ભાર્ગવતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 18

॥ અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ॥
[નિત્યોત્સવબલિસમર્પણવિધિનિરૂપણાધ્યાયઃ]
[અગ્નિકાર્યસમ્પાદનાનન્તરમુત્સવાચરણ નિર્દેશઃ]
શ્રીરામઃ
નિત્યોત્સવવિધિં વક્ષ્યે યથાવદવધારય।
અભ્યર્ચ્યાગ્નૌ જગન્નાથમથ નિત્યોત્સવં ચરેત્

[નિત્યોત્સવક્રમે બલિદ્રવ્યાનયનક્રમઃ]
અન્તઃ પ્રવિશ્ય સદનં બલિબિમ્બં સમર્ચયેત્।
શિબિકાદૌ સમારોપ્ય બલિદ્રવ્યં સમાહરેત્

સોપદંશં મહાન્નં વા પયોદધિ ઘૃતાન્વિતમ્।
અથવા શુદ્ધમન્નં વા બલ્યર્થં પરિકલ્પયેત્

સર્વાર્થતોયં શુદ્ધાખ્યં ગન્ધપુષ્પાક્ષતાનિ ચ।
ધૂપં દીપં ચ વિભ્રાણાઃ વ્રજેયુઃ પરિચારકાઃ

ગાયન્તશ્ચાપિ નૃત્યન્તઃ તાલમદ્દલપાણયઃ।
વ્રજેયુરગ્રે દેવસ્ય પ્રદીપૈર્બહુભિઃ સહ

વ્યજનં ચામરં છત્રમુત્સવાઙ્ગં તથેતરત્।
સર્વમાદાય ગચ્છેયુર્દેવસ્યાગ્રેઽધિકારિણઃ

[બલિદાનક્રમનિર્દેશઃ]
ચણ્ડપ્રચણ્ડાવારભ્ય બલિદાનં સમાચરેત્।
તત્તન્નામ તુ દેવાનાં ચતુર્થ્યા નમસાન્વિતમ્

પ્રણવાદિ સમુચ્ચાર્ય બલિદાનં સમાચરેત્।
ઇદમર્ધ્યં બલિરયમ્ ઇદં તે ઉદકં ત્વિતિ

તોયં પૂર્વોત્તરં દદ્યાત્ તાલનૃત્તસ્વરાન્વિતમ્।
ગન્ધં પુષ્પં તથા દીપમર્ધ્યં બલિસ્તતઃ

ઉદકં ચ પ્રદાતવ્યં પ્રાઙ્ગણે બલિકર્મણિ।
[તત્તદ્દેવાનાં સ્વરનૃત્તતાલવિવેકઃ]
ચણ્ડાદિદ્વારપાલાનાં સર્વેષામૃષભસ્વરઃ

નૃત્તં તુ વૈજયન્તી સ્યાન્મલ્લતાલમુદાહૃતમ્।
વિષ્ણુક્રાન્તં ખગેશસ્ય નૃત્તં તાલં તુ ગારુડમ્

સ્વરસ્તુ મધ્યમઃ પ્રોક્તઃ વિષ્વક્સેનસ્ય કથ્યતે।
નૃત્તં સ્વસ્તિકમિત્યુક્તં બલિતાલર્ષભસ્વરૌ

તદ્વન્નૃત્તં ગણેશસ્ય ભદ્રતાલં તુ પઞ્ચમઃ।
સ્વરશ્ચ કુંભતનય દુર્ગાયાઃ ધૈવતઃ સ્વરઃ

સર્વમઙ્ગલનૃત્તં સ્યાત્ ભદ્રતાલમુદીરિતમ્।
બ્રહ્મણો બ્રહ્મતાલં સ્યાત્ નૃત્તં સ્યાત્ સર્વમઙ્ગલમ્

સ્વરસ્તુ મધ્યમસ્તસ્ય શુનાસીરસ્ય કથ્યતે।
વિલાસનૃત્તમુદિતં સ્વરઃ ષષ઼ડ્જ ઉદાહૃતઃ

સમતાલં તથા વહ્નેઃ કથ્યતે ઋષભસ્વરઃ।
બદ્ધાવતાલં નૃત્તં તુ સર્વતોભદ્રમીરિતમ્

યમસ્ય ખેટકં નૃત્તં ગાન્ધારઃ સ્વર ઉચ્યતે।
તાલં તુ શૃઙ્ગિણી પ્રોક્તા નિરૃતેર્મધ્યમઃ સ્વરઃ

મલ્લતાલં તથા નૃત્તં પથિતં ચક્રમણ્ડલમ્।
વરુમસ્ય સ્વરઃ પ્રોક્તઃ પઞ્ચમો મઙ્ગલાહ્વયઃ

તાલં કાન્તારનૃત્તં સ્યાત્ મરુતો ધૈવતઃ સ્વરઃ।
જયતાલં તુ કથિતં નૃત્તં સ્યાત્ પૃષ્ઠકુટ્ટિમમ્

સોમસ્ય ભદ્રતાલં સ્યાત્ નર્તનં કટિબન્ધનમ્।
સ્વરો નિષાદઃ કથિતઃ શઙ્કરસ્ય તુ ધૈવતમ્

સ્વરસ્તુ ઢક્કરી તાલં વામજાનૂર્ધ્વનર્તનમ્ ॥
અન્યેષામપિ દેવાનાં સ્વરઃ પઞ્ચમ ઇષ્યતે

ભદ્રતાલં તુ કથિતં સર્વમઙ્ગલનર્તનમ્।
ભૂતાનાં બલિતાલં સ્યાત્ સ્વરો ગાન્ધાર ઉચ્યતે

સર્વમઙ્ગલનૃત્તં ચ દર્શયેત્કુમ્ભસમ્ભવ।
[ઉત્સવભ્રમણે બલિદાનક્રમઃ]
તૃતીયાવરણાન્તં તત્ પરિક્રમ્ય યથાક્રમમ્

તત્તન્નૃત્તાદિસહિતં બલિં દત્વા યથાવિધિ।
મહાપીઠે બલિદ્રવ્યં બલિશિષ્ટં વિનિક્ષિપેત્

ઉત્સવાન્તે હરિં તત્ર પ્રાપણાન્તં યથોચિતમ્।
પૂજયિત્વાથ યાનાદેરવરોપ્ય ગુરૂત્તમઃ

મન્દિરાન્તર્ભુવં નીત્વા યથાસ્થાનં નિવેશયેત્।
શ્રિયાદીનાં ચ દેવીનાં બ્રહ્માદીનાં તથૈવ ચ

અન્યેષાં પરિવારાણામાશ્રિતાનાં ચ પૂજનમ્।
તત્તન્મન્ત્રૈણ કુર્વીત મુખ્યેભ્યસ્તુ નિવેદનમ્

[દ્વારપાલાદિભ્યો બલિપ્રદાનાદિવિધિઃ]
બલિસ્તુ દ્વારપાલાનાં તથા વૈ વિધિરુદ્રયોઃ।
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાનાં સર્વાવરણવાસિનામ્

પીઠાધિદેવતાનાઞ્ચ બલિમેવં વિનિક્ષિપેત્।
દેવીનામાશ્રિતાનાં ચ તાર્ક્ષ્યશેનેશયોરપિ

આશ્રિતાનાં ચ ભક્તાનાં પ્રાપણાન્તં સમર્ચન્।
॥ ઇતિ ભાર્ગવતન્ત્રે અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ॥