ભાવનાસારસંગ્રહ · અધ્યાય 1

અજ્ઞાન-તિમિરાન્ધસ્ય
જ્ઞાનાઞ્જન-શલાકયા
ચક્ષુર્ ઉન્મીલિતં યેન
તસ્મૈ શ્રી-ગુરવે નમઃ

સિંહ-સ્કન્ધં મધુર-મધુર-સ્મેર-ગણ્ડ-સ્થલાન્તં
દુર્વિજ્ઞેયોજ્જ્વલ-રસ-મયાશ્ચર્ય-નાના-વિકારમ્
વિભ્રત્ કાન્તિં વિકચ-કનકામ્ભોજ-ગર્ભાભિરામામ્
એકીભૂતમ્ વપુર્ અવતુ વો રાધયા માધવસ્ય

શોણ-સ્નિગ્ધાઙ્ગુલિ-દલ-કુલં જાત-રાગં પરાગૈઃ
શ્રી-રાધાયાઃ સ્તન-મુકુલયોઃ કુઙ્કુમ-ક્ષોદ-રૂપૈઃ
ભક્ત-શ્રદ્ધા-મધુ-નખ-મહઃ-પુઞ્જ-કિઞ્જલ્ક-જાલં
જઙ્ઘાનાલં ચરણ-કમલં પાતુ નઃ પૂતનારેઃ

ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ
ચરતઃ પરિભૂત-કાલ-જાલ-ભિયઃ
ભક્ત-મકરાન્ અશીલિત-
મુક્તિ-નદીકાન્ નમસ્યામિ

પ્રગે શ્રીવાસસ્ય દ્વિજ-કુલ-રવૈર્ નિષ્કુ અવરે
શ્રુતિ-ધ્વાન-પ્રખ્યૈઃ સપદિ ગત-નિદ્રં પુલકિતમ્
હરેઃ પાર્શ્વે રાધા-સ્થિતિમ્ અનુભવન્તં નયન-જૈર્
જલૈઃ સંસિક્તાઙ્ગં વર-કનક-ગૌરમ્ ભજ મનઃ

રાત્ર્યન્તે ત્રસ્ત-વૃન્દેરિત-બહુ-વિરવૈર્ બોધિતૌ કીર-શારી-
પદ્યૈર્ હૃદ્યૈર્ અહૃદ્યૈર્ અપિ સુખ-શયનાદ્ ઉત્થિતૌ તૌ સખીભિઃ
દૃષ્ટૌ હૃષ્ટૌ તદાત્વોદિત-રતિ-લલિતૌ કક્ખ ઈ-ગીઃ સશઙ્કૌ
રાધા-કૃષ્ણૌ સતૃષ્ણાવ્ અપિ નિજ-નિજ-ધામ્ન્ય્ આપ્ત-તલ્પૌ સ્મરામિ

પ્રતિસ્વ-સેવાવસર-પ્રબોધિતા-
સદાતનાભ્યાસ-જુષો ઽથ કિઙ્કરીઃ
નિદ્રૈવ રાત્ર્ય્ અન્તમ્ અવેત્ય તા જહૌ
સૈવ સ્વયં જાગરયાઞ્ ચકાર કિમ્?

ઉત્થાય તલ્પાચ્ ચકિતેક્ષણાઃ ક્ષણાન્
દુહાનયોર્ નાગર-ચક્રવર્તિનોઃ
સ્વાપં રહઃ-સ્વાપમ્ અભઙ્ગમ્ અઙ્ગના
આલક્ષ્ય તૂષ્ણીમ્ અધિશયમ્ આસત

પપ્રચ્છુર્ અન્યોન્યમ્ ઇમા મિમાનયા
રસં પરીહાસ-ભૃતં સજૃમ્ભયા
ગિરા ચિરાજ્ જાગર-મૂઢ-ઘૂર્ણન-
સ્વ-સ્વાક્ષિ-ભૃઙ્ગી-તતિ-લીઢ-વક્ષસઃ

નિશાન્ત-સેવોચિત-માલ્ય-વીટિકા-
કૃત્યાત્ત-ચિત્તા અથ કાચિદ્ આહ તાઃ
અનઙ્ગ-બદ્ધાઙ્ગ-યુવ-દ્વયોચ્છલત્-
સૌરભ્ય-સૌલભ્યવતી રસોચ્ચલા

જાનીત જાલાધ્વ-ગતાસ્ય-પદ્માઃ
સદ્માન્તરાલ્યઃ સ્વ-દૃશઃ પ્રહિત્ય
કાન્તૌ નિતાન્તાતનુ-લાસ્ય-ચુઞ્ચુ
ધિનોતિ સુપ્તિઃ પરિરભ્ય કીદૃક્?

ઇતસ્ તતો ન્યસ્ત-મણિ-પ્રદીપાન્-
અફુલ્લ-નીલોત્પલ-ચમ્પકાભાન્
વિધત્ત એતૌ સ્વ-મયૂખ-વૃન્દૈર્
અનાવૃતૈર્ મણ્ડન-માલ્ય-ચેલૈઃ

સ કૃષ્ણ-મેઘઃ સ્થિર-ચઞ્ચલાલી-
વૃતો ઽતિમાધુર્ય-રસૈર્ અમૂઃ કિમ્?
આસ્નાપયત્ સ્વાર્હણ-કૃત્ય-વૃત્તાઃ
પ્રત્યર્હણેનાદિત એવ ધિન્વન્

તામ્બૂલ-માલા-વિવિધાનુલેપૈર્
અઙ્ગાર-ધાન્યાગુરુવૈશ્ ચ ધૂપૈઃ
કાલોચિતૈસ્ તૈઃ પ્રતિપાદ્યમાનૈઃ
કતિ-ક્ષણાંસ્ તા ગમયાં બભૂવુઃ

પ્રભઞ્જનો રઞ્જયિતું નિકુઞ્જ-
રાજૌ વ્યરાજિષ્ટ મુદા તદાનીમ્
મન્યે પ્રબુધ્ય શ્લથ-દુર્બલાઙ્ગો
દ્રુતં પ્રયાતું ન-તરાં શશાક

યા વૃક્ષ-વલ્લ્યો વ્યકસંસ્ તદૈવ તાશ્
ચુમ્બંસ્ તદામોદ-ભરૈર્ દિશો દશ
પ્રસારિતૈઃ શ્વાસપથ-પ્રવેશિતૈર્
ભૃઙ્ગાવલીર્ જાગરયાઞ્ ચકાર સઃ

તદ્-ગુઞ્જિતૈ રઞ્જિત-સુસ્વરૈર્ ભૃશં
પ્રબુધ્ય વૃન્દાઽથ વિલોક્ય સર્વતઃ
સ્વનાથયોર્ જાગરણે પતત્રિણો
ન્યયુઙ્ક્ત કાલ-જ્ઞતયા રયાદ્ ઇયમ્

આસન્ યદ્-અર્થં પ્રથમં દ્વિજેન્દ્રાઃ
સેવા-સમુત્કણ્ઠ-ધિયો ઽપિ મૂકાઃ
વૃન્દા-નિદેશં તમ્ અવાપ્ય હર્ષાત્
ક્રીડા-નિકુઞ્જં પરિતશ્ ચુકૂજુઃ

અથાલિ-વૃન્દં મકરન્દ-લુબ્ધં
રતીશિતુર્ મઙ્ગલ-કમ્બુ-તુલ્યમ્
પ્રફુલ્લ-વલ્લી-ચય-મઞ્જુ-કુઞ્જે
જુગુઞ્જ તલ્પી-કૃત-કઞ્જ-પુઞ્જે

ઝઙ્કૃતિમ્ અઙ્ગી-કુરુતે
રતિ-મઙ્ગલ-ઝલ્લરીવ ગોવિન્દમ્
બોધયિતું મધુ-મત્તા
મધુપી-તતિર્ ઉદ્ભ આનન્દા

પિક-શ્રેણી મનોજસ્ય
વીણેવ વ્યક્ત-પઞ્ચમમ્
આલલાપ સ્વરં તારં
કુહૂર્ ઇતિ મુહુર્ મુહુઃ

રતિ-મધુર-વિપઞ્ચી-નાદ-ભઙ્ગીં દધાના
મદન-મદ-વિકૂજત્-કાન્ત-પાર્શ્વે નિષણ્ણા
મૃદુલ-મુકુલ-જાલાસ્વાદ-વિસ્પષ્ટ-કણ્ઠી
કલયતિ સહકારે કાકલીં કોકિલાલી

વિદ્રાવ્ય ગોપી-ધૃતિ-ધર્મચર્યા-
લજ્જા-મૃગીર્ માન-વૃકેષ્વ્ અમર્ષી
કપોત-ઘૂત્કાર-મિષેણ શઙ્કે
ગર્જત્ય્ અયં કામ-તરક્ષુ-રાજઃ

રાધા-ધૈર્ય-ધરાધરોદ્ધૃતિ-વિધૌ કેઽન્યે સમર્થા વિના
કૃષ્ણં કૃષ્ણ-સુમત્ત-કુઞ્જર-વશીકારેઽપ્ય્ અલં શૃઙ્ખલાઃ
અન્યાઃ કા વૃષભાનુ-જામ્ ઇહ વિના ધન્યામ્ અતીવાદૃતાઃ
કેકાઃ કિં સમુદીરયન્તિ શિખિનસ્ તૌ બોધયન્તઃ પ્રગે

હ્રસ્વ-દીર્ઘ-પ્લુતૈર્ યુક્તં
કુ-કૂકૂ-કૂ ઇતિ સ્વરમ્
કુક્કુટો ઽપ્ય્ અપ હત્ પ્રાતર્
વેદાભ્યાસી બટુર્ યથા

અથ પક્ષિણાં કલકલૈઃ પ્રબોધિતાવ્
અપિ તૌ મિથો ઽવિદિત-જાગરૌ તદા
નિબિડોપગૂહણ-વિભઙ્ગ-કાતરૌ
કપ એન મીલિત-દૃશાવતિષ્ઠતામ્

વૃન્દેઙ્ગિત-જ્ઞઃ સ વિચક્ષણઃ શુકઃ
શુકો યથા ભાગવતાર્થ-કોવિદઃ
દક્ષઃ પ્રબોધે જગતાં પ્રભોર્ અતિ-
પ્રેમાસ્પદત્વાનુપમઃ સમભ્યધાત્

જય સ્મરાશેષ-વિલાસ-વૈદુષી-
નિષ્ણાત-ગોપીજન-લોચનામૃત!
પ્રાણ-પ્રિયા-પ્રેમ-ધુની-મતઙ્ગજ!
સ્વ-માધુરી-પ્લાવિત-લોક-સંહતે

પ્રિયાધરાસ્વાદ-સુખે નિમજ્જસિ
પ્રબુધ્યસે નેત્ય્ ઉચિતં રસામ્બુધે!
રિરંસુતાયાં વિરિરંસુર્ એવ તે
કિઞ્ચાધુનેયં ક્ષણદા ક્ષણં દ્યતિ

જહીહિ નિદ્રાં શ્લથયોપગૂહનં
વ્રજં પ્રતિષ્ઠાસુરરં પ્રભો! ભવ
પ્રાતર્ બભૂવાનુસર સ્વ-ચાતુરીં
પ્રચ્છન્ન-કામત્વમ્ અથોરરી-કુરુ

જય વ્રજાનન્દન! નન્દ-ચેતઃ-
પયોધિ-પીયૂષ-મયૂખ! દેવ!
ગોષ્ઠેશ્વરી-પુણ્ય-લતા-પ્રસૂન!
પ્રયાહિ ગેહાય ધિનુ સ્વ-બન્ધૂન્

ગોકુલ-બન્ધો! જય રસ-સિન્ધો!
જાગૃહિ તલ્પં ત્યજ શશિ-કલ્પમ્
પ્રીત્ય્-અનુકૂલાં શ્રિત-ભુજ-મૂલાં
બોધય કાન્તાં રતિ-ભર-તાન્તામ્

ઉદયં પ્રજવાદયમ્ એત્ય્ અરુણસ્
તરુણી-નિચયે સહજાકરુણઃ
નિભૃતં નિલયં વ્રજનાથ! તતસ્
ત્વરિતો ઽ અ કલિન્દ-સુતા-ત અતઃ

શારી શુભા સાઽથ જગાદ સૂક્ષ્મ-ધીઃ
શારી યથા દેવન-સમ્મત-સ્થિતિઃ
જયેશ્વરિ! સ્વીય-વિલાસ-સૌભગ-
શ્રી-તર્ષિત-શ્રી-મુખ-મુખ્ય-યૌવતે

કમલ-મુખિ! વિલાસાયાસ-ગાઢાલસાઙ્ગી
સ્વપિષિ સખિ! નિશાન્તે યત્ તવાયં ન દોષઃ
દિગ્ ઇયમ્ અરુણિતૈન્દ્રી કિન્તુ પશ્યાવિર્ આસીત્
તવ સુખમ્ અસહિષ્ણુઃ સાધ્વિ! ચન્દ્રા-સખીવ

શેષેઽધુના યદ્-રતિ-વલ્લભાસ્ય-
રાજીવ-રાજન્ મધુ-પાન-મત્તા
અસામ્પ્રતં તત્ ખલુ સામ્પ્રતં તે
પ્રાતસ્ તતો જાગરયામ્ય્ અહં ત્વામ્

કૃષ્ણો ઽપ્ય્ અનિદ્રઃ પ્રિયયોપગૂઢઃ
કાન્તાઽપ્ય્ અનિદ્રાઽપ્ય્ અમુનોપગૂઢા
તલ્પાત્ પ્રભાતાકુલમ્ અપ્ય્ અનલ્પાન્
નોત્થાતુમ્ એતન્ મિથુનં શશાક

કૃષ્ણસ્ય જાનૂપરિ-યન્ત્રિત-સન્-નિતમ્બા
વક્ષઃ-સ્થલે ધૃત-કુચા વદનેઽર્પિતાસ્યા
કણ્ઠે નિવેશિત-ભુજાઽસ્ય ભુજોપધાના
કાન્તા ન હીઙ્ગતિ મનાગ્ અપિ લબ્ધ-બોધા

શ્રી-કૃષ્ણ-લીલા-રચનાસુ દક્ષસ્
તત્-પ્રેમ-જાનન્દ-વિફુલ્લ-પક્ષઃ
દક્ષાખ્ય આહ શ્રિત-કુઞ્જ-કક્ષઃ
શુકઃ સમધ્યાપિત-કીર-લક્ષઃ

એકં પ્રાચ્યામ્ અરુણ-કિરણાપા અલાયાં વિધત્તે
ચક્ષુઃ કાન્તે ત્વરિતમ્ અપરં દૂરગે ચક્રવાકી
શઙ્કાક્રાન્તાસ્ તરુ-કુહર-ગા મૂકતાં યાન્તિ ઘૂકાઃ
શઙ્કે ભાસ્વાન્ ઉદયમ્ ઉદગાત્ કૃષ્ણ! નિદ્રાં જહીહિ

જય જય ગુણ-સિન્ધો! પ્રેયસી-પ્રાણ-બન્ધો!
વ્રજ-સરસિ-જ-ભાનો! સત્-કલા-રત્ન-સાનો!
ઇહ હિ રજની-શેષે કિં મના નાથ! શેષે
સમયમ્ અવકલયાપીષ્યતે કુઞ્જ-સય્યા?

અયમ્ અપિ ચ શિખણ્ડી જાગરિત્વૈવ ખણ્ડી
કૃત-સુલલિત-કેકઃ કાલ-નિષ્ઠા-વિવેકઃ
પ્રમિલતિ તવ નિદ્રા-હાનયેઽધી-દરિદ્રાઃ
શિવ શિવ નિજ-સેવા-કાલમ્ ઉજ્ઝન્તિ કે વા?

વૃન્દા-વક્ત્રાદ્ અધિગત-વિદ્યા
સારી હારી-કૃત-બહુ-પદ્યા
રાધા-સ્નેહોચ્ચય-મધુ-મત્તા
તસ્યા નિદ્રાપનયન-યત્તા

નિદ્રાં જહીહિ વિજહીહિ નિકુઞ્જ-શય્યાં
વાસં પ્રયાહિ સખિ! નાલસતાં પ્રયાહિ
કાન્તં ચ બોધય ન બોધય લોક-લજ્જાં
કાલોચિતાં હિ કૃતિનઃ કૃતિમ્ ઉન્નયન્તિ

વ્રજ-પતિ-તનયાઙ્કાસઙ્ગતો વીત-શઙ્કા
વિધુ-મુખિ! કિમ્-ઉ શેષે નિર્ભરં રાત્રિ-શેષે?
પ્રમદ-મધુપ-પુઞ્જે મા પરં તિષ્ઠ કુઞ્જે
ન ગણયસિ વિગર્હાં કિં ગુરુણામ્ અનર્હામ્?

સુદતિ! કુમુદિનીનામ્ અઙ્કમ્ આસાદ્ય લીના
મદ-મધુકર-માલા કાલમ્ આસાદ્ય લોલા
સરતિ કમલિનીનાં રાજિમ્ એતામ્ અદીનાં
ભવતિ સમય એવ ગ્લાનિ-હર્ષાદિદેવઃ

વિયદ્-અતિલઘુ-તારં ત્વદ્-વપુઃ ક્ષુણ્ણ-હારં
વિગલિત-કુસુમાનાં વર્ષ્મ શેફાલિકાનામ્
ત્રિતયમ્ ઇદમ્ ઇદાનીમ્ એક-રૂપં તદાનીમ્
અપિ યદ્ અપિ તથાપિ ત્વદ્-વપુઃ શ્રીભિર્ આપિ

ત્રુ ઇત-પતિત-મુક્તા-હારવત્ તે વિયુક્તા
ભવદ્ ઉડુ-તતિર્ એષા સ્વલ્પ-માત્રાવશેષા
ચિર-શયનમ્ અવેક્ષ્યારુન્ધતી તે વિલક્ષ્યા
ભવદ્ ઇવ પરિવક્રે પશ્ય સપ્તર્ષિ-ચક્રે

ઇતિ કલ-વચનાનાં શારિકાણાં શુકાનાં
રુતમ્ અતિશય-રમ્યં શ્રોત્ર-પેયં નિશમ્ય
વિહિત-શયન-બાધા સા જજાગાર રાધા
પ્રથમમ્ અથ સ કૃષ્ણઃ સ્વાપ-લીલા-વિતૃષ્ણઃ

યુગપદ્ ઉભય-નિદ્રા-ભઙ્ગ-વિધ્વસ્ત-મુદ્રા
યુગપદ્ ઉભય-નેત્રાપાઙ્ગ-ભઙ્ગી વિચિત્રા
યુગપદ્ ઉભય-ઘૂર્ણા-જાત-સંક્લેશ-પૂર્ણા
ભવદ્ ઉભય-વિલોકાભાવતઃ પ્રાપ્ત-શોકા

કલ-ક્વણત્-કઙ્કઙ-નૂપુરં જબાદ્
અત્યુચ્છલદ્-ગાત્ર-યુગ-ચ્છવિ-ચ્છટામ્
વ્યસ્તાલકાગ્રાવલિ-વેષ્ટનોન્નમત્-
તા અઙ્ક-હાર-દ્યુતિ-દીપિતાનનમ્

સ્રસ્તાંશુકાન્વેષણ-સંભ્રમોદયાદ્
ઇતસ્-તતો ન્યસ્ત-કરાબ્જ-મઞ્જુલમ્
શય્યોત્થિતં કેલિ-વિલાસિનોસ્ તયોસ્
ત્રૈલોક્ય-લક્ષ્મીમ્ ઇવ સઞ્ચિકાય તમ્

ઘૂર્ણાલસાક્ષં શ્લથ-સર્વ-ગાત્રં
વિશ્રસ્ત-કેશં રસિક-દ્વયં તત્
ભુગ્નોપવેશં સ્ખલને કથં ચિદ્
અન્યોન્યમ્ આલમ્બનતાં પ્રપેદે

અન્યોન્ય-ગ્રથિતાઙ્ગુલી-કિસલયામ્ ઉન્નીય બાહુ-દ્વયીં
જૃમ્ભારમ્ભ-પુરઃસરં વિદધતી ગાત્રસ્ય સંમો અનમ્
મીલન્-નેત્રમ્ ઉરોજયોર્ નખ-પદ-વ્યાદાન-દીનાનના
ના-ના-નેતિ પુનર્ નખ-ક્ષત-ધિયા સા કૃષ્ણ-પાણી દધે

સઙ્ગોપાય પ આઞ્ચલેન તનુના નિઃસારિ-દન્તાવલી-
જ્યોત્સ્નાભિઃ સ્નપિતેન દક્ષિણ-કરાકૃષ્ટેન વક્ત્રામ્બુજમ્
લીલોલ્લાસિત-કન્ધરં મૃદુ-કલૈર્ વામાઙ્ગુલિ-ચ્છો ઇકા-
નિઃસ્વાનૈશ્ ચલ-કઙ્કણ-સ્વન-સખૈઃ શ્રી-રાધિકાઽજૃમ્ભત

અલસ-વલિતમ્ ઊર્ધ્વી-કૃત્ય મૂર્ધોપકણ્ઠે
વલયિતમ્ ઇદમ્ અન્યોન્યેન સંસક્ત-પાણિ
ત્રિક-વિચલન-ભઙ્ગિ-સઙ્ગિ મો આયિતાયાઃ
પરિધિર્ ઇવ મુખેન્દોર્ ભાતિ દોર્દ્વન્દ્વમ્ અસ્યાઃ

ઉત્થાયેશઃ સન્નિવિષ્ટો ઽથ તલ્પે
વ્યાજાન્ નિદ્રા-શાલિનીં મીલિતાક્ષીમ્
દોર્ભ્યાં કાન્તાં સ્વાઙ્કમ્ આનીય તાન્તાં
પશ્યત્ય્ અસ્યા માધુરીં સાધુરીતિ

ઘૂર્ણાયમાનેક્ષણ-ખઞ્જરી અં
લલા અ-લોલાલક-ભૃઙ્ગ-જાલમ્
મુખં પ્રભાતાબ્જ-નિભં પ્રિયાયાઃ
પપૌ દૃશેષત્-સ્મિતમ્ અચ્યુતો ઽસૌ

સંશ્લિષ્ટ-સર્વાઙ્ગુલિ-બાહુ-યુગ્મમ્
ઉન્મથ્ય દેહં પરિમો અયન્તીમ્
ઉદ્બુદ્ધ-જૃમ્ભા-સ્ફુટ-દન્ત-કાન્તિમ્
આલોક્ય કાન્તાં મુમુદે મુકુન્દઃ

તદૈવ જૃમ્ભોત્થ-રદાંશુ-જાલ-
માણિક્ય-દીપૈર્ નિરરાજયત્ કિમ્
સ-નિદ્રમ્ ઉન્મુદ્ર-દૃગન્ત-લક્ષ્મી-
રસ-જ્ઞયાન્યોન્ય-વિલિહ્યમાનમ્

સ્વીયાઙ્કોત્તાન-સુપ્તામ્ ઉષસિ મૃદુ મૃષા રોદનેષત્-સ્મિતાસ્યામ્
અર્ધોન્મુક્તાગ્ર-કેશાં વિમૃદિત-કુસુમ-સ્રગ્-ધરાં છિન્ન-હારામ્
ઉન્મીલ્યોન્મીલ્ય ઘૂર્ણાલસ-નયન-યુગં સ્વાનનાલોકનોત્કાં
કાન્તાં તાં કેલિ-તાન્તાં મુદમ્ અતુલતમામ્ આપ પશ્યન્ વ્રજેન્દુઃ

હેમાબ્જાઙ્ગ્યાઃ પ્રબલ-સુરતાયાસ-જાતાલસાયાઃ
કાન્તસ્યાઙ્કે નિહત-વપુષઃ સ્નિગ્ધ-તાપિઞ્છ-કાન્તેઃ
શમ્પાકમ્પા નવ-જલ-ધરે સ્થાસ્નુતાં ચેદ્ અધાસ્યત્
શ્રી-રાધાયાઃ સ્ફુટમ્ ઇહ તદા સામ્ય-કક્ષામ્ અવાપ્સ્યત્

સ્ફુરન્ મકર-કુણ્ડલં મધુર-મન્દ-હાસોદયં
મદાલસ-વિલોચનં કમલ-ગન્ધિ લોલાલકમ્
મુખં સ્વ-દશન-ક્ષતાઞ્જન-મલીમસૌષ્ઠં હરેઃ
સમીક્ષ્ય કમલેક્ષણા પુનર્ અભૂદ્ વિલાસોત્સુકા

પરસ્પરાલોકન-જાત-લજ્જા-
નિવૃત્ત-ચઞ્ચદ્-દર-કુઞ્ચિતાક્ષમ્
ઈષત્-સ્મિતં વીક્ષ્ય મુખં પ્રિયાયા
ઉદ્દીપ્ત-તૃષ્ણઃ પુનર્ આસ કૃષ્ણઃ

વામેન ચાધઃ શિર ઉન્નમય્ય
કરેણ તસ્યાશ્ ચિબુકં પરેણ
વિભુગ્ન-કણ્ઠઃ સ્મિત-શોભિ-ગણ્ડં
મુખં પ્રિયાયાઃ સ મુહુશ્ ચુચુમ્બ

કાન્તાધર-સ્પર્શ-સુખાબ્ધિ-મગ્ના
કરં ધુનાના દર-કુઞ્ચિતાક્ષી
મા મેતિ મન્દાક્ષર-સન્ન-કણ્ઠી
સખી-દૃશાં સા મુદમ્ આતતાન

રૂપામૃતં મે ત્રિ-જગદ્-વિલક્ષણં
નિઃસીમ-માધુર્યમ્ ઇદં ચ યૌવનમ્
અદ્યૈવ સાફલ્યમ્ અવાપ સર્વથા
પ્રેયાનુપાભુઙ્ક્તતમાં મુદા યતઃ

સૈવં વિચિન્ત્ય ક્ષણમ્ આહ કાન્તં
તદ્-અક્ષિ-પીતાખિલ-માધુરીકા
સ્વાન્તર્ મુદાત્યર્થ-લસદ્-દૃગન્ત-
લક્ષ્મી-વિહારાયતનાસ્ય-પદ્મમ્

ભો ભો વિલાસિન્ન્ અવધેહિ યત્ ત્વયા
વિસ્રસ્ત-વેશાભરણાસ્મ્ય્ અહં કૃતા
યાવન્ મદ્-આલ્યો ઽનુસરન્તિ નોષસિ
દ્રુતં સમાધિત્સસિ તન્ ન કિં પુનઃ

સ્વ-ચાતુરીં સાધય માં પ્રસાધય
પ્રસાદયાનઙ્ગમ્ અભીષ્ટ-દૈવતમ્
યો ઽસ્મન્ મનો-મન્દિર-વર્ત્ય્ અયં ત્વયા
બહિષ્-કૃતો લક્ષ્મભિર્ એભિર્ એવ યત્

સત્યં બ્રવીષ્ય્ અઙ્ગ-જમ્ ઇષ્ટ-દેવં
ત્વદ્-અઙ્ગ-પીઠે પ્રકટી-ભવન્તમ્
યજામિ ભૂષામ્બર-ગન્ધ-પુષ્પં
સ્રક્-ચન્દનાદ્યૈર્ ઇતિ તાં સ ઊચે

ઇત્થમ્ ઈશ્વર્યા વાક્યં હિ
શ્રુત્વા સેવન-પેશલા
તદ્-ઉપયોગિ-વસ્તૂનિ
સમર્પયિતુમ્ ઉત્સુકા

દ્વારં સમુન્મુચ્ય મનાગ્ અનારવં
શનૈઃ પદ-ન્યાસ-વિશેષ-મઞ્જુલા
નિર્ણીત તજ્-જાગરણાથ કિઙ્કરી-
તતિર્ વિશઙ્કા પ્રવિવેશ વેશ્મ સા

ઇતસ્ તતો ન્યસ્ત-મણિ-પ્રદીપાન્
અફુલ્લ-નીલોત્પલ-ચમ્પકાભાન્
વિધત્ત એતૌ સ્વ-મયૂખ-વૃન્દૈર્
અનાવૃતૈર્ મણ્ડન-માલ્ય-ચેલૈઃ

મિથો દશન-વિક્ષતાધર-પુ ઔ વિલાસાલસૌ
નખાઙ્કિત-કલેવરૌ ગલિત-પત્ર-લેખાશ્રિયૌ
શ્લથામ્બર-સુકુન્તલૌ ત્રુ ઇત-હાર-પુષ્પ-સ્રજૌ
મુહુર્ મુમુદિરે પુરઃ સમભિલક્ષ્ય તાઃ સ્વ-પ્રિયૌ

અથામુના કઙ્કતિકાં શનૈઃ શનૈર્
વિકર્ષતા ભાનુમતી-કરાર્પિતામ્
કચાવલી સંસ્ત્રિયતે સ્મ માલતી-
માલોત-વેણી-રચના-પટીયસા

કસ્તૂરિકા-ચન્દન-કુઙ્કુમ-દ્રવૈઃ
સમ્ભાવિતૈસ્ તામ્ અનુરાગલેખયા
ચકાર માલાઞ્ચિત-ચારુ-ચિત્રકાં
સ ચિત્ર-ચુઞ્ચુર્ ધૃત-નવ્ય-વર્તિકઃ

તા અઙ્ક-યુગ્મેન લવઙ્ગ-મઞ્જરી-
સમ્પાદિતાપૂર્વ-રુચા સ ચારુણી
આનર્ચ તસ્યાઃ શ્રવણે નવાઞ્જને-
નાનઞ્જ-કઞ્જ-પ્રતિમ્ એતદ્ અક્ષિની

દધાર હારં રુચિ-મઞ્જરીલિતં
યદા તદોચે પ્રિયયા મદોદ્ધુરમ્
યા ખણ્ડિતા ચન્દન-કઞ્ચુલી ત્વયા
વક્ષોજયોસ્ તાં ન કુતશ્ ચિકીર્ષસિ?

આલેખ્ય-કર્મણ્ય્ અતિગર્વ-ધારિણીસ્
તાસ્ તા વિશાખા-પ્રભૃતીર્ ભવત્ સખીઃ
વિસ્માપયામ્ય્ અદ્ય કુચ-દ્વયે કૃતૈશ્
ચિત્રૈર્ વિચિત્રૈર્ ઇતિ તાં જગાદ સઃ

પ્રસાધનાર્થ-પ્રતિપાદનોન્મુખ-
શ્રી-રૂપ-લીલા-રતિ-મઞ્જરી-મુખઃ
સ્તન-દ્વયં તુલિકયાઙ્કયન્ હરિ
પઞ્ચેષુ-પઞ્ચેષુ-શરવ્યતામ્ અગાત્

પાણિશ્ ચ કમ્પે યદિ વક્ર-રેખં
ચિત્રં વિલુમ્પન્ન્ ઉરસા મુહુઃ સઃ
મન્યે સ્મરાગ્નિં ધમતિ સ્મ તસ્યા
ધૃતીન્ધનં દગ્ધુ-મના વિદગ્ધઃ

કામસ્ તમ્ અવકલ્પમ્ અનલ્પ-વૈભવૈઃ
સદ્યો વિધાયાનિયત-સ્થલ-સ્થિતમ્
વિમૃજ્ય સંસૃજ્ય વિખણ્ડ્ય ખણ્ડશસ્
તેનૈવ સોલ્લાસમ્ ઉભાવ્ અભૂષયત્

દાસ્યશ્ ચ તાઃ ફુલ્લ-દૃશાં કૃતાર્થતાં
મૂર્તાં ચિરાયાભિલષન્ત્ય એવ તામ્
પુના રિરંસૂ સમવેત્ય તૌ તતો
મિષેણ સર્વા નિરગૂહિ કેનચિત્

પુનર્ અપિ ઘન-ઘૂર્ણ શ્રી-મુખ-દ્વન્દ્વ-યોગાદ્
અચટુલ-ભુજવલ્લી-વેષ્ટનેનેષ્ટભાસૌ
ક્ષણમ્ અપિ દર-સુપ્ત્યા શં ભજાવેત્ય તસ્ તાવ્
અનૃજુ-કુસુમ-તલ્પે સ્રસ્ત-ગાત્રાવ્ અભૂતામ્

વિરહ-વિકલયા તચ્ છય્યયા દૂનયા કિં
કથમ્ અપિ દર-લબ્ધાશ્લેષયા નિદ્રયા વા
ઉષસિ ન ચ વિહાતું હન્ત શક્તૌ ખગાસ્ તૌ
તદ્ અપિ વિદધુરાભ્યાં વિપ્ર-યુક્તૌ સ્વનન્તઃ

અગણિત-કુલ-નિષ્ઠા મા નિકુઞ્જે શયિષ્ઠાઃ
પરિહર સુરત-ઘ્નં સ્વાપમ્ ઉદ્ગચ્છ શીઘ્રમ્
સમજનિ સવિશેષઃ પશ્ય દોષાવશેષઃ
કુરુ ન ગત-સમાધાં બન્ધુ-વર્ગસ્ય બાધામ્

ઇયમ્ અજનિ દિગૈન્દ્રી દૃશ્યતાં દેવિ! સાન્દ્રી-
ભવદ્ અરુણિમ-ધારા ત્વત્-પાદાબ્જાનુકારા
ઇયમ્ અપિ ચ વરાકી સત્વરા ચક્રવાકી
પરિમિલિત રથાઙ્ગે જાત-વિચ્છેદ-ભઙ્ગે

અપિ તવ મુખ-શોભામ્ આપ્તુ-કામો ઽતિલોભાદ્
અપરિકલિત-કામઃ સ્વં વપુસ્ ત્યક્તુ-કામઃ
ચરમ-શિખરિ-શૃઙ્ગં પ્રાપ્ય પશ્યૈવ તુઙ્ગં
વ્રજતિ શશધરો ઽસ્તં વારયેદ્ અદ્ય કસ્ તમ્

સુમુખિ! નયન-મુદ્રાં મુઞ્ચ નિર્ધૂય નિદ્રાં
કલય વદન-માસાં વિદ્યુદ્ ઉદ્દ્યોત-ભાસામ્
રતિ-વિગલિત-ભૂષાં વ્યસ્ત-પર્યસ્ત-વેષાં
વિલુલિત-તનુમ્ એતાસ્ ત્વાં ભજન્તાં સમેતાઃ

નિજ-કર-પરિપુષ્ટા પશ્ય સેયં પ્રવિષ્ટા
શશિ-મુખિ! લલિતાઙ્ગી સન્નિધૌ તે કુરઙ્ગી
કુરુ સ-કૃપમ્ અપાઙ્ગે કિઞ્ચિદ્ અઞ્ચત્-તરઙ્ગે
ભવતુ બત કૃતાર્થા પ્રીતયે તે સમર્થા

નવ-કિશલય-બુદ્ધ્યા જાતિતો ઽન્તર્ વિશુદ્ધ્યા-
રુણ-પદ-કમલં તે સ્વાદિતું કૃષ્ણ-કાન્તે!
ત્વરિતમ્ ઉપસરન્તી ત્વત્-સખીનાં વહન્તી
કર-સરસિજ-ઘાતં યા વિધત્તે પ્રયાતમ્

શશિ-મુખિ! તવ ફેલા-માત્ર-ભોગે સખેલા
તવ પદ-જલ-પાનામોદ-માત્રાવધાના
અપિ ભવદ્ અવલોકાભાવ-સઞ્જાત-શોકા
તવ મુખ-શશિ-બિમ્બાલોક-માત્રાવલમ્બા

હરિર્ અતિકુતુકી તે નેત્ર-યુગ્મં મિમીતે
નયન-યુગમ્ અમાય-પ્રેમ યસ્યાઃ પ્રમાય
કિમ્ અપિ વિમલ-મુક્તા-માલયા ચારુ-વક્તા
નિયતમ્ ઉપમિમાનઃ સંશયં નિર્ધુનાનઃ

ઇતિ નિગદિતવત્યઃ શારિકાઃ પ્રેમવત્યઃ
સુખદ-પદ-પદાર્થાં વાચમ્ ઉત્થાપનાર્થામ્
યદિ કિમ્ અપિ વિરેમુઃ પત્રિણસ્ તં પ્રણેમુઃ
સમુપસૃત-નિકુઞ્જાઃ પ્રાપ્ત-સમ્મોદ-પુઞ્જાઃ

અથ શયન-સતૃષ્ણં બોધયામાસ કૃષ્ણં
વિતતિર્ અપિ શુકાનાં કૃષ્ણ-હર્ષોત્સુકાનામ્
શ્રવણ-સુખદ-સૌમ્યૈઃ સ્નિગ્ધ-શબ્દાર્થ-રમ્યૈઃ
સરસતરમ્ અનલ્પૈઃ કૂજિતૈઃ સીધુ-કલ્પૈઃ

પ્રણય-રસ-ગભીરાશ્ ચારુ-શબ્દાર્થ-ધીરાઃ
કલ-સુમધુર-કણ્ઠાઃ પ્રેમ-જલ્પેષ્વ્ અકુણ્ઠાઃ
સતિ સમય-વિવેકે બોધયાં ચક્રુર્ એકે
ન ખલુ બત વિદગ્ધાઃ કાર્ય-કાલે વિમુગ્ધાઃ

સુભગ! રજનિ-શેષે સ્વાપ-ગેહે સુશેષે
ત્વમ્ ઇતિ હિ જનની તે સંશયં સ્વં ધુનીતે
સમયમ્ અથ વિદિત્વા જાગરાર્થં ત્વરિત્વા
સ્વયમ્ ઇયમ્ ઉપગન્ત્રી સ્નેહ એવાત્ર મન્ત્રી

ત્વમ્ અસિ સમય-વેત્તા સર્વ-દુઃખૈક-ભેત્તા
ભવસિ ભુવન-બન્ધુઃ સદ્-ગુણ-ગ્રામ-સિન્ધુઃ
વ્રતતિ-ભવન-તલ્પં મૂર્તિમન્-મોદ-કલ્પં
યદ્ અપિ તદ્ અપિ મુઞ્ચ સ્વસ્તિ તેઽસ્માદ્ ઉદઞ્ચ

મદ-મધુપ-યુવાનઃ પ્રાપ્ત-દોષાવસાનઃ
ચ્યુત-કુસુમ-વનાન્તઃ સ્વાપમ્ ઉદ્યાતવન્તઃ
દધતિ કતિપયથ્યાં કેલિમ્ અમ્ભોજ-વીથ્યાં
સતિ સમય-વિવેકે કે વિમુહ્યન્તિ લોકે?

ક્વચન મુખ-વિષાદઃ ક્વાપિ હાસ-પ્રસાદઃ
ક્વ ચ દયિત-વિયોગઃ ક્વાપિ કાન્તસ્ય યોગઃ
કુમુદ-કમલ-વીથ્યોર્ વૈસદૃશ્યેઽતિતથ્યે
ભવતિ કિમ્-ઉ ન કાલઃ ક્ષોભ-શોભા-વિશાલઃ

જય સુભગ! નમસ્ તે શ્રૂયતાં સત્વરસ્ તે
ચિર-શયન-સપીડઃ કૌત્ય્ અયં તામ્ર-ચૂડઃ
ઉપનત-નિજ-સેવા-કાલ-સમ્મોદ-પીવા
નહિ સમય-વિદગ્ધઃ કાર્ય-કાલે વિમુગ્ધઃ

અથ પ્રબુધ્યૈવ વિધૂય પક્ષાન્
ગ્રીવાઃ સમુન્નીય ચુકૂજુર્ ઉચ્ચૈઃ
યત્ કુક્કુટાઃ પઞ્ચ-ષ-વારમ્ આદૌ
રાધા જજાગાર તદાપ્ત-બાધા

કૃષ્ણાણ્ગ-સંશ્લેષ-વિશેષ-વાધિનસ્
તાન્ એવ મત્વેતિ શશાપ સા રુષા
અરે! પરેતાશુ પરેત-રા પુરં
તત્રૈવ કિં કૂજત નો પદાયુધાઃ?

વિશ્લિષ્ય કિઞ્ચિત્ પ્રિય-વક્ષસઃ સા
તૂષ્ણીં સ્થિતાંસ્ તાન્ ઉપલભ્ય સદ્યઃ
સંશ્લિષ્ય કાન્તં દર-નિદ્રયૈવ
નિષેવ્યમાણા પુનર્ અપ્ય્ અરાજીત્

જાલાદ્ અથો દૃક્-સફરી તદ્-આલયો
લાવણ્ય-વન્યા ભૃશમ્ અન્વશીલયન્
ક્રીણન્તિ યાઃ પ્રાણ-પરાર્દ્ધ-કોટિભિસ્
તયોઃ પ્રમોદોત્થ-રુચિ-ચ્છટા-કણમ્

ઊચે વિશાખા કલયાલિ! કાન્તૌ
નિરંશુકાવ્ અંશુક-પુઞ્જ-મઞ્જૂ
વિહારિણાવ્ અપ્ય્ અતિહારિણૌ સ્વૈર્
અઙ્ગૈર્ અનઙ્ગૈર્ અલસૌ લસન્તૌ

અનઙ્ગદૌ કેલિ-વશાદ્ અનઙ્ગદૌ
નિરઞ્જનૌ હન્ત મિથો નિરઞ્જનૌ
વિસ્રસ્ત-રાગાધરતાભિલક્ષિતૌ
વિપ્રસ્તરાગાધરતાભિલક્ષિતૌ

અથાવભાષે લલિતાઽવધાર્યતાં
જયઃ સ્મરાજૌ કતરાશ્રિતો દ્વયોઃ
બભૂવ દષ્ટાધરયોઃ કચ-ગ્રહ-
વ્યાક્ષિપ્ત-મૂર્ધ્નોર્ નખર-ક્ષતોરસોઃ

હૃદો ઽનુરાગં કુચ-કુઙ્કુમ-ચ્છલાન્-
ન્યધત્ત રાધાચ્યુત-પાદ-પદ્મયોઃ
યાવદ્ રવારક્ત-તરાલકો દધૌ
મૂર્ધ્નૈવ સો ઽસ્યાઃ પદયોસ્ તમ્ ઉજ્જ્વલમ્

ઇત્થં ક્ષણં તાવદ્ અલક્ષિતાઙ્ગ્યો
નીચૈઃ સ્વરં તાવ્ અનુવર્ણયન્ત્યઃ
ભાગ્યં સ્વમ્ એવાતિસભાજયન્ત્યો
મમજ્જુર્ આનન્દ-મહોદધૌ તાઃ

તતઃ પુનસ્ તાન્ અથ ઇ ઇભાદી-
નૂત્કૂજતઃ પ્રાહ વિધૂત-તન્દ્રા
હંહો! ક્ષમધ્વં શયિતું ક્ષણં મે
દત્તેતિ સા મો અયદ્ અઙ્ગમ્ ઈષત્

કાદમ્બ-કારણ્ડવ-હંસ-સારસાઃ
કપોત-શારી-શુક-કેકિ-કોકિલાઃ
જગુઃ કલં કેલિવની-જલ-સ્થલ-
પ્રચારિણઃ કૃષ્ણ-કથામૃતોપમમ્

પ્રબુદ્ધ્ય કાન્તૌ યુગપદ્ યથા રુજં
વિશ્લેષજામ્ ઊહતુર્ અઙ્ગ-મો અનાત્
ચામ્પેય-નીલાબ્જ-ધનુસ્ ત્વિષૌ તથા
સાન્દ્રોપગૂહેન મુદં ચ વક્ષસોઃ

અથાસ્યા વયસ્યાઃ પ્રમોદાત્ સ્મિતાસ્યાઃ
સખીં તાં હસન્ત્યો મિથઃ પ્રેરયન્ત્યઃ
સશઙ્કાઃ સમન્તાત્ પ્રભાતાદ્ દુરન્તાત્
પ્રવિષ્ટા નિકુઞ્જં સશબ્દાલિ-પુઞ્જમ્

અભિલક્ષ્ય સખીર્ વિહસદ્- વદનાઃ
સવિધોપગતા વિચલન્-નયનાઃ
દયિતાય મુદં દ્વિગુણં દદતી
દયિતોરુયુગાદ્ ઉદતિષ્ઠ-દિયમ્

ત્વરોત્થિતા સમ્ભ્રમ-સંગૃહીત-
પીતોત્તરીયેણ વપુઃ પિધાય
પાર્શ્વે પ્રિયસ્યોપવિવેશ રાધા
સલજ્જમ્ આસાં મુખમ્ ઈક્ષમાણા

અથાનુરક્તાલ્ય્ અનુમોદનાઞ્ચિતા
મુદા તયોર્ ઐધત રૂપ-મઞ્જરી
સૈવ સ્વયં કેલિ-વિલાસિનોર્ દ્વયોસ્
તદાત્વ-રમ્યાપચિતૌ પટીયસી

પૃષ્ઠોપધાનં નિદધે કયાચન
પ્યધાદ્ અથાન્યા મૃદુલાંશુકેન તૌ
પીયૂષ-વ ય્-આર્પિતયાસ્યયોઃ પરા
નિરસ્ય ઘૂર્ણાં વિકસદ્ દૃશૌ વ્યધાત્

કાચિત્ પ્રસૂનામ્બુ-દરાર્દ્ર-વાસસા
વ્યત્યસ્ત-રાગાઞ્જન-યાવકાદિકમ્
મૃષ્ટ્વા પ્રતિસ્વેક્ષણ-સિદ્ધયે તયોર્
મુખ-દ્વયં દર્પણતાં નિનાય કિમ્

તામ્બૂલ-વી ઈર્ નિદધે પરાસ્મિન્ન્
એકા પ ઇમ્ના મણિ-દીપ-પાલ્યા
તન્-મઙ્ગલારાત્રિકમ્ આશુ ચક્રે
નીરાજયન્ત્ય્ એવ નિજાસુ-લક્ષૈઃ

મધ્યેઽચ્યુતાઙ્ગ-ઘન-કુઙ્કુમ-પઙ્ક-દિગ્ધં
રાધાઙ્ઘ્રિ-યાવક-વિચિત્રિત-પાર્શ્વ-યુગ્મમ્
સિન્દૂર-ચન્દન-કણાઞ્જન-બિન્દુ-ચિત્રં
તલ્પં તયોર્ દિશતિ કેલિ-વિશેષમ્ આભ્યઃ

પ્રમ્લિષ્ટ-પુષ્પોચ્ચય-સન્નિવેશાં
તામ્બૂલ-રાગાઞ્જન-ચિત્રિતાઙ્ગીમ્
વ્યક્તીભવત્-કાન્ત-વિલાસ-ચિહ્નાં
શય્યામ્ અપશ્યન્ સ્વસખીમ્ ઇવાલ્યઃ

ક્વચન ઘુસૃણ-પઙ્કઃ ક્વાપિ સિન્દૂરજો ઽઙ્કઃ
ક્ષત-વિરહ-વિપક્ષ-પ્રસ્નુતાસૃક્-સપક્ષઃ
ક્વચન કુસુમ-દામ-ચ્છિન્ન-કોદણ્ડ-ધામ
ક્વ ચ વિલુલિત-હારશ્ છિન્ન-મૌર્વી-પ્રકારઃ

ક્વચન મૃગમદાઙ્કાઃ કુત્રચિત્ કજ્જલાઙ્કાઃ
સ્મર-નરપતિ-દન્તિ-ચ્છેદ-કલ્પાઃ સ્ફુરન્તિ
સ હિ રતિરણ-રઙ્ગઃ કૌતુકોદ્યત્-તરઙ્ગઃ
સમજનિ સુમુખીનામ્ આગતાનાં સખીનામ્

વક્ષઃ સ્વં દર્શયંસ્ તાભ્યો
દૃગ્ ભઙ્ગ્યોવાચ તા હરિઃ
દિદૃક્ષુઃ સ્વપ્રિયા-વક્ત્ર-
ભાવ-શાબલ્ય-માધુરીમ્
વિધું પ્રયાસ્યન્તમ્ અવેક્ષ્ય કાન્તં
વિશ્લેષ-ભીતોષસિ પશ્યતાલ્યઃ
દિદૃક્ષયેવામ્બર-ચિત્ર-પ યાં
રાધેન્દુલેખા-શતમ્ આલિલેખ

ઇતિ નિગદતિ કૃષ્ણે વીક્ષ્ય સાગ્રે વયસ્યાઃ
પ્રહસિત-વદનાસ્ તાઃ સઙ્કુચલ્ લોલ-નેત્રા
વિકસદ્ અમલ-ગણ્ડં દોલિતારેચિત-ભ્રૂઃ
પ્રિયમ્ અનૃજુ-કટાક્ષૈઃ પશ્યતિ સ્મ ઘ્નતીવ

હેલોલ્લાસાદર-મુકુલિતા વાસ્પ-સાન્દ્રારુણાન્તા
લજ્જા-શઙ્કા-ચપલ-ચકિતા ભઙ્ગુરેર્ષ્યાભરેણ
સ્મેર-સ્મેરા દયિત-વદનાલોકનોત્ફુલ્લ-તારા
રાધા-દૃષ્ટિર્ દયિત-નયનાનન્દમ્ ઉચ્ચૈર્ વ્યતાનીત્

ઇત્થં મિથઃ પ્રેમ-સુખાબ્ધિ-મગ્નયોઃ
પ્રગેતનીં વિભ્રમ-માધુરીં તયોઃ
નિપીય સખ્યઃ પ્રમદોન્મદાસ્ તદા
તદાત્વ-યોગ્યાચરણં વિસસ્મરુઃ

વિલોક્ય લીલામૃત-સિન્ધુ-મગ્નૌ
તૌ તાઃ સખીશ્ ચ પ્રણયોન્મદાન્ધાઃ
વૃન્દા પ્રભાતોદય-જાત-શઙ્કા
નિજેઙ્ગિત-જ્ઞાં નિદિદેશ સારીમ્

ગુરુ-લજ્જા-ભર્તૃ-ભીતિ-
લોક-હાસ-નિવારિકા
શુભાખ્યા સારિકા પ્રાહ
રાધિકા-બોધ-સાધિકા

આગન્તા ગ્રાહયિત્વા તવ પતિર્ અધુના ગોષ્ઠતઃ ક્ષીર-ભારાન્
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ રાધે તદ્ ઇહ કુરુ ગૃહે મઙ્ગલાં વાસ્તુ-પૂજામ
ઇત્થં યાવદ્ ધવામ્બા તવ નહિ શયનાદ્ ઉત્થિતા વાવદીતિ
તાવચ્ છય્યા-નિકેતં વ્રજ સખિ નિભૃતં કુઞ્જતઃ કઞ્જ-નેત્રે!!

શઙ્કા-પઙ્કા-કલિત-હૃદયા શઙ્કતેઽસ્યા ધવામ્બા
છિદ્રાન્વેષી પતિર્ અતિક ઉઃ સાર્થનામાભિમન્યુઃ
રુષ્ટાભીક્ષ્ણં પરિવદતિ સા હા નનન્દાપિ મન્દા
પ્રાતર્-જાતં તદ્ અપિ સરલાં કૃષ્ણ નૈનાં જહાસિ

સારી-વચો-મન્દર-શૈલ-પાત-
સંક્ષુબ્ધ-હૃદ્-દુગ્ધ-પયોધિર્ એષા
અથોદ્ભ્રમન્ નેત્ર-નવીન-મીના
વિયોગ-દીના શયનાદ્ ઉદસ્થાત્

કૃષ્ણો ઽપિ કાન્તં વૃષભાનુ-જાયાઃ
પશ્યન્ મુખં ભીતિ-વિલોલ-નેત્રમ્
નીલં સુચીનં દયિતા-નિચોલં
ગૃહ્ણન્ સ્વતલ્પાત્ ત્વરયોદતિષ્ઠત્

પરિવર્તિત-સંવ્યાનૌ
મિથસ્ તાવ્ અથ શઙ્કિતૌ
પરસ્પર-કરાલમ્બૌ
નિરગાતાં નિકુઞ્જતઃ

રાધા-પાણિં સવ્યેઽસવ્યે
પાણૌ બિભ્રદ્ વેણું કૃષ્ણઃ
રેજે કુઞ્જાન્ નિર્યન્ યદ્વદ્
વિદ્યુન્-માલાશ્લિષ્ટામ્ભોદઃ

હૈમં ભૃઙ્ગારમ્ એકા વ્યજનમ્ અથ પરા સ્વર્ણ-દણ્ડં દધાના
કાપ્ય્ આદર્શં સુદર્શં ઘુસૃણ-મલયજાઽમત્રમ્ અન્યા વિચિત્રમ્
કાચિત્ તામ્બૂલ-પાત્રં મણિ-ચિતમ્ અપરા સારિકાં પઞ્જરસ્થામ્
ઇત્થં સખ્યઃ કિયત્ યાઃ પ્રમુદિત-હૃદયા નિર્યયુઃ કુઞ્જ-ગેહાત્

માહેન્દ્ર-કાન્ત-ચ્છદનં સકાઞ્ચનં
દાન્તં સસિન્દૂર-સમુદ્ગકં પરા
આપન્ન-સત્વા-કુચ-કુ મલોપમં
કુઞ્જાદ્ ગૃહીત્વા નિરગાન્ મૃદુ-સ્મિતા

આશ્લેષ-સઞ્છિન્ન-ગુણાત્ પરિચ્યુતં
હારાલ્ લસન્-મૌક્તિક-સઞ્ચયં મુદા
વિચિત્ય કાચિત્ સ્વપ આઞ્ચલે દૃઢં
નિબધ્નતી કુઞ્જ-ગૃહાદ્ વિનિર્યયૌ

તા અઙ્કં કેલિ-વિભ્રષ્ટં
તલ્પાદ્ આદાય સત્વરા
નિર્ગત્ય સ્વેશ્વરી-કર્ણે
યુયોજ રતિ-મઞ્જરી

તલ્પ-પ્રાન્તાદ્ ઉપાદાય
કઞ્ચુલીં રૂપ-મઞ્જરી
પ્રિયનર્મ-સખી સખ્યૈ
નિર્ગત્ય નિભૃતં દદૌ

પતદ્ગ્રાહમ્ ઉપાદાય
દાસિકા ગુણ-મઞ્જરી
તામ્બૂલં ચર્વિતં તાભ્યો
વિભજન્તી બહિર્ યયૌ

મઞ્જુલાલી તયોર્ અઙ્ગાચ્
ચ્યુત-માલ્યાનુલેપનમ્
તલ્પાદ્ આદાય સર્વાભ્યઃ
પ્રયચ્છન્તી વિનિર્ગતા

વિલોક્યાગ્રે મેઘામ્બર-વૃત-શરીરં પ્રિયતમં
વયસ્યાં તાં પીતામ્બર-પરિવૃતાઙ્ગીં પ્રમુદિતામ્
હસન્ત્યસ્ તાઃ સખ્યઃ કર-પિહિત-મુખ્યઃ પ્રતિદિશં
દિશન્ત્યશ્ ચાન્યોન્યં કુ ઇલ-ચલ-દૃગ્ભિર્ મુમુદિરે

સમીક્ષ્ય તાસાં પરિહાસ-ભઙ્ગીમ્
અન્યોન્ય-વક્ત્રાર્પિત-ફુલ્લ-નેત્રૌ
સમુચ્છલત્-પ્રેમ-સુખાબ્ધિ-મગ્નૌ
ચિત્રાર્પિતાઙ્ગાવ્ ઇવ તાવ્ અભૂતામ્

ઘનશ્યામં ચીનં વસનમ્ અભિલીનં પ્રિય-તનૌ
ક્ષમા નાસીત્ કાન્તા સ્વમ્ અપિ પરિચેતું ઘન-રુચૌ
સ્વમ્ અજ્ઞાસીત્ સ્ફીતં હરિર્ અપિ ન પીતં પ્રિયતમા-
તનૌ લીનં ચીનં કનક-રુચિ કમ્બાવ્ ઇવ પયઃ

તયોર્ લીલા-સુધા-પાન-
પ્રત્યૂહામર્ષ-સઙ્કુલા
નિન્દન્ત્ય્ અરુણમ્ ઉદ્યન્તમ્
અથાહ લલિતા સખીમ્

ઊષસિ વર-વધૂનાં પશ્ય રાધેઽરુણો ઽયં
રમણ-સહિત-લીલા-ભઙ્ગતઃ પાપ-રુગ્ભિઃ
ગલિત-પદ-યુગો ઽપ્ય્ અદ્યાપિ તન્ નો જહાતિ
ધ્રુવમ્ ઇતિ વચનં યદ્-દુસ્ત્યજઃ સ્વ-સ્વભાવઃ

અરુણારુણે નિદધતી તતો ઽમ્બરે
રતિ-કેલિ-ભઙ્ગજ-રુષાઽરુણાં દૃશમ્
લલિતોપહાસ-જનિત-સ્મિતાનના
વૃષભાનુજાહ મૃદુ-મઞ્જુભાષિણી
અનૂરુર્ અપ્ય્ અસ્તમયન્ ક્ષણાર્દ્ધાન્
નભો વિલઙ્ઘ્યોદયમ્ એતિ સો ઽયમ્
ચેત્ સોરુમ્ એનં સ વિધિર્ વ્યધાસ્યદ્
વાર્ત્તાપિ રાત્રેર્ ન તદાભવિષ્યત્

મનોરમાં વીક્ષ્ય વિભાત-લક્ષ્મીં
નિપીય તસ્યા વચનાસવં ચ
મુદોન્મના વિસ્મૃત-ગોષ્ઠ-યાનઃ
પ્રાણેશ્વરીં તામ્ અવદન્ મુકુન્દઃ
ઇનં પ્રભાતોપગતં સમીક્ષ્ય
કાન્તેવ કાન્તાન્તર-ભુક્ત-કાન્તમ્
પશ્યાન્ય-દિક્-સઙ્ગ-કષાયિતાઙ્ગં
પ્રાચીયમ્ ઈર્ષ્યારુણિતેવ જાતા

પશ્યોન્મત્તે દ્વિજેશો ઽપ્ય્ અખિલ-જન-તમ-સ્તોમ-હન્તાપિ શાન્તઃ
કાન્તો ઽયં તે સમન્તાત્ સપદિ નિપતિતો વારુણીં સંનિષેવ્ય
ઇત્થં સ્વીયેન-સઙ્ગ-પ્રમુદિત-નલિની-હાસ-સઞ્જાત-લજ્જા
શઙ્કે વક્ત્રં પિધત્તે હ્ય્ ઉષસિ કુમુદિની સઙ્કુચદ્ભિર્ દલૈઃ સ્વૈઃ

દૃષ્ટ્વા તમઃ-ક્ષયમ્ અમી વિધુનાન્યપુષ્ટા
નક્તં તમશ્-ચય-નિભાશ્ ચકિતાઃ પ્રભાતે
મિત્રં તદ્-આશ્રયતયા તમસા ચરન્તીં
ગ્રસ્તં કુહૂર્ ઇતિ કુહૂં સ્વગિરાહ્વયન્તિ

વસન્ત-કાન્ત-સંસર્ગ-
જાતાનન્દ-ભરા અવી
કપોતી-ઘૂત્કૃતિ-મિષાત્
શીત્કરોતીવ સોન્મદા

પશ્યાનુસરતિ ચઞ્ચલ-ભૃઙ્ગઃ
કૈરવિણી-કુલ-કેલિ-પિશઙ્ગઃ
નલિની-કોષે નિશિ કૃત-સઙ્ગાં
ભૃઙ્ગીં શશિમુખિ! કૃત-નતિભઙ્ગામ્

કાન્તમ્ આયાન્તમ્ આશઙ્ક્યા-
રુણાંશુ-દ્વિગુણારુણમ્
કોકી કોક-નદં ચઞ્ચ્વા
ચુમ્બત્ય્ આનન્દ-વિહ્વલા

કલસ્વનાખ્યઃ કલકણ્ઠિ! હંસઃ
સમીક્ષ્ય નૌ સમ્મદ-ફુલ્લ-પક્ષઃ
રિરંસુમ્ અપ્ય્ એષ વિસૃજ્ય હંસીં
ત અં ત ઇન્યાઃ પુરતઃ સમેતિ

સ્વસહચર-વિસૃષ્ટં સ્વામિભુક્તં મૃણાલં
મદકલ-કલકણ્ઠી વિભ્રતી પશ્ય ચઞ્ચ્વા
રમણમ્ અનુ સમેતિ ત્વન્ મુખાબ્જાર્પિતાક્ષી
સરસિજ-મુખિ નામ્ના તુણ્ડિકેતી મરાલી

મલય-શિખર-ચારી પઙ્કજામોદ-ધારી
વ્રતતિ-ન અ-કુમારી-લાસ્ય-શિક્ષાધિકારી
વહતિ જલ-વિહારી વાયુર્ આયાસ-દારી
સ રમણ-વર-નારી-સ્વેદ-જાલાપહારી

ઇતીશયોઃ સુમધુર-વાગ્ વિલાસયોઃ
સમીક્ષ્ય તાં સ્વભવન-યાન-વિસ્મૃતમ્
સખીશ્ ચ તાઃ સ્મિત-રુચિરા મુદોન્મદા
વનેશ્વરી દિવસ-ભિયાસ સોન્મનાઃ

કાન્તા ઉદીયુર્ વિકસન્ મુખેન્દવો
રાત્રિર્ ગતા ચાસ્તમ્ અપાસ્ત-ચન્દ્રિકા
વિલાસ-ભઙ્ગઃ કથમ્ અસ્તુ નાસ્તુ વા
ક્ષણં હૃદૈવેતિ પરામમર્શ સા

તમાંસ્ય નશ્યન્ન્ અભિતો યથા યથા
તદા પ્રકાશશ્ ચ યથા યથૈધત
તથા તથા હૃદ્-રુજમ્ એવ સાન્વભૂદ્
વ્રજસ્ય રીતિં શ્રુતયો ઽપિ નો વિદુઃ

અથ વૃન્દેઙ્ગિતાભિજ્ઞા
સમય-જ્ઞા તરુ-સ્થિતા
પદ્યમ્ ઉદ્યોતયામાસ
કક્ખ ઈ વૃદ્ધ-મર્ક ઈ

રક્તામ્બરા સતાં વન્દ્યા
પ્રાતઃ-સન્ધ્યા તપસ્વિની
ઊર્ધ્વ-પ્રસર્પદ્ અર્કાંશુર્
જટિલેયમ્ ઉપસ્થિતા

આકર્ણ્ય તાભિર્ જટિલેતિ વર્ણ-
ત્રયીં વિવર્ણત્વમ્ અધારિ સદ્યઃ
વિલાસ-રત્નાકરમ્ ઉદ્ભવન્તી
શઙ્કૈવ તાસાં ચુલુકી-ચકાર

પથિ પિશુન-મતિભ્યઃ શઙ્કમાનૌ ગુરુભ્યઃ
ચલ-ચકિત-તરઙ્ગૌ નિક્ષિપન્તાવ્ અપાઙ્ગૌ
પરમ-ગુણ-ગભીરૌ કામ-સંગ્રામ-ધીરૌ
યયતૂ રતિ-વિતન્દ્રૌ રાધિકા-કૃષ્ણચન્દ્રૌ

ન પથિ ન ભવને વા લક્ષિતૌ તૌ વને વા
સહજ-સદ્-અનુરક્ત્યા સ્વીયયાનન્દ-શક્ત્યા
પરિજન-નયનાનામ્ ઉત્સવાનાદધાનાવ્
અથ પથિ વિહરન્તૌ રેજતુર્ લોક-કાન્તૌ

ભ્રશ્યદ્ દુકૂલ-ચિકુર-સ્રજમ્ ઉન્નયન્તૌ
ભીતૌ પૃથગ્ ગહન-વર્ત્મનિ ચાપયાન્તૌ
તૌ વીક્ષ્ય ભીતિ-તરલૌ જટિલેતિ નામ્ના
સખ્યસ્ તતસ્ તત ઇતશ્ ચકિતા નિરીયુઃ

વામે ચન્દ્રાવલિ-પરિજનાન્ ઘોષ-વૃદ્ધાન્ પુરસ્તાત્
કૃષ્ણઃ પશ્ચાત્ કુ ઇલ-જટિલામ્ આગતાં મન્યમાનઃ
યાન્તીં કાન્તાં સભય-ચટુલાં દક્ષિણે દ્રષ્ટુમ્ ઉત્કશ્
ચઞ્ચદ્-ગ્રીવં દિશિ દિશિ દૃશૌ પ્રેરયન્ ગોષ્ઠમ્ આયાત્

મ્લાનામ્ ઉત્ક્ષિપ્ય માલાં ત્રુ ઇત-મણિસરઃ કજ્જલં વિભ્રદ્ ઓષ્ઠે
સંકીર્ણાઙ્ગો નખાઙ્કૈર્ દિશિ દિશિ વિકિરન્ ઘૂર્ણિતે નેત્ર-પદ્મે
પશ્ય મ્લાનાઙ્ગ-યષ્ટિઃ સ્ફુટમ્ અપરિચિતો ગોપ-ગોષ્ઠીભિર્ અગ્રે
ગોષ્ઠે ગોષ્ઠેન્દ્ર-સૂનુઃ પ્રવિશતિ રજનૌ ધ્વંસમ્ આસાદયન્ત્યામ્

અનુગતા જટિલેત્ય્ અભિશઙ્કિની
ગુરુ-નિતમ્બ-કુચોદ્વહનાકુલા
દ્રુત-વિલમ્બિત-વલ્ગુ યયૌ વ્રજં
કર-ધૃતામ્બર-કેશચયેશ્વરી

ન વ્યાલાદ્ અપિ સમ્બિભેતિ પુરતઃ સ્થાણોર્ યથા દૂરતો
નોદ્વિગ્ના કરિ-ગર્જિતાદ્ અપિ યથા કાકાવલી-નિસ્વનાત્
નૈવેયં તિમિરેઽપિ મુહ્યતિ-તરાં કામં પ્રકાશે યથા
તન્ મન્યે વિરહેઽપિ નૈવ વિધુરા કાન્તસ્ય યોગે યથા

ભયાનુરાગોચ્ચય-ધૂમ્ર-લોલ-દૃક્-
તિરસ્-કરિણ્યા પિહિતે મનોરથે
નિજે નિવેશ્યૈવ હિ રૂપ-મઞ્જરી
ગૃહં નિનીષુઃ પથિ તાં તદ્ અન્વયાત્

ઇતસ્-તતઃ ક્ષિપ્ત-ચલેક્ષણાશુગૈર્
ભી-દુસ્થ-હૃદ્-વૃત્તિ-ચયૈર્ ભ ઐર્ ઇવ
અગ્રેસરૈસ્ તાં રતિ-મઞ્જરી ચ સા
નિવારયન્ત્ય્ અન્ય-જનાંસ્ તદાન્વયાત્

તાભિર્ વૃતા વ્રજ-જનૈર્ અવિલોકિતૈવ
વેશ્મ પ્રવિશ્ય નિજ-તલ્પમ્ અથાધ્યતિષ્ઠત્
પ્રેયો-વિયોગ-વિધુરા હિ સખીમ્ અથાસૌ
હૃદ્-વેદનાં પ્રકટમ્ આહ સગદ્ગદાશ્રુ

નિઃસાર્ય ગેહાલ્ લલિતેઽધુનૈવ માં
પ્રવેશયસ્ય્ અપ્ય્ અધુનૈવ તત્ પુનઃ
કૃષ્ણાઙ્ગ-સઙ્ગામૃત-સિન્ધુ-મજ્જન-
પ્રલોભનૈવાદ્ય વૃથા કૃતા ત્વયા

અસ્તાચલં યન્ન્ અધુના વ્યલોકિ યઃ
સ તિગ્મ-રશ્મિઃ સખિ! પૂર્વ-પર્વતમ્
આરોઢુમ્ આકાઙ્ક્ષતિ કિં વિભાવરી
ખ-પુષ્પતામ્ અદ્યતની જગામ કિમ્?

ધિઙ્ મે શ્રુતિં ધિગ્ રસનાં દૃશં ચ ધિક્
સદાતનૌત્કણ્ઠ્ય-ભર-જ્વરાતુરમ્
પ્રાપુર્ ન પાતું લવમ્ અપ્ય્ અમુષ્ય યાઃ
સૌસ્વર્ય-સૌરસ્ય-સુરૂપતામૃતમ્

નિર્વેદ-પદ્ધતિમ્ અપીપ હદ્ એવ પૂર્વં
યોગો ઽધુના તુ સરલે ભવતીં વિયોગઃ
આદ્યો ઽચ્યુતામૃતમ્ અદર્શયદ્ અર્થમ્ અસ્યા
અન્યો ઽનુભાવયતિ હા ક ઉ-કાલકૂ અમ્

ઇત્થં સખી-ગિરમ્ અપિ પ્રતિબોદ્ધુમ્ એષા
નૈવાનુરાગ-પર-ભાગવતી શશાક
સ્વપ્ને પુનઃ કલયિતું હૃદયાધિનાથં
સુષ્વાપ સાઽથ શયને વૃષભાનુ-પુત્રી

અનભિસારિકાં કાઞ્ચિત્ પૃચ્છન્તીં પ્રતિ કાચિદ્ આહ-
સ્રસ્તં સ્રસ્તમ્ ઉદઞ્ચયત્ય્ અધિશિરઃ શ્યામં નિચોલાઞ્ચલં
હસ્તેન શ્લથ-દુર્બલેન લુલિતાકલ્પાં વહન્તી તનુમ્
મુક્તાર્ધામ્ અવરુધ્ય વેણિમ્ અલસ-સ્યન્દે ક્ષિપન્તી દૃશૌ
કુઞ્જાત્ પશ્ય ગૃહં પ્રવિશ્ય નિભૃતં શેતે સખી રાધિકા

નિર્વર્ત્ય વિભ્રમ-ભરં સમયે સ્વધામ્નિ
સુપ્તેઽચ્યુતે પ્રતિલયં શ્રુતયો યથેશમ્
લીલા-વિતાન-નિપુણાઃ સગુણાઃ સમીયુઃ
સખ્યો ઽપલક્ષ્ય-ગતયઃ સદનં યથા-સ્વમ્