યઃકુરુતે ભક્ત્યાપુષ્બયાગં હરેઃ પ્રિયમ્ ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્યૈવ સર્વૈશ્વર્યમવાપ્ય ચ

સર્વાન્ શત્રૂન્ વિજિત્વૈવ પ્રજાપશુસમન્વિતઃ ।
અન્તે વિમાનમારુહ્ય વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્