ભાર્ગવતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 23

॥ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ ॥
[સમ્પ્રોક્ષણનિરૂપણાધ્યાયઃ]
[સર્વત્ર પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સામાન્યકૃત્યાનિ]
શ્રીરામઃ
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ સર્વાણિ કથિતાનિ મહામુને।
તેષુ સર્વેષુ કુર્વીત સાઙ્કુરં કૌતુકં પુરા

અધિવાસશ્ચ કર્તવ્યઃ પ્રતિષ્ઠાયાં યથેરિતઃ।
અપરેદ્યુર્ભવેત્ પ્રાતઃ કલશસ્થાપનક્રમઃ

બ્રાહ્મવૈષ્ણવપુણ્યાનાં વિનાન્યત્રાપરાજિતમ્।
પ્રાયશ્ચિત્તે દ્રવ્યકુંભસ્થાપને સોદકં ભવેત્

મધ્યે ન્યસેદ્‌દ્રવ્યકુંભં પરિતઃ શુદ્ધવારિ ચ।
મૌક્તિકં રજતં વાપિ તેષુ ન્યસ્યામ્બુપૂરણમ્

આવાહ્ય દેવમભ્યર્ચ્ય પ્રતિષ્ઠાપ્ય હુતાશનમ્।
હુત્વા યથાવિધિ ગુરુઃ પૂર્ણાહુત્યવસાનિકમ્

સ્નાપયિત્વાથ જપ્ત્વા ચ ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્।
ગુરુમભ્યર્ચ્ય નત્વા ચ દત્ત્વા તસ્મૈ ચ દક્ષિણામ્

ઋત્વિગ્ભ્યઃ સહકારિભ્યો બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દક્ષિણામ્।
વિતીર્ય દેવં નિનયેત્ મન્દિરાન્તર્ભુવં ગુરુઃ

[સમ્પ્રાક્ષણાવસરઃ]
શૃણુ વક્ષ્યેઽધુના બ્રહ્મન્ સંપ્રોક્ષણવિધિં ક્રમાત્।
અઙ્ગભઙ્ગાદિસન્ધાને ધામ્નો વા કૌતુકસ્ય વા

ચિરાય પૂજાલોપે વા ભૂગુપ્તે મરણેઽપિ યા।
જનને મૈથુને ધામ્નિ શિલ્પિસ્પૃષ્ટેઽપિ કૌતુકે

એવમાદિષુ ચાન્યેષુ સમ્પ્રોક્ષણમુદાહૃતમ્।
[સમ્પ્રોક્ષણસન્નાહઃ]
પુણ્યાહં વાચયેત્પૂર્વં `વિષ્ણોર્નુકમિઽતિ બ્રુવમ્

પ્રોક્ષયેદ્ધામબિમ્બાદીન્ અબ્લિઙ્ગૈઃ ક્ષાલયેદપિ।
અઙ્કુરાણ્યર્પયેત્પશ્ચાત્ બધ્વા પ્રતિસરં તતઃ

કર્માઙ્ગસ્નપનં કુર્યાત્ વૈષ્ણવેનૈવ વર્ત્મના।
શાયયેચ્છયને દેવં પ્રતિષ્ઠાયામિવાત્મવાન્

દ્વારતોરણકુંભાદીન્ યથાપૂર્વં સમર્ચયેત્।
વેદિકાયાં ધાન્યપીઠે મહાકુંભં નિવેશયેત્

સૂત્રવેષ્ટિતસર્વાઙ્ગં સરત્નં પ્રતિમાન્વિતમ્।
કૂર્ચાપિધાનપત્રાઢ્યં વસ્ત્રયુગ્મસમન્વિતમ્

તસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે તાદૃશં કરકં ન્યસેત્।
વાસુદેવં મહાકુંભે કરકે ચ સુદર્શનમ્

આવાહ્યાથ યથાન્યાયં નૈવેદ્યાન્તં સમર્ચયેત્।
[સમ્પ્રોક્ષણાઙ્ગહોમવિધિઃ પ્રોક્ષણપ્રકારશ્ચ]
અગ્નિં સંસાધ્ય વિધિવત્ તત્રાવાહ્ય જગત્પ્રભુમ્

સમિદ્ભિરાજ્યૈશ્ચરુભિસ્તલૈશ્ચાપિ પૃથક્ પૃથક્।
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા શાન્તિહોમં યથાપુરમ્

પૂર્ણાહુતિં તતો હુત્વા સમુદ્ધાસ્યાનલસ્થિતમ્।
અન્યાંશ્ચ દેવાનુદ્વાસ્ય દેવમન્તર્નિવેશયેત્

મહાકુંભજલેનૈવ પ્રોક્ષયેત્પુરુષોત્તમમ્।
કૂર્ચેન પઞ્ચોપનિષદૈરબ્લિઙ્ગૈરિતરૈરપિ

શાન્તિમન્ત્રાણિ સમયે પઠેયુર્બ્રાહ્મણોત્તમાઃ।
એવં સમ્પ્રોક્ષ્ય દેવેશં યથાપૂર્વં સમર્ચયેત્

[બ્રાહ્મણાદિસમ્માનનં દક્ષિણાપ્રદાનં ચ]
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેદ્ભક્ત્યા દેયા તામ્બૂલદક્ષિણા।
આચાર્યદક્ષિણાં દદ્યાત્ શતનિષ્કં તતોઽધિકમ્

॥ ઇતિ ભાર્ગવતન્ત્રે ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ ॥