ભારતમઞ્જરી · અધ્યાય 19

ઇતિ શ્રીક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં ભારતમઞ્જર્યાં સ્વર્ગપર્વ
હરિવંશ
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

મુનિઃ પુનાતુ વો વ્યાસઃ સદા સંનિહિતા સુખે ।
ત્રિમાર્ગગા મધુમતી યસ્ય શુદ્ધા સરસ્વતી

શૌનકેન પુનઃ પૃષ્ટો નૈમિષે લૌમહર્ષણિઃ ।
અભ્યધાદદ્ભુતં ભૂમૌ સંભવં કૈટભદ્વિષઃ

આકર્ણ્ય ભારતકથાં પ્રહૃષ્ટો જનમેજયઃ ।
અપૃચ્છદ્વૈષ્ણવં વંશં વૈશમ્પાયનમાદરાત્

સ પૃષ્ટઃ પૃષુવંશેન પાર્થિવેન કથાં હરેઃ ।
જગાદ જગતાં હેતું પ્રણમ્ય પ્રયતઃ પ્રભુમ્

અપ એવાસૃજત્પૂર્વં ભગવાન્વિષ્ણુરવ્યયઃ ।
તાસુ વીર્યં નરાખ્યાસુ યેન નારાયણઃ સ્મૃતઃ

તદણ્ડમભવદ્વૈમં યસ્મિઞ્જાતઃ પ્રજાપતિઃ ।
અસૃજન્મનુમુખ્યાંશ્ચ કર્દમાદ્યાન્પ્રજાપતીન્

દક્ષં ચ સર્વભૂતાનિ યસ્ય દૌહિત્રસંતતિઃ ।
પૃથક્પૃથક્ચ રાજ્યાનિ સોમાદિનામકલ્પયત્

કદાચિદત્રિવંશસ્ય સુતો ઽઙ્ગસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
મૃત્યુપુત્ર્યાં સુનીથાયાં જાતઃ સ્થિતિવિલોપકૃત્

સ્વર્વો નામાભવદ્રાજા કિલ્બિષાત્કલુષાશયઃ ।
પ્રજાનાં વિધિવૈમુખ્યાન્મૂર્તિમાનિવ વિપ્લવઃ

અનુનીતો ઽપિ બહુશઃ સ યદા નાભવદ્વશી ।
તદા નિગૃહ્યાતિબલં મુનયસ્તમપાતયન્

મમન્થુરસ્ય તે સવ્યમૂરું ક્રોધાનલાકુલાઃ ।
તતઃ સમુદભૂત્સ્વર્વો નરઃ કૃષ્ણો ભયાકુલઃ

નિષીદેત્યત્રિણોક્તો ઽસૌ નિષાદજનકો ઽભવત્ ।
તતો મમન્થુર્મુનયઃ પાણિં વેનસ્ય દક્ષિણમ્

તામ્રાઙ્ગુલિદલાત્પાણિકમલાદુદભૂત્તતઃ ।
પિતામહ ઇવ શ્રીમાન્પૃથુઃ પૃથુલલોચનઃ

ધનુરાજગવં તસ્ય વિબિભૌ હેમવર્ષિણઃ ।
નિજજ્વાલાવલી ધામ દીપ્તસ્યેવ વિભાવસોઃ

તત્પ્રસાદાદ્દિવં યાતે વેને વૈન્યો ઽથ ભૂભુજામ્ ।
આદ્યો રત્નાકરૈરેત્ય રત્નૌરભ્યર્ચિતઃ સ્વયમ્

જલે શૈલે ચ તસ્યાભૂદભગ્નપ્રણયા ગતિઃ ।
તં તુષ્ટુવુર્નવોત્પન્નાઃ સૂતમાગધબન્દિનઃ

પ્રજાનાં વૃત્તયે ભૂમિસ્તેનાદિષ્ટા તરસ્વિના ।
ભીતા દુદ્રાવ ગૌર્ભૂત્વા ધન્વી તામાદ્રવત્સ ચ

સા લોકાન્બ્રહ્મલોકાન્તાનશેષાન્વિદ્રુતા જવાત્ ।
તમેવાત્તાયુધં પશ્ચાદપશ્યદ્વલિતાનના

પરિત્રાણમપશ્યન્તી સા તમૂચે કૃતાઞ્જલિઃ ।
કોપં જહિ મહીપાલ યોષિતં પરિરક્ષ મામ્

વિના ધરિત્રીં તિષ્ઠન્તિ પ્રજાનાથ કથં પ્રજાઃ ।
ઇતિ શ્રિતિવચઃ શ્રુત્વા વીતકોપો ઽબ્રવીન્નૃપઃ

પ્રજાવૃત્તિનિમિત્તો ઽયં સમારમ્ભો મમ ત્વિયિ ।
બહૂનાં પ્રાણરક્ષાર્થમેકહિંસા પ્રશસ્યતે

વિસ્તાર્ય સ્વયમાત્માનં ધારયિષ્યામ્યહં પ્રજાઃ ।
ન ચેદ્વિતર લોકાનાં વૃત્તિં પુત્રી ચ મે ભવ

ઇતિ ક્ષિતિભુજાદિષ્ટા જગાદ જગતી નતા ।
અહં વૃત્તિ વિધાસ્યામિ પ્રજાનાં ત્વત્સુતા સતી

દેશાન્સમીકુરુ વિભો શિલાકૂટવિશઙ્કટાન્ ।
સર્વસ્યાપિ ભવત્યેતદ્યથા ક્ષીરં સ્ત્રુંત માય

નિશમ્યૈતત્પૃથુયશાઃ પૃથુઃ પૃથુશિલોચ્ચયાન્ ।
પૃથક્ચક્રે ધનુષ્કોટ્યા સુસ્પષ્ટા યેન ભૂરભૂત્

તતઃ સસ્યાનિ પૃથિવીં સ્વનામાઙ્કાં દુદોહ સઃ ।
મનું સ્વાયંભુવં વત્સં કૃત્વા કરપુટોદરે

શ્રૂયતે મુનિભિર્દુગ્ધા તપો બ્રહ્મ ચ બૂઃ પુરા ।
વત્સઃ સોમો ગુરુર્દેગ્ધા પાત્રમાસીચ્ચ કાઞ્ચનમ્

રૂપ્યપાત્રે ચ પિતૃભિર્દુગ્ધેયં વસુધા સુધામ્ ।
યમં વત્સં સમાદાય તથા દોગ્ધારમન્તકમ્

અલાબુપાત્રે નાગૈશ્ચ વિષં દુગ્ધા બલપ્રદમ્ ।
ધૃતરાષ્રં ચ દોગ્ધારં કૃત્વા વત્સં ચ તક્ષકમ્

અસુરૈરાયસે પાત્રે માયાં દુગ્ધા વસુંધરા ।
વત્સસ્તદાભૂત્પ્રહ્લાદો દોગ્ધા ચ દનુજો મધુઃ

યક્ષૈરપિ પુરા દુગ્ધા વત્સં કૃત્વા ધનેશ્વરમ્ ।
અન્તર્ધાનકરં ક્ષીરમામપાત્રે ભયંકરમ્

રુધિરં રાક્ષસૈર્દુગ્ધા વત્સકેન સુમાલિના ।
પદ્મપાત્રે શુભાન્ગન્ધાન્દુગ્ધા ગન્ધર્વકિંનરૈઃ

પર્વતૈર્મેરુમાદાય દોગ્ધારં શૈલભાજને ।
રત્નૌષધિગણાન્દુગ્ધા વત્સં કૃત્વા હિમાલયમ્

વૃક્ષૈઃ પાલાશપાત્રે ચ દુગ્ધા પુષ્પં ફલં તતઃ ।
દોગ્ધૃત્વમગમત્સાલસ્તદા પ્લક્ષશ્ચ વત્સતામ્

સર્વદા સર્વદા ભૂમિરિત્યેવં શાસનાત્પૃથોઃ ।
આદિરાજસ્ય જયિનઃ કર્મ યસ્યૈતદદ્ભુતમ્

***** પૃથિવીદોહઃ ॥ 1 ॥ *****
શ્રુત્વેતિ વૈન્યચરિતં વિસ્મિતો જનમેજયઃ ।
મુનિં મન્વન્તરકથામપૃચ્છત્સો ઽપ્યભાષત

સ્વાયંભુવો મનુઃ પૂર્વમભૂત્સપ્તર્ષયસ્તદા ।
મરીચ્યત્રિપુલસ્ત્યાદ્યા ........

........ ........ ।
........ દેવાશ્ચ તુષ્ટિતાભિધાઃ

ઔત્તમાખ્યસ્તૃતીયો ઽભૂન્મનુઃ સપ્તર્ષયસ્તદા ।
વસિષ્ઠપુત્રાસ્તસ્યાસન્નૃભવશ્ચ દિવૌકસઃ

તામસો ઽભૂન્મનુસ્તુર્યો યસ્ય સપ્તર્ષયો ઽન્તરે ।
બભૂવુઃ પૃથુગાર્ગ્યાદ્યાઃ સભ્યાશ્ચ ત્રિદિવૌકસઃ

રૈવતઃ પઞ્ચમો ઽપ્યાસીન્મનુઃ સપ્તર્ષયસ્તદા ।
વેદબાહુમુખાશ્ચાસન્નભૂતરજસઃ સુરાઃ

ચાક્ષુષો ઽથ મનુઃ ષષ્ઠો ભૃગુમુખ્યા યદન્તરે ।
અભવન્સપ્ત મુનયો લેખસંજ્ઞાસ્તથામરાઃ

એતેષુ બહુપુત્રેષુ ષટ્સુ યાતેષુ સાંપ્રતમ્ ।
વર્તતે સપ્તમઃ શ્રીમાનદ્ય વૈવસ્વતો મનુઃ

કશ્યપો ઽત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ ભારદ્વાજો ઽથ ગૌતમઃ ।
કૌશિકો જમદગ્નિશ્ચ સપ્તૈતે ઽદ્ય મહર્ષયઃ

સાશ્વિરુદ્રાશ્ચ મરુતો વસ્વાદિત્યાશ્ચ દેવતાઃ ।
ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખાશ્ચાસ્ય મનોઃ પુત્રા મહીભુજઃ

સાવર્ણો ઽથ મનુર્ભાવી તસ્ય સપ્તર્ષયો ઽન્તરે ।
રામવ્યાસકૃપાત્રેયદ્રૌણિગાલવકાશ્યપાઃ

ચત્વારો મેરુસાવર્ણા ભાવિનો મનવઃ પરે ।
તેષાં નવ નવાશ્ચાન્યે તે તે સપ્તર્ષયઃ ક્રમાત્

રોચ્યો નામ મનુઃ ષષ્ઠો ભૌત્યાખ્યઃ સપ્તમો મનુઃ ।
ચતુર્દશૈતે મનવો યેભ્યો મન્વન્તરાઃ ક્રમાત્

ચતુર્યુગાનાં પૂર્ણાનાં સાગ્રાણામેકસપ્તતિઃ ।
મન્વન્તરાણાં પ્રત્યેકમેષ સંખ્યાકૃતો ઽવધિઃ

ચતુર્દશસુ યાતેષુ તેષુ મન્વન્તરેષ્વથ ।
કલ્પક્ષયે જગદ્વિષ્ણોરન્તઃ સર્વં પ્રલીયતે

પુનશ્ચ ભવતીત્યેવં ચક્રવત્પરિવર્તતે ।
કલ્પસંક્ષયલક્ષાણામનાદિનિધના ગતિઃ

સાંપ્રતસ્ય મનોસ્તાવદસ્મિન્વૈવસ્વતે ઽન્તરે ।
હરિવંશપ્રસઙ્ગેન શ્રૂયતામથ સંભવઃ

***** મન્વન્તરવર્ણનમ્ ॥ 2 ॥ *****
આદિત્યઃ કશ્યપાજ્જાતો વિવશ્વાન્મહસાં નિધિઃ ।
ઉગ્રરૂપો ઽભવદ્ધોરદીપ્તિસંતાનસંચયઃ

દિષ્ટયા નાયં મૃતો ઽણ્ડસ્થઃ પ્રવૃદ્ધેન સ્વતેજસા ।
સ્નેહાદિત્યુદિતઃ પિત્રા માર્તણ્ડ ઇતિ વિશ્રુતઃ

સંજ્ઞા નામાભવત્તસ્ય લાવણ્યનલિની પ્રિયા ।
બહુકૌતુકનિર્માતુઃ પુત્રી ત્વષ્ટુઃ પ્રજાપતેઃ

તસ્યામજીજનત્પુત્રં શ્રાદ્ધદેવં મનું રવિઃ ।
યમં કન્યાં ચ યમુનાં યમલત્વાત્કૃતાભિધૌ

તીક્ષ્ણાંશોરથ તદ્રૂપં વિકૃતં ઘોરતેજસઃ ।
ન સેહે ધૃતિધૈર્યાપિ સંજ્ઞા કાન્તિકુમુદ્વતી

તુલ્યરૂપાં નિજચ્છાયાં માયાયોગવિનિર્મિતામ્ ।
સા ધૃત્વા સ્વપતેર્ગૂઢં જગામ જનકાન્તિકમ્

પત્યુઃ સમીપં ગચ્છેતિ નિરસ્તા તેન માનિના ।
લજ્જિતા વડવા ભૂત્વા પ્રયયાવુત્તરાન્કુરૂન્

તતઃ સંજ્ઞાસવર્ણાયાં સાવર્ણાખ્યઃ પરો મનુઃ ।
રવેરજ્ઞાતવૃત્તસ્ય ચ્છાયાયામભવત્સુતઃ

શનૈશ્ચરો દ્વિતીયશ્ચ સ્નેહમભ્યધિકં તયોઃ ।
છાયા ચકાર વાત્સલ્યાન્ન તથાપરપુત્રયોઃ

ક્ષમી જ્યેષ્ઠો મનુઃ સેહે તદ્યમસ્તુ ન ચક્ષમે ।
બાલ્યાત્તેનાહતા દૈવાદ્બાલેન જનની પુરા

સા તં શશાપ કુપિતા ચરણાસ્તે પતન્ત્વિતિ ।
તચ્છ્રુત્વા શઙ્કિતો ભાસ્વાન્કોપાત્તાં શપ્તુમુદ્યતઃ

ગત્વા ત્વષ્ટુર્ગૃહં તૂર્મં સંજ્ઞાવૃત્તાન્તમભ્યધાત્ ।
તેજસ્તવૈતદત્યુગ્રં સંજ્ઞા ન સહતે સતી

પ્રચ્છન્નં તત્ર વડવા વને ચરતિ શાદ્વલમ્ ।
ઇતિ ત્વષ્ટુર્ગિરા જ્ઞાત્વા તેનૈવારોપિતો ભ્રમમ્

અશાતયન્નિજં તેજો દયિતાદર્શનોત્સુકઃ ।
તેજસા તેન વિદધે ત્વષ્ટા ચક્રં સુદર્શનમ્

દૈત્યાન્ધકારસંહારસહાયં કૈટભદ્વિષઃ ।
તતઃ કમલિનીકાન્તઃ કાન્તરૂપો દિવાકરઃ

ગત્વા દદર્શ વિપિને વડવારૂપિણીં પ્રિયામ્ ।
તત્ર તેન વિવેષ્ટન્તી હ્યક્રાન્તા હયરૂપિણા

પરાવૃત્તમુખૈવાસીત્પરસંસ્પર્શશઙ્કયા ।
તતો વિવસ્વતો વીર્યં નાસિકાથૂત્કૃતેન સા

તત્સસર્જ યતો જાતૌ નાસત્યાવશ્વિનૌ યમૌ ।
અથ સંજ્ઞા પરિજ્ઞાય સૌમ્યં દેવં દિવાકરમ્

નિજરૂપવતી પ્રાયાદ્ગૃહં તદનુયાયિની ।
મનુઃ પ્રજાપતિસસીત્પિતૄણામધિપો યમઃ

ત્રિદશાનાં ચ ભિષજાવશ્વિનૌ યમુના સરિત્ ।
ભાવી પ્રજાપતિશ્ચાન્યઃ સવર્ણાતનયો મનુઃ

ગ્રહાણાં સપ્તમશ્ચાસીન્મન્દચારી શનૈશ્વરઃ ।
ઇક્ષ્વાકુશિબિશર્યાતિનાભાગાદ્યાઃ સુતા મનોઃ

તેષુ જાતેષુ પુત્રાર્થી મિત્ત્રાવરુણયોર્મનુઃ ।
ઇષ્ટિં ચકાર તત્રાસ્ય સુતાભૂલ્લલિતદ્યુતિઃ

ઇડા નામ સ્ફુરદ્રત્નભૂષણોદ્દ્યોતિતામ્બરા ।
પ્રણમ્ય પદ્મવદના મનું તચ્છાસનાનુગા

મિત્ત્રાવરુણયોર્વાસં તદંશાસ્મીતિ સા યયૌ ।
સદાચારોચિતા તાભ્યાં સા પુત્રીત્યભિનન્દિતા

તદ્વરં પ્રાપ પુત્રસ્ત્વં ભવિષ્યસિ મનોરિતિ ।
તતઃ પ્રતિનિવૃત્તા સા વ્રજન્તી ગજગામિની

દૃષ્ટ્વા હરિણશાવાક્ષી બુધેન શશિસૂનુના ।
તત્સંગમાત્સમાસાદ્ય પુરૂરવસમાત્મજમ્

સ્ત્રીરૂપં સા સમુત્સૃજ્ય પ્રદ્યુમ્નાખ્યો ઽભવન્નૃપઃ ।
ઉત્કલો વિનતાશ્વશ્ચ ગયશ્ચેતિ તદાત્મજઃ

ઇક્ષ્વાકોસ્તુમુપાદો ઽભૂત્કકુત્સ્થસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
તદ્વંશે કુવલાશ્વો ઽભૂદુત્તઙ્કવચસા ચ યઃ

વાલુકાન્તર્ગતં ઘોરં ધુન્ધું નામ મહાસુરમ્ ।
જઘાન યસ્ય નિઃશ્વાસૈઃ પૃથિવી સમદહ્યત

કુવલાશ્વસ્ય નૃપતેર્જાતસ્ત્વય્યારુણિઃ કુલે ।
તેન સત્યવ્રતો નામ પૌરકન્યાપહારતઃ

પુત્રઃ શપ્તો ઽન્ત્યજાતિસ્ત્વમવાપ્તો વિજને ઽવસત્ ।
અત્રાન્તરે વિના વર્ષં કૃચ્છ્રે દ્વાદશવાર્ષિકે

તત્યાજ સસુતાં ભાર્યાં વિશ્વામિત્રો ઽમ્બુધેસ્તટે ।
સાં મધ્યમં ગલે બદ્ધ્વા વિક્રેતું પ્રસ્તુતા સુતમ્

સત્યવ્રતેન કૃપયા વારિતા વૃત્તિદાયિના ।
વિશ્વામિત્રસુતશ્ચાભૂદ્ગલબન્ધઃ સ ગાલવઃ

સ ત્યાગાદ્વારિતઃ કિં મે ન પિતેતિ પુરોહિતે ।
સત્યવ્રતો રાજપુત્રો વસિષ્ઠે મન્યુમાનભૂત્

કામધેનું સ તસ્યાથ ચરન્તીં શાપમોહિતઃ ।
નિહત્ય ગાધિપુત્રાણામાત્મનશ્ચાશનં વ્યધાત્

કોપકત્વાત્પિતુર્ધેનુવધાદપ્રોક્ષિતાશનાત્ ।
શાપશઙ્કુત્રંય તસ્ય વશિષ્ઠઃ સમપાતયત્

તસ્ય ત્રિશઙ્કુસંજ્ઞસ્ય વિશ્વામિત્રઃ પિતુઃ પદમ્ ।
દત્વાભૂદ્યાજકો યેન સદેહસ્ત્રિદિવં યયૌ

તસ્ય પુત્રો હરિશ્ચન્દ્રો રાજસૂયે રરાજ યઃ ।
સગરસ્તત્કુલે રાજા યત્સુતૈઃ સાગરઃ કૃતઃ

માતુઃ સપત્નીદત્તેન જાતઃ સહ ગરેણ યઃ ।
પ્રત્યન્તદેશાઞ્જિત્વાસૌ પિતુઃ પૂર્વાપકારિણઃ

નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાન્વિદધે લક્ષણાઙ્કિતાન્ ।
ચકાર મુણ્ડશિરસઃ કામ્બોજાન્વધરક્ષણાત્

શશકોર્ધશિરોમુણ્ડાન્મુક્તકેશાંશ્ચ પારતાન્ ।
પહ્લવાન્યવનાદ્યાંશ્ચ શ્મશ્રુચિહ્નાનકલ્પયત્

વંશે તસ્ય દિલીપો ઽભૂત્તસ્ય સૂનુર્ભગીરથઃ ।
દુહિતૃત્વમગાદ્યસ્ય ભુવિ ભાગીરથી નદી

કુલે તસ્યાભવદ્રાજા રામો દશરથાત્મજઃ ।
રાજર્ષિવંશા બહવો બભૂવુસ્તત્સુતાત્કુશાત્

ઇક્ષ્વાકોરિત્યયં વંશસ્તદ્ભ્રાતુસ્તુ મરિષ્યતઃ ।
શકા બભૂવુસ્તનયા નાભાગસ્ય સુતો ઽભવત્

અમ્બરીષો મહીપાલો વૃષ્ણેઃ પુત્રાશ્ચ વૃષ્ણયઃ ।
રણધૃષ્ટાઃ શિબેઃ પુત્રાઃ શર્યાતેરભવત્સુતા

સુકન્યા ચ્યવનેનોઢા પુત્રશ્ચાન્તભૂપતિઃ ।
રવેતી તસ્ય તનયા સ પુરા સહિતસ્તયા

બ્રહ્મલોકં યયૌ શ્રોતું ગાન્ધર્વ બ્રહ્મણો ઽન્તિકે ।
તતો બહુયુગે કાલે વ્યતીતે ક્ષણલેશવત્

અપશ્યત્સ્વપુરીમેત્ય દ્વારકાં વૃષ્ણિભિર્વૃતામ્ ।
અસ્પૃષ્ટાં કાલકલયા બ્રહ્મલોકનિવાસતઃ

પ્રદદૌ બલભદ્રાય બાલામેવ સ રેવતીમ્ ।
દત્ત્વા ચ તનયાં પ્રાયાત્તપસે મેરુકન્દરમ્

ઇક્ષ્વાકોરનુજઃ ષષ્ઠો રિષ્ટાખ્યસ્તસ્ય ચાત્મજૌ ।
વૈશ્યૌ બ્રાહ્મણતાં પ્રાપ્તૌ તપોયોગાદકલ્મષૌ

કરૂષઃ સપ્તમો યસ્તુ કારુષાસ્તત્સુતા નૃપાઃ ।
પૃથુકશ્ચાષ્ટમઃ શૂદ્રો બભૂવ ગુરુગોવધાત્

એતે બભૂવુરિક્ષ્વાકોર્ભ્રાતરો ઽષ્ટૌ મનોઃ સુતાઃ ।
ઇત્યેતે શ્રાદ્ધદેવસ્ય ભુવિ વંશધરા મનોઃ

***** મનુવંશઃ ॥ 3 ॥ *****
પૃષ્ટઃ શ્રાદ્ધપ્રસઙ્ગેન પિતૃકલ્પં મહીભુજા ।
મુનિઃ પ્રાહાવદદ્ભીષ્મઃ પ્રશ્નાન્તે યદ્યુધિષ્ઠિરમ્

પિતરઃ પૂજિતાઃ શ્રાદ્ધે ત્રિભિઃ પિણ્ડૈસ્ત્રિપૌરુષૈઃ ।
દેવતત્વેન પુષ્ણન્તિ જન્તૂન્નાનાગતિષ્વપિ

શંતનોરુદ્યતે પિણ્ડે શ્રાદ્ધકાલે મયા પિતુઃ ।
ઉત્તસ્થૌ કઙ્કણોદારઃ કરઃ કમલકોમલઃ

તં વિલોક્ય મયા પિણ્ડે કુશેષ્વેવ સમર્પિતે ।
શાસ્ત્રાક્રિયાનુવર્તિત્વાત્તત્તોષજનકો મમ

સ્વચ્છન્દમરણં તસ્માદવાપ્યાહં વરં વરમ્ ।
તેનોપદિષ્ટં તત્કાલં માર્કણ્ડેયમુપસ્થિતમ્

અપૃચ્છં દૈવતં શ્રાદ્ધં ફલં ચ પિતૃયાજિનામ્ ।
સો ઽબ્રવીન્મેરુશિખરે મયા પૃષષ્ટસ્તપસ્યતા

સનત્કુમારે ભગવાન્પ્રાહૈતત્તેજસાં નિધિઃ ।
બ્રહ્મા પુરા સુરાન્દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા તાનાત્મયાજિનઃ

કથં નૈતે યજન્તે મામિતિ શાપાદમોહયત્ ।
તે નષ્ટસંવિદઃ સર્વે પ્રસાદ્ય કમલોદ્ભવમ્

પ્રાયશ્ચિત્તં નિજાન્પુત્રાન્પપ્રચ્છુસ્તસ્ય શાસનાત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તૈસ્તતઃ પૂતાઃ ક્રિયાજ્ઞાનોપદેશતઃ

ગુરુત્વાત્સ્વસુતૈરુક્તા ગમ્યતાં પુત્રકા ઇતિ ।
ત એતે પિતરઃ પૂજ્યા દેવાનાં તનયા અપિ

યેષાં શ્રાદ્ધં વિના પ્રાહુસ્ત્રિદશા નિષ્ફલાઃ ક્રિયાઃ ।
તદ્વિહીનેષુ યાગેષુ ફલમશ્નન્તિ રાક્ષસાઃ

અન્યોન્યં પિતરસ્તસ્માદ્દેવાઃ પિતૃગણા અપિ ।
શ્રાદ્ધેનાપ્યાયતે સોમઃ સ પુષ્ણાત્યખિલાઃ પ્રજાઃ

શ્રાદ્ધેન પિતરઃ પ્રીતા નૄણાં પિતૃપિતામહાન્ ।
આપ્યાયયન્તિ સર્વત્ર તિર્યગ્યોનિગતાનપિ

ચત્વારસ્તદ્ગણા મૂર્તા મૂર્તિહીનાસ્ત્રયો ગણાઃ ।
સુધાભુજો યોગજુષો વૈરાજા ઇતિ વિશ્રુતાઃ

મેનાખ્યા માનસી તેષાં કન્યા હિમગિરેઃ પ્રિયા ।
મૈનાકો યત્સુતઃ શ્રીમાન્પિતા ક્રૌઞ્ચમહાગિરેઃ

મેનાયાસ્તનયાસ્તિસ્રો યાશ્ચેરુર્દુશ્ચરં તપઃ ।
જ્યેષ્ઠા તાસામપાર્ણાખ્યા ભવાની ભવવલ્લભા

ઉ મેતિ તપસો માત્રા વારિતાભૂદુમેતિ યા ।
દેવલસ્યૈકપર્ણાખ્યા દ્વિતીયાભૂન્મુનેર્વધૂઃ

જૈગીષવ્યસ્ય ભાર્યાભૂત્તૃતીયાપ્યેકપાટલા ।
પુત્રી મરીચિપુત્રાણાં પિતૄણામપિ માનસી

અચ્છોદાખ્યા વરસરિત્પ્રાગચ્છોદસરઃસ્નુતા ।
અપરિજ્ઞાય પિતરં સાભિલાષા વિલોક્ય સા

ભ્રષ્ટા પપાત તચ્છાપાત્તત્પ્રસાદકૃતાવધિઃ ।
અષ્ટાવિંશે દ્વાપરે સા સંભૂતા મત્સ્યયોનિજા

અસૂત યા સુતં વ્યાસં ગન્ધકાલી પરાશરાત્ ।
પુલસ્ત્યપુત્રાઃ પિતરો દિવિ બર્હિષદઃ પરે

માનસી કન્યકા તેષાં પીવરી નામ યોગિની ।
જનયિષ્યત્યપત્યાનિ યસ્યાં વ્યાસસુતઃ શુકઃ

પુત્રીં ચ કૃત્વા જનનીં બ્રહ્મદત્તસ્ય ભૂપતેઃ ।
અમૂર્તાઃ કર્મસંન્યાસાદેતે પિતૃગણાસ્ત્રયઃ

સોમદેવાન્માનવાદીન્પૂજિતા ભાવયન્તિ યે ।
મૂર્તાસ્તુ સોમપા નામ પિતરો ઽન્યે સુધાભુજઃ

તેષાં ગૌર્માનસી કન્યા યજન્તે બ્રાહ્મણાશ્ચ તામ્ ।
અન્યે ત્વઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ પિતરઃ શ્રદ્ધવર્જિતાઃ

યષ્ટારઃ ક્ષત્રિયાસ્તેષાં યશોદાખ્યા ચ કન્યકા ।
સહસ્રયાજિનો માત્રા દિલીપસ્ય મહીપતેઃ

આજ્યપાઃ પિતરઃ પુત્રાઃ કશ્યપસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
યજન્તે તાન્સદા વૈશ્યા કન્યા તેષાં ચ માનસી

વિરજા નામ જનની યયાતેઃ પૃથિવીપતેઃ ।
સુકાલા નામ પિતરો વશિષ્ઠસ્ય મુનેઃ સુતાઃ

શૂદ્રાણામેવ તે પૂજ્યાસ્તત્પુત્રી નર્મદા સરિત્ ।
કુરુકુત્સપ્રિયા યસ્યાસ્ત્રસદ્દસ્તુઃ સુતો નૃપઃ

એતે પિતૃગણા મૂર્તાશ્ચત્વારો વર્ણદૈવતમ્ ।
યેષાં યુગે યુગે પૂજાં શ્રાદ્ધદેવો ઽભ્યધાન્મનુઃ

રાજતં રાજતાઙ્કં વા યાતં તેષાં સ્વધાભુજામ્ ।
શસ્ત્રં શ્રાદ્ધે સોમવહ્નિમનુપૂજાપુરઃ સરે

ત એતે પિતરઃ પૂજ્યાઃ ક્રોધહીનાઃ પ્રસાદિનઃ ।
સંકલ્પકલ્પલતિકા ભક્તિર્યેષાં મહાફલા

ધર્માપચારાદ્વિભ્રષ્ટા બ્રાહ્મણાઃ પિતૃપૂજયા ।
યથા સ્વપદમેષ્યન્તિ તત્સર્વં દ્રક્ષ્યસિ ક્રતૌ

શ્રાદ્ધભાવં વિજાનીહિ સ્વયમિત્યભિધાય સઃ ।
સનત્કુમારો દિવ્યં મે ચક્ષુર્દુત્ત્વા તિરોદધે

તતો ઽપશ્યં કુરુક્ષેત્રે વિપ્રાન્કાલેન સપ્ત તાન્ ।
વાગ્દુષ્ટઃ ક્રોધનો હિંસ્રઃ પિશુનઃ સ્વસ્ટમઃ કવિઃ

પિતૃવર્તી ચેતિ નામ સદૃશાકારસેવિનઃ ।
અથ કૌશિકદાયાદા ગુરોર્ગાર્ગ્યસ્ય તે પુરા

પ્રસ્થિતાઃ પથિ ગાં મૂઢાઃ ક્ષુધાર્તા હન્તુમુદ્યયુઃ ।
યદા નિવાર્યમાણાસ્તે કવિના સ્વસ્ટમેન ચ

ન નિવૃત્તાસ્તદા કોપાત્પિતૃવર્તી જગાદ તાન્ ।
સર્વથૈતદકાર્યં વો ગર્હિતં સર્વજન્તુભિઃ

શ્રાદ્ધપૂર્વો ઽયમારમ્ભઃ ક્રિયતાં યદિ દુર્ગ્રહઃ ।
એતદાકર્ણ્ય તે સર્વે તદુક્તં ચક્રિરે વિધિમ્

તતસ્તે હિંસયા કાલે શપ્તાજાયન્ત લુબ્ધકાઃ ।
દશાર્ણેષુ સ્વકર્મસ્થાઃ સત્યશીલપરાયણાઃ

જન્માન્તરે શ્રાદ્ધફલાલ્લુપ્તા તેષાં ન તુ સ્મૃતિઃ ।
નિર્વૈરી નિર્વૃતિઃ ક્ષાન્તો નિર્મન્યુર્વૈધસઃ કૃતિઃ

માતૃવર્તી ચ તે વ્યાધાઃ પિતૃસેવાકૃતક્ષણાઃ ।
ધનૂંષિ પિત્રોઃ પાનીયે વિહાય વ્યસવો ઽભવન્

તતઃ ફુલ્લલતાપુઞ્જકુઞ્જે કાલાઞ્જને ગિરૌ ।
ત્રાસાયાસવિવિગ્નાસ્તે જાતા જાતિસ્મરા મૃગાઃ

ઉન્મુખો નિત્યચકિતઃ સ્તબ્ધવર્ણઃ સુલોચનઃ ।
ઘસ્મરઃ પિણ્ડિતો નાદી ચેતિ ચેષ્ટોચિતાભિધાઃ

તે બ્રહ્મચારિણઃ ક્ષાન્તાઃ પૂર્વવિદ્યાવિવાસિતાઃ ।
વિહારિણો મેરુતટી ગત્વા પ્રાણાન્પર્યત્યજન્

અદ્યામિ મેરુગામિન્યઃ કાલાઞ્જનતટોત્થિતાઃ ।
તેષાં કનકૂટેષુ દૃશ્યન્તે પાદપઙ્ક્તયઃ

તતઃ શુચિસરિદ્દ્વીપે લહરીધૈતસૈકતે ।
બભૂવુશ્ચક્રવાકાસ્તે તરુણા બ્રહ્મચારિણઃ

નિર્મમો નિઃસ્પૃહઃ ક્ષાન્તો નિર્વૈરો નિષ્પ્રતિગ્રહઃ ।
નિર્વૃતો નિભૃતશ્ચેતિ યોગિનસ્તે વિહઙ્ગમાઃ

જાતાસ્તત્ર ચ તે હંસાસ્તપોયોગપરાયણાઃ ।
વાલાનિલાકુલોત્ફુલ્લકમલોત્પલમાલિને

સલિલે વિલસન્ત્યેતે વિભ્રાજં નામ ભૂપતિમ્ ।
દદૃશુઃ પદ્મવદનાવૃન્દૈર્જિતસરોવરમ્

પાતું યદૃચ્છયાયાતં તીરોપાન્તલતાવને ।
શચીપતિમિવાલોક્ય તં કનીયાન્વિહઙ્ગમઃ

તસ્ય રાજ્યસ્પૃહાં ચક્રે તદૈશ્વર્યહૃતાશયઃ ।
દ્વૌ ચાભૂતાં ખગૌ તસ્ય સ્પૃહાનુગતમાનસૌ

તતઃ કાલેન તે સર્વે સારસા વ્યસવો ઽભવન્ ।
વિ(વૈ)ભ્રાજં તદ્વનમભૂત્સરશ્ચ નૃપસેવિતમ્

વિભ્રાજસ્યાથ પુત્રો ઽભૂદણુહો નામ ભૂપતિઃ ।
તસ્મૈ વિતૄણાં દૌહિત્રીં પુત્રીં વ્યાસસુતઃ શુકઃ

કૃત્વીં નામ દદૌ દિવ્યયોગિનામધિદેવતામ્ ।
તસ્યાઃ સ હંસઃ પુત્રો ઽભૂદ્યોગભ્રષ્ટો હતસ્મૃતિઃ

બ્રહ્મદત્ત ઇતિ ખ્યાતઃ કામ્પિલ્યે નગરે નૃપઃ ।
પાઞ્ચાલપુ(ક)ણ્ડરીકાખ્યૌ તસ્યાસ્તાં સચિવૌ નૃપૌ

હંસૌ સ્પૃહાભ્રષ્ટયોગૌ યૌ તૌ તદનુગાશયૌ ।
જાતિસ્મરાસ્તુ ચત્વારો જાતાઃ સબ્રહ્મચારિણઃ

બ્રહ્મદત્તસ્ય દયિતા દેવલસ્યાત્મજા મુનેઃ ।
બભૂવ સંનતિર્નામ માનિની મદિરાવનિઃ

સ કદાચિલ્લતાલાસ્યવ્યાલોલપવને વને ।
સેવ્યમાનસ્તયા તન્ત્ર્યા વિજહાર સ્મરોપમઃ

સર્વપ્રાણિરુતજ્ઞો ઽસૌ તત્ર પ્રણયકોપતઃ ।
પિપીલકાયાઃ શુશ્રાવ ભર્તુસ્તાં તાં પ્રસાદનામ્

સ તચ્છ્રુત્વા ચલચ્ચારુકપોલફલકો નૃપઃ ।
જહાસ દયિતાકણ્ઠે કુર્વન્મુક્તાવલીમિવ

કસ્માદકસ્માન્મે નાથો હસતીતિ વિલજ્જિતા ।
સાભવત્પદ્મવદના ચન્દ્રોદય ઇવાબ્જિની

પિપીલકરુતાશ્ચર્યે કથિતે ઽપિ મહીભુજા ।
પ્રાણત્યાગૈકસંકલ્પા તદસત્યમમન્યત

દયિતાદીર્ઘકોપેન વિવિગ્નો વસુધાધિપઃ ।
નિરાહારવ્રતો વિષ્ણું દદર્શ પ્રયતાશયઃ

કુશલં ભવિતા પ્રાતસ્તવેતિ હરિશાસનાત્ ।
પ્રભાતે રથમારુહ્ય પુરં સસચિવો ઽવિશત્

અત્રાન્તરે તૈશ્ચતુર્ભિર્દ્વિજૈર્જાતિસ્મરૈઃ પિતા ।
વિસૃષ્ટઃ શ્રાવય નૃપં શ્લોકમિત્યાજગામ તમ્

સ સમાસાદ્ય ભૂપાલં સચિવાભ્યાં સહ સ્થિતમ્ ।
ઇદમાશ્રાવયદ્વિપ્રઃ કિમપ્યુત્સુકમાનસમ્

સપ્ત દાશા દશાર્ણેષુ ગિરૌ કાલાઞ્જને મૃગાઃ ।
ચક્રવાકા નદીદ્વીપે હંસાઃ સરસિ માનસે

વયં તે ઽદ્ય કુરુક્ષેત્રે જાતા વેદવિદો દ્વિજાઃ ।
ગન્તારો દૂરમધ્વાનં યૂયં કિમવસાદિનઃ

શ્રુત્વૈતત્સ્મૃતયોગાત્મા નિઃસ્પન્દકરણો નૃપઃ ।
સચિવાભ્યાં સહ પરં ધામ તચ્ચ સમાયયૌ

શ્રાદ્ધપ્રભાવાદિત્યેતત્ક્ષપયિત્વોગ્રપાતકમ્ ।
યાતાઃ કૌશિકદાયાદા યોગિનઃ પરમં પદમ્

શાન્તનોઃ શાસનાદેતન્માર્કણ્ડેયાચ્છ્રુતં મયા ।
બ્રહ્મદત્તસ્ય પુત્રો ઽભૂદ્વિશ્વક્સેનો મહીપતિઃ

દણ્ડસેનઃ સુતસ્તસ્ય ભલ્લાટશ્ચ તદાત્મજઃ ।
યઃ કર્ણેન પુરા વીરો દિગ્જયે વિનિપાતિતઃ

ભલ્લાટસ્યાભવત્સૂનુર્દુર્નયી જનમેજયઃ ।
ઉગ્રાયુધો ઽથ તત્પુત્રઃ પાપાચારો નિરઙ્કુશઃ

ત્રિદિવં શન્તનૌ યાતે હર્તું સત્યવતીં બલાત્ ।
મનશ્ચકાર દુર્વૃત્તસ્તતો યધિ મયા હતઃ

ઇતિ શ્રાદ્ધફલં ભીષ્મો બભાષે ધર્મનન્દનમ્ ।
શ્રાદ્ધેનાપ્યાયતે સોમો વૃષ્ણયો યસ્ય વંશજાઃ

***** પિતૃકલ્પઃ ॥ 4 ॥ *****
અત્રિશ્ચચાર ભગવાન્મૌની મુનિવરઃ પુરા ।
તપો વર્ષસહસ્રાણિ દિવ્યાનિ ત્રીણી નિશ્ચલઃ

તસ્યાથ નિર્નિમેષસ્ય શરીરં બ્રહ્મચારિણઃ ।
અભૂદ્દિવ્યામૃતમયં કાન્તં દુગ્ધોદધેરિવ

તતઃ સુસ્રાવ નેત્રાભ્યામત્રેસ્તદ્દશધા સ્રુતમ્ ।
અમૃતં દિક્ષુ દશસુ પ્રભાસંપૂરિતામ્બરમ્

વૃતં તદ્દશભિર્ગર્ભે દિગ્ભિર્યત્નેન દુઃસહમ્ ।
સોમત્વમાપ્તં સહસા પપાત ભુવિ ભાસ્વરમ્

તસ્મિન્નિપતિતે તૂર્ણં કમ્પિતે ભુવનત્રયે ।
રથે વેદમયે બ્રહ્મા સહસ્રાશ્વે તમાદધે

તં રથસ્થં મુનિવરા દેવાસ્ત્રૈલોક્યભાવનમ્ ।
તુષ્ટુવુસ્તેજસો વૃદ્ધયો સર્વજિદ્યેન સો ઽભવત્

વત્સરાણાં ચકારાસૌ પૂર્ણં પદ્મશતં તપઃ ।
ઉત્પન્નાસ્તેજસા તસ્ય દિવ્યૌષધિસુધાગણાઃ

રાજા રાજ્યાભિષિક્તો ઽથ બ્રહ્મણા બ્રાહ્મણાધિપઃ ।
વલ્લભો દક્ષપુત્રીણાં રાજસૂયે રરાજ સઃ

સુરસિદ્ધર્ષિગન્ધર્વસેવ્યસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ।
લોકાનવિનયોત્સેકાશ્ચચાર શ્રીવિશૃઙ્ખલઃ

જહાર તરસા સો ઽથ તારાં નામ બૃહસ્પતેઃ ।
વલ્લભાં વિભવોદ્ભૂતભૂતેનોદ્ભાવ્યતે ન કઃ

ત્રિદશૈર્બોધ્યમાનો ઽપિ ન સ તત્યાજ તાં યદા ।
તદા બૃહસ્પતેઃ પક્ષં શુક્રો રુદ્રસ્તથાગ્રહીત્

તતઃ પ્રવૃત્તે સમરે ભૈરવે તારકામયે ।
દેવાનાં રુદ્રમુખ્યાનાં વીરેણ તુહિનાત્વિષા

અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરઃ સ્પૃ(સૃ)ષ્ટં યશશ્છેદિ દિવૌકસામ્ ।
અલ્પાવશેષામકરોદ્ભગ્નધ્વસ્તહતાં ચમૂમ્

ત્રસ્તૈરથ સુરૈરેત્ય યાચિતઃ કમલોદ્ભવઃ ।
નિર્વાય સામ્ના સમરં દદૌ જાયાં બૃહસ્પતેઃ

સગર્ભામાગાતામૂચે સ તામીર્ષ્યાવિષોલ્બણઃ ।
ન ધાર્યો ઽયં ત્વયા ગર્ભો મદ્યોનાવિત્યધોમુખીમ્

તતસ્તત્યાજ સા ગર્ભમિષીકાસ્તમ્ભસંસ્તરે ।
તેજસા જાતમાત્રો ઽસૌ વિબુધાનજયદ્બુધઃ

પૃષ્ટા તતો ઽયં કસ્યેતિ દેવૈર્નોવાચ સા યદા ।
તદા પૃષ્ટા વિરિઞ્ચેન ચન્દ્રસ્યેત્યવદલ્લઘુ

સ પુત્રઃ શશિનઃ શ્રીમાન્પ્રતિકૂલોદયો દિવિ ।
શિશિરવ્યજનો ધીમાન્બભૌ વિબુધનન્દનઃ

અથ કાલેન શીતાંશુર્દક્ષિણાક્ષીણમણ્ડલઃ ।
પરદારપરામર્ષાત્તપ્તો ઽત્રિં શરણં યયૌ

સ તેન પુત્રવાત્સલ્યાન્મન્ત્રૈઃ ક્ષપિતકિલ્બિષઃ ।
રરાજ યક્ષ્મણા મુક્તઃ પુનર્યુક્તો નિજશ્રિયા

***** સોમોત્પત્તિઃ ॥ 5 ॥ *****
ઇડાયામથ પુત્રો ઽભૂદ્બુધસ્ય સ પુરૂરવાઃ ।
યસ્યાભૂદ્ભૂવનશ્લાઘ્યા કાન્તા કીર્તિરિવોર્વશી

તસ્ય ષટ્ તનયાસ્તસ્યામભવંસ્ત્રિદશાલયે ।
આયુર્જ્યેષ્ઠો નૃપસ્તેષાં નહુષો ઽપ્યાયુષઃ સુતઃ

રજિપ્રભૃતયસ્તસ્ય ચત્વારો ઽપ્યનુજાઃ પુરા ।
દેવાસુરરણે પૂર્વં સાહાય્યે વજ્રપાણિના

રજિર્વૃતઃ સ્વરાજ્યેન પણેન નહુષાનુજઃ ।
સ હત્વા દિતિજાન્વીરાન્સુરેન્દ્રત્વં પણાર્જિતમ્

ત્વત્પુત્રો ઽસ્મીતિ શક્રેણ ધૂર્તેનાભિહિતો ઽત્યજત્ ।
અથ કાલેન જયિનો રજેઃ પુત્રા મહૌજસઃ

રાજ્યં ત્રિદશરાજસ્ય જહ્રુઃ પિતૃબલાર્જિતમ્ ।
હૃતરાજ્યઃ સ શક્રો ઽથ હૃતભાગઃ ક્રતુષ્વપિ

યયાચે બદરીમાત્રં પુરોડાશં બૃહસ્પતિમ્ ।
તેન બાલમુખાબ્જેન યાચિતો નષ્ટચેતસા

ચકાર રજિપુત્રાણાં મતિમોહં બૃહસ્પતિઃ ।
તતસ્તે રાગિણો મત્તા વિભ્રષ્ટા ન્યાયવર્ત્મનઃ

સંવૃત્તા ભૃશમુત્સેકાન્નષ્ટવીર્યપરાક્રમાઃ ।
તેન તાન્દુર્જયાન્હત્વા વજ્રી સ્વપદમાપ્તવાન્

શફરોત્ફાલચટુલા દુર્વૃત્તાનાં હિ સંપદઃ ।
નહૃષસ્યાભવત્પુત્રો યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ

દિવ્યેન યો રથાગ્ર્યેણ ષડ્રાત્રેણાજયજ્જગત્ ।
યો ઽસૌ કાલેન તદ્વંશે શાપાન્નષ્ટો રથોત્તમઃ

જરાસંધેન સંપ્રાપ્તો હૃતો યો ઽપ્યસુરારિણા ।
યયાતેઃ શુક્રકન્યાયાં દેવયાન્યાં બભૂવતુઃ

યદુશ્ચતુર્વસુશ્ચેતિ તનયૌ સંમતૌ સતામ્ ।
વૃષપર્વસુતાયાશ્ચ શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતાસ્ત્રયઃ

દ્રુહ્યાનુપૂરુનામાનસ્તસ્યાસન્વંશવર્ધનાઃ ।
કાલે ઽથ વિપુલે યાતે યયાતિઃ પ્રવયાઃ સુતાન્

યયાચે યૌવનં કામી જરયા જગતીપતિઃ ।
મૃત્યુસિંહનખશ્રેણીં સુખપદ્મહિમાહતિમ્

યદા કશ્ચિન્ન જગ્રાહ જરાં પુરુસ્તદાગ્રહીત્ ।
તસ્માદ્યૌવનમાસાદ્ય યદુમુખ્યાનથો પરાન્

યયાતિરશપદ્વંશ્યા યેનૈષામનૃપાઃ સદા ।
તતો દિદૃક્ષુઃ કામાનાં પારં તરુણવિગ્રહઃ

વિશ્વસ્ય નાકકામિન્યા નન્દને વિજહાર સઃ ।
સુચિરં સેવમાનો ઽપિ રાજા રાજીવલોચનામ્

યદા પ્રવર્ધમાનેચ્છઃ કામાનાં નાન્તમાયયૌ ।
તદા રાજ્યં સુતસ્યૈવ પુરોર્દત્વા જરાં નિજામ્

જગ્રાહ જાતવૈરાગ્યો જગૌ ચેદં મુનિવ્રતઃ ।
ચિત્રં ભોગાભિલાષો ઽયં ભોગાભ્યાસેન વર્ધતે

વેલ્લત્કલ્લોલજાલેન સલિલેનેવ વાડવઃ ।
બત વિસ્ફારસંસારસરોરુહરજશ્છટા

પ્રીતિઃ પ્રતિનિશં મુગ્ધાન્બધ્નાતિ મધુપાનિવ ।
જીર્યતામપ્યજીર્યોર્(ણો)ઽયં નશ્યતામપિ નશ્વરઃ

કામઃ કામવતામન્તર્ઘુણઃ ક્ષિતિરુહામિવ ।
નિષિદ્ધો નિયમેનાપિ ધૈર્યેણાપ્યવધીરિતઃ

રાગો જ્વલત્યહો વસ્ત્રેણાચ્છાદિત ઇવાનિલઃ ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય નિયતો યયાતિસ્તપસા યુતઃ

કુલોચિતેન વિધિના યશઃશેષત્વમાયયૌ ।
પૂરોર્યયાતિપુત્રસ્ય વશે સુવિપુલે ક્ષિતૌ

પ્રવર્તમાને બહુધા કાલેનાભૂન્મહીપતિઃ ।
દુષ્યન્તો યસ્ય ભરતઃ પુત્રો ભારતવંશકૃત્

અવદાતે કુલે યસ્ય જાતો ઽસિ જનમેજયઃ ।
ઇત્યેષ પૌરવો વંશઃ પૂર્વમેવ મયોદિતઃ

***** પૂરુવંશઃ ॥ 6 ॥ *****
તુર્વસોસ્તુ મહાન્વંશો યસ્મિઞ્જાતઃ કરંધમઃ ।
મરુત્તસ્તત્સુતો યસ્મૈ દદૌ હેમ મહેશ્વરઃ

તસ્યાસન્વિપુલે વંશે પાણ્ડ્યચૌલાઃ સકેરલાઃ ।
રાજા મરુત્પતિર્નામ દ્રુહ્યવંશે ત્વજાયત

કૃચ્છ્રેણ દીર્ઘસંગ્રામે યૌવનાશ્વેન યો હતઃ ।
ગાન્ધારસ્તત્સુતો યસ્ય વંશે જાતાસ્તુરઙ્ગમાઃ

અનોસ્તુ વંશે ધર્માદ્યા જાતાઃ પ્રત્યન્તભૂમિપાઃ ।
યદોસ્તુ પ્રસૃતે વંશે કૃતવીર્યાત્મજો નૃપઃ

કાર્તવીર્યાર્જુનો જાતઃ સહસ્રભુજદુર્મદઃ ।
હેહયાનર્તભોજાદ્યસ્તાલજઙ્ઘાશ્ચ તત્કુલે

કાલેન જાતસ્તદ્વંશે વૃષો વૃષસુતો મધુઃ ।
વૃષણસ્તત્સુતો યસ્ય વંશે સાગરવૃષ્ણયઃ

અન્ધકો ઽપ્યન્વયે તેષામભૂદન્ધકવંશકૃત્ ।
બહુશાખે ચ તદ્વંશે જાતો ક્રૂરઃ સહસ્રદઃ

તત્પિતૃવ્યકુલે કાલે શૂરઃ શ્રીમાનજાયત ।
વસુદેવઃ સુતસ્તસ્ય બભૂવાનકદુન્દુભિઃ

યસ્મિઞ્જાતે દિવિ મહાનભૂદ્દુન્દુભિનિઃસ્વનઃ ।
ભ્રાતાસ્ય દેવભાગાખ્યસ્તથા દેવશ્રવાઃ પરઃ

અનાધૃષ્ટિઃ કનવકો વત્સઃ શ્યામો વવૃઞ્જ સઃ ।
પૃથુકીર્તિઃ પૃથાખ્યા ચ શ્રુતદેવી શ્રુતશ્રવાઃ

રાજાધિદેવી પઞ્ચૈતાઃ શૂરપુત્ર્યો ઽસ્ય ચાનુજાઃ ।
પૃથુકીર્તિસુતો રાજા દન્તવક્રો નૃપાત્મજઃ

પૃથાસુતા ધર્મરાજભીમસેનધનંજયાઃ ।
શ્રુતશ્રવાયાસ્તનયઃ શિશુપાલો મહાબલઃ

દૈત્યરાજો ઽભવદ્યો ઽસૌ હિરણ્યકશિપુઃ પુરા ।
પિતૃવ્યવંશે શૂરસ્ય શૈનેયઃ સત્યકો ઽભવત્

સાત્યકિસ્તસ્ય તનયો યુયુધાનાપરાભિધઃ ।
ઉદ્ધવો વિબુધાચાર્યઃ શત્રુદેવમુખાસ્તથા

શત્રુદેવસ્ય નૈષાદિરેકલવ્યો ઽભવત્કુલે ।
વત્સાવતે ત્વપુત્રાય વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્

અદ્ભિર્દદૌ સુતં વીરં શૌરિઃ કૌશિકમૌરસમ્ ।
ગણ્ડૂષકાયાપુત્રાય ચારુદોષ્ણાદિકાન્હરિઃ

દ્વે ભાર્યે વસુદેવસ્ય રોહિણી દેવકી તથા ।
રોહિણીતનયો રામઃ સારણો દુર્દમઃ સુભઃ

શુભ્રપિણ્ડારદમનાસ્તે મહાવદનાત્મજાઃ ।
અનુજા ચ સુભદ્રૈષા મહિષી સવ્યસાચિનઃ

રામસ્ય નિષધો નામ રેવત્યામભવત્સુતઃ ।
દેવકીનન્દનઃ કૃષ્ણો દેવો દાનવસૂદનઃ

વસુદેવસ્ય ચાન્યાસુ ભાર્યાસુ હ્યભવન્સુતાઃ ।
ભોજોપાસઙ્ગવિજયા વૃષદેવો ગદસ્તથા

આશાવહો લોમપાદઃ કપિલો વર્ધમાનકઃ ।
પૌણ્ડ્રો નિષાદનાથશ્ચેત્યુગ્રવીર્યપરાક્રમાઃ

અત્રાન્તરે ગાર્ગ્યમુનિર્ધનુ કાલાયસાશનઃ ।
ચચાર દ્વાદશ સમા બ્રહ્મચારી પરં તપઃ

ત્રિગર્તરાજસુતયા પરીક્ષાયૈ સવિભ્રમમ્ ।
ન ચચાલાયસપ્રખ્યો હ્રિયમાણશયો ઽપિ યઃ

સ મન્યુતપ્તો ગોપાલકન્યાયાં રુદ્રશાસનાત્ ।
અસૃજત્કાલયવનં કાલં સર્વમહીભુજામ્

રથે યસ્ય હયા ઘોરા વૃષપૂર્વાર્ધવિગ્રહાઃ ।
ગૃહીતો યવનેન્દ્રેણ નિષ્પુત્રેણ સ પુત્રકઃ

યુદ્ધાર્થી દર્પસંમત્તઃ પપ્રચ્છ સુભટાન્ભુવિ ।
નારદસ્ય ગિરા જ્ઞાત્વા સ વીરાન્વૃષ્ણિયાદવાન્

મથુરાનિલયાઞ્જેતુમક્ષૌહિણ્યા સમાદ્રવત્ ।
તે કાલયવનાક્રાન્તા જરાસંધેન ચાર્દિતાઃ

વૃષ્ણયો મથુરાં ત્યક્ત્વા દ્વારકાં ચક્રુરમ્બુધૌ ।
વંશસ્કન્ધેષુ ચાન્યેષુ સંભૂતા યાદવાઃ પરે

સાત્વતસ્યાભવદ્દૈવૈરુદ્ગીતચરિતઃ કુલે ।
યજ્વા દેવાવૃધો રાજા બભ્રુસ્તસ્યાત્મજો ઽભવત્

આપગાયાં સર્વર્ણાયાં જાતઃ કોટિસહસ્રદઃ ।
સંભૂતાસ્તત્કુલે વીરા ભોજાસ્તે શાન્તિકાવતાઃ

અન્ધકાત્કુક્કુરો જાતસ્તદ્વંશ્યો ઽપ્યાહુકો ઽભવત્ ।
પ્રણેતા વૃષ્ણિવંશાનાં રાજા કૃતયુગોચિતઃ

દેવકશ્ચોગ્રસેનશ્ચ તત્સુતૌ દેવકસ્ય તુ ।
દેવવત્પ્રમુકાઃ પુત્રા દેવક્યાદ્યશ્ચ કન્યકાઃ

યાઃ સપ્ત વસુદેવાય વિતીર્ણા વીરમાતરઃ ।
ઉગ્રસેનસુતઃ કંસો ન્યગ્રોધપ્રમુખાગ્રજઃ

કંસા કંસવતી તન્વી પાલી કહ્વા ચ કન્યકાઃ ।
વિદૂરથકુલે ભોજે બભૂવ હૃદિકાભિધઃ

કૃતવર્મમુખાસ્તસ્ય શતધન્વાદયઃ સુતાઃ ।
ક્રોષ્ટોર્વંશે પ્રસેનો ઽભૂત્સત્રાજિત્સેનજિત્તથા ।
ઇત્યેતે બહવો વંશા વિશ્રુતા યાદવા યદોઃ

***** યદુવંશઃ ॥ 7 ॥ *****
અબ્ધેસ્તટે દ્વારવત્યાં નિવેશે વિષદં મણિમ્ ।
દિવ્યં સ્યમન્તકં નામ પ્રસેનઃ કિલ લબ્ધવાન્

સ મણિઃ કનકસ્યન્દી વ્યાયિદુર્ભિક્ષનાશનઃ ।
શક્તેનાપ્યુત્સુકેનાપિ ન હૃતસ્તસ્ય શૌરિણા

કાલેન મૃગયાસક્તઃ પ્રસેનો મણિભૂષિતઃ ।
સિંહેન નિહતો યુદ્ધે સહસા મણિહારિણા

યાન્તં જવેન તં સિંહમૃક્ષરાજો ઽથ જામ્વાન્ ।
નિહત્ય મણિમાદાય બલવાન્બિલમાવિશત્

વૃષ્ણ્યન્ધકહતં દૃષ્ટ્વા પ્રસેનં વિજને વને ।
મણિલોભાત્કૃતં સર્વં કૃષ્ણેનેતિ શશઙ્કિરે

વિશુદ્ધભાવઃ કૃષ્ણો ઽપિ તમન્વેષ્ટું યયૌ મણિમ્ ।
મિથ્યાકલઙ્કં યશસામપવાદં સહેત કઃ

સાસ્રં પ્રસેનમાલોક્ય સ સિંહેત વિદારિતમ્ ।
તસ્યાવિદૂરે સિંહં ચ દદર્શ વિનિપાતિતમ્

મણેરલાભે વિજ્ઞાય પદવીમૃક્ષશંસિનીમ્ ।
ગુહાં પ્રવિશ્ય ગમ્ભીરં દદર્શ વિપુલં બિલમ્

તત્ર ધાત્ર્યા સ શુશ્રાવ વચનં બાલસાન્ત્વને ।
તવૈવાસૌ મણિઃ પુત્ર મા રોદીઃ સુકુમારક

શ્રુત્વેતિ જ્ઞાતવૃત્તાન્તો જામ્બવન્તં દદર્શ સઃ ।
તેનાથ યુયુધે કૃષ્ણો દિવસાનેકવિંશતિમ્

દશગ્રીવોગ્રસંગ્રામશસ્ત્રોલ્લિખિતવક્ષસમ્ ।
જામ્બવન્તં વિજિત્યાથ દત્તાં તેન સુતાં હરિઃ

બિમ્બાધરાં જામ્બવતીં લેભે તં ચ સ્યમન્તકમ્ ।
તતો દ્વારવતીમેત્ય સ્યમન્તકમુદારધીઃ

સ પ્રસેનાનુજાયૈવ દદૌ સત્ત્રજિતે મણિમ્ ।
સત્યભામામુખાસ્તિસ્રઃ સત્રાજિન્મુરવૈરિણઃ

પ્રદદૌ કન્યકાઃ કામકુમુદાકારચન્દ્રિકાઃ ।
સત્રાજિતં ઘાતયિત્વા ભોજેન શતધન્વના

અહરન્મણિમક્રૂરો મિથઃ સાહાય્યસંવિદા ।
સત્યભામા સ્વયં ગત્વા હતે પિતરિ દુઃખિતા

જતુવેશ્મનિ દગ્ધેષુ પાર્થેષુ ધૃતરાષ્ટ્રજૈઃ ।
શાર્ઙ્ગધન્વાનમાસાદ્ય વારણાવતવાસિનમ્

હતં ન્યવેદયત્સાશ્રુઃ પિતરં શતધન્વના ।
તતસ્તૂર્ણં સમભ્યેત્ય દ્વારકાં ગરુડધ્વજઃ

રામેણ સહિતિ ગત્વા યુયુધે શતધન્વના ।
ચક્રે મણિપ્રદસ્યાપિ નાક્રૂરો ઽસ્ય સહાયતામ્

સ્વાર્થકાલે વ્યતીતે હિ ધૂર્તા નો કસ્યચિન્નિજાઃ ।
અધિરુહ્યાશુ વડવાં શતયોજનગામિનીમ્

વિદ્રુતં શતધન્વાનં મિથિલાભિમુખં જવાત્ ।
જઘાન કૈટભારાતિર્નાસસાદ ચ તં મણિમ્

સો ઽપહ્નુતો મણિરિતિ ક્રુદ્ધો ઽસ્મૈ લાઙ્ગલી મૃષા ।
ન દ્વારકાં વિશામીતિ મિથિલાં વિમુખો યયૌ

તત્ર દુર્યોધનસ્તસ્માદ્ગદાશિક્ષામવાપ્તવાન્ ।
તતઃ કૃષ્ણાનુગૈરેત્ય વૃષ્ણિવીરૈઃ પ્રસાદિતઃ

દ્વારકામાયયૌ શ્રીમાઞ્જાતતત્ત્વો હલાયુધઃ ।
અક્રૂરો ઽપિ મણિસ્ફીતો બહુયજ્ઞો બહુપ્રદઃ

સુખં નિનાય ષષ્ટ્યબ્દીં દીક્ષાકવચરક્ષિતઃ ।
વ્યક્તિં યાતે મણૌ કિંચિદ્ભીતે રામત્સકેશવાત્

અપયાતે તતો ઽક્રૂરે નાવર્ષત્પાકશાસનઃ ।
જ્ઞાતિભેદભયાત્પૂર્વં કૃષ્ણેનોપેક્ષિતશ્ચિરમ્

પ્રસાદ્ય પનરાનીતો દુર્ભિક્ષાર્તૈઃ સયાદવૈઃ ।
તસ્મિન્દાનપતૌ પ્રાપ્તે વવર્ષ ત્રિદિવવેશ્વરઃ

કાલેન યાચિતઃ સામ્ના કૃષ્ણેન સ દદૌ મણિમ્ ।
તસ્મૈ સ્વસારં ચાક્રૂરઃ પ્રીતયે ચારુલોચનામ્

વિનયાર્જવતુષ્ટસ્તં કેશવો ઽપિ મણિં દદૌ ।
અક્રૂરાયૈવ મહતાં પ્રણયાન્તો હિ દુર્ગ્રહઃ

***** સ્યમન્તકાલમ્ભઃ ॥ 8 ॥ *****
કુલાવલીં યાદવાનાં નિશમ્ય જનમેજયઃ ।
વિસ્મિતો જન્મના વિષ્ણોર્વૈશમ્પાયનમબ્રવીત્

અહો નુ મહદાશ્ચર્યમપૂર્વં પ્રતિભાતિ મે ।
કથં જગન્નિવાસો ઽભૂચ્ચરાચરગુરુર્નરઃ

યત્કુક્ષિકોટરે શેતે કલ્પાન્તે ભુવનાવલી ।
સકથં માનુષીગર્ભં પ્રપેદે ભૂતભાવનઃ

વૈશ્વરૂપ્યમિદં યસ્ય સર્વભૂતાન્તરાત્મનઃ ।
ઇચ્છામાત્રસમુન્મેષદર્પણે પ્રતિબિમ્બિતમ્

ઇતિ પૃષ્ટઃ ક્ષિતિભુજા જગાદ મુદિતો મુનિઃ ।
શ્રૂયતામદ્ભુતં જન્મ વિષ્ણોર્જન્મભયચ્છિદઃ

યેન યજ્ઞવરાહેણ વેદયજ્ઞમયં વપુઃ ।
કૃત્વોદ્ધૃતા વસુમતી ચતુરર્ણવમેખલા

બભૌ કુવલયશ્યામા દંષ્ટાગ્રે યસ્ય મેદિની ।
બાલશેવલવલ્લીવ લીના પલ્વલકેલિષુ

યેન કેસરિણા શઙ્ખશુભ્રાભિર્નખશુક્તિભિઃ ।
આયુષા સહ નિષ્પીતં હિરણ્યકશિપોર્યશઃ

ઉરઃસ્થલાસ્થિનિર્ઘર્ષાન્નખક્રકચપઞ્જરે ।
યસ્ય દૈત્યવધે કોપઃ પ્રાપ કલ્પાગ્નિકેતુતામ્

ત્રૈલોક્યક્રમણે યસ્ય વિજયધ્વજતાં યયૌ ।
પાદો ગઙ્ગાજલોલ્લાસવ્યાલોલધવલાંશુકઃ

ખર્વઃ પૂર્વમથ પ્રાંશુરપ્રમેયસ્તતો ઽભવત્ ।
યશ્ચ હર્ષશ્ચ દેવાનાં મોહશ્ચ ત્રિદશદ્વિષામ્

યસ્ય કુણ્ડલતાં કર્ણે રવિર્નાભૌ સરોજતામ્ ।
પ્રાપ પ્રવર્ધમાનસ્ય ગુલ્ફે કટકરત્નતામ્

ઉચ્ચૈર્વિલોકયન્તીનાં તદ્વપુઃ સુરયોષિતામ્ ।
વલિવિધ્વંસભીત્યેવ નાદૃશ્યત વલિત્રયમ્

દત્તાત્રેયાવતારેણ ધર્માચારસ્ય મજ્જતઃ ।
વેદાનાં ચ કૃતં યેન સ્થિત્યૈ હસ્તાવલમ્બનમ્

જામદગ્ન્યવપુર્ભૂત્વા કાર્તવીર્યસ્ય કર્મઠમ્ ।
મૃણાલમણ્ડલીલાવં દોઃસહસ્રં લુલાવ યઃ

યઃ કુઠારે ઽસ્થિનિષ્પેષખણ્ડના દન્તમાલિકામ્ ।
ક્ષત્રિયક્ષયકાલાનાં બભાર ગણનામિવ

યઃ પૂર્વાઙ્ગવતીં ચારુમધ્યદેશાં પયસ્વિનીમ્ ।
સપુણ્ડ્રકાનનાં પ્રાદાત્સવત્સાં કશ્યપાય ગામ્

યો ઽભવદ્ભુવનાભોગભૂષણં રઘુનન્દનઃ ।
વીરઃ સુબાહમારીચઘોરમેઘમહાનિલઃ

ભ્રાન્તઃ સપ્તસુ લોકેષુ સપ્તાબ્ધિક્ષોભસંભૃતઃ ।
સપ્તતાલભિદો યસ્ય ધન્વિનો ધનુષધ્વનિઃ

અદ્યાપિ સેતુસંઘટ્ટવિસ્ફુટચ્છુક્તિસંપુટઃ ।
સુવ્યક્તમુક્તાદશનો વક્તિ યસ્યામ્બુધિર્યશઃ

કિરીટકોટિવિશ્રાન્તં યેન શુભ્રયશોંશુકૈઃ ।
ઉન્મૃષ્ટં લોકપાલાનામિન્દ્રિજિત્સૈન્યજં રજઃ

પતિતોત્પતિતૈર્યસ્ય દશાસ્યવદનૈર્મુહુઃ ।
બભૂવ કન્દુકામન્દવિનોદાનન્દવિભ્રમઃ

ભુવો ભારાવતારાય કૃષ્ણો વૃષ્ણિકુલે ઽભવત્ ।
શિશુપાલાદિભૂપાલકાલઃ શકલિતાસુરઃ

યદ્વક્ષસિ ગ્રાવભિદઃ શૃઙ્ગભઙ્ગપરાભવઃ ।
અસક્તિવિષમોલ્લેખૈરરિષ્ટસ્યાપ્યસૂચ્યત

ચક્રે યશ્ચરણઃ શુભ્રૈર્મૂર્ધ્નિ કાલિયભોગિનઃ ।
નખકાન્તિફણાચક્રૈઃ શેષસ્પર્ધધિરોહણમ્

મૂલાસ્થિચ્છેદનિષ્પેષજાતજ્વાલાજટાજુષા ।
બાણબાહુવને યસ્ય ચક્રેણ ક્રકચાયિતમ્

કર્કી(લ્કી) વિષ્ણુયશા યશ્ચ ભવિષ્યતિ યયુગક્ષયે ।
સત્ત્વધર્મલતોદ્યાનનવસૌરભમાધવઃ

તસ્યાશ્ચર્યપ્રભાવસ્ય શ્રૂયતામિદમુજ્જ્વલમ્ ।
ચરિતં પુણ્યપીયૂષૈઃ કિલ્બિષક્ષાલનક્ષમમ્

પ્રભાવં તસ્ય તત્ત્વેન વક્તું કો નુ પ્રગલ્ભતે ।
યત્ર વાચસ્પતિર્મૂકો દૂરે ભોગિપતેર્ગિરઃ

***** પ્રાદુર્ભાવસંગ્રહઃ ॥ 9 ॥ *****
વૃત્તે વૃત્રવધે પૂર્વં સંગ્રામે તારકામયે ।
ત્રિદશાઃ શરણં જગ્મુર્વિશ્વક્સેનં જનાર્દનમ્

દત્તં તેનાભયં તેષાં વિષમે દૈત્યજે ભયે ।
સંહતા દાનવાઃ સર્વે વિવિશુઃ સમરાઙ્ગનમ્

મયો માયાનિધિસ્તેષામગ્રણીરુગ્રવિગ્રહઃ ।
બભૌ હૈમં સમારૂઢો રથમૃક્ષસહસ્રગમ્

તારઃ ક્રોશાધિકાયામમાયસં રથમાસ્થિતઃ ।
યુક્તં સ્વરસહસ્રેણ ધૂમોત્થો ઽગ્નિરિવાબભૌ

હયગ્રીવઃ સમારુહ્ય રથં હયસહસ્રગમ્ ।
મત્તુકુઞ્જરયુક્તં ચ ત્વષ્ટા મન્દરગૌરવમ્

વીરા વિરોચનાદ્યાશ્ચ તસ્થુઃ સમરસંમુખાઃ ।
કલ્પાન્તજલદબ્યૂહવિપુલં તદ્બલાર્ણવમ્

વિષ્ણુના વિહિતાશ્વાસા વીક્ષ્ય દેવાઃ સમાદ્રવન્ ।
ઐરાવણગતસ્તેષાં સહસ્રાક્ષઃ પુરો બભૌ

ઇન્દ્રાયુધસહસ્રાણિ દર્શયન્વજ્રરશ્મિભિઃ ।
યમસ્તારમહાહારઃ શ્યામો મહિષવાહનઃ

તસ્થૌ લમ્બામ્બુદો નીલશૈલો નિર્ઝરવાનિવ ।
શ્વેતાશ્વો મણિમાલાઙ્કો વરુણસ્તરણિપ્રભઃ

રથે રરાજ કૈલાસે રત્નકૂટ ઇવોદ્ગતઃ ।
હેમર્ક્મા હેમરથો હેમાઙ્ગદાધરઃ

જહાર ધનદો મેરોઃ સૂર્યાતપજુષઃ શ્રિયમ્ ।
હિમરશ્મિર્હિમશિલાશુભ્રાશ્વસ્તુહિનાયુધઃ

તસ્થૌ જલદવાહશ્ચ વાયુરાયુઃ શરીરિણામ્ ।
દેવશ્ચ સ્વયમભ્યાયાદ્ભગવાન્કૈટભાન્તકઃ

દીપ્તચક્રગદાશાર્ઙ્ગનન્દનો ગરુડધ્વજઃ ।
ચક્રં રરાજ તસ્યાજૌ ધારાબિમ્બિતદાનવમ્

અન્તઃપ્રવિષ્ટનિહતારાતિવ્રાતમિવાભિતઃ ।
પ્રશાન્તે જ્વલિતે મેરુરિવાસ્ય ભુજગાન્તકઃ

બભાસે ભાસ્વરો વાહઃ પ્રવાહઃ શત્રુતેજસામ્ ।
તસ્ય દીપ્તતરૈઃ પક્ષૈર્બભૂવ પિહિતં નભઃ

અન્ત્યૈર્દ્વાદશભિઃ સૂર્યૈરિવૈકઘનતાં ગતૈઃ ।
વિરરાજ તદારૂઢો હરિઃ કૌસ્તુભભૂષિતઃ

વડવાનલસંયુક્તો મૈનાક ઇવ રત્નસૂઃ ।
રુદ્રાદિત્યમરુદ્વિશ્વસાધ્યાશ્વિવસુચારણાઃ

ઉદ્યયુઃ ક્ષુબ્ધસૈન્યાબ્ધેઃ કલ્લોલા ઇવ સંગતાઃ ।
અથોદ્ધૂતામ્બુધિધ્વાનડજીકૃતજગત્ત્રયઃ

રરાસ ઘોષગમ્ભીરઃ સમરામ્ભદુન્દુભિઃ ।
પેતુઃ પરસ્પરં તેષાં દેહે તેજસ્વિનાં પ્રભાઃ

પ્રવૃત્તે સમરે હેમનારાચનિચયા ઇવ ।
સુરાસુરકરોત્સૃષ્ટશસ્ત્રાસ્ત્રનિકપોત્થિતાઃ

જ્વાલાશ્ચક્રુર્ધ્વજાગ્રેષુ ક્ષણં પીતાંશુકભ્રમમ્ ।
ચેરુસ્ત્રિદશમાતઙ્ગદન્તોલ્લિખિતકઙ્કટાઃ

જાતધૂમાનલા દૈત્યા મેઘા ઇવ સવિદ્યુતઃ ।
તેષાં વક્ષસ્તટે ભુગ્નદન્તાસ્તે દિવ્યકુઞ્જરાઃ

સિકતાસેતુનિઃસારાનમન્યન્ત કુલાચલાન્ ।
તતો દૈત્યભુજોદ્ધૂતશસ્ત્રનિર્વિવિરા દિવિ

બભૂવુર્નિશ્ચલાઃ ક્ષિપ્રં ચિત્રન્યસ્તા ઇવામરાઃ ।
ઇયમત્યન્તદુર્વારા દૈત્યમાયા મહીયસી

યમો ઽવિ નિયમેનેવ બદ્ધસ્તન્નિધનેષુ યત્ ।
વાયુઃ પઙ્ગુરિવ ક્ષિપ્રમપ્રકાશ ઇવાંશુમાન્

જયસ્તુ યુધિ દૈત્યેષુ વહ્નિઃ શીત ઇવાભવત્ ।
તતઃ સહસ્રનયનો વજ્રેણોન્મ્ય દૈત્યજામ્

માયાં મયમુખાન્વીરાન્સુરૈઃ પુનરયોધયત્ ।
વજ્રિવજ્રનિકૃત્તાનાં દૈત્યાનાં પતતાં ભુવિ

ગુરુભિર્વિગ્રહૈઃ પ્રાપુરૈક્યં સપ્તાપિ તે ઽબ્ધયઃ ।
તે ગજેન્દ્ર ઇવાલિપ્તા દાનવા દાનવારિભિઃ

તમોભિરાવૃતાઃ પેતુઃ સુરેન્દ્રેમ વિમોહિતાઃ ।
બહુમાયસ્તતો માયાં મયઃ સમયવર્તિનીમ્

પ્રમયાયૈવ દેવાનામૌર્વાનલવતીં વ્યધાત્ ।
ઊરુજસ્તનયો વહ્નેઃ સંકલ્પાદ્બ્રહ્મચારિણઃ

લોકાન્દિધક્ષુઃ કાલાત્મા વાર્ભક્ષો બ્રહ્મણો વરાત્ ।
હિરણ્યકશિપોઃ પૂર્વમૌર્વો ભક્ત્યા વરપ્રદઃ

જજ્વાલ સુરેસનાસુ તસ્મિન્સમરસંકટે ।
ઔર્વેણ દહ્યમાનાસ્તે જ્વાલાજટિલવિગ્રહાઃ

એકીભૂતાન્યમન્યન્ત તેજાંસિ ચ તમાંસિ ચ ।
વિવશાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે તેનૌર્વાનલપર્વણા

વરુણં શીતરશ્મિં ચ ત્રાણમેવ વ્યચિન્તયન્ ।
અથાખણ્ડલનિર્દિષ્ટશ્ચન્દ્રમા વરુણાગ્રગઃ

ક્ષિપન્હિમશિલાસંઘાનુદ્યયૌ યુધિ દાનવાન્ ।
તુષારવારિપૂરૈસ્તે ભૃશં તાભ્યાં સમાહતાઃ

નિશ્ચેષ્ટા દાનવાઃ પ્રાપુઃ કાષ્ઠપાષાણતુલ્યતામ્ ।
હિમસ્ય મહતી શક્તિઃ સા કાપિ દહનાત્મિકા

યયા દાનવસંઘાનામસ્થિભઙ્ગો મહાનભૂત્ ।
તુષારાશનિસંછન્ના દાનવાનામનીકિની

નાસાનિઃશ્વાસવિવરૈર્નિર્વિભાગમસૂચ્યત ।
માયાવિનિમયં જ્ઞાત્વા મયઃ સ્વજનસિદ્ધયે

અસૃજત્પાર્વતીં માયાં દ્રુમશસ્ત્રશિલાઘનામ્ ।
દ્રુમશૈલનિરુદ્ધાનાં સ્ફુટિતાયુધવર્મણામ્

મોહો જજૃમ્ભે દેવાનામૃતે ચક્રગદાધરમ્ ।
તતઃ ક્ષણાત્તદાદિષ્ટૌ તદનુ પાણિતૌજસા

સમં વિવિશતુઃ સેનાં દૈત્યાનામગ્નિમારુતૌ ।
ભસ્મકૂટાવલીશેષાન્કૃત્વા દ્રુમશિલોચ્ચયાન્

ઉદ્ધૂતાન્દિક્ષુ વિક્ષિપ્ય તૌ રણાગ્રે વિચેરતુઃ ।
અનિલોલ્લાસિતજ્વાલાજ્વલિતશ્મશ્રુભીષણઃ

દૈત્યાનાં દહ્યમાનાનાં ધૂમઃ કાલ ઇવોદ્યયૌ ।
મારુતસ્યાગ્નિતપ્તસ્ય વહ્નેતોદ્યતસ્ય ચ

અભૂત્કૂતાન્તહુંકારઘોરઃ કહકહારવઃ ।
વિચટચ્ચર્મણામેષં છમચ્છમિતિ મેદસામ્

સ્ફુટસ્સ્થૂલાસ્થિબન્ધાનાં કો ઽપિ વ્યતિકરો ઽભવત્ ।
જયત્સુ સુરસઙ્ઘેષુ ભઙ્ગે દિતિજમણ્ડલે

કાલનેમિઃ સમુત્તસ્થૌ ત્રિજગદ્ગ્રસલાલસઃ ।
જૃમ્ભાવિસ્પષ્ટદંષ્ટાગ્રૈરુગ્રવક્ત્રૈર્ભૃતામ્બરઃ

જગત્ક્ષયાયેવ રસાદહંપૂર્વિકયોત્થિતૈઃ ।
તસ્યાઞ્જનશિલાસ્તમ્ભસંભારૈર્ભુજમણ્ડલૈઃ

અભવન્કકુભો ભીમબોગિભોગવૃતા ઇવ ।
વિટઙ્કમુકુટપ્રાપ્તઘૃષ્ટબ્રહ્માણ્ડકર્પરે

અસૃજદ્ધૂમજાલેન ક્ષયજીમૂતડમ્બરાન્ ।
શતવક્ત્રસ્ય નેત્રેભ્યસ્તસ્ય જ્વાલા દિશો યયુઃ

તચ્છાયયા જગત્સર્વમદૃશ્યમભવત્ક્ષણાત્ ।
અઘોરૈઃ કાલરજનીસઙ્ઘૈઃ સંઘટ્ટિતૈરિવ

તસ્ય વિશ્વક્ષયાક્ષેપદીક્ષાસમયમણ્ડલૈઃ ।
દીપ્તાયુપ્રભાચક્રૈરાલોકઃ કકુભામભૂત્

ઘટ્ટયન્સર્વતેજાંસિ સર્વભૂતાનિ કમ્પયન્ ।
જહાર જલદવ્યૂહાન્કોપનિઃશ્વાસમારુતૈઃ

ઉદ્ય્મ્ય પવનાસ્કન્ધસંઘટ્ટોદ્ધટ્ટનં ભુજમ્ ।
અજીવવત્સ દિતિજાન્ક્ષુબ્ધાબ્ધિધ્વાનયા ગિરા

ઉદાયુધૈઃ પ્રમુદિતૈર્દાનવૈસ્તત્પુરઃ સરૈઃ ।
તતો યુયુધિરે દેવાઃ કાલનેમિહતૌજસઃ

તસ્મિન્સમરસંઘટ્ટે તુમુલે પ્રાણહારિણિ ।
વ્યવર્ધત મહાન્કાયઃ કરાલઃ કાલનેમિનઃ

તદ્વક્ત્રકુહરોદ્વાન્તજ્વાલાવલયિતાઃ સુરાઃ ।
તિર્યગૂર્ધ્વં પ્રવૃદ્ધૈશ્ચ તદ્ભુજૈરભિતો હતાઃ

તચ્છસ્ત્રવૃષ્ટિદલિતાસ્તત્કરાકૃષ્ટમૌલયઃ ।
પેતુર્ભ્રષ્ટા વિમાનેભ્યઃ ક્ષીણપુણ્યા ઇવ ક્ષિતૌ

ભગ્ને વક્રમુખે શક્રે વરુણે કરુણાસ્પદે ।
ધનદે નિધનાપન્ને શશાઙ્કે ગ્રાસશઙ્કિતે

ભગ્નાયુધધ્વજચ્છત્ત્રા છિન્નસ્યન્દનકુઞ્જરાઃ ।
નિશ્ચેષ્ટાસ્ત્રિદશાસ્તસ્થુર્દિનદીપા ઇવાપ્રભાઃ

શીતસ્ય વહ્ને કા વાર્તા તરણિસ્તારદર્પણઃ ।
આસ્થા કિં નિશ્ચલે વાયૌ કિં યમેન હતૌજસા

કિમેતે મુદ્રિતા રુદ્રા વસવો વ્યસવો નુ કિમ્ ।
ઇતિ બ્રુવાણા નાદેન નનન્દુર્દિતિનન્દનાઃ

તતઃ સંપ્રાપ્તવિજયઃ કાલનેમિઃ ક્ષતામરઃ ।
લોકપાલપદે તસ્થૌ વિભજ્યાનેકધા વપુઃ

જલં ભૂત્વાભવદ્વ્યાપી વાયુર્ભૂત્વા વવૌ સ્વયમ્ ।
સોમસૂર્યતનુર્ભૂત્વા રાત્ર્યહાનિ ચકાર સઃ

જગ્રાહ સર્વલોકાત્મા હવ્યમગ્નિમુખઃ સ્વયમ્ ।
સર્વદેવમયઃ સો ઽભૂદિતિ વિષ્ણુજિગીષયા

સમસ્તભુવનાધીશઃ સર્વદેવગણૈર્યુતઃ ।
વેદધર્મકૃપાસત્યૈઃ શ્રિયા ચ ન સમાશ્રિતઃ

સ દદર્શાથ દેવાદિં દેવં ગરુડલાઞ્છનમ્ ।
ઉપેક્ષિતાગ્રસંમર્દં રણકૌતુકલીલયા

પ્રભાદામાભિરામેણ કૌસ્તુભેન વિભૂષિતમ્ ।
સ્ફુરદિન્દ્રાયુધોદારં સ્નિગ્ધશ્યામમિવામ્બુદમ્

ભુજૈર્વિભ્રાજિતં રત્નકેયૂરધૃતિપલ્લવૈઃ ।
હારકાન્તિસુધાસિક્તૈઃ પારિજાતૈરિવાપરૈઃ

ઉહ્યમાનં સુપર્ણેન સુવર્ણચ્છવિહારિણા ।
મન્દરોદ્ધારભીતેન મૂર્તેનેવ સુમેરુણા

દૈત્યસંહારગણનાચિહ્નહેમાઙ્ગદાં ગદામ્ ।
ધારયન્તં ગિરીન્દ્રાણાં ગૌરવૈરિવ નિર્મિતામ્

અરુણૈરૂરુયુગલે રલસૂર્યાંશુભિર્વૃતમ્ ।
મધુકૈટભકણ્ઠાસૃક્છટાભિરિવ ચર્ચિતમ્

શઙ્ખકાન્તિવિતાનેન રત્નમાલાતરઙ્ગિણા ।
ક્ષીરોદેનેવ શયનાયાસત્રસ્તેન સેવિતમ્

રાહુકણ્ઠાટવીછેદપ્રોચ્છલચ્છોણિતારુણૈઃ ।
વ્યાપ્તં ચક્રપ્રભાચક્રૈઃ સૂર્યાશુભિરિવામ્બરમ્

અહો બતાયમસ્માકં શત્રુર્લોચનગોચરઃ ।
નિરઞ્જનદશાં યેન નીતા દૈત્યવધૂદૃશઃ

ઘ્નતા હિરણ્યકશિપું સુતારૈર્નખરાઙ્કુરૈઃ ।
હન્તા હતાન્યનેનૈવ મુક્તાભાનિ યશાંસિ નઃ

નૃસિંહચરણાક્રાન્તિરજોદિગ્ધાં સભાભુવમ્ ।
હત્વેમં ક્ષાલયામ્યેષ દૈત્યહર્ષાશ્રુવારિભિઃ

ઇતિ બ્રુવાણં સાવજ્ઞં લીલાસ્મિતસિતાધરઃ ।
પાતિના દર્પમધુના મત્તો ઽસ્મીત્યભ્યધાદ્વિભુઃ

ઘોરાટ્ટહાસવિકટો દાનવાધિપતિસ્તતઃ ।
અપાતયચ્છસ્ત્રવૃષ્ટિં દેવોરસિ ભુજૈર્ઘનૈઃ

અકમ્પ્યત સુપર્ણો ઽપિ ગદયા ચણ્ડવેગયા ।
દેવોરસિ ભુજૈર્યેન નિષ્કમ્પો ઽકમ્પત ક્ષણમ્

વિસ્મિતઃ કોપસંરમ્બાદથ વિષ્ણુર્વ્યવર્ધત ।
સહસ્રબાહુચરણઃ સહસ્રવદનેક્ષમઃ

સ સુદર્શનમાસાદ્ય વિષદં ભયદં દ્વિષામ્ ।
પર્યન્તતેજઃપ્રસરૈઃ કિરત્કાઞ્ચનાવાલુકમ્

દૈત્યાસ્થિકૂટકુણ્ઠાકં ક્ષુરાગ્રં વજ્રમણ્ડલમ્ ।
ચિક્ષેપ ક્રકચક્રૂરં દાનવાનનકાનને

તદ્વિષ્ણુભુજનિર્મુક્તં પ્રતિમાનં વિવસ્વતઃ ।
ચકર્તાગ્નિશિખોદ્ગારં ઘોરં વક્ત્રશતં દ્વિષઃ

નિકૃત્તભુજવક્ત્રોત્થસરદ્રુધિરનિર્ઝરઃ ।
ન પપાત ચિરં દૈત્યો મન્યુસ્તબ્ધ ઇવ સ્થિતઃ

પક્ષવાતેન તાર્ક્ષ્યસ્ય ક્ષુણ્ણક્ષ્માધરમૌલિના ।
સપ્તાબ્ધયઃ સમુત્પેતુસ્તરઙ્ગાલિઙ્ગિતામ્બરાઃ

સર્વતઃ પાણિપાદેન સર્વે સર્વત્ર દાનવાઃ ।
પીડિતા વિશ્વરૂપેણ પ્રયયુઃ સ્મૃતિશેષતામ્

***** કાલનેમિવધઃ ॥ 10 ॥ *****
તતો નિવૃત્તે દુર્વૃત્તે પ્રવૃત્તે ધર્મકર્મણિ ।
બ્રહ્મપ્રભૃતિભિર્દેવૈઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ

સ્વપદે શક્રમાદાય બ્રહ્મસદ્મ યયૌ હરિઃ ।
વન્દિતસ્ત્રિજગદ્વન્દ્યૈઃ સિદ્ધૈઃ સંવિન્મયાત્મભિઃ

તતો નિજાશ્રમં ગત્વા સ્વપ્રભોદ્ભાસિતં વિભુઃ ।
ભેજે ઽમ્બુધૌ યોગાનિદ્રામદભ્રાભ્રોત્તરચ્છદે

તં શેષશાયિનં કૃષ્ણં સહસ્રવદનં શનૈઃ ।
નિદ્રા સિષેવે મત્તાલિમાલેવ કમલાકરમ્

તસ્ય પીતાંશુકોદારં સુપ્તસ્ય વિબભૌ વપુઃ ।
નાભેબ્રહ્મસરોજોત્થરજઃ પુઞ્જૈરિવાચિતમ્

કલયન્નક્ષસૂત્રેણ લૌકિકીં કાલકલ્મષામ્ ।
પ્રજાઃ શ્વાસાવલીસૂત્રૈઃ સંજહારોત્સસર્જ ચ

તસ્મિન્પ્રસુપ્તે વિધિના દક્ષૈણાયનકારિણા ।
નિદ્રાપિ નિદ્રયેવાભૂત્તમઃપટલમીલિતા

જૃમ્બાલસ્યવિમોહાઙ્કા નૃણાં જીવાર્થહારિણી ।
અદીર્ઘપ્રલયે સેયં પાવની વિષ્ણુસંગમાત્

તતો વર્ષસહસ્રેષુ યાતેષુ ચ કૃતે કતે ।
ત્રેતાયાં વિનિવૃત્તાયાં દ્વાપરે તનુતાં ગતે

કમલાકેલિકમલપ્રાન્તવાતવિબોધિતમ્ ।
પિતામહમુખા દેવાઃ સહસ્રાક્ષપુરાઃસરાઃ

એકીભૂતાઃ સમભ્યેત્ય જગત્કાર્યાર્થમુદ્યતાઃ ।
તં તુષ્ટુવુર્મુનિગણાઃ ફુલ્લપદ્મકરાઃ ક્ષણમ્

યોગનિદ્રાપદેશેન ગર્ભીકૃતજગત્ત્રયે ।
ત્વયિ દેવ ન જાનીમઃ કર્ત્વયં સુપ્તસંવિદા

ત્રૈલોક્યકર્મણાં મુદ્રાં નિદ્રાં નેત્રાબ્જષટ્પદીમ્ ।
ત્યજ ભોગપરિમ્લાનામિવ નીલોત્પલસ્રજમ્

સ્ફારેણ દક્ષિણેનાક્ષ્ણા જન્મક્ષેત્રેણ ભાસ્વતઃ ।
જગન્તિ કમલાનીવ વિકાસય જગત્પતે

સવ્યેનેન્દૂદયાનન્દવિષ્યન્દામૃતવર્ષિણા ।
ભૂતાનિ સર્વભૂતાત્મન્કુમુદાનીવ જીવય

દેવ દેવાઃ પ્રતીક્ષન્તે ત્વત્પ્રસાદાવલોકનમ્ ।
વિજ્ઞપ્તિઃ શ્રૂયતામેષા જગતાં કાર્યગૌરવાત્

શ્રુત્વેતિ દેવર્ષિવચો નિદ્રાવિષદલોચનઃ ।
પાર્શ્વે વલિતહારાર્ધવિશ્રાન્તિકૃતમણ્ડલઃ

આવૃત્તકંધરો દેવાનવદદ્દશનાંશુભિઃ ।
કુર્વન્વદનપદ્માનાં મૃણાલીકાણ્ડમણ્ડલમ્

કિમયં લોકપાલાનાં મન્ત્રશંસી સમાગમઃ ।
અપિ નામ ન દૈત્યેન્દ્રૈઃ ક્રાન્તાસ્ત્રિદશભૂમયઃ

ફુલ્લાબ્જપુઞ્જજયિની કિરણાઙ્કુરકેસરા ।
ઇયં વો વદનચ્છાયા ન શંસતિ પરાભવમ્

અયં ચ સ્વયમાયાતઃ પદ્મજન્મા પિતામહઃ ।
હિતં ચ જગતાં કાર્યં નાલ્પમેતદ્ભવિષ્યતિ

સજ્જો ઽહં ભવતામર્થે કર્તવ્યમધુનોચ્યતામ્ ।
ઇતિ વાદિનિ દેવેશે બભાષે ચતુરાનનઃ

સર્વં ત્વમેવ સર્વાત્સઞ્જાનીષે કાર્યમાત્મના ।
પ્રશ્નાજ્ઞાઃ કિંતુ ભવતઃ પરેણ ન વિલઙ્ઘ્યતે

સહસ્રશીર્ષઃ શેષો ઽયં વક્તું જાનાતિ તે સ્તુતિમ્ ।
તવૈવ ભારતી દેવી યદિ વૈષા સરસ્વતી

ત્વચ્ચક્રક્રકરોત્કૃત્તદૈત્યોગ્રવિષપાદપે ।
ધર્મસ્યતિ જગત્યસ્મિન્નભગ્નપ્રણયો રથઃ

વિવૃદ્ધઃ સર્વભૂપાલાઃ સદાચારાનુવર્તિનઃ ।
પ્રભૂતબલસંભારૈર્ભારઃ કિંતુ મહાન્ક્ષિતેઃ

સેયં મહીયસી ચિન્તા મહીમઞ્જનશઙ્કયા ।
સદ્વૃત્તાનાં નરેન્દ્રાણાં ક્ષયે યદયમુદ્યમઃ

પ્રજાપતેરિતિ વચઃ શ્રુત્વા દેવઃ પ્રજાહિતમ્ ।
તથેત્યુક્ત્વા યયૌ સાર્ધં ત્રિદશૈરમરાવતીમ્

તાં કલ્પપાદપવતીં રત્નમન્દિરસુન્દરામ્ ।
પ્રવિશ્ય ભેજે પ્રોદ્ભૂતરત્નસ્તમ્ભપ્રભાં સમભામ્

ચન્દ્રકાન્તાસને તત્ર ક્ષીરાર્ણવ ઇવાપરે ।
સ્તિતે વિષ્ણૌ સુરાઃ પ્રાપુર્હેમરત્નાસનાન્યથ

બ્રહ્મવાક્યાત્પ્રતીહારે વેત્રપાણૌ સમીરણે ।
નિવાતસુપ્તદુગ્ધાબ્ધિનિઃશબ્દમભવત્સદઃ

તતસ્તં સૂચિતાભિખ્યા સ્વયં તામરસૌકસા ।
પાદપીઠે પુરો વિષ્ણોરુપવિશ્યાનતાનના

શ્યામા પદ્મપલાશાક્ષી હારાંશુશબલસ્તની ।
નાનારત્નપ્રભાભઙ્કેન દેવી રોહિણભૂભૃતઃ

ઉવાચોર્વી મુખામ્ભોજદિવ્યગન્ધાધિવાસિની ।
હરન્તી બાલવલ્લીનાં ભૃઙ્ગભારકદર્થનામ્

દેવ ત્વચ્ચરણામ્ભોજમધ્યવિશ્રાન્તિલાલિતા ।
ન કદાચન જાને ઽહં જગદ્ભારપરિશ્રમમ

લલના ક્વ નુ નામાહં ક્વ ચેમે કુલભૂધરાઃ ।
તદેતત્ત્વદવષ્ટમ્ભસંભારસ્ય વિદૃમ્ભિતમ્

મજ્જન્તી સલિલે પૂર્વં નલિનીદલલીલયા ।
ત્વયૈવાદિવરાહેણ દંષ્ટ્રાગ્રેણાહમુદ્ધૃતા

જગત્યેકાર્ણવે પૂર્વં નિર્મથ્ય મધુકૈટભૌ ।
તન્મેદસા ઘનીભૂતા ત્વયાહં મેદિની કૃતા

ભાર્ગવેણ કૃતે કોપાદસકૃત્ક્ષત્ત્રસંક્ષયે ।
કાલેન પુનરુદ્ભૂતા મનોર્વંશે નરેશ્વરાઃ

તેષાં સુભટસંઘાતે ગજવાજિસમાકુલે ।
વૃદ્ધ્યા નિર્વિવરીભૂતે ભારેણાસ્મિ નિપીડિતા

ક્રિયતાં તત્ક્ષયોપાયે ઽપ્યવધાનલવઃ ક્ષણમ્ ।
શરણ્યં ત્રિદેશેશાનાં ત્વામસ્મિ શરણં ગતા

ગુરુરગ્નિઃ સુવર્ણસ્ય તિગ્માંશુશ્ચ ગવાં ગુરુઃ ।
તારકાણાં ગુરુઃ સોમઃ સદા મમ ગુરુર્ભવાન્

શ્રુત્વેતિ પૃથિવીવાક્યં વિષ્ણુના તિર્યગીક્ષિતઃ ।
તત્સમીહિતતત્ત્વજ્ઞો દેવાન્પ્રાહ પિતામહઃ

અંશાવતારઃ ક્રિયતાં ભવદ્ભિર્ભૂતયે ભુવઃ ।
એષ વિષ્ણુઃ ક્ષિતૌ સાક્ષાદવતારે કૃતક્ષણઃ

પુરા જલનિધેસ્તીરે કશ્યપેન સહ સ્થિતમ્ ।
માં ગઙ્ગાનુગતઃ શ્રીમાનાયયૌ ભૂષિતો ઽમ્બુધિઃ

તેનાહં પ્લાવિતો વાર્ભિર્દૃપ્તં તમવદં રુષા ।
ભો રાજવેશ શાન્તો ઽસીત્યુરક્તમાત્રો ભવત્તનુઃ

સ જાતઃ શંતનુર્નામ મચ્છાપાદ્વસુધાધિપઃ ।
વસૂનાં જનની ગઙ્ગા તમેવાનુગતા પ્રિયા

તદ્વંશે પાણ્ડુરુત્પન્નો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ ભૂમિપૌ ।
ધર્માનિલેન્દ્રાશ્વિભાગાઃ પાણ્ડોરાયાન્તિ પુત્રતામ્

કેલરંશસ્ય પુત્રો ઽસ્તુ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સાનુજઃ ।
અન્યેષુ રાજવંશેષુ ભવન્તુ ચ સુરાઃ પરે

રુદ્રશ્ચ શિશિરાંશુશ્ચ ગન્ધર્વોરગારાક્ષસાઃ ।
તેષાં પરસ્પરં ઘોરે વૈરારણિમુદ્ભવે ।
રણાનલે ક્ષયં યાતુ ઘનં ક્ષિતિપકાનનમ્

તાન્પ્રજાપતિરિત્યુક્ત્વા વિસસર્જ વુસંધરામ્ ।
તતોંઽશૈસ્તત્સમાદિષ્ટાસ્ત્રિદશાઃ ક્ષ્મામવાતરન્

અત્રાન્તરે હેરરંશો ભગવાન્નારદો મુનિઃ ।
અભ્યાયાત્તેજસા કુર્વન્દિશઃ કનકપિઙ્ગલાઃ

નાદશક્તિં કુટિલતાં ભુવનોદરસંકટે ।
મૂર્તામિવ વહન્વીણાં સ્વરજ્ઞશ્છન્દસાં નિધિઃ

રહસ્યભેત્તા જગતાં કલિકેલિકુતૂહલી ।
આવર્જિતજટાબન્ધઃ સ વિષ્ણુ પ્રણતો ઽભ્યધાત્

ભગવન્ભુવિ ભૂપાલવંશેષુ ત્રિદશેશ્વરાઃ ।
અવતીર્ણા ભવદ્વાક્યાત્કિત્વેષ વિફલઃ શ્રમઃ

અસતાં તાવદમરાઃ સમુદ્ધતમહોરગાઃ ।
તૃષ્ણાઞ્ચને ઽપિ કા શક્તિસ્ત્વાં વિના પરમેષ્ઠિનમ્

દાનવા ભુવિ સંભૂતા ભવતા યે હતાઃ પુરા ।
અવતીર્ય ભવાનેવ તેષાં મૂલક્ષયે ક્ષમઃ

લવણં દાનવં હત્વા શત્રુઘ્નો રાઘવાનુજઃ ।
છિત્ત્વા મધુવનં ચક્રે યાં પુરીં મથુરાં પુરા

તસ્યામદ્ય સમુત્પન્નઃ કંસો યદુકુલે નૃપઃ ।
યો ઽસૌ હતસ્ત્વયા પૂર્વં કાલનેમિર્મહાસુરઃ

હયગ્રીવાદયો યે ચ દૈત્યાઃ પૂર્વં હરાસ્ત્વયા ।
તે કેશિધેનુકારિષ્ટપ્રલમ્બાદ્યા ભુવિ સ્થિતાઃ

તેષાં વધાય ભગવન્ક્રિયતાં સ્વયમુદ્યમઃ ।
નારદેનેત્યભિહિતે તથેત્યૂચે જગત્પતિઃ

જન્મધામોચિતં પૃષ્ટસ્તેન બ્રહ્મવદત્તતઃ ।
શ્રૂયતાં ભગવન્યસ્તે ધન્યઃ સમુચિતઃ પિતા

યજ્ઞાર્થે યાજ્ઞિયાં ધેનું પુરા પુત્રસ્ય કશ્યપઃ ।
અદિતિઃ સુરભિશ્ચાસ્ય વલ્લભે જગતીપતેઃ

સ યાદવકુલે જાતો વસુદેવો મહાયશાઃ ।
દેવકી રોહિણી ચેતિ તે તસ્ય દયિતે ઉભે

તસ્ય પુત્રત્વમાસાદ્ય ગોપક્રીડારસાકુલઃ ।
અત્યદ્ભુતાનિ કર્મણિ દર્શયઞ્જહિ દાનવાન્

ધન્યઃ સ જગતાં વન્દ્યઃ કસ્ય વા ન સ્પૃહાપદમ્ ।
યઃ શ્રોષ્યતિ તવાવ્યક્તવર્ણં તાતેતિ જલ્પતઃ

ઇતિ પદ્મોદ્ભવગિરા કૃતાભ્યુપગમે હરૌ ।
નારદઃ પ્રયયૌ ભેદી કૌતુકેનાર્જવેન ચ

વિચિત્રભાસ્કરાલ્લોકલોકસંચરણવ્રતઃ ।
સ મહીમેત્ય મથુરાં વિવેશ વિષદાં પુરીમ્

કૌતુકાનાં કુલગૃહં કો ઽયં સકલસંપદામ્ ।
ઉદ્યાનં કલ્પવલ્લીનાં વીક્ષ્ય તાં વિસ્મિતો ઽભવત્

તત્ર સિંહાસનાસીનાં કંસં ભીમં મહીભુજામ્ ।
પ્રત્યગ્રં તં દદર્શોગ્રમુગ્રસેનજમગ્રજઃ

તત્સભાં પૂજિતસ્તેન રત્નસિંહાસનોજ્જ્વલામ્ ।
પ્રવિશ્ય ક્ષણમાસીનસ્તમૂચે બલગર્વિતમ્

લોકસંચારિણા કંસ મયા સુરસભાન્તરે ।
શ્રુતસ્તવ વધોપાયે મન્ત્રઃ સુચિરચિન્તિતઃ

પિતુઃ સ્વસુસ્તે દેવક્યા યો ગર્ભો ભવિતાષ્ટમઃ ।
સાનુગસ્ય સ તે મૃત્યુર્વિહિતઃ શઙ્કિતૈઃ સુરૈઃ

ઇત્યુદીર્ય મુનૌ યાતે શ્વસન્કંસઃ સભાસ્થિતઃ ।
જહાસ કાન્તિં શત્રૂણાં દંષ્ટ્રાભિસ્તર્જયન્નિવઃ

સો ઽવદત્સચિવાનન્તઃકોપે ઽપ્યવિકૃતાનનઃ ।
અસૂયયેવ દેવાનાં મુહુરાલોકયન્નભઃ

અહો નુ ભેદશીલેન મુનિના મૂઢચેતસા ।
નાકૌકસામવિષયે કથિતો મન્ત્ર એષ નઃ

નિતરાં પ્રતિકૂલો ઽહં દેવાનામધુના સ્થિતઃ ।
કેશિમુખ્યાઃ ક્ષયાયોર્વ્યાં વિચરન્તુ મદાશયા

પ્રલમ્બલેનુકારિષ્ટપૂતનાકાલિયાદયઃ ।
કુર્વન્તિ યજ્વનાં લોકે દેવદ્વેષાત્પરાભવમ્

દેવકીગર્ભનિધને તિષ્ઠન્ત્વવહિતાઃ સદા ।
આપ્તવાદેન નાર્યસ્તુ પુરુષાશ્ચ હિતા મમ

ઇત્યુક્તઃ સચિવાન્કંસો નિર્વિકારો ઽભવદ્બહિઃ ।
અન્તસ્તુ ચિન્તાસંતાપમુવાહ વિષદુઃસહમ્

તસ્મિન્નવસરે કૃષ્ણો જગદ્રક્ષાકૃતક્ષણઃ ।
પાતાલમેત્ય તાન્ગર્ભાનપશ્યત્કાલનેમિજાન્

તપસોગ્રેણ તે પ્રાપુઃ પુરા કમલજાદ્વરાત્ ।
હિરણ્યકશિપુશ્ચૈતાનશપહ્બ્રહ્મનિન્દકઃ

મામનાદૃત્ય યુષ્માભિર્યસ્માદારાધિતો વિધિઃ ।
તસ્માત્પૂર્વં પિતુર્વધ્યા યૂયં ગર્ભાન્મૃતા ભુવિ

ઇતિ તચ્છાપવિવશાન્સલિલાન્તરનિશ્ચલાન્ ।
તાન્સુપ્તાન્વીક્ષ્ય ભગવાન્નિદ્રામૂચે સ્વરૂપિણીમ્

ષટ્સુ ગર્ભેષુ દેવક્યા જીવાનેતાન્ક્ષિપ સ્વયમ્ ।
ભવિષ્યત્યન્તકસ્તત્ર તેષાં કંસઃ સ્વચિન્તયા

સપ્તમો રોહિણીગર્ભો ત્યાજ્યો વિનિમયેન તુ ।
ગર્ભસ્તદન્તે દેવક્યા ભવિષ્યામ્યહમષ્ટમઃ

ગોવ્રજે નન્દગોપસ્ય યશોદાખ્યા કુટુમ્બિની ।
મજ્જન્મ સમકાલત્વં તદ્ગર્ભે ઽવતર સ્વયમ્

માસે ઽષ્ટમે નવમ્યાં તુ કૃષ્ણરાત્ર્યાં મૃગેક્ષણે ।
વ્યત્યાસસ્તત્ર ભવિતા તુલ્યે જન્મન્યથાવયોઃ

તતસ્ત્વં કંસપુરુષૈઃ શિલાયામાહતા ભૃશમ્ ।
ગમિષ્યસિ દિવં દેવિ દિવ્યેન વપુષાન્વિતા

તત્ર ત્વં શક્રભગિની ભૂત્વા પૂજ્યા દિવૌકસામ્ ।
દુર્ગા નિસુમ્ભસુમ્ભઘ્ની પદં વિન્ધ્યે કરિષ્યસિ

ચન્દ્રાનના કૃષ્ણતનુઃ સિંહવાહા શિખિધ્વજા ।
વ્યક્તાવ્યક્તા પરા શક્તિઃ કાલરાત્રિર્જયા ધૃતિઃ

હ્રીઃ શ્રીર્માયા મતિઃ પુષ્ટિર્દેવાનામધિદેવતા ।
જનની વ્યાપિની કાલી પાર્વતી ધરણી પ્રભા

સર્વક્ષયકરી ઘોરા શિવા પીયૂષવર્ષિણી ।
નવમી સંનિધિઃ સિદ્ધિદાયિની ત્વં ભવિષ્યસિ

ઇત્યાદિશ્ય હરિર્નિદ્રામુન્નિદ્રામ્બુરુહેક્ષણઃ ।
તત્કાર્યં મનસા ધ્યાત્વા સ્વધામ ભગવાન્યયૌ

અથ ગર્ભેષુ દેવક્યાઃ ષટ્સુ કંસસ્ય શાસનાત્ ।
હતેષુ તેષુ ક્રમશઃ કિંકરૈઃ ક્રૂરકારિભિઃ

સપ્તમે ઽપિ સમાકૃષ્ય નીતે સંકર્ષણાભિધે ।
વિન્તસ્તરોહિણીગર્ભગેહે સ્વજનનીધિયા

અષ્ટમં જગતાં નાથં ગર્ભમાદત્ત દેવકી ।
યેન પ્રભાતવેલેવ સાભૂદાસન્નભાસ્કરા

તતઃ પૂર્ણે ઽષ્ટમે માસિ રાત્ર્યર્ધે ઽભિજિતા યુતે ।
અસૂત દેવકી વિષ્ણું હુતાશનમિવારણિઃ

તસ્મિન્નેવ ક્ષણે કન્યાં યશોદા વિષદદ્યુતિમ્ ।
અજીજનત્પ્રસન્નેષુ લોકેષ્વચ્યુતજન્મના

કમ્પિતે ભુવને દેવગણે મઙ્ગલભાષિણિ ।
પુષ્પવર્ષૈઃ પ્રકાશાસુ દિક્ષુ કીર્ત્યા હરેરિવ

નિદ્રયા મોહિતે રક્ષિજને તત્પ્રેરિતાશયઃ ।
વસુદેવો રહશ્ચક્રે ગર્ભયોર્વ્યત્યયં સ્વયમ્

નન્દગોપગૃહે પુત્રં વિન્યસ્યાદાય તત્સુતામ્ ।
દેવકીગર્ભશયને તત્યાજ ભયશઙ્કિતઃ

તતઃ પ્રબુદ્ધૈઃ કન્યેયં જાતેત્યદ્ભુતવાદિભિઃ ।
કંસાય દર્શિતા ગર્ભસલિલાર્દ્રૈવ રક્ષિભિઃ

તચ્છાસનાદાહતાથ સા તૈઃ પૃથુશિલાતલે ।
દીપ્તાયુધાનેકભુજા શિખેવાગ્નેઃ સ્વમાવિશત્

હારનક્ષત્રમાલાઙ્કા શશાઙ્કરુચિરાનના ।
ભૂતસંમોહજનની રજનીવ સવિગ્રહા

હંસરત્નપ્રભાદીપ્તકુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતા ।
દ્યૌરિવાસ્તોદયાસક્તશશિમાર્તાણ્ડમણ્ડલા

મયૂરબર્હાભરણા માયૂરધ્વજભૂષિતા ।
શ્યામા સશક્રચાપેવ પ્રાવૃટ્પીનપયોધરા

મુકુટેન ત્રિશૃઙ્ગેણ નાનારત્નાટ્ટહાસિના ।
વિભૂષિતકચાબન્ધા રોહિણાદ્રિવતીવ ભૂઃ

સા ભૂતસંઘાનુગતા હસન્તી સખનં મુહુઃ ।
દારયન્તી તમઃ કંસં તર્જયન્તી સમભ્યધાત્

કંસ કંસાન્તકાલે ઽહં કૃષ્યમાણસ્ય વૈરિણા ।
વિદાર્ય જીવિતં દેહે પાસ્યામિ તવ શૌણિતમ્

ઇત્યુક્ત્વાભિમતં દેશં યયૌ કાત્યાયની દિવઃ ।
ચકમ્પે વિફલોદ્યોગલજ્જિતશ્ચોગ્રસેનજઃ

સ ગત્વા દેવકીં મૂર્ધ્ના પ્રણિપત્ય પ્રસાદ્ય ચ ।
ગર્ભાઃ કાલેન તે માતઃ ક્ષપિતા ઇત્યભાષત

***** કૃષ્ણોત્પત્તિઃ ॥ 11 ॥ *****
શઙ્કિતો વસુદેવસ્તુ રોહિણીસુતમત્યજત્ ।
નન્દગોપગૃહેષ્વેવ શીતાંશુસુભગદ્યુતિમ્

ન્યાસીકૃત્ય યશોદાયાં જ્યેષ્ઠં સંકર્ષણં શિશુમ્ ।
ગૂઢે ચ કૃષ્ણવૃત્તાન્તે તચ્ચિન્તાનિરતો ઽભવત્

પ્રેરિતો નન્દગોપસ્તુ તેન પુત્રહિતૈષિણા ।
ત્યક્ત્વા વૃન્દાવનં ઘોરં દૈત્યકણ્ટકપન્નગૈઃ

ગોવર્ધનવનોપાન્તે યમુનાસ્નિગ્ધપાદપે ।
વીતવિઘ્ને વ્રજં ચક્રે બહુભિર્ગોકુલૈર્વૃતઃ

ગમ્ભીરમન્થનિર્ઘોષઘનાનન્દિતચાતકે ।
પાકાવર્તિઘૃતામોદસંપૂરિતસમીરણે

વનપ્રાપ્યપ્રતિચ્છન્નવત્સહુંકારગોગણે ।
ગોપાલીકાકલીગીતનિશ્ચલાઙ્ગકુરઙ્ગકે

કાલિન્દીતીરવાનીરલતાદોલાયિતાર્ભકે ।
ભ્રાત્રા સહેન્દુશુભ્રેણ કૃષ્ણો મરકતદ્યુતિઃ

વ્યવર્ધત વનોદ્ભેદઃ સ ગાઙ્ગ ઇવ યામુનઃ ।
પ્રસુપ્તં શકટસ્યાધસ્તૃપ્તે સ્તન્યેન નિશ્ચલમ્

કદાચિત્તં સમુત્સૃજ્ય યશોદા યમુનાં યયૌ ।
પ્રબુદ્ધઃ સો ઽથ શનકૈઃ પાણિપાદં ક્ષિપન્મુહુઃ

રુરોદ દશનોદ્દ્યોતૈઃ ક્ષીરપૂરૈરિવાઙ્કિતઃ ।
ચરણૌ ચ પ્રસાર્યોર્ધ્વં જૃમ્ભાવિકસિતાનનઃ

પાદેનૈકેન શકટં વિપર્યસ્તમધો વ્યધાત્ ।
અત્રાન્તરે સમ્ભ્યેત્ય યશોદા પ્રસ્નુતસ્તની

શકટં ભગ્નમાલોક્ય ચકમ્પે સુતવત્સલા ।
સા શિશું સ્વસ્થમાદાયેત્યૂચે નન્દો વિશઙ્કિતઃ

કેનેદં શકટં ભગ્નં વિના મત્તવૃષાહતીઃ ।
તેનેતિ પૃષ્ટાઃ શિશવઃ કૃષ્ણેનેતિ બભાષિરે

***** શકટભઙ્ગઃ ॥ 12 ॥ *****
તતઃ કૃષ્ણોત્સવે લોકે સુપ્તે નિશિ નિશાચરી ।
આયયૌ પૂતના નામ માયયા પ્રસ્નુતસ્તની

સા દધૌ વદને તસ્ય શિશોર્નિધનકાઙ્ક્ષિણી ।
સ્તનં પ્રાણૈઃ સહાસ્યાશ્ચ તમાકૃષ્યોચ્ચકર્ત સઃ

હતાયાં વ્યાઘ્રઘોષાયાં તસ્યામભ્યુત્થિતો ભયાત્ ।
સભાર્યો નન્દગોપોઓ ઽભૂન્મગ્નોન્મગ્ન ઇવામ્બુધૌ

તતો વિદિતવૃત્તાન્તૌ વિસ્મયાનન્દનિર્ભરૌ ।
તૌ દમ્પતી બહિઃ કંસભયાન્નો કંસભયાન્નો કિંચિદૂચતુઃ

***** પૂતનાવધઃ ॥ 13 ॥ *****
શનકૈશ્ચરણન્યાસમક્રૂરૈઃ સગતાગતૈઃ ।
હર્ષં વવર્ષ બન્ધૂનાં ત્રૈલોક્યાક્રમણક્ષમઃ

કાલેન વર્ધમાનૌ તૌ કૃષ્ણસંકર્ષણૌ વને ।
પૂર્યમાણૌ મદેનેવ પઞ્ચાનનકિશોરકૌ

વિરેજતુઃ શિશુક્રીડાયાં સુભૂષિતવિગ્રહૌ ।
રક્ષ્યમાણાવિવાલિઙ્ગ્ય ભુવો ભારક્ષયક્ષમૌ

કાન્તૌ કમલપત્ત્રાક્ષૌ ચલત્કુટિલકુન્તલૌ ।
સ્મિતેન ચક્રતુઃ કણ્ઠે સિતમુક્તાવલીરિવ

તુલ્યલાવણ્યમાધુર્યધુર્યં વપુરભૂત્તયોઃ ।
મહતાં સંશ્રયે નૂનમેકકાર્યવિરોધિને

સ્વેચ્છાગોપતનૌ તત્ર દેવે ત્રૈલોક્યગોપ્તરિ ।
સ્પૃહા તત્સઙ્ગધન્યેભ્યો ગોપેભ્યો ઽબૂદ્દિવૌકસામ્

ધર્તું યદા યશોદા તં ન શશાક મહાજવમ્ ।
આબબન્ધોદરે ધીરા દામ્ના દામોદરં તદા

તરસા સ સમાકૃષ્ય દામબદ્ધમુલૂખલમ્ ।
વિચચાર વને કેલિચતુરો વિગતશ્રમઃ

વિસ્મયં પ્રયયુર્ગોપાસ્તસ્યોલૂખલકર્ષણાત્ ।
મન્દરાધારધૈર્યે ઽપિ જગદ્યસ્મિન્ન વિસ્મિતમ્

વિપુલૌ યમુનાતીરે સંહાતાવર્જુનદ્રુમૌ ।
સ પ્રાપ્ય તન્મધ્યગતશ્ચકર્ષોલૂખલં બલાત્

તદ્બલોન્મૂલિતૌ વેગાત્પેતતુરથ તૌ દ્રુમૌ ।
યેનાભૂત્ક્ષોભગમ્ભીરઃ સંરમ્ભો યમુનામ્ભસઃ

ગોપબાલાસ્તદાલોક્ય ભયસ્મયતયાકુલાઃ ।
યશોદામૂચિરે ગત્વા સંભ્રમાકુલિતસ્વરાઃ

અયિ પ્રમાદશીલે ત્વં સુખસુપ્તેન મોહિતા ।
પૂજ્યૌ તૌ તવ પુત્રસ્ય પતિતાવુપરિ દ્રુમૌ

દેવાન્મહાભયાન્મુક્તં ગત્વા તં પશ્ય દારકમ્ ।
શ્રુત્વેતિ સ્વેદમગ્નેવ યશોદા કમ્પિતા યયૌ

સા વિલોક્ય તયોર્મધ્યે મહાપાદપયોઃ સુતમ્ ।
સંત્રાસં ચ પ્રસાદં ચ વિસ્મયં ચ યયૌ ક્રમાત્

તતઃ સર્વે સમભ્યેત્ય ગોપવૃદ્ધાઃ સસંભ્રમમ્ ।
અવદન્કેન ઘોષસ્ય દૈવતૌ(?) પાતિતાવિમૌ

નાભવન્મેઘનિર્ઘાતો વ્યભ્રે કા વિદ્યુતાં કથા ।
નેહ મત્તો દ્વિપઃ કસ્માદકસ્માદ્દ્રુમયોઃ ક્ષયઃ

ઇતિ વાદિનિ ગોપાલમણ્ડલે સુતમગ્રહીત્ ।
વિમુચ્ય નન્દઃ સાસૂયં યશોદામવલોકયન્

નિન્દતિ સ્વવધૂં યાતે નન્દગોપે સહાનુગે ।
ગૃહે ગૃહે ભવત્કો ઽપિ દ્રુમભઙ્ગકથાસ્મયઃ

***** દ્રુમનિપાતઃ ॥ 14 ॥ *****
કિંચિદુન્મુક્તબાલ્યૌ તાવથ સંકર્ષણાચ્યુતૌ ।
નીલપીતામ્બરૌ કાકપક્ષાઙ્કૌ ચેરતુર્વને

ઉત્તંસકુસુમાપીડૈઃ ફલવિભ્રમકારિણૌ ।
રક્ષાતિલકરત્નાગ્રાવિવ નાગકુમારકૌ

મયૂરપક્ષાભરણપ્રભાપલ્લવશાલિનૌ ।
લાવણ્યામૃતનિષ્યન્દૌ પારિજાતાત્મજાવિવ

હ્રસ્વવેણુકલક્વાણસ્વભાવમધુરસ્વનૌ ।
પ્રાંશુશૈલશિલાસીનાવિવ કિન્નરદારકૌ

ઉત્પતત્કન્દુકોદારગુલિકાચતુરભ્રમૌ ।
વિચિત્રમાલ્યલલિતૌ વિદ્યાધરસુતાવિવ

પાણૌ દધાનૌ બાણાઙ્કકેલિકોદણ્ડણ્ડિકામ્ ।
પુનર્વનમિવાયાતૌ વીરૌ રાઘવલક્ષ્મણૌ

વિહરન્તૌ મદોદારૌ તૌ રાજીવવિલોચનૌ ।
રેજતુઃ કિંચિદાસન્નનવયૌવનવિભ્રામૌ

ચિરભોગપરિમ્લાનવિરલૌષધિપાદપે ।
નારંસ્ત કેશવસ્તત્ર નવકાનનકૌતુકી

સ કૃત્વા વ્રજસંત્રાસં ગૂઢં માયામયૈર્વૃકૈઃ ।
રન્તું વૃન્દાવનોપાન્તં કાલિન્દીસુન્દરં યયૌ

નિવિષ્ટે ગોકુલે તત્ર નિર્ભયે સેવ્યસંશ્રયે ।
નવકાનનસંભોગઃ કો ઽપિ ગોપકુલે ઽભવત્

અદૃશ્યત તતઃ શ્યામા નવોદ્ગતપયોધરા ।
વધૂર્નવેવ કૃષ્ણસ્ય પ્રાવૃડ્વિહિતકૌતુકા

નવવારિધરૈર્વ્યોમ્નિ ચલત્કલભવિભ્રમૈઃ ।
વિયોગિનીમનોજન્મવહ્નિધૂમોદ્ગમાયિતમ્

જયિનઃ સ્મરરાજસ્ય વીજયન્વ્યજનૈરિવ ।
તતો વિરહિણીચિન્તાનિઃશ્વાસપ્રસભો ઽનિલઃ

ભુવિ કાન્તાસ્મિતસિતા બભુઃ કેતકસૂચયઃ ।
મેઘામર્દવિશીર્ણસ્ય શિશિરાંશોઃ કલા ઇવ

બલાકાવલયાશ્ચેરુર્ગુરુગર્જરતા દિવિ ।
મત્તમેઘગજેન્દ્રાણાં દન્તકાન્તિચયા ઇવ

ઘનાનાં શક્રચાપેન વનાનાં શિખિતાણ્ડવૈઃ ।
પરસ્પરપ્રભાપુઞ્જસ્પર્ધેવ સમજાયત

વર્ષાક્ષાલિતસચ્છાયતમાલકદલીભરાઃ ।
સ્નિગ્ધસ્નાતેવ યુવતિર્વિરરાજ વસુંધરા

ત્વઙ્ગત્તુરઙ્ગભ્રૂભઙ્ગા ફેનકૂટાહ્વ(ટ્ટ)હાસિની ।
મત્તેવ યૌવનવતી બભ્રામ યમુનાવને

બભૌ સૌદામિનીદામકાન્તિઃ કાપિ પયોમુચામ્ ।
મેરુશેખરલગ્નેવ તપ્તજામ્બૂનદચ્છટા

નીલાભ્રચકિતાઃ ક્વાપિ રાજહંસગણા યયુઃ ।
ચિરં નષ્ટમિવાન્વેષ્ટું શશાઙ્કં કુમુદાકરાઃ

તસ્મિન્કદમ્બકુટજામોદપ્રમુદ(?)નિર્ભરે ।
કાલે વિરહિણાં કાલે કૃષ્ણં સંકર્ષણો ઽબ્રવીત્

પૂરિતં પરિસર્પદ્ભિર્બલાકાફેનહાસિભિઃ ।
પશ્ય કૃષ્ણ ઘનૈર્વ્યોમ યામુનૈરિવ વારિભિઃ

તડિત્પીતામ્બરજુષાં વનમાલાવલમ્બિનામ્ ।
વિભાતિ વારિવાહાનાં તવેવ શ્યામલં વપુઃ

ઇત્યગ્રજવચઃ શ્રુત્વા પ્રણયાભરણં હરિઃ ।
લલાસ લીલાભરણો મધૂરાભરણે વને

***** પ્રાવૃડ્વર્ણનમ્ ॥ 15 ॥ *****
વર્ષચ્છેદપ્રકાશે ઽથ નવીભૂત ઇવાખિલે ।
કદાચિદ્વિહરન્કૃષ્ણઃ કાનને ભ્રાતરં વિના

ન્યગ્રોધં પ્રાપ વિપુલં વૃતો ગોપકુમારકૈઃ ।
પ્રવૃદ્ધભુજસંભારૈર્નભો માતુમિવોદ્ગતમ્

વિદ્યાધરસનાધાનિ ત્રિદશાધ્યુષિતાનિ ચ ।
કુલાદ્રિશિખરાણીવ કૌતુકાદ્દ્રષ્ટુમુત્થિતમ્

સર્વાશાપૂરણોદારસચ્છાયં ભૂષણં ભુવઃ ।
પ્રાસાદં વન્દેવીનાં ભાણ્ડીરં નામ પાદપમ્

તં દૃષ્ટ્વા સ્નિગ્ધમાનન્દબન્ધું શૌરિર્નિરન્તરમ્ ।
હૃષ્ટશ્ચચાર તન્મૂલે ગીતવાદ્યવિનોદકૃત્

તતો દદર્શ કાલિન્દીં જગદ્દ્વિપમદચ્છટામ્ ।
ત્વઙ્ગત્તરઙ્ગકુટિલાં દીર્ઘવેણીમિવાવનેઃ

ફેનબુદ્બુદનક્ષત્રમાલાં પુણ્યજનોચિતામ્ ।
યાતાં તાપિચ્છસચ્ચાયાં દ્રવતામિવ શર્વરીમ્

વિસ્ફારશફરોત્ફાલસ્ફુરત્સ્ફીતફણાઙ્કિતામ્ ।
સેનામિવ ભુજઙ્ગાનાં તરઙ્ગાભોગભઙ્ગુરામ્

ઉન્નિદ્રપદ્મવદનાં વિકચોત્પલલોચનામ્ ।
ચક્રવાકકુચાભોગાં શ્યામાં હંસસિતસ્મિતામ્

ચણ્ડાંશુતાપવિગલન્મણિપર્વતકન્દરામ્ ।
સંપ્રવૃત્તામિવાવર્તસ્ફૂર્જન્મરકતદ્રવામ્

ક્વચિત્સુપ્તામિવાસ્પન્દાં ક્વચિન્મત્તામિવોદ્ધતામ્ ।
મૂર્છિતાં વિષવેગેન ક્વચિદ્દષ્ટામિવાહિના

ક્વચિદ્ભીતામિવ ચ્છન્નાં ક્વચિદ્વ્યાગ્રમિવાકુલામ્ ।
અમન્દવિભ્રમાલોલાં ક્વચિન્માનવતીમિવ

મજ્જદ્ગોપાઙ્ગનાતુઙ્ગકુચકુમ્ભોન્નતોદકામ્ ।
નનન્દ કૃષ્ણસ્તાં દૃષ્ટ્વા તરુણીમિવ હારિણીમ્

તતો દદર્શ પાતાલતલગમ્ભીરભીષણમ્ ।
કરાલકાલભ્રૂભઙ્ગભઙ્ગુરોર્મિશતાકુલમ્

તમોમલિનમત્યુગ્રમકારણભયપ્રદમ્ ।
દૂરાત્પરિહૃતં સર્વૈઃ ખલં નરમિવેશ્વરમ્

અદ્યાપિ ન જગદ્ગ્રસ્તં મયેતિ જ્વલિતાશયમ્ ।
ધૂમોદ્ગમાયિતૈસ્તોયૈર્નિઃશ્વસન્તમિવાનિશમ્

વ્યાપ્તમાશીર્વિષૈર્ઘોરૈસ્તીરકોટરશાયિભિઃ ।
વીતચન્દ્રાર્કનક્ષત્રં સ્વમિવાતઙ્કદં હ્રદમ્

નિક્ષીક્ષ્ય દૂરાક્ષોભ્યં ક્ષણં હરિરચિન્તયત્ ।
અસ્મિન્સ કાલિયો નામ કાલકૂટોત્કટઃ ફણી

નિવાસત્યસિતાકારઃ સર્વપ્રાણિભયંકરઃ ।
યેનેયં વિષનિઃશ્વાસૈર્દૂષિતા યમુનાતટી

સો ઽયં મત્તો ઽતિદર્પેણ મત્તો નાશમિહાર્હતિ ।
સંભવો ઽયં મમ પ્રાયો વિનાશાય દુરાત્મનામ્

વિચિન્ત્યેતિ હ્રદોપાન્તાકદમ્બતરુપુત્રકમ્ ।
બદ્ધકક્ષ્યઃ સમારુહ્ય પપાત નભસો ઽમ્ભસિ

ગર્જતા કૃષ્ણમેઘેન સા વેગમવપાતિના ।
ઉદ્યયૌ ક્ષોભિતાં વારિ વિકરાલોર્મિશેખરમ્

દૂરોત્પતિતશૈલાભકલ્લોલવિનિપાતજઃ ।
તદભૂદ્ધોરસંઘટ્ટટાઙ્કારો ઘટ્ટિતામ્બરઃ

તતઃ સ દહનોદ્ગારવિષફૂલ્કારભીષણઃ ।
પઞ્ચાસ્યો રક્તનયનઃ કાલિયઃ સમદૃશ્યત

અઞ્જનાચલતુલ્યેન તસ્ય ભોગેન સર્વતઃ ।
વર્ધમાનેન સંરુદ્ધં જલં વ્યોમ વ્યગાહત

તત્કોપજ્વલનજ્વાલાવલયે ક્ષિપ્રમમ્ભસામ્ ।
અપરૌર્વાનલભ્રાન્તિજનકઃ પ્રલોયઽભવત્

દન્તનિષ્પેષજાસ્તસ્ય વિષાનલપરમ્પરાઃ ।
ભસ્મસાત્સહસા તીરતરુમાલાં પ્રચક્રિરે

ભોગેનાવેષ્ટ્યમાનો ઽથ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણેન ભોગિના ।
બભૌ વલયિતો વાર્ભિસ્તમાલ ઇવ યામુનૈઃ

સાનુગેનોરગેન્દ્રેણ ગોવિન્દં ગોપદારકાઃ ।
દંષ્ટ્રાકોટિવિષોલ્કભિર્વ્યાપ્તં વીક્ષ્ય સમન્તતઃ

સંત્રસ્તા વ્રજમભ્યેત્ય ચક્રન્દુઃ સ્રસ્તકન્દુકાઃ ।
એષ દામોદરો ઘોરે પતિતઃ કાલિયામ્ભસિ

વેષ્ટિતઃ કાલકલ્પેન ભોગિનાથ વિષેત્કટમ્ ।
વચઃ શ્રુત્વા યયુઃ સર્વે નન્દગોપમુખા હ્રદમ્

પ્રત્યગ્રાયાસનિઃસ્પન્દે સંદેહાદોલિતાશયે ।
નન્દગોપે ફણિવ્યાપ્તપુત્રવક્ત્રાવલોકિનિ

તારપ્રલાપમુખરે યશોદાદુઃસ્વદારિતે ।
સ્ત્રીજને ઽતીવ સંતપ્તે પ્યાપ્તે રાગવિષૈરિવ

તીરં સંકર્ષણેનૈત્ય સંજ્ઞયૈવ વિબોધિતઃ ।
ભુજાભ્યાં ભીષણાભોગં ભોગમાસ્ફાલ્ય ભોગિનઃ

ચરણાભ્યાં સમાક્રમ્ય હરિર્બન્ધાદ્વિનિર્ગતઃ ।
અવનામ્ય ફણાચક્રં સરત્નં જ્વલનોલ્બણમ્ ।
આરુરોહ શિરઃસ્ફારં મધ્યમં મધુસૂદનઃ

તતઃ સ સર્વજગતાં ચરાચરગુરુર્ગુરુઃ ।
ઉન્મમર્દ પદન્યાસૈર્નૃત્યન્નિવ સવિભ્રમમ્

સ્રસ્તદર્પો ગલદ્ધૈર્યઃ પ્રોદ્વાન્તોગ્રવિષસ્તતઃ ।
સ કૃષ્ણં રુધિરોદ્ગારગલિતાક્ષરમભ્યધાત્

ભીતઃ સંરક્ષણીયો ઽહં નસ્રઃ સર્વાત્મના ત્વયા ।
અઞ્જલિવ્યઞ્જનં દૈન્યં જીવપુણ્યમિદં મમ

દામોદરો નિશમ્યૈતજ્જગાદ ભુજગાધિપમ્ ।
હ્રદો ઽયમશિવાચાર સેવ્યો ઽસ્તુ ભવતા વિના

તતસ્ત્વમમ્બુધિં ગચ્છ યદિ વાઞ્છસિ જીવિતમ્ ।
તત્ર મત્પાદમુદ્રા તે તાર્ક્ષ્યરક્ષા ભવિષ્યતિ

ઇતિ તચ્છાસનાદ્યાતે સાનુગે ભુજગે ક્ષણાત્ ।
યયુઃ કૃષ્ણં પ્રશંસન્તો ગોપાઃ સાનન્દવિસ્મયાઃ

***** કાલિયસૂદનમ્ ॥ 16 ॥ *****
તતો વિવિશતુઃ કેલિકલૌ હલધરાચ્યુતૌ ।
વિશાલતાલહિન્તાલતમાલશ્યામલં વનમ્

પઞ્ચતાલફલાસ્વાદનન્દિતોન્મદમાનસૌ ।
ચેરતુસ્તત્ર તૌ ડિમ્બક્રીડાડમ્બરતત્પરૌ

અથાયયૌ ધેનુકાખ્યો દૈત્યસ્તાલવનાશ્રયઃ ।
કરાલકેસરસ્ફારસ્કન્ધબન્ધોદ્ધુરઃ ખરઃ

તસ્યાનુગૈર્મહાકાયૈર્ગર્દભૈરભિતો વૃતમ્ ।
ઉદભૂત્તાલગહનં વ્યાપ્તં ધૂમોદ્ગતૈરિવ

ધેનુકો ઽથ ભૃશં કોપાદ્રુધિરારુણલોચનઃ ।
સ્વુરૈર્નિર્દારયન્ભૂમિં રામકૃષ્ણવધેપ્સયા

આહ્વાનમિવ દૈત્યાનાં કુર્વન્પાતાલવાસિનામ્ ।
ઘટ્ટયન્નિવ હેષાભિર્વજ્રોગ્રદશનાયુધઃ

અભ્યધાવત્સમુદ્ભ્રાન્તપુચ્છઃ સંકર્ષણં જવાત્ ।
વાતાવધૂતૈકશિખશ્ચન્દ્રં મેઘ ઇવાકુલઃ

વિદાર્ દશનૈઃ સો ઽથ રૌહિણેયમસંભ્રમમ્ ।
બભૂવ પશ્ચિમમુખઃ પ્રહારાય પરાઙ્મુખઃ

તાભ્યામેવ સમાદાય તં ખુરાભ્યાં પ્રહારિણમ્ ।
ચિક્ષેપ તાલશિખરે ફલાર્થીવ હલાયુધઃ

સ ભગ્નોરુતરુસ્કન્ધસ્રુટ્યત્કઠિનકીકસઃ ।
પપાત નિષ્લારમ્ભઃ સહ તાલફલૈર્ભુવિ

સાનુગે ઽથ હતે તસ્મિન્હતે ખરપરાક્રમે ।
વીતવિઘ્નમભૂત્સેવ્યં તત્તાલવનમાયતમ્

***** ધેનુકવધઃ ॥ 17 ॥ *****
ભૂયો ભાણ્ડીરવિપિનં તૌ ગત્વા કેલિશાલિનૌ ।
દ્વન્દ્વોપતનલીલાભિર્ગોપપુત્રૈર્વિજહ્રતુઃ

અથ તાવાયયૌ વન્યકુસુમોત્તંસભૂષણઃ ।
ગોપવેષચ્છલચ્ચન્નઃ પ્રલમ્બો નામ દાનવઃ

ક્રીડાભિરાશયગ્રાહી તોષયિત્વા સ તૌ મુહુઃ ।
જહાર સ્કન્ધમારૂઢં કદાચિત્કેશવાગ્રજમ્

સ તં હૃત્વા દ્રુતતિર્નિજરૂપમદર્શયત્ ।
તમઃપટાવૃતા યેન ભીત્યેવ કકુભો ઽભવન્

તસ્યાઞ્જનાદ્રિશિખરાકારે મૂર્ધ્નિ પરિસ્ફુરન્ ।
દાવાનલશિખાપુઞ્જપિઙ્ગશ્ચૂડામણિર્બભૌ

તસ્યાબભૌ મુખોદ્ગીર્ણા સધૂમદહનાવલી ।
નીલપીતા પતાકેવ દંષ્ટ્રાતોરણલમ્બિની

નીલશૈલશિલાકૂટવિકટે રોહિણીસુતઃ ।
બભાર દાનવસ્કન્ધે શરદમ્ભોદવિભ્રમમ્

હ્રિયમામઃ સ તેનાશુ માનુષં ભાવમાશ્રિતઃ ।
સંમિતં કેશવેનારાત્પુરાણં સ્મારિતો વપુઃ

યત્તત્પરતરં ધામ વાગીશં વિશ્વતોમુખમ્ ।
સર્વદેવમયં સત્યમનન્તમજમવ્યયમ્

નિજં વિપુલામાસ્થાય બલં ભૂમિધૃતિક્ષમમ્ ।
જઘાન મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ પ્રલમ્બં ધેનુકાન્તકઃ

મુષ્ટિપાતાદ્વિઘટિતસ્ફુટલ્લાલાટકર્પરમ્ ।
કાયે વિવેશ દૈત્યસ્ય કીર્મરક્તચ્છટં શિરઃ

સ્કન્ધાદવસ્રુતે રામે ગિરિસ્ફારં કલેવરમ્ ।
નિપપાત પ્રલમ્બસ્ય લમ્બમાનભુજદ્વયમ્

***** પ્રલમ્બવધઃ ॥ 18 ॥ *****
બલિના બલદેવેન પ્રલમ્બે વિનિપાતિતે ।
પ્રયાતે વાર્ષિકે તત્ર શનૈર્માસચતુષ્ટયે

પ્રત્યાસન્ને નવૌત્સુક્યનિર્ભરાનન્દદાયિનિ ।
ક્રતૂત્સવે સમારમ્ભો બભૂવ વનવાસિનામ્

તતઃ સપ્તચ્છદામોદમાલિનીહંસનૂપુરા ।
વિષદેન્દુમુખી ફુલ્લનીલોત્પલવિલોચના

નિમન્ત્રિતેવ પ્રમદા તસ્મિન્વ્રજમહોત્સવે ।
અદૃશ્યત સિતામ્ભોદભક્તિસ્મેરામ્બરા શરત્

તત્ર ગોપગિરા જ્ઞાત્વા યાગં કૃષ્ણં મરુત્પતેઃ ।
ઊચે સ્મિતસિતાલોકૈઃ પાઞ્ચજન્યમિવાસૃજન્

અહો નુ હાસ્યજનની મુગ્ધેયં ભવતાં મતિઃ ।
યાગઃ શક્રાય નાર્હે ઽયં ગોપા હિ ગિરિદૈવતાઃ

ઇતિ તદ્વચસા ગોપૈર્ગિરિયજ્ઞે પ્રવર્તતે ।
વિહિતા ભક્ષ્યગિરયો ઘૃતક્ષીરોરુનિર્ઝરાઃ

ગોવર્ધનગિરેર્યજ્ઞે તસ્મિન્બહ્વન્નસંભૃતે ।
પાયસૈઃ સદધિચ્છન્નૈર્હિમચ્છન્નેવ ભૂરભૂત્

મયૂરપત્ત્રાભરણાઃ કુસમોત્તંસશેખરાઃ ।
તસ્મિન્યાગે બભુર્ગોપા ગાવશ્ચ સુવિભૂષિતાઃ

ગિરિમૂર્ધનિ વિશ્વાત્મા પરેણ ગિરિવર્ષ્મણા ।
વપુષા બુભુજે કૃષ્ણસ્તત્સર્વં તૈર્નિવેદિતમ્

તત્પ્રહર્ષસ્મિતોદારં નિજં દિવ્યં મહદ્વપુઃ ।
પ્રણનામ સ્વયં કૃષ્ણો ગોપૈઃ સહ ગિરિપ્રભમ્

***** ગિરિયજ્ઞઃ ॥ 19 ॥ *****
વૃત્તે મહોત્સવે તસ્મિઞ્શતમન્યુઃ ક્રુધા જ્વલન્ ।
આદિદેશ વ્રજોચ્છિત્ત્યૈ ઘોરાન્સંવર્તકામ્બુદાન્

તેન તે પ્રેરિતાઃ ક્ષિપ્રં નીલશૈલશિલાઘનાઃ ।
ઘનાશ્ચક્રુર્જગદ્વ્યાપ્તં કાલરાત્રિશતૈરિવ

ભિન્નાઞ્જનઘનચ્છાયૈર્જીમૂતૈર્ગર્જિતોર્જિતૈઃ ।
ગ્રસ્તા ઇવોદ્ધતૈઃ ક્ષિપ્રં નાદૃશ્યન્ત દિશો દશ

તતઃ કરિકરાકારા સ્તમ્ભસંરમ્ભવિભ્રમાઃ ।
પેતુર્ધરાધરે ધારાઃ પરિહારા ધૃતેઃ પરમ્

કાલાટ્ટહાસવિકટા જલોદ્ગારાઃ પ્રપાતિનઃ ।
વિરેજુઃ કાલમેઘાનાં ગિરીણામિવ નિર્ઝરાઃ

સો ઽભવદ્ભીષણાભોગમેઘસંઘાતનિર્મિતઃ ।
ઉલ્લસત્સ્થૂલકલ્લોલલોલઃ સલિલવિપ્લવઃ

વિદ્યુત્પિશઙ્ગકેશાનાં ગર્જતાં મેઘરક્ષસામ્ ।
ભયેનેવ યયૌ ક્વાપી જગતી જલસંસ્તુતા

તે શક્રાધિષ્ટિતા ઘોરા દીપ્તાશક્રાયુધાઙ્કિતાઃ ।
વર્ષાશનિનિપાતેન ચક્રિરે કદનં ગવામ્

વર્ત્મવિન્યસ્તનેત્રાણાં પતન્તીનામિતસ્તતઃ ।
ત્રાસશીતપરીતાનાં ઘોરસ્તસામભૂત્ક્ષયઃ

અયં સ પ્રલયારમ્ભઃ પુષ્કરાવર્તભીષણઃ ।
સંપ્રાપ્ત ઇતિ ભીતાનાં ગોપાનામભવદ્ભવઃ

તદ્દૃષ્ટ્વા વૈશસં ઘોરં નાશાયોપસ્થિતં ગવામ્ ।
ગોવિન્દો જગતાં ગોપ્તા રક્ષાં ક્ષણમચિન્તયત્

ઇમમુત્પાટ્ય શૈલેન્દ્રમહં ગોવર્ધનં બલાત્ ।
છત્ત્રીકરોમ્યુપસ્તાનાં સંશ્રયં વિપુલં ગવામ્

ઇતિ ધ્યાત્વા ધિયં ધીરો નિદધે ભૂધરે દૃશમ્ ।
ઉત્પાટનક્ષણક્ષાન્ત્યૈ ફુલ્લપદ્માવલીમિવ

તતઃ સપદિ વિશ્વાત્મા બલેન મહતાન્વિતઃ ।
ઉજ્જહાર ગિરિં દોર્ભ્યાં સ્ફુટન્મૂલશિખાતલમ્

મૂલાવલમ્બિનઃ ક્ષિપ્રં પાતાલમિવ નિર્ગતાઃ ।
ઉદ્ધૃતસ્ય ગિરેઃ સર્પાઃ સ્નાયુજાલતુલાં યયુઃ

સંપીડિતશિલાપીડાનિબડિકૃતનિર્ઝરૈઃ ।
બભુઃ પલિતકલ્લોલદુકૂલવલિતા દિશઃ

હરિતાલરજઃપુઞ્જૈઃ પવનાવર્તનર્તિતૈઃ ।
બભૌ તત્પાતિતૈર્વ્યાપ્તઃ કૃષ્ણઃ પીતાંશુકૈરિવ

વ્યાધૂતાસ્તસ્ય પાર્શ્વેષુ ક્ષણમુત્પતતો ઘનાઃ ।
ક્ષ્માભૃતઃ પક્ષવિક્ષેપભ્રાન્તિં ચક્રુઃ સ્વચારિણામ્

તસ્મિન્ગોવિન્દદોર્દણ્ડચ્છત્ત્રીભૂતે મહીભૃતિ ।
ફુલ્લમાલાવલી સ્રસ્તા ચક્રે સ્રગ્દામવિભ્રમમ્

સ્વચારિણો ઽદ્ય સુચિરાદિમે તે ગિરયો વયમ્ ।
જાતા વજ્રધર ક્ષ્માભૃત્પક્ષચ્છેદમદં ત્યજ

ઇતિ ત્રાસોત્પતન્તીનાં વિદ્યાધરમૃગીદૃશામ્ ।
રશનાનૂપુરારાવૈઃ સ જગાદેવ ભૂધરઃ

પર્યસ્તપ્રસરસ્તોભક્ષુભ્યત્કેસરિગર્જિતૈઃ ।
સ ઘોરઘનસંઘાતાનતર્જયદિવોર્જિતાન્

સ સમુન્મૂલનાયાસસંભ્રાન્તદ્વિપયૂથપૈઃ ।
બભૌ ખે શેખરોલ્લેખપાતિતૈરિવ વારિદૈઃ

ઘૂર્ણમાનમહાશાખિકુસુમોત્કરરેણુભિઃ ।
સ રક્ષામણ્ડલાનીવ ધેનૂનાં વિદધે મુહુઃ

ત્રાસાપતત્સિદ્ધવધૂતારહારૈસ્તરઙ્ગિભિઃ ।
અધઃસ્થાન્ગગનસ્થો ઽદ્રિર્જહાસેવ મહીધરાન્

તં દૃષ્ટ્વા ખેચરાઃ પ્રાહુઃ કિમયં ગિરિરુત્થિતઃ ।
યદિ ન પ્રલયારમ્ભો યદિ નાકાલવિપ્લવઃ

તતઃ કૃષ્ણગિરા ગોપાઃ શૈલોત્પાટનભૂગૃહમ્ ।
વિપુલં વિવિશુઃ શાન્ત્યૈ નિખિલૈઃ સહ ગોધનૈઃ

નિવાતે નિર્જલે તસ્મિન્સુવિશાલે ગિરેસ્તટે ।
તસ્થુર્જગાન્નિવાસેન ગાવો ગોપાશ્ચ રભિતાઃ

વૃષ્ટિચ્છન્ને પ્રયાતે ઽથ સપ્તરાત્રે મરુત્પતિઃ ।
જગામ વિફલોદ્યોગલજ્જિતો જલદૈઃ સહ

તતસ્તં વિપુલાભોગતુઙ્ગશૃઙ્ગં ગુરું ગિરિમ્ ।
ન્યવેશયન્નિજપદે લીલયૈવ જગદ્ગુરુઃ

***** ગોવર્ધનોદ્ધરણમ્ ॥ 20 ॥ *****
સપ્તરાત્રં ધૃતે તસ્મિન્ગિરૌ ગરુડલક્ષ્મણાઃ ।
તં દ્રષ્ટુમાયયૌ સાક્ષાત્સહસ્રાક્ષો ઽતિવિસ્મિતઃ

જઙ્ગમાદિવ કૈલાસાત્સો ઽવતીર્ય સુરદ્વિપાત્ ।
ગોવર્ધનશિલાસીનં દદર્શ મધુસૂદનમ્

અન્તર્હિતેન તાર્ક્ષ્યેણ પક્ષૈરાચ્છાદિતાતપમ્ ।
અસત્યાકલિતેનૈવ તેજસાપૂરિતામ્બરમ્

મયૂરકણ્ઠસચ્છાયં તપ્તહેમપ્રભાંશુકમ્ ।
ઇન્દ્રનીલગિરેઃ શૃઙ્ગં તપ્તં બાલાતપૈરિવ

તં વીક્ષ્ય કમલાકાન્તં ગોપવેષધરં હરિમ્ ।
સહસ્રનેત્રમાત્માનં મનસા પ્રશશંસ સઃ

મૌલિકુણ્ડલકેયૂરસ્ફારરત્નાંશુસંચયૈઃ ।
ઇન્દ્રાયુધસહસ્રાણિ મુહુર્દિક્ષુ ક્ષિપન્નિવ

અભ્યેત્ય કેશવં શક્રો બભાષે પ્રણયોચિતમ્ ।
દન્તત્વિષા દશ દિશઃ સુધયા પૂરયન્નિવ

અતિદૈવમિદં કર્મ તવ કૃષ્ણ કિમદ્ભુતમ્ ।
શક્તિરલ્પીયસી યસ્ય સમગ્રજગતાં ગતિઃ

સર્વલોકોપરિ પરં વર્તન્તે કામધેનવઃ ।
તાસાં ત્રિદશપૂજ્યાનાં બ્રહ્મણશ્ચાસ્મિ શાસનાત્

પ્રાપ્તો ઽભિષેક્તું ગોવિન્દ રાજ્યે ત્વામીપ્સિતં ગવામ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા રત્નકુમ્ભેન મૂર્ધ્નિ તસ્ય દદૌ પયઃ

ઉપેન્દ્રમભિષિચ્યેન્દ્રઃ પ્રસાદ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
પાલ્યસ્ત્વયા સખા બન્ધુઃ સ્વસ્રેયો જનકસ્ય યઃ

ત્વયા દૈત્યચ્છિદા કૃષ્ણ કેશિકંસવધે કૃતે ।
ભવત્સહાયઃ પૃથિવીં સ જેષ્યતિ ધનંજયઃ

ઇતિ પ્રણયિનો વાચં કૃષ્ણઃ શ્રુત્વા શચીપતેઃ ।
જાનન્ભારતવૃત્તાન્તં તથેતિ પ્રત્યપદ્યત

એવં રહઃ સમાભાષ્ય જમ્ભહાસુરસૂદનમ્ ।
ઐરાવણકરાલૂનમેઘેન નભસા યયૌ

***** ગોવિન્દાભિષેકઃ ॥ 21 ॥ *****
ગોપવેષધરં ગોપા દેવં મત્વા તમદ્ભુતમ્ ।
મુદ્રિતા ઇવ તચ્છક્ત્યા મુગ્ધા નો કિંચિદૂચિરે

તતસ્તં પદ્મપત્ત્રાક્ષં નિવૃત્તાશેષશૌશવમ્ ।
જના નિર્ભરતારુણ્યલાવણ્યં નયનૈઃ પપુઃ

શરન્નિશાસુ સંપૂર્ણચન્દ્રસ્મિતસિતાસુ સઃ ।
હરિણીહારિનેત્રાભિર્વિજહાર રતિપ્રિયઃ

સ રાગવૃષયુદ્ધેષુ નિયુદ્ધેષુ ચ કૌતુકી ।
વીરશૃઙ્ગારરભસઃ સ બભૂવ મનોહરઃ

છેકોક્તિષુ કૃતાભ્યાસા વેશકર્મસુ સાદરાઃ ।
બભુસ્તા વિસ્મિતો લાપા વિભ્રમેષુ કૃતક્ષણાઃ

તલ્લીલાનુકૃતૌ યત્નસ્તત્કથાશ્રવણે રસઃ ।
તત્સ્વૈરભાષણે હર્ષઃ કો ઽપ્યભૂદ્ગોપયોષિતામ્

તાસામકૃતકસ્મેરસ્ફુરિતાધરપલ્લવમ્ ।
મુગ્ધાનાં વદનં પ્રીત્યૈ બભૂવાભ્યધિકં હરેઃ

યદ્ગુરૂણામનાયત્તાયત્તાસ્ત્યક્તગૃહક્રિયાઃ ।
દ્વેષિણ્યઃ સ્વજને યચ્ચ તત્કૃષ્ણાસ્યવિજૃમ્ભિતમ્

સલજ્જા અપિ માનિન્યઃ પ્રકટસ્મરવિક્રિયાઃ ।
તન્વ્યો ઽપિ તનુતાં પ્રાપુસ્તાસ્તદર્પિતમાનસાઃ

કમ્પસ્વેદવતી કસ્માદકસ્માત્સખિ મૂર્છિતા ।
અપિ કૃષ્ણભુજઙ્ગેન ન દષ્ટાસિ પ્રમાદિની

નાયં તવ ગૃહે માર્ગો માર્ગો ઽયં વિજને વને ।
યમુનાતીરવાનીરવલ્લરીકેલિવેશ્મનઃ

અમુષ્મિન્કુસુમારામે કૃષ્ણષટ્ચરણેન કિમ્ ।
કૃતવ્રણા ત્વમધરે યેનાસિ વિનતાનના

ગાયન્તિ યદિ કૃષ્ણસ્ય ચરિતં ગોપકન્યકાઃ ।
ત્વં ન સ્મરસિ કિં મૂઢે સ્રસ્તં શીલમિવાંશુકમ્

દામોદરમતાસ્મીતિ મદાન્ધે કિં ન પસ્યસિ ।
સ કાન્તાશતસંકેતસક્તો હિ બહુવલ્લભઃ

કિં નુ નામ સ્તનૌ તન્વિ સોત્કમ્પૌ વિનિગૂહસે ।
પુલકાઙ્કકપોલસ્ય વદનસ્ય કરોષિ કિમ્

ઇયમિન્દીવરશ્યામા શ્યામા કુસુમહાસિની ।
કૃષ્ણશ્ચ ગૂઢસંચારી ચરસ્યેકાકિની કથમ્

ઇતિ ગોપાઙ્ગનાઃ સેર્ષ્યં સંભોગસુભગા મિથઃ ।
વ્યાહરન્તિ સ્મ સાસૂયં સ્વૈરં સ્મરશરાતુરાઃ

કાન્તાકરરુહાલૂનબાલવઞ્જુલપલ્લવમ્ ।
રતિશય્યારસે શૈરેવર્બભૂવ વિલલં વનમ્

તસ્ય કાન્તતરં કાન્તાઃ સમદાઃ સંમદાકુલમ્ ।
વદનં વદનોદારા ઘૂર્ણમાનેક્ષણાઃ પપુઃ

તાસામભિસરન્તીનામવશં કેશવં પ્રતિ ।
પેતુઃ શશાઙ્કે સાસૂયા દૃશો દર્શનશઙ્કયા

માધવે મધુરોદારસુન્દરીરતિતત્પરે ।
સફલં ધન્યમાત્માનં મન્યે મેને મનોભવઃ

અહો નુ જયિની શક્તિઃ સમરસ્ય સ્મયકારિણી ।
પ્રજાપતિગુરૌ યસ્યાઃ સંપૂર્ણપ્રણયા ગતિઃ

***** ગોપીસંક્રીડનમ્ ॥ 22 ॥ *****
તતઃ કદાચિલ્લલનાકેલિશાલિનિ કેશવે ।
અદૃશ્યત પ્રદોષાન્તે દૈત્યો મત્તવૃષાકૃતિઃ

અરિષ્ટો દુષ્ટચરિતસ્તીક્ષ્ણશૃઙ્ગો ઽરુણેક્ષણઃ ।
પુઞ્જીકૃતઃ શશિકરૈસ્તમઃકૂટ ઇવાસિતઃ

ભાયયન્વૃષભાન્ભીમો ભેરીગમ્ભીરનિઃસ્વનઃ ।
નીલશૈલશિલાપીઠકાઠોરસ્કન્ધબન્ધુરઃ

પ્રહારાભિમુખં કૃષ્ણકુક્ષિનિક્ષિપ્તચક્ષુષઃ ।
તસ્ય શૃઙ્ગયુગં લેભે કાલતોરણતુલ્યતામ્

પ્રહારિણં મદોદગ્રં જગ્રાહોગ્રં તમચ્યુતઃ ।
ખલં મૂર્ખં નવૈશ્વર્યં પ્રિયવાદીવ વઞ્ચકઃ

ગૃહીતસ્તેન બલિના બલદેવાનુજેન સઃ ।
બભૂવોદ્ભ્રાન્તસાવેગપુચ્છોદ્ધુતરજઃપટઃ

તસ્યાન્દોલિવક્ત્રસ્ય ઘોરહુંકારકારિણઃ ।
વ્યાલઘ્ના સઙ્ખમાલેવ સ્ફારફેનાવલી ગલે

તતઃ કણ્ઠં નિપીડ્યાસ્ય ધૃત્વા મૂર્ધ્નિ પદં જવાત્ ।
શૃઙ્ગમેકં સમુત્પાટ્ય જઘાન વદને હરિઃ

સ તીક્ષ્ણશૃઙ્ગાભિહતઃ પપાત ભુવિ દાનવઃ ।
પ્રસ્ત્યાનરુધિરોદ્ગારવિચલદ્ધર્ઘરારવઃ

***** અરિષ્ટવધઃ ॥ 23 ॥ *****
અરિષ્ટે નિહતે તસ્મિન્નરિષ્ટે ત્રિદિવૌકસામ્ ।
પ્રભાવઃ પપ્રથે શૈરેર્મથુરાધિપતેઃ પુરઃ

સ વૃષ્ણિવૃદ્ધાન્વિબુધાન્વસુદેવપુરોગમમ્ ।
ઉગ્રસેનં ચ પિતરં દાર્દિક્યાક્રૂરસાત્યકાન્

અચિન્ત્યત્સમાનાય્ય નિશ્ચયં નયકોવિદાન્ ।
નિઃશબ્દજનસંચારે નિશીથે વ્યસ્તસેવકઃ

પ્રદીપપ્રતિબિમ્બાઙ્કરત્નાભરણતેજસા ।
ગૂઢચિન્તાનલજ્વાલં બહિઃ પ્રકટયન્નિવ

સો ઽબ્રવીત્ક્ષણમાલોક્ય વદનાન્યભિમાનિનામ્ ।
દીર્ઘોચ્છ્વાસેન કથયન્નવં વૈરિપરાભવમ્

ઇયં પ્રથિતસારાણાં વિદુષાં સત્વશાલિનામ્ ।
સૂચ્યતે ભવતામગ્રે માનગ્લાનિકદર્થના

પ્રમાદાદવલેપાદ્વા વિસ્મૃતેનાલ્પકેન નઃ ।
ચૂડામણિષુ વિન્યસ્તં ચરણપ્રભવં રજઃ

ન સહન્તે સુરગુરોર્યે સામ્યં ગુરુકોવિદાઃ ।
સ્પર્ધયા બત લજ્જન્તે યુધિ વજ્રાયુધેન યે

તે યૂયં યસ્ય સચિવઃ સચિવારોપિતશ્રિયઃ ।
તસ્ય કા નામ ગણના ગણનાથે ઽપિ જાયતે

અવજ્ઞોપેક્ષિતસ્યાયં વિપાકઃ શત્રુજન્મનઃ ।
વયમપ્યધુના યેન યાતાશ્ચિન્તાવિધેયતામ્

શ્રૂયતે નન્દગોપસ્ય પ્રવૃદ્ધચરિતઃ શિશુઃ ।
દૈત્યાનામપિ યઃ શઙ્કે શઙ્કતઙ્કગુરુર્નવઃ

વિન્યસ્ય ચરણં યેન મૂર્ધ્નિ કાલિયભિગિનઃ ।
સ્વર્વીકૃતાનિ શૂરાણાં શિરાંસિ ચ યશાંસિ ચ

સાગ્રજેન હતાસ્તેન પ્રલમ્બારિષ્ટધેનુકાઃ ।
અવજ્ઞાસ્પદમેવાભૂદ્યેષાં શક્રો ઽપિ સંગરે

ગિરિર્ગોવર્ધનો નામ સપ્તાહં પાણિના ધૃતઃ ।
સ્મયાય દુર્નિમિત્તાય નાશાય ચ ન કસ્ય સઃ

ન જાનીમઃ સ કિં તાવદ્ભૂતમત્યદ્ભુતં ક્ષિતૌ ।
સમુદ્ભૂતમધો યેન નીયતે નઃ પરાક્રમઃ

તસ્માન્મનીષિભિર્વીરૈર્ભવદ્ભિશ્ચિન્ત્યતમયમ્ ।
યશઃકુસુમવલ્લીનાં પરશુર્વ્યસનોદયઃ

ઉક્તં ચ નારદેનૈતત્પુનરેત્ય પુરા સ્વયમ્ ।
વસુદેવસુતઃ કૃષ્ણો નન્દગોપગૃહે સ્થિતઃ

નન્દગોપસુતા ચાસૌ શિલાયામાહતા ત્વયા ।
સા ગત્વા વિન્ધ્યગહનં પુલિન્દશબરાર્ચિતા

નિશુમ્ભશુમ્ભૌ દિતિજૌ જઘાન ઘનવિક્રમૌ ।
વિહિતો વસુદેવેન ગર્ભયોર્વ્યત્યયસ્તયોઃ

કૃષ્ણઃ સ તે ભયસ્થાનમિત્યુક્ત્વા નારદો યયૌ ।
સો ઽયં બન્ધુઃ કૃતઘ્નો મે વસુદેવઃ સ્થિતો ઽન્તિકે

યેન નઃ ક્ષયસંદેહતુલામારોપિતં યશઃ ।
નરકાવર્તકલિલા યસ્ય કિલ્બિષવિપ્રુષઃ

સ કૃતઘ્નો ઽધમઃ કેન પાતકેનોપમીયતે ।
ઘોરહાલાહલાપૂર્ણઃ કુટિલો ઽયં મયા સ્વયમ્

ધૃતઃ સર્પો નિજગૃહે યેનાપ્તઃ સત્કુલે કલિઃ ।
મિથ્યા ધવલકૂર્ચો ઽયં બન્ધુચ્છદ્મા જડો રિપુઃ

વસુદેવઃ સદા જિહ્મો વધાર્હે ઽપ્યેષ રક્ષિતઃ ।
સર્વાભિશઙ્કિતા રાજ્ઞાં સુનયજ્ઞૈરુદાહૃતા

અતઃ સંચિન્ત્યતે ડિમ્બો ન તુ મે ગણનાસ્પદમ્ ।
જગદ્ગ્રસગરિષ્ઠસ્ય સત્પ્રતાપહવિર્ભુજઃ

અન્તેર ન ભવત્યેવ શિશુર્ગોપપતઙ્ગકઃ ।
અથવા વર્તતે સાધુર્યદ્યસ્માન્પ્રતિ સાગ્રજઃ

કા ક્ષતિર્ભોગભાગી મે બન્ધુમધ્યે ભવિષ્યતિ ।
અક્રૂરો મદ્ગિરા યાતુ વ્રજં દાનપતિઃ સ્વયમ્

એતેન તૌ સમાહૂતૌ દ્રષ્ટુમિચ્છામિ દારકૌ ।
નન્દગોપપ્રભૃતયઃ કરદા મમ શાસનાત્

ધનુર્મખે સમાયાન્તુ પ્રસ્તુતાધિકદાયિનઃ ।
વીરાણાં હર્ષજનનૌ કૃષ્ણસંકર્ષણૌ ચ તૌ

મલ્લાભ્યાં યુધ્યમાનૌ મે રઙ્ગે પ્રીતતિં કરિષ્યતઃ ।
ઇતિ દિવ્યદૃશાક્રૂરઃ શ્રુત્વા કંસેન ભાષિતમ્

યયૌ યાદવશાર્દૂલઃ શૌરિદર્સનલાલસઃ ।
અક્રૂરે ગોવ્રજં યાતે વૃદ્ધાસ્તે વૃષ્ણિપુંગવાઃ

નિન્દયા વુસુદેવસ્ય ક્રુદ્ધાસ્તસ્થુરધોમુખાઃ ।
તતઃ પિતામહઃ કંસં પિતામહ ઇવાપરઃ

અભ્યધાદન્ધકો ઽપીમાન્દુર્જયઃ પ્રતિબન્ધકઃ ।
વન્ધ્યાઃ કુલે ઽપિ સતતં મયન્યે ધન્યતરાઃ સ્ત્રિયઃ

ન કુલઘ્નઃ સુતો યાસાં કદાચિદપિ જાયતે ।
ન જાતુ વજ્રજિહ્વેષુ તીક્ષ્ણેષુ ક્રૂરકારિષુ

સુધાલયા તિષ્ઠતિ શ્રીઃ કમલાઙ્કુરકોમલા ।
અહો નુ શોચ્યતાં યાતાશ્ચિરાદ્યાદવવૃષ્ણયઃ

વૃદ્ધાવમાનકૃદ્બાલો યેષાં કંસ ત્વમગ્રણીઃ ।
ક એવં નામ જડધીરનુન્મત્તઃ પ્રભાષતે

રક્ષિતો વસુદેવેન પિત્રા પુત્રઃ કિમપ્યહો ।
નેહ પુત્રાત્પ્રિયતરં કિંચિદસ્તિ શરીરિણામ્

પુત્ર સ્વજનકં પૃચ્છ પુત્રસ્નેહસ્ય ગૌરવમ્ ।
પરલોકપરિત્રાણાં પિત્રા ચેદ્રક્ષિતઃ સુતઃ

તસ્યાસ્ય વાચ્યતા કેયં યૂયં સર્વે ઽપિ પુત્રિણઃ ।
વસુદેવાત્મજો વીરઃ કૃષ્ણઃ સંકર્ષણાનુજઃ

બન્ધુબુદ્ધ્યા પ્રણયિના સંધેયઃ સર્વથા ત્વયા ।
હિતં પથ્યં ચ મે મોહાન્ન કરિષ્યસિ ચેદ્વચઃ

તદૈશ્વર્યપ્રભાવો ઽદ્ય સંપૂર્ણાવધિરેષ તે ।
દૃશ્યન્તે ક્ષયસંસિન્યો દુર્નિમિત્તપરમ્પરાઃ

અન્યત્ર કૃષ્ણસંધાનાત્તાસુ શાન્તિર્ન તે પરા ।
ઇત્યન્ધકવચઃ શ્રુત્વા નિઃશ્વસન્ભ્રકુટીમુખઃ

નિર્જગામ તતઃ કંસઃ પરાઙ્મુખ ઇવ શ્રિયઃ ।
નાયમસ્તીતિ વૃદ્ધેષુ ભાષમાણેષુ વૃષ્ણિષુ

આદિદેશાશુ શ્વેતાઙ્ગં કંસઃ કેશિતુરઙ્ગમમ્ ।
સ કૃષ્ણનિધનાયોગ્રઃ પ્રેરિતસ્તેન દાનવઃ

જગામ ગોવ્રજં ઘોરસંધ્યાસૃક્સંપ્લુતે ઽહનિ ।
સ કોપાદ્રુધિરેણેવ પૂરિતાક્ષઃ શ્વસન્મુહુઃ

ઉરઃસ્થલમિલત્પ્રોથઃકુઞ્ચિતોરુશિરોધરઃ ।
વજ્રસારસ્વુરાઘાતનિર્દારિતશિલાતલઃ

વિસ્ફારકેસરસટાકરાલસ્કન્ધકન્ધરઃ ।
ઘટ્ટયન્નિવ હેષાભિઃ પિબન્નિવ દિશો દશ

નિર્માંસચર્વણાસ્વાદપ્રસ્રવત્સૃક્વિશોણિતઃ ।
કૃતાન્તચામરાકારવલિતોદ્ધૂતવલધિઃ

વિવૃત્તાનનવિસ્પષ્ટનિર્યદ્દન્તાંશુમણ્ડલઃ ।
દિક્ષુ માનુષમાંસાદઃ ક્ષિપન્નસ્થિચયાનિવ

સો ઽભિદુદ્રાવ વેગેન કૃષ્ણમાપાણ્ડુરચ્છવિઃ ।
પવનાપ્રેરિતસ્ફારઃ શરન્મેઘ ઇવાચલમ્

સમુત્ક્ષિપ્તાગ્રચરણં કેશવઃ કેશિનં પુરઃ ।
દૃષ્ટ્વા નિવાર્યમાણો ઽપિ ગૌપૈઃ ક્રોધાત્તમાદ્રવત્

ખુરાભ્યાં કૃતશલ્યાભ્યાં બલાદ્વક્ષસિ તાડિતઃ ।
ઘોરહેષારવોગ્રેણ તેન નાકમ્પતાચ્યુતઃ

કેસરાધૂનનોદ્ધૂતરજસસ્તસ્ય વલ્ગિતૈઃ ।
બભૂવુઃ કકુભશ્છન્ના ધૂમકેતુશતૈરિવ

તસ્ય પ્રહારતો વક્ત્રકુહરે વિવરે હરિઃ ।
દારુણે દારુણાયેવ દ્વિગુણં ભુજમાદદે

કેશિદન્તાન્તરાસક્તઃ સ રરાજ હરેર્ભુજઃ ।
ફેનાવલીપરિક્ષિપ્તઃ પારિજાત ઇવાર્ણવે

કેશીશૈલશિલાસ્તમ્ભદૃઢે દોષ્ણિ મુરદ્વિષઃ ।
ભગ્નદન્તશ્ચિરં ચક્રે વક્ત્રાઞ્જનકદર્થનાઃ

પ્રસ્રવત્સવેદસલિલઃ સ્રોતઃ પ્રોદ્ધાન્તશોણિતઃ ।
વ્યાવૃત્તનયનઃ કેશી નિઃશ્વસન્નિશ્ચલો ઽભવત્

સ્ફારિતે દોષ્ણિ કૃષ્ણેન ગણ્ડકૂટતટાન્તરે ।
સ્ફુટસ્થૂલાસ્થિટાઙ્કારં તદ્વક્ત્રમભવદ્દ્વિધા

સ દામોદરદુર્વારદોર્દણ્ડદલિતાકૃતિઃ ।
પપાત રુધિરોદ્ગારઘોરસ્તુરગદાનવઃ

***** કેશિવધઃ ॥ 24 ॥ *****
હતે કેશિનિ કંસસ્ય પ્રિયે સુહૃદિ દાનવે ।
ભુવનેષ્વભવત્કો ઽપિ હર્ષોત્સાહમહોત્સવઃ

અન્તર્હિતો મુનિઃ પ્રીત્યા નારદઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્ ।
સાધુ માધવ નિઃશલ્યં ત્વાયા કૃત્મિદં જગત્

કેશિનિર્દારણાત્સ્વયાતઃ કેશવસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ હર્ષાન્નારદો ઽભિમતાં દિશમ્

પ્રાદુરાસીત્તતઃ શૌરેર્નિમિત્તનિચયઃ શુભઃ ।
બન્ધુના પિતૃતુલ્યેન યઃ શંસતિ સમાગમમ્

મેરુપાર્શ્વાન્તરં પ્રાયાદ્દિનાન્તે વાસરેશ્વરઃ ।
કૃષ્ણકેશિવધાશ્ચર્યકથાં વક્તુમિવાદરાત્

તતઃ પીતાંશુકોદારદામોદરમનોહરમ્ ।
બભૂવ સહજશ્યામં સંધ્યાંશુશબલં નભઃ

શનૈઃ સંઘટ્ટિતાઃ શ્યામાસ્તમોભિરભવદ્દિશઃ ।
તારકાંશુસ્રુતક્ષીરા ગોપાલૈરિવ ધેનવઃ

વ્યોમાબ્ધિપાઞ્ચજન્યો ઽથ નિશાનાથઃ સમુદ્યયૌ ।
યામિનીકામિનીકેલિમણ્ડનો મણિદર્પણઃ

શશાઙ્કકરસારેણ વિહારેણ સુરશ્રિયઃ ।
તમસઃ પરિહારેણ હારૈણૈવ નભો બભૌ

નેત્રપ્રેમ્ણિ સુધાસીમ્નિ સિતિમ્નિ વ્યોમ્નિ ગાઢતામ્ ।
યશસીવાશ્રિતે શૌરેર્નિશાકરકરચ્છલાત્

પ્રહર્ષયન્નીલકણ્ઠાન્રથેન ઘનનાદિના ।
શેખરો વૃષ્ણિવીરાણામક્તૂરઃ પ્રત્યપદ્યત

નન્દગોપસ્ય સદનં સ સમાસાદ્ય ગોકુલે ।
દદર્શ શતપત્ત્રાક્ષં કૃષ્ણં કેશિનિસૂદનમ્

અયં સ કૈટભારાતિર્ભગવાન્મધુસૂદનઃ ।
ભુવો ભારાવતારાય જાતો યાદવનન્દનઃ

શ્રીવત્સલક્ષણો વક્ષો બિભ્રાણઃ કુસ્તુભોચિતમ્ ।
નિઃસ્પન્દાલિઙ્ગને યોગ્યં કમલાકુચકુમ્ભયોઃ

મેઘશ્યામેન વપુષા નયનામૃતવર્ષિણા ।
ધત્તે સૌદામિનીદામરમ્યં પીતાંશુકદ્વયમ્

અનેન નૃત્યતિ મનઃસ્ફારં પ્રસરતો દૃશૌ ।
એતદાલિઙ્ગનાયેવ ભુજૌ મે પરિધાવતઃ

એહિ માધવ કૃષ્ણેતિ વ્યાહરન્પ્રીતિનિર્ભરઃ ।
પૂજિતો નન્દગોપેન કૃષ્ણેન ચ વિવેશ સઃ

પ્રાપ્તપૂજાસનઃ સો ઽથ સસંકર્ષણમચ્યુતમ્ ।
ઉવાચ પુણ્ડરીકાક્ષમાપિબન્નિવ ચક્ષુષા

ઇયં તે ધીરગમ્ભીરા હર્ષપીયૂષવર્ષિણી ।
પ્રયાતિ ના પુણ્યવતાં મૂર્તિર્લોચનગોચરમ્

મોહાત્ત્વદ્ભક્તિવિમુખસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વા પ્રાતરાગતમ્ ।
વાઞ્છિતઃ કૃતકૃત્યશ્ચ ભવિતા મથુરેશ્વરઃ

દ્રષ્ટુમિચ્છતિ કંસસ્ત્વાં પ્રાતર્ગન્તાસિ તત્પુરીમ્ ।
ત્વદ્વપુઃ પૂર્ણપૂણ્યેન ધન્યાઃ પશ્યન્તુ યાદવાઃ

તત્ર કંસસ્ય સંભારધનાધામ્નિ ધનુર્મહીમ્ ।
ઉપતિષ્ઠન્તુ ધનિનઃ સર્વે ગોપાઃ કરપ્રદાઃ

એતાવદેવ પ્રચુરં મમાગમનકારણમ્ ।
ઇદં તુ બાન્ધવસ્નોહાદ્યત્કિંચિદભિધીયતે

વૃદ્ધઃ સ સુકૃતી તત્ર પુત્ર પુત્રવતાં વરઃ ।
વિલોક્ય વસુદેવસ્ત્વાં ફલં પ્રાપ્નોતુ જન્મનઃ

ત્વત્કૃતે સતતં યસ્ય કંસવાક્યશરાઃ સ્વરાઃ ।
ત્વામવાપ્નોતુ માહાત્મ્યં રોહણાદ્રિવસુંધરા

અપિ કંસભયાત્પુત્રૈરસંપીતપયોધરા ।
કૃષ્ણેતિ નામ્ના સતતં સીદતિ પ્રસ્નુસ્તની

ગૂઢચિન્તાવિનિઃશ્વાસધૂસરાધરપલ્લવા ।
દૂરીકૃતસુતસ્નેહવૈક્લવ્યાપ્તવિપલ્લવામ્

રહિતામિવ રામેણ કૌસલ્યાં કુલમૌલિના ।
દર્શનામૃતવર્ષેણ નિર્વાપય સમેત્ય તામ્

અહો તૃષ્ણેવ સહજાચ્છાયેવ સહચારિણી ।
વાસનેવાપરિક્ષીણા સર્વથા ભવિતવ્યતા

વિશ્વોદ્ધરણદક્ષસ્ય જગદ્રક્ષાશિખામણેઃ ।
તવાપિ જન્મ સવુધાચિન્તયા યત્પ્રશુષ્યતિ

કંસનિર્ભર્ત્સનાનમ્રસ્ત્વાં પ્રાપ્ય જનકશ્ચિરાત્ ।
વહતુ ત્રિજગત્પૂજ્ય પુત્ર માનોન્નતં શિરઃ

***** અક્રૂરસંદેશઃ ॥ 25 ॥ *****
ઇત્યુક્તે દાનપતિના સ્નેહવાત્સલ્યશાલિના ।
સર્વં કરોમીતિ વદન્નિર્વિકારાનનો ઽભવત્

ગન્તું કૃતાભ્યુપગમે કૃષ્ણે ગોપમૃગીદૃશામ્ ।
ચિન્તાસંતપ્તનિઃશ્વાસૈરિવેન્દુર્મ્લાનતાં યયૌ

દુગ્ધા નિશીથત્સેન જ્યોત્સ્ના પૂરપયસ્વિની ।
પ્રાતર્દ્યૈઃ સાંધ્યરાગેણ કપિલા ગૌરિવાબભૌ

અથોદયાચલશિરોરત્નતામાગતે રવૌ ।
ઉદ્યત્પ્રદીપ્તચક્રસ્ય શોભાં લેભે હરેર્નભઃ

કરોપનયસંપૂર્ણૈઃ શકટૈરથ ભૂરિભિઃ ।
ગન્તુમભ્યુદ્યયુર્ગોપપતયઃ કંસશાસનાત્

રથૈઃ પ્રયયુરક્રૂરરૌહિણેયાચ્યુતાદયઃ ।
અર્ઘ્યમાના ઇવોત્તાલગોપાલીલોચનોત્પલૈઃ

અવાપ્ય યમુનાતીરમક્રૂરઃ કૃષ્ણમબ્રવીત્ ।
અસ્મિન્હ્રદે ભોગિવૃતે કૃષ્ણ શેષં ફણીશ્વરમ્

નિમજ્જ્ય ભગવન્મન્ત્રૈઃ પૂજયામ્યમૃતાશનઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા કૃષ્ણનિક્ષિપ્તરથસ્તત્ર મમજ્જ સઃ

નિમગ્નઃ સો ઽથ પાતાલં દિવ્યખસ્તિકલાઞ્છનમ્ ।
શેષં સહસ્રમૂર્ધાનં દદર્શાસીનમીશ્વરમ્

હેમાબ્જમાલાભરણં સર્વરત્નાભૂષિતમ્ ।
સહસ્રશિખરસ્ફારતુષારગિરિવિભ્રમમ્

આસેવ્યમાનં પ્રણતૈર્નિખિલૈઃ કુલભોગિભિઃ ।
નીલામ્બરં નાલકેતું હલિનં મુસલાયુધમ્

ઉત્સઙ્ગે તસ્ય કૃષ્ણં ચ શીતાંશોરિવ લાઞ્છનમ્ ।
નિષણ્ણં વિસ્મિતો ઽપશ્યઞ્જપન્બ્રહ્ય સનાતનમ્

રૌહિણેયાચ્યુતૌ મત્વા તાવેવોન્મજ્જય સત્વરઃ ।
દૃષ્ટ્વા રથસ્થૌ તાવેવ મમજ્જ પુનરાદરાત્

પુનસ્તથૈવ તૌ દૃષ્ટ્વા સમુન્મજ્જ્યાસ્તસંશયઃ ।
ત્વમેવ સર્વમિત્યૂચે પૃષ્ટઃ કૃષ્ણેન સસ્મિતમ્

***** હ્રદદર્શનમ્ ॥ 26 ॥ *****
દિનાન્તે પ્રાપ્ય મથુરામક્રૂરઃ સ્વગૃહાન્તરે ।
સ્વૈરં જગાદ ગોવિન્દં કંસદુર્નયશઙ્કિતઃ

વસુદેવગૃહં તાત ન ગન્તવ્યં ત્વયાધુના ।
ન ચ રામેણ નિતરાં કંસાદાપ્નોતિ ભર્ત્સનામ્

ઇત્યુક્તે દાનપતિના કૃષ્ણઃ સસ્મિતમબ્રવીત્ ।
સત્યં તત્ર ન ગચ્છાવઃ પશ્યાવઃ કૌતુકાત્પુરીમ્

ઇત્યાભાષ્ય મદોદારૌ રામકૃષ્ણૌ વિચેરતુઃ ।
અવતીર્ણૌ વિમાનાભ્યાં વીરૌ વિદ્યાધરાવિવ

તૌ રાજરજકં પ્રાપ્ય યયાચાતે મહાભુજૌ ।
વાસાંસિ રુચિરાભાંસિ ન દદાવધમશ્ચ સઃ

ક્રોધદર્પાવલિપ્તં તં રજકં ક્રૂરવાદિનમ્ ।
હત્વા જહાર વાસાંસિ બલદેવાનુજો બલાત્

સ્વયં માલ્યોપનયનં માલાકારી વલીમતી ।
શ્રીપતેઃ શ્રીપ્રદં પ્રાદાત્પ્રીત્યા પ્રણયવાદિની

ક્રમેણ લીલયા કૃષ્ણઃ સુસ્પષ્ટાવયવાં ક્ષણાત્ ।
તાં ચક્રે યૌવનોદ્યાનપૂર્ણલાવણ્યવલ્લરીમ્

તતઃ પ્રાપ્યાયુધાગારં પૂજિતં દૈત્યદાનવૈઃ ।
ઉત્સાહાર્હં શિલાસ્તમ્ભસારં દદૃશતુર્ધનુઃ

દામોદરસ્તદાદાય દોર્ભ્યામાકૃષ્ય દુર્ધરમ્ ।
બભઞ્જ સ્ફારિટાઙ્કારં મૃણાલીનાલલીલયા

તેન શબ્દેન પવનસ્કન્ધસંઘટ્ટકારિણા ।
રરાસ દારિતેવ દ્યૌશ્ચકમ્પે ચ વસુંધરા

આયુધાગારિકો ઽપ્યાશુ ધનુર્ભઙ્ગં ન્યવેદયત્ ।
કંસાયાકમ્પિતમનાશ્ચક્રે દર્પાત્સ ચાશ્રુતમ્

ભગ્નં કેનાપિ મલ્લેન શ્રુત્વા ચાપં નરેશ્વરઃ ।
દિદેશ સર્વમલ્લાનાં યુદ્ધપ્રેક્ષામહોત્સવમ્

સ્વૈરં તતઃ સમાહૂય મલ્લૌ ચાણૂરમૌષ્ટિકૌ ।
ચિરસંધારિતૌ ચક્રે વધસજ્જૌ મુરદ્વિષઃ

ગજશાલાધિપં કંસઃ સંગ્રામસચિવં રહઃ ।
ઊચે મોહે ઽપિ સંપ્રાપ્તસુકૃતઃ શૌરિચિન્તયા

પ્રાતર્ધનુર્મહીરઙ્ગમાગન્તા વસુદેવજઃ ।
સાગ્રજો દર્પસંમત્તો મત્તઃ સ વધર્મહતિ

રઙ્ગદ્વારિ ત્વયા ચાસૌ નિર્ઘાતી વ્યાલકુઞ્જરઃ ।
કાર્યઃ કુવલયાપીડઃ ક્રોધાત્તન્નિધનોદ્યતઃ

હતપુત્રં કરોમ્યેવ વસુદેવં નિરંશકમ્ ।
બન્ધુચ્છદ્મપ્રતિચ્છન્નાન્નૃપાંશ્ચાન્ધકયાદવાન્

પુરા મમાર્તવવતી જનની નવકૌતુકાત્ ।
પ્રિયાસનાદિકટકે ચચાર કુસુમોજ્જ્વલે

તત્ર વાલાનિલોલ્લાસવેલ્લિતાશોકપલ્લવે ।
સ્ફૂર્જદ્બકુલકિઞ્જલ્કપિઞ્જરીકૃતષટ્પદે

પુઞ્જીકૃતલતાકુઞ્જમઞ્જુગુઞ્જદ્વિહઙ્ગમે ।
રતિરાગરસોદારસ્મરસંજીવને વને

દદર્શ તાં સૌરપતિર્દ્રુમિલો દાનવેશ્વરઃ ।
લતાં સ્તનસ્તબકિનીં કામકલ્પતરોરિવ

મયો યોગીશ્વરઃ સો ઽથ રૂપં કૃત્વા પિતુર્મમ ।
ભેજે તાં મન્મથાવિષ્ટઃ સતીં પ્રેમનિરર્ગલામ્

તતઃ સા વૃત્તકર્તવ્યા શઙ્કિતા વીક્ષ્ય દાનવમ્ ।
પાપં શશાપ કુપિતા દૂષિતાસ્મીતિ દુઃખિતા

વધં પ્રાપ્સ્યસિ દુર્વૃત્ત મદ્ભર્તૃકુલજાદ્યુધિ ।
અયં ચ મમ ગર્ભે ઽદ્ય ત્વયા યસ્તનયો ધૃતઃ

ઇત્યુક્ત્વા શનકૈઃ પ્રાયાદિતિ મામાહ નારદઃ ।
તસ્માદહં દૈત્યપતેર્દ્રુમિલસ્યાત્મજો મતઃ

સુતો ઽહં નોગ્રસેનસ્ય યાદવા મે ન બાન્ધવાઃ ।
તે હિર્ વે મમોચ્છેદ્યાઃ કૃષ્ણોત્સાહપ્રતીક્ષિણઃ

સંદિશ્યેતિ મહામાત્યં સંકૢપ્તમપે ઽહનિ ।
સંગતપ્રેક્ષકં રઙ્ગં વિવેશ વિષદાંશુકઃ

વલભીતુઙ્ગરત્નાંશુંતરઙ્ગાલિઙ્ગિતામ્બરે ।
સંગતાનન્તસામન્તસમાગમનિરન્તેર

ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકૈસ્તત્ર વીરૈઃ પરિવૃતો બભૌ ।
હેમસિંહાસનાસીનઃ પીનાંસઃ કંસભૂપતિઃ

મોલિકુણ્ડલકેયૂરરત્નાંશુશબલદ્યુતિઃ ।
કાન્તાભિશ્ચામરપ્રાન્તકમ્પિતોષ્ણીષપલ્લવઃ

નાનાદેશાગતાસ્તસ્ય શાસનાદથ દુર્મદાઃ ।
સમુત્પેતુર્મહામલ્લા ભુજાસ્ફાલનશાલિનઃ

સંકર્ષણાચ્યુતૌ વીરૌ નીલપીતામ્બરૌ તતઃ ।
સિતાસિતઘનચ્છાયૌ રઙ્ગદ્વારમવાપતુઃ

ગાત્રૈઃ કુવાલયાપીડાકારિણં તત્ર ગૌરવાત્ ।
પુનઃ કુવલયીપીડં સજ્જં દદૃશતુર્ગજમ્

ભોગીન્દ્રાભોગસંભ્રાન્તિકરં કજ્જલમેચકમ્ ।
કાલકૂટચ્છટાટોપનિર્દગ્ધમિવ મન્દિરમ્

આધોરણેન દુર્વારદર્પપ્રેરિતમોજસા ।
તં યુદ્ધસંમુખં દૃષ્ટ્વા દન્તાઘાતક્ષતાચલમ્

પુનઃ કુણ્ડલિતોદ્દણ્ડઘોરશુણ્ડાલમણ્ડલમ્ ।
ત્રૈલોક્યકવલીકારવિકરાલમિવાન્તકમ્

મણ્ડલાનિ ચરન્કૃષ્ણઃ સવ્યદક્ષિણપાર્શવયોઃ ।
સ્વસહસ્તાલમ્બનં કુર્વન્વેગેન તમમોહયત્

આઘતાકુલિતઃ સો ઽથ વિવલત્પર્વતાકૃતિઃ ।
પ્રવૃદ્દશ્રમશૂત્કારશીકરાપુરિતામ્બરઃ

દન્તાભિઘાવૈફલ્યાજ્જાનુભ્યામવનિં ગતઃ ।
સહસોત્થાય ગોવિન્દં લઘુચિત્રપરાક્રમમ્

ચરન્તં કરદન્તાગ્રચરણાભ્યન્તરે ઽપિ સઃ ।
ન પ્રાપ કૃતયત્નો ઽપિ ભાગ્યહીન ઇવોપ્સિતમ્

હરિર્દદત્સુકટકં દત્વાસ્ય ચરણં મુખે ।
સંગ્રામતોરણસ્તમ્ભં પાણિભ્યાં દન્તમગ્રહીત્

કંસશ્રીનલિનીમૂલમિવોત્પાટ્ય દ્વિપાનનાત્ ।
તીક્ષ્ણાગ્રં દન્તમુસલં તેનૈવ નિજઘાન તમ્

નિજદન્તપ્રહારેણ રક્તોદ્ગારી વિદારિતઃ ।
હસ્તી સ્રુતશકૃન્મૂત્રશ્ચચાલાચલસંનિભઃ

આકૃષ્ટપૃચ્છો રામેણ હતારોહઃ સ શૌરિણા ।
દન્તનિર્દારિતકટઃ પપાત વિકટઃ ક્ષિતૌ

***** કુવલયાપીડવધઃ ॥ 27 ॥ *****
હત્વા કુવલયાપીડં જગત્પીડાક્ષયોદ્યતઃ ।
રઙ્ગં વિવેશ ગોવિન્દઃ કામિનીકૌતુકપ્રદઃ

ગજરક્તચ્છટાઙ્કસ્ય લીલાવલ્ગિતવાસસઃ ।
રૂપં તસ્ય બભૌ રઙ્ગે મેઘસ્યેવ સવિદ્યુતઃ

દન્તિદન્તઃ સ શુશુભે કરે કાલિયવિદ્વિષઃ ।
અષ્ટમીશીતકિરણઃ પ્રભાદીપ્ત ઇવામ્બરે

તતઃ કંસાજ્ઞયા મલ્લો બલવાનન્ધ્રદેશજઃ ।
ચાણૂરઃ પર્વતાકારસ્તત્ર કૃષ્ણમયોધયત્

તયોર્જાનુભુજાબન્ધૈઃ પ્રેરણાકર્ષણાચ્ચનૈઃ ।
પીડનાસ્ફાલનાઘાતૈઃ પૃથિવી સમકમ્પતઃ

પુત્રઃ પીયૂષવર્ષીતિ હર્ષબાષ્પાર્દ્રચક્ષુષા ।
સકમ્પં વસુદેવેન માત્રા ચ જયસંશ્રયે

શ્રીકાન્ત ઇત્યપ્સરોભિર્દૈત્યચ્છેદીતિ ખેચરૈઃ ।
બન્ધુરિત્યાદરાદ્ગોપૈઃ પ્રવીર ઇતિ યાદવૈઃ

મલ્લો વરાકો ઽસ્ય કિયાનિતિ સંકર્ષણેન ચ ।
તરસ્વી વીક્ષ્યમાણો ઽસૌ મલ્લાનાં વિસ્મયં વ્યધાત્

તતઃ કોપાકુલઃ કંસઃ કૃષ્ણોત્સાહવિવર્ધનમ્ ।
ભુજમુદ્યમ્ય વિપુલં તૂર્યસ્વનમવારયત્

ઉત્સાહવાદ્યે કંસેન કૃષ્ણદ્વેષાન્નિવારિતે ।
દેવદુન્દુભયો નેદુસ્તારતૂર્યરવૈર્દિવિ

મલ્લં કૃષ્ણ જહીત્યાશુ સપ્તર્ષિભિરુદીરિતે ।
પપાતોદ્દ્યોતિતાકાશઃ કંસસ્ય મુકુટાન્મણિઃ

અથ દૈત્યાવતારસ્ય મલ્લસ્યાદ્ભુતવિક્રમઃ ।
મુષ્ટિપ્રહારેણ શિરશ્ચકાર દલિતેન્દ્રિયમ્

તસ્ય સ્ફુટલ્લલાટસ્ય લોચને દીપસંનિભે ।
નિપેતતુઃ ક્ષિતિતલે તારાયુગલશોભને

તતો નિપતિતાશેષમલ્લે મલ્લે નિપાતિતે ।
અભૂત્ક્ષુબ્ધાબ્ધિગમ્ભીરો રઙ્ગક્ષોભભવઃ સ્વનઃ

સંકર્ષણો ઽપિ જગ્રાહ મલ્લં મણ્ડલકોવિદઃ ।
મૌષ્ટિકં નામ વિકટં તામરાખ્યં ચ કેશવઃ

જન્માવર્તં પરિભ્રામ્ય તોમલં કાલિયાન્તકઃ ।
પપાત ભુવિ નિષ્પિષ્ય મૌષ્ટિકં ચ હલાયુધઃ

હતેષુ તેષુ મલ્લેષુ શલ્યેષુ ત્રિદિવૌકસામ્ ।
વિસ્મિતે યાદવકુલે લુલિતે રઙ્ગમણ્ડલે

સુધાસારૈરિવાસિક્તે વસુદેવ વધૂસખે ।
ચુકોપ ભ્રુકુટીભીષ્મઃ કંસઃ કમ્પિતમાનસઃ

સાવેગૈસ્તસ્ય નિઃશ્વાસૈરિવ પ્રલયતાં ગતે ।
કોપાગ્નૌ સર્વભૂતાનાં ઘોરમાવિરભૂદ્ભયમ્

તસ્ય ગણ્ડતટે સ્પષ્ટં ખેદબિન્દુલતા બભૌ ।
લડત્કુણ્ડલસક્તેવ બિમ્બિતા મૌક્તિકાવલી

ભ્રૂભઙ્ગેન નિવાર્યૈવ રઙ્ગકોલાહલસ્વનમ્ ।
વેત્રિપ્રોત્સારિતજનો જગાદ જગતીપતિઃ

ઇયં સરલતા જાતુ જાતા સારક્ષયાય નઃ ।
કથં પ્રથિતસારાણાં મધ્યે ગોપઃ પ્રદૃશ્યતે

જમ્બુકેન હતાઃ સિંહા યદિ તત્ક્રિયતે ઽત્ર કિમ્ ।
નિષ્કાસ્યન્તામિતો ગોપા નન્દગોપશ્ચ બધ્યતામ્

બાન્ધવવ્યસનશ્ચાયં વસુદેવઃ કુલાધમઃ ।
નિધીયતાં ક્ષયમુખે સ્વપક્ષૈઃ સહ યાદવૈઃ

ઉગ્રસેનસુતસ્યેતિ શાસનાદુગ્રવિક્રમઃ ।
સમુદ્યયુર્યથાદિષ્ટં કર્તું તન્મતિવર્તિનઃ

તતસ્ત્રાસાકુલાન્વીક્ષ્ય ગોપાન્ગોપ્તા દિવૌકસામ્ ।
દેવીં ચ દેવકીં પુત્રસ્નેહવૈક્લવ્યવિક્લવામ્

હેમસંહાસનોપાન્તમભિપત્ય ત્રિવિક્રમઃ ।
જગ્રાહ લોલમાલ્યેષુ કંસં કેશેષુ કેશવઃ

અગ્રે દિગ્ભિરિવ ન્યસ્તમવતીર્ણમિવામ્બરાત્ ।
સહસા પતિતં કૃષ્ણં કંસઃ કાલમમન્યત

કૃષ્ણેનાકૃષ્યમાણેષુ માલ્યવત્સુ મહીપતેઃ ।
કેશેષુ વિલલાપેવ રાજશ્રીર્ભઙ્ગશિઞ્જિતૈઃ

નામ્યમાનાનનઃ કંસઃ શૌરિણા ભારપીડિતામ્ ।
વધે નિમિત્તતાં યાતામાલુલોકે મહીમિવ

વક્ત્રામ્બરરવિર્લક્ષ્મીવિહારમણિપર્વતઃ ।
મૌલિસ્તસ્યાપતત્સ્રસ્તમુક્તાસ્રુકણસંતતિઃ

તમાકૃષ્ય સ્ફુટન્મુક્તાહારકેયૂરકુણ્ડલમ્ ।
સ્ફારૈશ્વર્યાદિવ મહાહેમસિંહાસનાચ્ચ્યુતમ્

રક્તકુટ્ટિમનિર્ઘૃષ્ટગાત્રપ્રસ્રુતશોણિતમ્ ।
ઉત્સસર્જ વિશીર્ણાસું કંસં દૂરે હરિર્વ્યસુમ્ ।
અજિતં સર્વભૂપાલૈરભગ્નં વજ્રિસંગરે

તં વીક્ષ્ય સર્વભૂતાનામવશ્યં શૌરિણા હતમ્ ।
રઙ્ગે સમુદભૂદ્ધોરઃ ક્ષણં હલહલારવઃ

***** કંસવધઃ ॥ 28 ॥ *****
તસ્મિન્વીરકુલોત્તંસે હતે કંસે મુરારિણા ।
કંસાનુજં સુનામાનં નિજઘાન હલાયુધઃ

દેવો ઽથ દેવકીસૂનુર્વવન્દે દેવવન્દિતઃ ।
વસુદેવસ્ય પાદાબ્જો(બ્જે) માતુશ્ચાનન્દનિર્ભરઃ

સહસા હતમાકર્ણ્ય કંસં કંસવધૂજનઃ ।
અકાણ્ડવજ્રપાતેન નિર્દારિત ઇવાયયૌ

તં પાંસુરૂષિતં ભૂમૌ સિંહાહતમિવ દ્વિપમ્ ।
સંવીક્ષ્યોન્મથિતં વેગાદ્વાતેનેવ મહાદ્રુમમ્

ક્રોશન્ત્યસ્તારકરુણં છિન્નહારવિબૂષણાઃ ।
વિવેષ્ટન્ત્યઃ ક્ષિતિતલે જગદુસ્તું મૃગીદૃશઃ

હા નાથ લલનાકેલિકલનાકુસુમાયુધ ।
યુધિ પ્રચણ્ડદોર્દણ્ડખણ્ડિતારાતિમણ્ડલ

કથં પ્રિયાસુ વિમુખઃ પ્રેમપ્રણયભૂમિષુ ।
ભૂમિમાલિઙ્ગ્ય સુપ્તો ઽસિ ભુભાભ્યાં વિસ્મૃતાદરઃ

જરાસંધિતો વારિનાથરત્નાપહારિણઃ ।
ક્ષતયક્ષસ્ય તે વીરઃ વધઃ કથમનાયુધઃ

ઐરાવણવિષાણાગ્રવિષમોલ્લિખિતોરસઃ ।
વધે તવાપિ ભૂપાલ કથં ન ક્ષુભિતં જગત્

અક્ષૌહિણીનાં નાથસ્ય રાજરાજસ્ય તે કથમ્ ।
નિજઃ પરો વા સંગ્રામે નૈકો ઽપિ નિહતઃ પુરઃ

ઉદઞ્ચય દૃશં દેવ વિલોકય વધૂજનમ્ ।
ઇયં કૃતકનિદ્રા વા કોપઃ પ્રણયિનીષુ વા

અયં નિષ્કરુણઃ કો ઽપિ પુંસાં પર્યન્તયાત્રિકઃ ।
પન્થાઃ પ્રતીક્ષ્યતે ક્ષિપ્રં ન યત્ર દયિતો જનઃ

ઇત્યન્તઃપુરનારીષુ વિલપન્તીષુ કમ્પિતા ।
આયયૌ કંસજનની સહસા શોકવિક્લવા

ઉત્સઙ્ગે સા શિરઃ કૃત્વા પુત્રસ્ય ક્ષિતિશાયિનઃ ।
બાષ્પં દુર્ધરમાદાય શુશોચાર્તપ્રલાપિની

અહો નુ ત્વાં નૃશંસેન પુત્ર કાલેન નિઘ્નતા ।
છિન્નઃ પિતુસ્તે વૃદ્ધસ્ય જલાઞ્જલિમનોરથઃ

એકાકી પાંશુશયને મહાર્હશયનોચિતઃ ।
કથં પૃથગ્જન ઇવ સ્થિતો ઽસિ પૃથિવીપતે

જ્ઞાતિભ્યો દુઃસહં પુંસાં જાયતે નાન્યતો ભયમ્ ।
ઇતિ રક્ષઃ સભાસીનઃ સત્યમૂચે દશાનનઃ

સ્વભુજોપાર્જિતા યેન બન્ધુસાધારણીકૃતા ।
લક્ષ્મીઃ સ ત્વં હતઃ પુત્ર જ્ઞાતિના જ્ઞાતિવત્સલઃ

ઇત્યુક્ત્વા નૃપતિં વૃદ્ધમુગ્રસેનમુવાચ સા ।
ભર્તારં પુત્રશોકેન વિષેણેવાતિમૂર્છિતમ્

અયં તે તનયો રાજન્બાન્ધવૈઃ પરિવર્જિતઃ ।
હતશ્ચૌર ઇવૈકાકી સંસ્કારં યાચતાં હરિમ્

રાજ્યે પ્રવીરો ભોજો ઽસ્મિન્નથવા માધવો વિભુઃ ।
ઇયં શ્રીઃ સતતં રાજન્વીરવક્ત્રાવલોકિની

ગચ્છ વિજ્ઞાપય વિભો કૃષ્ણં યાદવસંસદિ ।
કંસો ઽયં પૃથિવીપાલસ્ત્યજ્યતામૈર્ધ્વદૈહિકે

કસ્ય નામ હતે વૈરં પ્રાણૈઃ સંશોધિતાગસિ ।
ત્યક્ત્વા પ્રયાતઃ સર્વસ્વં નોત્તિષ્ઠિતિ હતઃ પુનઃ

ઉગ્રસેનો નિશમ્યેતિ સંધ્યારક્તાંશુમાનિવ ।
વસુદેવાલયં પ્રાયાદ્ગલે દષ્ટ ઇવાહિના

સ બન્ધુસહિતઃ કૃષ્ણં દદર્શાવનતાનનઃ ।
સ્વબન્ધુનિધનધ્યાનપશ્ચાત્તાપાકુલાશયમ્

તમબ્રવીદુગ્રસેનઃ ક્રિયતામુચિતં ત્વયા ।
અપરિમ્લાનસદ્વૃત્તાન્પરિપાલય યાદવાન્

ત્વદાજ્ઞયા કરોમ્યેષ ક્રિયાં કંસસ્ય પશ્ચિમામ્ ।
દત્વા જલાઞ્જલિં ચાસ્ય ભવામિ વિપિને મુનિઃ

પ્રાપ્તે વિધેર્નિયોગેન વિયોગે યોગિનો નયે ।
કાનને કાનને તેષાં બાષ્પમાત્રોચિતે પ્રભા

તચ્છ્રુત્વોવાચ કંસારિઃ સકત્યમેતત્કુલોચિતમ્ ।
સદૃશં તવ ભૂપાલ શ્રુતસ્ય ચરિતસ્ય ચ

ભવાભવપરિચ્છેદરેખેયં ભવિતવ્યતા ।
જન્તોર્લલાટપાષાણલિખિતેવાવિનાશિની

મા કૃથાઃ શોકમધુના વૃત્તે ઽસ્મિન્નનિવર્તિનિ ।
કાલે કલિતકાલાગ્રા ન હિ મુહ્યન્તિ ધીધનાઃ

સત્ક્રિયાં ભજતાં કંસો રાજ્યં ચ ભજતાં ભવાન્ ।
રાજ્યાર્થિનો ન હિ વયં ન કંસસ્તત્કૃતે હતઃ

જગત્કાર્યકૃતે ઽસ્માસુ પ્રસન્નં યદિ તે મનઃ ।
તદ્રાજ્યમપરિત્યાજ્યં નિજં નિર્વ્યાજકારિણઃ

ઇત્યુક્ત્વાધોમુખઃ કૃષ્ણો યદુવંશવિભૂષણઃ ।
વૃદ્ધમૈશ્વર્યવિમુખં બલાન્નૃપપદે વ્યધાત્

તતઃ કંસસ્ય રાજાર્હે સત્કાર્યે બન્ધુભિઃ કૃતે ।
ઉવાસ સાનુજઃ કૃષ્ણસ્તત્ર વૃષ્ણિભિરર્ચિતઃ

***** કં સસત્ક્રિયા ॥ 29 ॥ *****
તતઃ સંદીપનેર્ગત્વા કશ્યપસ્યાન્તવાસિનઃ ।
તૌ ગુરોર્વ્રતસંપન્નૌ સર્વવિદ્યાવિધેર્ગૃહમ્

દિવ્યાસ્ત્રેષુ સશબ્દેષુ વેદેષુ વિદિતાત્મસુ ।
નિરવદ્યાસુ વિદ્યાસુ કલાસ્વવિકલાસુ ચ

અવાપતુઃ પરં પારં પ્રતિભામણિદર્પણૌ ।
પૂજયન્તૌ શિવં સાક્ષાત્તૌ પર્વસુ વિસંભ્રમમ્

ઉક્તસ્તતો ગુરુસ્તાભ્યાં દક્ષિણા ગૃહ્યતામિતિ ।
ઉવાચ પ્રાપ્તુમિચ્છામિ પ્રભાવાદ્યુવોયરહમ્ ।
પુત્રં પ્રભાસયાત્રાયાં સમુદ્રે તિમિના હૃતમ્

ગુરોરિતિ ગિરા કૃષ્ણઃ સંકર્ષણમતે સ્થિતઃ ।
ગત્વા જલનિધિં ઘોરં મમજ્જ મહસાં નિધિઃ

ગુરોર્મમ સુતઃ ક્વાસાવિતિ વાદિનમાશુ તમ્ ।
કૃતાઞ્જલિર્જલનિધિર્જગાદ જગતાં પતિમ્

ઇહ પઞ્ચજનો નામ દૈત્યો વસતિ દુઃસહઃ ।
તિમિરૂપેણ તેનાસૌ હૃતઃ સાંદીપનેઃ સુતઃ

ઇત્યમ્બુધિગિરા વીરો હત્વા પઞ્ચજનં હરિઃ ।
અવાપ પાઞ્ચજન્યાખ્યં શઙ્ખં ન તુ ગુરોઃ સુતમ્

તતો વૈવસ્વતં જિત્વા ગુરોઃ પ્રેતપુરાદપિ ।
સશરીરં સમાદાય દદૌ દામોદરઃ સુતમ્

મથુરામથ સંપ્રાપ્ય કૃતાસ્ત્રઃ સર્વયાદવાન્ ।
રામેણ સાર્ધં વિદધે વિસ્મયાનન્દનિર્ભરાન્

***** ઇષ્વસ્ત્રશિક્ષા ॥ 30 ॥ *****
અત્રાન્તરે કંસવધાર્મર્ષદીપ્તાનલાકુલઃ ।
સ્વસુતે વિધવે દૃષ્ટ્વા દુઃખિતઃ કંસવલ્લભે

સમભ્યાયાજ્જરાસંધો મગધાધિપતિર્બલી ।
રાજ્યં યત્સંશ્રયાત્કંસો બદ્ધ્વા પિતરમાપ્તવાન્

વીરાસ્તદનુગાશ્ચાન્યે ભૂમિપાલાઃ સમાયયુઃ ।
કારીષો દન્તવક્રાખ્યઃ શિશુપાલશ્ચ ચેદિપઃ

કલિઙ્ગઃ કૌશિકઃ પૌણ્ડ્રઃ ક્રાથો રુક્મી સભીષ્મકઃ ।
અંશુમાનાહૃતઃ સાલ્વવેણુદારિસમુદ્રગાઃ

ત્રૈગર્તઃ સુહ્યસૌવીરશૈબ્યપાણ્ડ્યવિદેહપાઃ ।
કાશ્યકૌસલ્યગાન્ધારકાશ્મીરયવનાદયઃ

દશાર્મભગદત્તાદ્યાસ્તે નૃપા બલશાલિનઃ ।
રુન્ધાના મથુરાં ચક્રુર્જગ્નિર્વિવરં ગજૈઃ

તચ્છત્ત્રચામરસ્ફારફેનાન્ક્ષિતિપસાગરાન્ ।
વીક્ષ્ય તાન્સમયં મેને પ્રાપ્તં કાલિયસૂદનઃ

અક્ષૌહિણીનાં વિંશત્યા માગધેન તરસ્વિના ।
મથુરાયાં નિરુદ્ધાયાં નિર્યયુર્વૃષ્ણિયાદવાઃ

તતઃ પ્રવૃત્તે સમરે લાઙ્ગલી મુસલાયુધઃ ।
શાર્ઙ્ગપાણિઃ સ કંસારિર્વહન્કૌમોદકી ગદામ્

તાલતાર્ક્ષ્યધ્વજાગ્રાભ્યાં રથાભ્યાં હેમકઙ્કટામ્ ।
વીરૌ વિવિશતુર્વૈરિસેનાં રણસમાકુલામ્

તસ્મિન્નાકૃષ્ટદેહેષુ પિષ્ટેષુ મસુલેન ચ ।
રામેણ કુઞ્જરેન્દ્રેષુ નિપતત્સુ રથેષુ ચ ।
વૃષ્ણિભિર્યુધ્યમાનેષુ શૌર્યશાલિષુ રાજસુ

શબ્દેનાકૃષ્યમાણસ્ય શાર્ઙ્ગસ્ય મુરવૈરિણઃ ।
દૈત્યાતમનાં નરેન્દ્રાણાં હૃદયાનિ ચકમ્પિરે

જરાસંધશરાસારૈર્વિરથૌ રામકેશવૌ ।
પદ્ભ્યાં વિચેરતુર્વીરૌ કુર્વાણૌ સુભટક્ષયમ્

સંકર્ષણેન ગદયા નિષ્પિષ્ટસ્યન્દનો યુધિ ।
ગદાપાણિર્જરાસંધઃ સ્વયં કોપાત્તમાદ્રવત્

તયોર્ઘોરગદાયુદ્ધે સુશિક્ષાબલશાલિનોઃ ।
બભૂવ કૌતુકાયાતસુરનિર્વિવરં નભઃ

તયોઃ પ્રાહરૈઃ સાવેગૈર્ગિરિસંચૂર્ણનોચિતૈઃ ।
ધૈર્યતુલ્યાનિ ગાત્રાણિ દૃઢાનિ ચ ચકમ્પિરે

તતઃ સમુદ્યતે ઘોરે પ્રહારે જીવહારિણિ ।
જરાસંધાય રામેણ પ્રોચ્ચચાર વચો દિવઃ

અલં મિથ્યાપ્રયાસેન યુધિ ધેનુકસૂદનઃ ।
નાયં વધ્યસ્ત્વયા રાજા પ્રાજાતો ઽસ્યાન્તકઃ પરઃ

શ્રુત્વૈતદ્વિરતે રામે યાતિ ચાસ્તં દિવાકરે ।
બલયોરવહારો ઽભુદ્દારિતોદારવીરયોઃ

***** જરાસંધયુદ્ધમ્ ॥ 31 ॥ *****
યાતે જિતે જરાસંધેવીતવિઘ્નેષુ વૃષ્ણિષુ ।
બાલક્રીડાઃ સ્મરન્રામઃ કદાચિદ્ગોવ્રજં યયૌ

પ્રહૃષ્ટઃ પૂજિતસ્તત્ર ગોપૈર્ગોવિન્દપૂર્વજઃ ।
વિજહાર વનાન્તેષુ કાન્તેષુ કુસુમશ્રિયા

સ કદમ્બતરોર્મૂલે નિષણ્ણઃ પુષ્પહાસિનઃ ।
વિલોલપલ્લવૈસ્તેન વ્યજનૈરિવ વીજિતઃ

હૃષ્ટઃ પાનોત્સુકઃ શુભ્રઃ કદમ્બોદરનિર્ગતામ્ ।
પપૌ કાદમ્બરીં દિવ્યાં પુષ્પામૃતમયીં સુરામ્

મદતામ્રકપોલાગ્રં સંધ્યારુણશશિપ્રભમ્ ।
શુશુભે વદનં તસ્ય લીલાન્દોતકુણ્ડલમ્

તતઃ કાદમ્બરી દેવી દિવ્યામ્બરવિભૂષણા ।
કદમ્બકેસરાવાસસંક્રાન્તોદારસૌરભા

વ્યાલોલકમલાકારમદાઘૂર્ણિતલોચના ।
સિષેવે રૂપિણી રામં રમમાંણં મનોરમમ્

કાન્તામુખોપમાનસ્ય કાન્તિશ્ચ તુહિનદ્યુતેઃ ।
પ્રિયાભિર્ગીર્ભિરભ્યેત્ય પ્રહૃષ્ટા તમતોષયત્

શ્રીશ્ચ વિગ્રહિણી તસ્મૈ દદૌ હેમામ્બુજસ્રજમ્ ।
કુણ્ડલં કિરણોદારં હારં ચ હરિણેક્ષણા

નીલામ્બરઃ સ વિબભૌ હેમમાલાવિભૂષિતઃ ।
કૈલાસ ઇવ સંસક્તવિદ્યુદ્દ્યોતિતતોયદઃ

રરાજરાજસસ્તસ્ય હારસ્તર્જિતતારકઃ ।
દુગ્ધાબ્ધેરિવ ફેનૈઘશ્ચન્દ્રસ્યેવામૃતદ્રવઃ

તતઃ સ મજ્જનક્રીડાજાતોત્કણ્ઠો મદાલસઃ ।
એહીતિ દૂરાદ્યમુનામુવાચ સ્સ્વલિતાક્ષરમ્

સા તદ્વાક્યમનાદૃશ્ય કિંચિન્નોવાચ નિમ્નગા ।
યદા તદા રુષા રામઃ સમુત્થાયાદહે હલમ્

તાં લોલનીલસલિલાં હલાગ્રેણાચકર્ષ સઃ ।
સંરમ્ભસ્રસ્તકબરીં માનિનીં કુપિતામિવ

ક્ષોભાકુલિતહંસાલીમેખલામુખરા મુહુઃ ।
સંલક્ષ્ય પુલકશ્રેણી ક્વચિતસ્રસ્તજલાંશુકા

ક્વચિત્તરઙ્ગભ્રૂભઙ્ગપરિવૃત્તિપરાઙ્મુખી ।
છિન્નફેનાવલીહારાકીર્ણશીકરમૌક્તિકા

ક્વિચિત્સલિલકલ્લોલદુકૂલગ્રહણાકુલા ।
ક્વિચિદ્વીચીકરાચ્છન્નચક્રવાકોન્નતસ્તની

ત્રાસાકુલિતવાચાલવિહઙ્ગવલયા ક્વચિત્ ।
આવર્તનર્તિતોત્ફુલ્લનીલાબ્જચકિતેક્ષણા

ક્વચિદ્વારિકુહૂત્કારસનિઃશ્વાસપ્રલાપિની ।
સાવેગગમનાયાસવિષસ્ખલિતા ક્વચિત્

હલેનાકૃષ્યમાણા સા સમુદ્ભ્રાન્તાભવન્નદી ।
મધ્યે બૃન્દાવનં નીતા તતઃ પ્રત્યક્ષરૂપિણી

ઉવાચ રામં યમુના કમ્પમાના કૃતાઞ્જલિઃ ।
વિસ્રસ્તવારિવસના કમ્પણ્યાકુલગામિની ।
ફેનૈર્માં પ્રહસિષ્યન્તિ સરિતઃ સાગરાન્તિકે

સ્વરૂપં પ્રાપ્તુમિચ્છામિ પ્રસન્ને ત્વયિ માનદ ।
મહાત્મનાં નિકારે ઽપિ માનનીયા હિ યોષિતઃ

ઇતિ પ્રસાદિતો રામસ્તયા બાલમૃગીદૃશા ।
વિરરામાદ્ભુતાક્રાન્તૈર્ચિતો વ્રજવાસિભિઃ

***** યમુનાકર્ષણમ્ ॥ 32 ॥ *****
તતઃ પ્રાપ્તઃ સ મથુરાં પૂજિતઃ કાલિયદ્વિષા ।
દિવ્યમાલામ્બરઃ શ્રીમાન્યાદવાનન્દકૃદ્બભૌ

વિચિન્ત્યાથ જરાસંધં ગતં ભગ્નમનોરથમ્ ।
તં દુઃસહમહાનીકં પુનરાગમનોત્સુકમ્

અત્યલ્પાં મથુરાં વીક્ષ્ય વર્ધમાનાંશ્ચ યાદવાન્ ।
ઉગ્રસેનાદિભિર્વૃદ્ધૈરમન્ત્ર્યત કેશવઃ

સો ઽબ્રવીદયમત્યન્તપ્રણયોપચિતઃ ક્રમઃ ।
ગુરૂણાં ભવતામગ્રે યદસ્માભિરિહોચ્યતે

ઇયં નયવિદાં કાપિ પ્રખ્યાતાભિમતા મતિઃ ।
તિષ્ઠસ્તુ ચિન્ત્યતે નીતિર્યદ્વીરેષુ મહત્સ્વપિ

જરાસંધેન નસ્તાવત્પ્રજાતો બલશાલિના ।
નિઃસામસીમા વૈરાગ્નિરઙ્ગચ્છેદસમુદ્ભવઃ

વિરક્તાઃ પૃથિવીપાલાસ્તે તે તદનુયાયિનઃ ।
જરાસંધેન સહિતા યે ન જેયાઃ સુરૈરપિ

સ કાલયવનો મ્લેચ્છદરચ્ચીનશકાગ્રગઃ ।
તથા બલનિરોધેન પુરીં નઃ સમપીડયત્

સ ગાર્ગ્યસ્યોગ્રતપસા સંજાતસ્ત્રિજગજ્જયી ।
અવધ્યઃ સર્વભૂતાનાં વરાદ્વીરઃ પિનાકિનઃ

ઇયમસ્મત્પુરીબન્ધે તસ્યાશ્વાકૃદુદ્ભવા ।
સરિદશ્વશકૃત્સંજ્ઞા લોકે ખ્યાતા પ્રસર્પતિ

ક્રમેણ વિનિપાતાનાં ભયં તે મહતાં દ્વિષામ્ ।
નગર્યાં પ્રાપ દુર્ગાયાં કાલદેશોદયેન ન

તસ્માદ્દ્વારવતીં દુર્ગાં પરિખાટ્ટલમાલિનીમ્ ।
નિવેશયિતુમિચ્છામિ પશ્ચિમાબ્ધૌ કુશસ્થલીમ્

ઇત્યુક્તે શૌરિણા પ્રાહુસ્તથેતિ યદુપુંગવાઃ ।
શ્રદ્ધા હિ હિતવાક્યેષુ ભાવિકલ્યાણસંપદામ્

કૃષ્ણસર્પઃ તતઃ કૃષ્ણઃ કુમ્ભે પ્રક્ષિપ્ય મુદ્રિતે ।
પ્રાહિણોદ્યવનેન્દ્રાય દુઃસહો ઽસ્મીત્યુદાહરન્

તં દૃષ્ટ્વા કાલયવનઃ પ્રહસ્યોગ્રૈઃ પિપીલકૈઃ ।
ભક્ષિતં પ્રેષયામાસ સર્પં સેનાઢ્યતાં વદન્

તતઃ કૃષ્મેન સહિતાઃ પુરીં જલધિમેખલામ્ ।
પ્રયયુર્મથુરાં ત્યક્ત્વા સર્વે યાદવવૃષ્ણયઃ

તતઃ પરિવૃતા વીરૈર્ભ્રાજમાના સુરૈરિવ ।
પુરી કૃષ્ણેન શુશુભે શક્રેણેવામરાવતી

તતઃ કદાચિદેકાકી પાદચારી જનાર્દનઃ ।
આક્રષ્ટું કાલયવનં પ્રયયૌ નયકોવિદઃ

ગોવિન્દમાગતં દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટો યવનાધિપઃ ।
અભ્યાદ્રવન્મહાકાયઃ કાલઃ કાલ ઇવોત્કટઃ

મનોજવં જગદ્વૈરી સ જિઘૃક્ષુર્જનાર્દનમ્ ।
વેગાભિસારી વિદધે કમ્પક્ષુભાકુલા દિશઃ

સ્વમાયામિવ ગમ્ભીરાં ધીરો ગિરિગુહાં તતઃ ।
વિવેશ વિપુલાયામામચિન્ત્યગતિરચ્યુતઃ

માન્ધાતુસ્તનયસ્તત્ર મુચુકુન્દઃ ક્ષિતીશ્વરઃ ।
દેવાસુરરણે કૃત્વા શક્રસ્ય રિપુસંક્ષયમ્

શ્રાન્તો નિદ્રાં વરાત્પ્રાપ્ય વિદધે સંવિદં સુરૈઃ ।
નિદ્રાક્ષયં મે યઃ કુર્યાત્સ ગચ્છેદ્ભસ્મસાદિતિ

સુચિરં રત્નપર્યઙ્કે શયાનસ્યાથ તસ્ય સઃ ।
રાજ્ઞો ગુહાયાં ગોવિન્દઃ શીર્ષન્તે સમુપાવિશત્

તતઃ પ્રવિશ્ય સાવેગં કોપપ્રજ્વલિતઃ શ્વસન્ ।
સુપ્તં દદર્શ રાજર્ષિં યવનઃ પર્વતાકૃતિમ્

પિહિતાનનમાલોક્ય તં કાલયવનઃ ક્રુધા ।
કૃષ્મો ઽયમિતિ સંચિન્ત્ય પદા પસ્પર્શ ભૂમિપમ્

સહસા પ્રતિબુદ્ધો ઽથ મુચુકુન્દનૃપઃ પદા ।
સ્પૃશન્તં દુઃકહરુષા ચક્ષુષા ભસ્મસાદ્વ્યધાત્

નિર્દગ્ધે કાલયવને પરિવૃત્તાનનો નૃપઃ ।
નિદ્રાકષાયનયનઃ પુણ્ડરીકાક્ષમૈક્ષત

સ દૃષ્ટ્વા મન્દરાકારઃ કૃષ્ણમત્યલ્પવિગ્રહમ્ ।
વિપુલં કાલસંજ્ઞાસીદતીતં જગતીપતિઃ

કો ભવાનિતિ પૃષ્ટો ઽથ મુચુકુન્દેન કેશવઃ ।
ન્યવેદયત્સ્વવૃત્તાન્તમભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ

યુગત્રયં ગતં જ્ઞાત્વા નિદ્રાયાઃ પૃથિવીપતિઃ ।
ગુલ્ફપ્રમાણા દૃષ્ટ્વા ચ પ્રજા હ્રસ્વત્વમાગતાઃ ।
ન ચકાર મતિં રાજ્યે વિરસે વિગતસ્પૃહઃ

સમાનેષુ વ્યતીતેષુ શૂન્યાસુ પ્રેમભૂમિષુ ।
જીર્ણે જગતિ વિચ્છાયે સજને કા રતિઃ સતામ્

સ ગત્વા તપસે ધીમાન્કન્દરં હિમભૂભૃતઃ ।
આરુરોહ નૃપઃ સ્વર્ગં સ્વારોહં પુણ્યસંપદામ્

***** કાલયવનવધઃ ॥ 33 ॥ *****
કૃષ્ણો ઽથ દ્વારકાં ગત્વા વિહિતાં વિશ્વકર્મણા ।
હેમપ્રતોલીપ્રાકારાં રત્નગોપુરતોરણામ્

સ્ફારસ્ફટિકહર્મ્યાંશુમાલારચિતચન્દ્રિકામ્ ।
અમૃતોદ્ગારિણીં ક્ષીરસાગરાદિવ નિર્મિતામ્

મણિભિત્તિષુ સંક્રાન્તકાન્તાવદનમાલિકામ્ ।
વિજજ્ય બહુધાત્માનં શશાઙ્કેનેવ સેવિતામ્

વિવેશ વિષદોદ્દ્યોતાં સાનુગાં સતતો ઽસવામ્ ।
સ સૈન્યધનમાદાય નિખિલં યવનાર્જિતમ્

તસ્યાં પોરજનં સર્વં શઙ્ખો નામ નિધીશ્વરઃ ।
કૃષ્ણસ્ય શાસનાત્તૂર્ણં હેમરત્નૈરપૂરયત્

વિસૃજ્ય પવનં સાક્ષાત્ત્રિદિવં દેવકીસુતઃ ।
આનિનાય સુધર્માખ્યાં દિવ્યાં દેવસભાં વિભુઃ

સા પુરી સુભટૈર્ગુપ્તા વૃષ્ણિસાત્વતયાદવૈઃ ।
મેરોરિવ ગુહાસિંહૈઃ શુશુભે કાન્તિનિર્ભરા

દત્તેવ કાલે વિપુલે સમુદ્રેણ હરેર્ગિરા ।
અનેકયોજનાયામા પુરી સાભૂદ્ગરીયસી

અત્રાન્તરે ભીષ્મકસ્ય દાક્ષિણાત્યસ્ય ભૂપતેઃ ।
શુશ્રાવ રુક્મિણીં કૃષ્મઃ કન્યાં રૂપેમ વિશ્રુતામ્

સાપિ શુશ્રાવ કંસારિં કૃષ્ણં કમલલોચનમ્ ।
અભિલાષરસોદારં કિમપ્યાસીન્મનસ્તયોઃ

ભીષ્મકસ્યાત્મજો રુક્મી ભુજશાલી રણોત્કટઃ ।
વીરો બિભર્તિ યઃ સ્પર્ધાં ભુવિ ભાર્ગવભીષ્મયોઃ

અનુજાં રુક્મિણીં દૃપ્તઃ સ કૃષ્મેનાર્થિતાં સદા ।
ન દદૌ કંસદાસો ઽયમિતિ દ્વેષાદુદાહરન્

તતો જરાસંધગિરા શિશુપાલાય ભૂભુજે ।
તાં દાતુમુદ્યયૌ પુત્રીં ભીષ્મકઃ પુત્રસંમતે

વસુદેવસ્વસુઃ પુત્રઃ શિશુપાલો ઽથ તત્પુરીમ્ ।
કૃષ્ણાદિભિર્વૃષ્ણિવીરૈર્વારયાત્રાભિમન્ત્રિતૈઃ

દન્તવક્રજરાસંધમુખ્યૈશ્ચ સહ રાજભિઃ ।
સ વિવાહોત્સવે પ્રાયાદ્ભીષ્મકેનાભિપૂજિતઃ

ઇન્દ્રાણીપૂજનવ્યગ્રાં તત્ર લોચનચન્દ્રિકામ્ ।
દદર્શ રુક્મિણીં કૃષ્ણઃ કૃષ્ણશારાયતેક્ષણામ્

સુમુખીં કાન્તિલલિતામાતામ્રાધરપલ્લવામ્ ।
લક્ષ્મીમિવ સહોત્પન્નાં ચન્દ્રામૃતસુરદ્રુમૈઃ

તીં વીક્ષ્ય પદ્મવદનાં મદનોદ્યાનમાધવીમ્ ।
માધવો મધુસંસિક્ત ઇવ ક્ષણમચિન્તયત્

ઇયં શુભ્રાંશુકોત્ફુલ્લફેના કાન્તિતરઙ્ગિણી ।
હરહુંકારદગ્ધસ્ય જીવતી પુષ્પધન્વનઃ

લજ્જૈવ જલજસ્પર્ધા પ્રભેયં શશિનઃ કુતઃ ।
ઉપમાનં સુખસ્યાસ્યાઃ સ્વમુખં દર્પણે યદિ

ચિન્તયન્નિતિ વૈકુણ્ઠઃ સોત્કણ્ઠં મન્મથાકુલઃ ।
જહાર સંમતે ભ્રાતુઃ સહસા ભીષ્મકાત્મજામ્

રથેન રથિના તેન હૃતાયાં વાતરંહસા ।
ઉદબૂત્સુભટક્ષોભગમ્ભીરો ભૂભુજાં રવઃ

ઇયં કૃષ્ણેન કૃષ્ણેન કન્યા કન્યા હૃતા હૃતા ।
ઇતિ વ્યાહરતામેવ રાજ્ઞાં મોહ ઇવાભવત્

વૃષ્ણીનાં રામમુખ્યાનાં ભારં વિન્યસ્ય દુઃસહમ્ ।
તાર્ક્ષ્યકેતૌ દ્રુતં યાતે ઘોરં યુદ્ધમવર્તત

રામસાત્યકિહાર્દિક્યગદાક્રૂરવિદૂરથૈઃ ।
વક્રદેવસુનક્ષત્રસારણાદ્યૈશ્ચ યાદવૈઃ

શિશુપાલજરાસંધમુખ્યાનાં ભૂભુજાં રણે ।
અકાલરજનીવાભૂત્ક્ષણં નિર્વિવરૈઃ શરૈઃ

બલિના બલદેવેન વધ્યમાનેષુ વૈરિષુ ।
શિશુપાલેન ચાન્યેષુ સંક્ષયઃ સૈન્યયોરભૂત્

અત્રાન્તરે પુરો રાજ્ઞાં સ્ક્મી ક્રોધાગ્નિના જ્વલન્ ।
પિતુશ્ચોવાચ સંનદ્ધઃ શ્વસન્નાગ ઇવાહતઃ

નાહત્વા મલિનાચારં કૃષ્ણં દુર્નયકારિણમ્ ।
સ્વપુરં સમુપેષ્યામિ વીરવ્રતપરિચ્યુતઃ

ઇત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય વીરૈરનુગતો નૃપૈઃ ।
જવોદ્ધૂતપતાકાગ્રઃ સ યયૌ નાદયન્દિશઃ

દૂરાદાયાન્તમાલોક્ય રથસ્થો રુક્મિણીસખઃ ।
તસ્થૌ હરિઃ પરાવૃત્ય કર્ણાન્તાકૃષ્ટકાર્મુકઃ

તતઃ શ્રેણીકૃતૈઃ ક્ષિપ્રં ઘનૈઃ કૃષ્ણશિલીમુખૈઃ ।
આચ્છાદ્યમાના વિબભુર્ભૂપાલકમલાકરાઃ

શૌરિરાપૂર્યમાણો ઽથ રુક્મિચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ ।
હેમપુઙ્ખૈરભૂદ્વ્યાપ્તઃ સૂર્યાંશુભિરિવાચલઃ

અક્ષયાં ક્ષિતિપૈઃ ક્ષિપ્તાં દીપ્તશસ્ત્રપરસ્પરામ્ ।
ભિન્દાનઃ સાયકૈસ્તૂર્ણં બભૌ નૃત્યન્નિવાચ્યુતઃ

તતઃ કૃષ્ણશરૈઃ ક્ષિપ્રં છિન્નચ્છત્રરથધ્વજાઃ ।
બભૂવુઃ કૃત્તકોદણ્ડાસ્તે ખણ્ડિતમનોરથાઃ

દિવ્યાસ્ત્રવર્ષિણઃ શૌરિશ્છિત્વા સર્વાયુધાન્યથ ।
રુક્મિણસ્તીવ્રનારાચૈર્વિવ્યાધ હૃદયં ત્રિભિઃ

મૂર્ચ્છિતે પતિતે તસ્મિન્વિદ્રુતે રાજમણ્ડલે ।
રરક્ષ શૌરિર્દયયા રુક્મિણં રુક્મિણીગિરા

યાતે દ્વારવતીં કૃષ્ણે વિનિવૃત્તેષુ વૃષ્ણિષુ ।
કુણ્ડિનાખ્યં પુરં રુક્મી પ્રવિવેશ ન લજ્જયા

પ્રતિજ્ઞયા પરિત્યક્તપુરઃ સ વિદધે પરમ્ ।
પુરં ભોજકટં નામ માનભઙ્ગં વિચિન્તયન્

***** રુક્મિણીહરણમ્ ॥ 34 ॥ *****
જયશ્રિયમિવાદાય શ્રિયં મૂર્ત્યન્તરાગતમ્ ।
ભેજે વિવાહવિધિના રુક્મિણીં રુક્મિણીપ્રિયઃ

સ તયા પુણ્ડરીકાક્ષઃ ફુલ્લોન્દીવચતક્ષુષા ।
વિજહાર સુધાસારપરિપૂરિતમાનસઃ

તસ્યમજીજનત્પુત્રાન્દશ ત્રિદશસંનિભાન્ ।
પ્રદ્યુમ્નચારુદોષ્ણાદ્યાન્કન્યાં ચારુમતીં તથા

તતઃ પ્રાપ પ્રિયાઃ પ્રેમપ્રણયોદ્યાનવલ્લરીઃ ।
અન્યા જગત્પતિઃ પત્નીર્મૂર્તા ઇવ દિશો દશ

કાલિન્દી સત્યભામા ચ સત્યા જામ્બવતી તથા ।
મિત્રવિન્દા સુશીલા ચ લક્ષ્મણા જાલવાસિની

સુદન્તા રોહિણી ચેતિ તાશ્ચન્દ્રવદનાઃ સદા ।
શ્યામાઃ શ્યામા ઇવ પ્રીત્યા ભેજિરે શેષશાયિનમ્

સ ષોડશસહસ્રાણિ દિવ્યાનાં હરિણીદૃશામ્ ।
સ્વૈરં કન્દર્પલીલાસુ વિશ્વરૂપં સિષેવિરે

તાસુ વિશ્વસૃજસ્તસ્ય લક્ષસંખ્યો ઽભવદ્વિભોઃ ।
પુત્રવર્ગઃ સુરારાતિક્ષયક્ષમપરાક્રમઃ

નારાયણીં ચન્દ્રસેનાં વૈદર્ભીં કૃષ્ણનન્દનઃ ।
લેભે સ્વયંવરે કન્યાં પ્રદ્યુમ્નશ્ચારુલોચનઃ

તેનાજનિ સુતસ્તસ્યામનિરુદ્ધઃ સ્મરદ્યુતિઃ ।
રૂપં યસ્યાયતાક્ષીણાં દૃગ્વશીકરણાઞ્જનમ્

કાલેન રુક્મિણઃ પૌત્રીમનિરુદ્ધઃ સુલોચનામ્ ।
પ્રાપ્તું યયૌ રુક્મવતીં સહ યાદવવૃષ્ણિભિઃ

હલાયુધપ્રધાનેષુ તેષુ તત્ર સ્થિતેષ્વથ ।
છદ્મદ્યૂતે મતિરભૂદ્દાક્ષિણાત્યમહીભુજામ્

તે સંમન્ત્ર્ય સભાસીના રત્નાસનજુષો નૃપાઃ ।
કિતવે ચક્રુરાહ્વાનં સંહતાસ્તાલલક્ષ્મણઃ

તસ્ય તૈઃ સંપ્રવૃત્તે ઽથ દ્યૂતે કલહદોહદે ।
પણેષુ વર્તમાનેષુ મિથઃ કનકકોટિભિઃ

ક્ષદ્રૈર્નિકૃત્યાનિર્વ્યાજો રામ એવ જિતો ઽસકૃત્ ।
તમુવાચાજિતો રુક્મી વિહસ્યાક્ષાન્પ્રતોલયન્

અવિદ્યો દુર્બલશ્ચાયમહો બહુધનો જિતઃ ।
તચ્છ્રુત્વા મન્યુસંતપ્તઃ શ્વસન્કૃષ્ણાગ્રજો ઽવદત્

દશકોટિસહસ્રાણિ હિરણ્યસ્ય પણો મમ ।
ઇત્યુક્તો હલિના રુક્મી ન કિંચિત્પ્રત્યુવાચ તમ્

નિપાતિતેષ્વથાક્ષેષુ જિતઃ કૃષ્ણાગ્રજેન સઃ ।
મૌનકૃન્ન જિતો ઽસ્મીતિ જગાદ વ્યાજમાશ્રિતઃ

તેનાસ્ય જિહ્વવચસા કુપિતે મુસલાયુધે ।
ઉચ્ચચાર સ્ફુટા વાણી ગગનાદશરીરિણી

રામેણ વિજિતો રુક્મી કૃત્વાભ્યુપગમો ધિયા ।
પ્રમાણં હિ મનોવૃત્તિઃ સર્વકાર્યેષુ દેહિનામ્

તચ્છ્રુત્વા ન જિતો ઽસ્મીતિ વાદિનં પુનરેવ તમ્ ।
અષ્ટાપદેન સાવેગમવધીન્મુસલાયુધઃ

દન્તાન્કલિઙ્ગરાજસ્ય નિપાત્ય સમદો બલઃ ।
ઉત્પાટ્ય કલભસ્તમ્ભમાદ્રવત્ક્રથકૈશિકાન્

કાલાનલદ્વિષસ્તસ્ય ત્રાસાદ્યાતેષુ રાજસુ ।
રુક્મિણિ ક્ષ્માભૃતાં નાથે હતે શક્રપરાક્રમે

યાતેષુ વૃષ્ણિવીરેષુ શનૈઃ સાનુશયેષ્વિવ ।
વૃત્તં ન્યવેદયત્સર્વમચ્યુતાયાચ્યુતાગ્રજઃ

તતો વિલાપમુખરાં રુક્મિણીં મધુસૂદનઃ ।
પરિસાન્ત્વ્યાનતમુખં કિંચિન્નોચે હલાયુધમ્

***** રુક્મિવધઃ ॥ 35 ॥ *****
એવં ભાર્ગવતુલ્યો ઽસાવવધ્યસ્ત્રિદશૈરપિ ।
હતઃ શેષાવતારેણ સ રુક્મી તાલકેતુના

સામ્બો નામ કદાચિત્તુ જામ્બવત્યાં હરેઃ સુતઃ ।
દુર્યોધનસુતાં હર્તું પ્રયયૌ હસ્તિનાપુરમ્

કન્યાહરણકોપેન તસ્મિન્રાજસ્વયંવરે ।
સંરુદ્ધો ધાર્તરાષ્ટ્રેણ માનિના માધવાત્મજઃ

ક્રુદ્ધો ઽથ તદ્વિમોક્ષાય સ્વયમેત્ય હલાયુધ ।
પુરં કૌરવરાજસ્ય તરસા ભઙ્ક્તુમુદ્યતઃ

પ્રાકારવપ્રે વિદધે હલં ગઙ્ગાતટોન્મુખમ્ ।
ચચાલ યેન નિખિલ સહસાં હસ્તિનાપુરમ્

પુરં સગોપુરાટ્ટાલં હલાકર્ષણઘૂર્ણિતમ્ ।
ગઙ્ગાયામુદ્યતં ક્ષેપ્તું જ્ઞાત્વા ક્રુદ્ધં હલાયુધમ્

દુર્યોધનઃ સ્વંય ગત્વા પ્રણિપત્ય પ્રસાદ્ય ચ ।
સામ્બં મુક્ત્વા ગદાયુદ્ધે પ્રયયૌ તસ્ય શિષ્યતામ્

ઇત્યેવં બલદેવસ્ય બલમત્યદ્ભુતં વિભોઃ ।
યેન નાગાયુતપ્રાણો ભીમો દોર્ભ્યાં પરાજિતઃ

***** બલદેવમાહાત્મ્યમ્ ॥ 36 ॥ *****
અત્રાન્તરે ભુવઃ સૂનુર્નરકો નામ દાનવઃ ।
જહાર સર્વરત્નાનિ સ્ત્રિયશ્ચ ત્રિદિવૌકસામ્

અદિતેઃ કુણ્ડલાહારી ભયદીક્ષાં ચકાર યઃ ।
યુધિ સેહે ન તં કશ્ચિત્પ્રવૃદ્ધં લોકકણ્ટકમ્

તતઃ કદાચિદ્વૈડૂર્યસ્તમ્ભભૂરિપ્રભાં સભામ્ ।
આસીને વૃષ્મિભિઃ સાર્ધં કૃષ્ણે રત્નાસનોજ્જ્વલામ્

અદૃશ્યત સ્ફુરત્તેજઃપુઞ્જૈઃ પિઞ્જરિતં નભઃ ।
રવિવાજિખુરક્ષુણ્ણમેરુહેમરજઃપ્રભૈઃ

તન્મધ્યે શનકૈઃ શ્રીમાન્સુરેન્દ્રઃ સ્ફુટમાબભૌ ।
ઐરાવણકરાશીર્ણવ્યોમગઙ્ગામ્બુનિર્ઝરઃ

સો ઽવતીર્ય દિવશ્ચન્દ્રધવલચ્છત્ત્રચામરઃ ।
ભૂષણાંશુવનૈર્વ્યાપ્તઃ શક્રચાપચયૈરિવ

સહસાભ્યુત્થિતૈર્હર્ષવિસ્મયાદરશાલિભિઃ ।
પૂજિતો વૃષ્મિભિઃ કૃષ્ણબલદેવાહ્વકાદિભિઃ

અવતીર્ય ગજાતૂર્ણમલંકૃતમહાસનઃ ।
પ્રીત્યા વિલોકયન્વિષ્ણું સહસ્રાક્ષઃ સમભ્યધાત્

અહો સુચરિતશ્લાઘ્ના ધન્યા માધવવૃષ્ણયઃ ।
ઉદિતે દૃશ્યસૈ યૈસ્ત્વં રવિઃ પદ્માકરૈરિવ

કર્તારં લોકકાર્યાણાં હર્તારં સુરવિદ્વિષામ્ ।
ત્રૈલોક્યોપપ્લવચ્છિત્ત્યૈ ત્વામહં સમુપાગતઃ

જગન્તિ જગતાં નાથ નરકો નામ ભૂમિજઃ ।
બાધતે કામગં યસ્ય પુરં પ્રાગ્જ્યોતિષં દિવિ

દેવ્યા દિવૌકસાં માતુરદિતેર્દિવ્યકુણ્ડલે ।
જહાર તરસા દીપ્તે સ મહાદિત્યતેજસા

દૈત્યા સુરહયગ્રીવનિસુન્દાખ્યાસ્તદાશ્રયાઃ ।
ક્ષપયન્ત્યક્ષયા ભાંસિ મહાંસિ ચ યશાંસિ નઃ

તસ્યાન્ધતમસસ્યેવ નિધને ધરણીભુવઃ ।
ક્ષમસ્ત્વમેવ પ્રોચ્ચણ્ડચક્રસૂર્યોદયાચલઃ

મનોરથ ઇવાસ્માકમયં ત્વાં પતગેશ્વરઃ ।
પ્રાપયિષ્યતિ યત્રાસૌ દૈત્યઃ સ્વપુરસંશ્રયઃ

ઇત્યુક્ત્વા વિરતે શક્રે તથેત્યુક્તે મુરારિણા ।
વિદ્યુત્પુઞ્જ ઇવાકાશે ગરુડઃ પ્રત્યપદ્યત

ચક્રાયુધઃ સમારુહ્ય સત્યભામાસખઃ ક્ષણાત્ ।
ઐરાવણં સુરેન્દ્રશ્ચ વ્યોમમાર્ગેણ જગ્મતુઃ

નાકં નાકપતૌ યાતે હરિઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરમ્ ।
વ્રજન્પાશસહસ્રાણિ ષટ્ છિત્ત્વાસુરમન્દિરે

સભૃત્યામાત્યતનયં મુરં હત્વા સબાન્ધવમ્ ।
નિસુન્દં ચ શિલાસંઘાન્વિદાર્યાશનિસંહાતાન્

હયગ્રીવં ચ યો વર્ષસહસ્રં યુયુધે સુરૈઃ ।
વિરૂપાક્ષં ચ પાપ્માનમલકાયાં સહાનુગમ્

મધ્યે લોહિતગઙ્ગસ્ય તારં પઞ્ચકરં તથા ।
હત્વા પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં સમાસાદ્ય મનોજવમ્ ।
અષ્ટૌ લક્ષાણિ દૈત્યાનાં નિંજઘાન ઘનૌજસામ્

તતો યુદ્ધમભૂદ્ધોરં નરકેન(ણ) મધુચ્ચિદઃ ।
ભયદં સર્વભૂતાનાં ભુવનાકમ્પનં મહત્

અથ ક્રકચધારેણ વજ્રનાભેન ભાસ્વતા ।
ચક્રે ચક્રેણ નરકં દ્વિધા ચક્રાયુધઃ ક્રુધા

વિસ્ફારભૂધરાકારે પતિતે ભુવિ ભૂમિજે ।
ચક્રધારાનલપ્લુષ્ટે તસ્મિન્સપુરમન્દિરે

પુત્રશોકાકુલા દેવી છત્રં ચ પ્રદદૌ મહી ।
તત્પ્રજાપરિરક્ષાયૈ કુણ્ડલે કૈટભદ્વિષઃ

***** નરકવધઃ ॥ 37 ॥ *****
તસ્યાથ લુણ્ઠિતાશેષસુરેન્દ્રધનદશ્રિયઃ ।
રત્નસંચયમાહૃત્ય તત્પુરાન્નિર્યયૌ હરિઃ

નરકેણ મહચ્છત્ત્રં હૃતં યત્પાથસાં પતેઃ ।
ધારાશતસહસ્રાઙ્કં દાશાર્હસ્તજ્જહાર ચ

નિરુદ્ધાસ્તેન ગન્ધર્વસુરકિન્નરકન્યકાઃ ।
રત્નશૈલે વિનિહિતા દદર્શ મધુસૂદનઃ

ગોવિન્દદદર્શનાનન્દસુધાસ્યન્દતરઙ્ગિતાઃ ।
મણિપર્વતમુત્પાદ્ય તાર્ક્ષ્યકેતુર્નિનાય તાઃ

સ દૃષ્ટ્વા દિવિ દેવેશં પૂજિતસ્તેન સાદરમ્ ।
શચ્યા સંમાનિતાં સત્યભામામાલોકયન્મુદા

દેવીં ચ દેવજનનીમદિતિં દાનવાન્તકઃ ।
પ્રણમ્ય સહ શક્રેણ દત્વાસ્યૈ દિવ્યકુણ્ડલે

દદર્શ નન્દનોત્તંસં સર્વકામપ્રદં સદા ।
પારિજાતં સુધાજાતમભિજાતમિવેશ્વરમ્

તં દૃષ્ટ્વા નયનાનન્દબાન્ધવં માધવઃ સ્વયમ્ ।
સમુત્પાદ્ય જહારાશુ તચ્ચામન્યત બૃત્રહા

સત્યભામાસખઃ પારિજાતયુક્તો વ્રજન્દિવિ ।
સુપર્ણવાહનઃ સો ઽભૂન્મૂર્તો રસ ઇવાદ્ભુતઃ

વિદ્યાધરવધૂવૃન્દૈર્વિસ્મયાનન્દનિર્ભરૈઃ ।
મુહુઃ સ કૌતુકોત્કણ્ઠૈઃ પીયમાન ઇવેક્ષણૈઃ

દ્વારકાં સ સમાસાદ્ય વિસૃજ્ય વિહગેશ્વરમ્ ।
ભૂયો વિચિત્રસંસ્કારૈર્ભૂષિતાં શક્રશાસનાત્

રત્નાન્તઃપુરસંબાધામદ્ભુતાં વિશ્વકર્મણા ।
લોલહેમલતાજાલૈર્મણિકાઞ્ચનશેખરૈઃ ।
ભૂધરૈરભિતો ગુપ્તાં નિર્ઝરોદારકન્દરૈઃ

ભૂધરૈરભિતો પુરીં વીરઃ પૂજિતો વૃષ્મિયાદવૈઃ ।
સ્વસારં મધ્યગાં ભ્રાત્રોર્નુત્વા દેવીં બલાધિકામ્

ચરિતૈર્વિજયોદારૈર્નારદેન સ્તુતઃ સ્વયમ્ ।
હરિણીહારિનેત્રાભિર્વિજહાર હરિશ્ચિરમ્

***** પારિજાતહરણમ્ ॥ 38 ॥ *****
પ્રદ્યુમ્નો યસ્તુ રુક્મિણ્યામજાયત હરેઃ સુતઃ ।
દૈત્યેન શમ્બરાખ્યેન હૃતો યઃ સૂતિકાલયાત્

યશ્ચોક્ષુમતિ દૈત્યસ્ય પ્રવૃદ્ધો નગરે શિશુઃ ।
પ્રીત્યાઃ શનૈઃ કૃતસ્તેન સર્વમાયાસ્ત્રાપારગઃ

નિજં હરણવૃત્તાન્તં જ્ઞાત્વા તદ્વલ્લભાગિરા ।
સમં સમસ્તમાયાજ્ઞં હત્વાષ્ટમ્ભાં મહારણે

તં કાલશમ્બરં ઘોરં સાભિલાષાં ચ તદ્વધૂમ્ ।
વિહિતપ્રાર્થનાં કાન્તઃ કાન્તાં માયાવતીં જવાત્

હૃત્વા ગગનમાર્ગેણ દ્વારકામભિપત્ય યઃ ।
વવન્દે નિર્ભરાનન્દં જનકં રુક્મિણીસખમ્

સ્મરવતારો યઃ શ્રીમાન્શમ્બરસ્ય વિમોહનઃ ।
સ બભૂવ પરં વીરઃ કાર્ષ્ણિલોકેષુ વિશ્રુતઃ ।
તત્તુલ્યાઃ સામ્બમુખ્યાશ્ચ વિખ્યાતા માધવાત્મજાઃ

***** શમ્બરવધઃ ॥ 39 ॥ *****
ત્રિદશસ્પૃહણીયાં તામાશ્ચર્યાં ભુવિ દુર્લભામ્ ।
સપુત્રસ્ય હરેર્ભૂપા વિભૂતિં દ્રષ્ટુમાયયુઃ

દુર્યોધનપ્રધાનાસ્તે નાનાદેશ્યા નરાધિપાઃ ।
અક્ષૌહિણીભિર્વીરાણામષ્ટાદશભિરાવૃતાઃ

ગિરિં રૈવતકં સર્વે પરિવાર્ય સવિસ્મયાઃ ।
તસ્થુર્વિવિક્તરમ્યાસુ દ્વારકોપાન્તભૂમિષુ

તતો નિર્ગત્ય ભગવન્સર્વૈર્વૃષ્ણિગણૈઃ સહ ।
યથાક્રમં હરિઃ સર્વાન્પૂજયંસ્તાન્ક્ષિતીશ્વરાન્

તેષુ સિંહાસનસ્થેષુ ભેજે રત્નાસનં મહત્ ।
ધામ્નાં નિધિરિવ શ્રીમાન્રોહણાચલશેખરમ્

રાજામ્બુજવનોત્થા શ્રીર્બન્દિનૂપુરરાવિણી ।
ગોવિન્દમાલિઙ્ગેવ ચ્છત્ત્રચામરહાસિની

તં ભૂપતિસભાસીનં દ્રષ્ટુમભ્યેત્ય નારદઃ ।
ઉવાચ દેવ ધન્યસ્ત્વમાશ્ચર્યં ત્રિદિવૌકસાન્

દક્ષિણાભિઃ સહાસ્મીતિ પ્રત્યુક્તે તેન નારદે ।
કિમેતાદિતિ પપ્રચ્છ ભૂપાલાઃ કૌતુકાકુલાઃ

કથ્યતામિતિ કૃષ્ણેન સાદરં પ્રેરિતો ઽવદત્ ।
અહં ત્રિષવણસ્નાયી કદાચિદ્દ્યુનદીતટે ।
અવદં કૂર્મમાલોક્ય ધન્યો ઽસ્મીત્યદ્ભુતાકૃતિમ્

સો ઽબ્રવીદદ્ભુતા ગઙ્ગા ધન્યા વા(યા)સ્મદ્વિધૈઃ શ્રિતા ।
ધન્યાસીતિ મયા સાપિ પૃષ્ટા માં પ્રત્યભાષત

ધન્યો ઽબ્ધિરદ્ભુતતતરઃ સર્વાસાં સરિતા પતિઃ ।
પૃષ્ટઃ સો ઽપિ મયા પ્રાહ મત્તઃ ક્ષિતિરિયં વરા

સાપ્યુવાચાદ્ભુતતરા ભૂધરા યૈરહં ધૃતા ।
જગદુસ્તે ઽપિ જગતાં સ્રષ્ટા પદ્મોદ્ભવો ઽદ્ભુતઃ

પૃષ્ટઃ સો ઽપ્યવદદ્વેદાઃ સર્વાશ્ચર્યમહત્તરાઃ ।
દે ઽપ્યૂચુરદ્ભુતા યજ્ઞા યેષામર્થે વયં સ્થિતાઃ

તે ઽપ્યૂચિરે મયા પૃષ્ટા ગતિર્નો વિષ્ણુરદ્ભુતઃ ।
સત્યઃ સનાતનઃ પુણ્યો યઃ સર્વહુતમશ્નુતે

એતચ્છ્રુત્વા મયાભ્યેત્ય કૃષ્ણઃ પૃષ્ટો ઽતિકૌતુકાત્ ।
દક્ષિણાભિઃ સહાસ્મીતિ વિભુર્મામેતદુક્તવાન્

ઇત્યુક્ત્વા નારદે યાતે વિસ્મિતે રાજમણ્ડલે ।
ગતે સંપ્રાપ્તસત્કારે વિવેશ સ્વપુરં હરિઃ

***** આશ્ચર્યપર્વ ॥ 40 ॥ *****
કદાચિદ્વિપૂલે યજ્ઞે દીક્ષિતઃ કેશવઃ સ્વયમ્ ।
ત્રાયસ્વેત્યર્થિતો ઽભ્યેત્ય દુઃખિતેન દ્વિજન્મના

બ્રૂહિ કિં તે ભયમિતિ બ્રાહ્મણઃ શૌરિણોદિતઃ ।
ઉવાચ ભાગ્યહીનસ્ય જાતા જાતાઃ સુતાસ્ત્રયઃ

હૃતાઃ કેનાપિ ભૂતેન ચતુર્થં પરિરક્ષ મે ।
જાયાયાઃ સૂતિકાલો ઽયં મમેત્યુક્તે દ્વિજન્મના ।
તદ્રક્ષાયૈ દદૌ વિષ્ણુર્વૃષ્ણિવીરૈઃ સહાર્જુનમ્

ગાણ્ડીવધન્વા સંપ્રાપ્ય બ્રાહ્મણાવસથં ક્ષણાત્ ।
દિશો વૃષ્ણિભિરાવૃત્ય તસ્થૌ રક્ષાકૃતક્ષણઃ

તતોર્ઽધરાત્રે સૂતાયાં બાહ્મણ્યાં દુર્નિમિત્તવાન્ ।
હૃતો હૃતઃ સુત ઇતિ પ્રાદુરાસીજ્જનસ્વનઃ

સ્ત્રીણામાર્તસ્વનં શ્રુત્વા બાલસ્ય કરુમસ્વનમ્ ।
પાર્થસાત્યકિમુખ્યાસ્તે સાયકૈઃ સ્વમપૂરયન્

તેષુ મોઘશ્રમેષ્વેવ ધિક્કૃતેષુ દ્વિજન્મના ।
લજ્જિતેષુ પ્રયાતેષુ શ્રુત્વા તદ્વૃત્તમચ્યુતઃ

શૈબ્યસુગ્રીવયુક્તેન રથેનાર્જુનસારથિઃ ।
દત્તવર્ત્મા સમુદ્રેણ પ્રતસ્થે ગરુડધ્વજઃ

સ્તબ્ધતોયં સમુત્તીર્ય સાગરં સ મનોજવઃ ।
પ્રણતૈર્મેરુકૈલાસમુખ્યૈર્દત્તાન્તરઃ પથિ

પુનશ્ચક્રેણ તિમિરં સમુત્પાટ્ય શિલાઘનમ્ ।
આસાદ્ય વિમલં વ્યોમ તેજઃ પુરુષવિગ્રહમ્

અવિચ્છિન્નં જગદ્વ્યાપિ દૃષ્ટ્વા ત્યક્ત્વા ચ તં રથમ્ ।
પ્રવિશ્યાર્કસહસ્રાભં મુહૂર્તાન્નિર્યયૌ હરિઃ

તત એવ સમાદાય દદૌ પુત્રચતુષ્ટયમ્ ।
સહર્ષવિસ્મયાપૂર્ણહૃદયાય દ્વિજન્મને

દ્વારકામથ સંપ્રાપ્તઃ કૈટભારિઃ કિરીટિના ।
પૃષ્ટસ્તદદ્ભૂતતરં પ્રોવાચાશ્ચર્યસાગરઃ

તે શૈલાસ્તચ્ચ તિમિરં તેજસ્તચ્ચાતિભાસ્કરમ્ ।
અહમેવ જગજ્જન્મસ્થિતિસંહારકારણમ્

તેજોમયેન તે તેન મત્સમાગમકાઙ્ક્ષિણા ।
બ્રાહ્મણસ્ય હૃતાઃ પુત્રા વિતીર્ણાશ્ચ મહાત્મના

***** વાસુદેવમાહાત્મ્યમ્ ॥ 41 ॥ *****
અત્રાન્તરે બડેઃ(લેઃ) સૂનુર્બાણો નામ મહાસુરઃ ।
જહાર સુરસંઘાનાં તેજાંસિ ચ યશાંસિ ચ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ભવો ભક્તજનપ્રિયઃ ।
આસ્થાને યસ્ય સ ગણઃ સભ્યતાં સતતં યયૌ

યઃ સહસ્રભુજસ્તમ્ભસ્તમ્ભિતામરવિક્રમઃ ।
ત્રિવિક્રમસ્યાપ્યનયત્પ્રાપ્તં વામનતાં યશઃ

સ વીરઃ સમરાકાઙ્ક્ષી કદાચિત્ત્રિપુરાન્તકમ્ ।
પપ્રચ્છ વિજિતાશેષઃ પ્રણયાવર્જિતાઞ્જલિઃ

ચિરવિસ્મૃતસંગ્રામઃ પ્રાર્થયે ભગવન્યુધિ ।
અમીષાં ભુજદણ્ડાનાં રણકણ્ડૂતિખણ્ડનમ્

તં વિહસ્યાબ્રવીદ્દેવઃ શૂલપાણિર્ભુજોચિતઃ ।
ભવિતા તવ સંગ્રામઃ કેતુભઙ્ગેન સૂચિતઃ

શ્રુત્વૈતત્સાહસં હર્ષનિર્ભરો ભૂરિવિક્રમઃ ।
બાણઃ સ્વભવનં ગત્વા મન્ત્રિણે તન્ન્યવેદયત્

તમુવાચાથ કુમ્ભાણ્ડો મન્ત્રી મતિમતાં વરઃ ।
અહો નુ ફલશૂન્યો ઽયં રાજન્યુદ્ધાદરસ્તવ

ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીઃ સંપ્રાપ્તા જિતાઃ સર્વે દિવૌકસઃ ।
કિં યુદ્ધેન પ્રવૃદ્ધાનામપિ લોલૌ જયાજયૌ

ઇતિ વાદિનિ કુમ્ભાણ્ડે બાણે ચ સમરોત્સુકે ।
ધ્વજઃ પપાત દૈત્યશ્રીક્રીડાશૈલ ઇવોચ્છ્રિતઃ

કેતૌ નિપતિતે તસ્મિન્દાનવક્ષયશંસિનિ ।
ઘોરેષુ દુર્નિમિત્તેષુ પ્રાદુર્ભૂતેષુ સર્વતઃ

પ્રહર્ષવિવશે બાણે પાનક્રીડાવિલાસિનિ ।
નયચક્ષુષિ કુમ્ભાણ્ડે ચિન્તાસંતાપિતાશયે

કદાચિદ્બાણનગરે સર્વર્તુકુસુમે વને ।
વિજહારાચલસુતાસખશ્ચન્દ્રર્ધશેખરઃ

ગીતનૃત્યકલાલોલગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ ।
સેવ્યમાનસ્ય સંભોગવિભ્રમઃ શુશુભે વિભોઃ

હાસાય ચિત્રલેખાખ્યા તત્ર દેવવિલાસિની ।
નાટ્યં ચકાર વિધિવત્સેવિતું પાર્વતીપતિમ્

નર્મક્રીડાવિનોદેન પરિહાસવિડમ્બનૈઃ ।
અપ્સરોવિહિતૈસ્તૈસ્તૈર્જહાસ ભવવલ્લભા

તત્રોષા નામ બાણસ્ય કન્યા કુવલયેક્ષણા ।
દદર્શ શિવયોઃ ક્રીડાવિલાસમમરોત્સવમ્

તાં વીક્ષ્ય સાદરાં દેવી બભાષે લલિતાનનામ્ ।
ઉષે ત્વમપિ કાન્તેન કેલિસક્તા ભવિષ્યસિ

વૈશાખે હર્મ્યસક્તાયા દ્વાદશ્યાં નિશિ યેન તે ।
ભવિતા સંગમઃ સ્વપ્ને સ તે પ્રાગ્જાતિવલ્લભઃ

ઇત્યુક્તા બાણતનયા ભવાન્યા ભક્તિશાલિની ।
જગામાન્તઃપુરં હર્ષવ્યાકોશનયનોત્પલા

કિમેતદિતિ પૃષ્ટેવ શિઞ્જાનમણિભૂષણૈઃ ।
તાં સોત્કમ્પકચન્યસ્તહસ્તાં લજ્જાનતાનનામ્

પપ્રચ્છ ચિત્રલેખાખ્યા કુમ્ભાણ્ડદુહિતાસખી ।
કુતસ્તે ભયમુત્પન્નં કિં લતેવ પ્રકમ્પસે

તનયા હ્યસિ બાણસ્ય જમ્ભારિભયકારિણઃ ।
ઇત્યુષા સહસા સખ્યા પૃષ્ટા તાં પ્રત્યભાષત

મુકેન્દૌ લાઞ્છનચ્છાયાં કુર્વાણામઞ્જનાસ્રુભિઃ ।
કથં નુ દૂષિતા નામ પૂજ્યાસિ જનમાનિની

ઉત્સહે જીવિતં જાતુ કલઙ્કિતકુલા સતી ।
ઇતિ પ્રલાપમુખરાં સખીં તામવદન્મુદા

સ્વપ્નસઙ્ગેન દૂષ્યન્તે ન મુગ્ધે કુલયોષિતઃ ।
કિં ન સ્મરસિ યદ્ગૌર્યા સૂચિતં કેલિકાનને ।
સ્વપ્ને હૃદયચૌરસ્તે ભવિતા ભીરુ વલ્લભઃ

ઇતિ સંસ્મારિતા સ્વૈરં સહસા ચિત્રલેખયા ।
પ્રદધ્યૌ વલલ્ભં હર્ષાન્મનસામૃતદીધિતિમ્

અભિલાષરસસ્તસ્યા નવઃ કો ઽપિ વ્યવર્ધત ।
સહસા યેન જજ્વાલ પ્રબલો મન્મથાનલઃ

તાં વીક્ષ્ય સંતતોચ્છ્વાસધૂસરાધરપલ્લવામ્ ।
લતામિવાતપક્લાન્તાં ચિત્રલેખાવદત્સખીમ્

સખિ કો ઽયમનાલેખ્યચિત્રત્રકૌતુકવિભ્રમઃ ।
સ્વપ્નદૃષ્ટજને રાગઃ સ્વપુષ્પોત્તંસશેખરઃ

દર્પણપ્રતિમાલાભસ્તારકાચન્દ્રયાચનમ્ ।
હેવાકઃ સ્વપ્નદૃષ્ટે ચ બાલે બાલમનોરથઃ

ન જાનીમઃ સ કઃ ક્વાસ્તે કથં વા કેન લભ્યતે ।
અવશ્યમેવ ભવિતા સ્વયં તે તત્સમાગમઃ

અથવા સુરગન્ધર્વકિન્નરોરગરક્ષસામ્ ।
વપૂંષિ ભૂમિપાનાં ચ ત્રૈલોક્યાન્તરવર્તિનામ્

પટાન્તે નિર્વિશેષાણિ લિખિત્વા સખિ માયયા ।
દર્શયામિ તવ ક્ષિપ્રં તતો જાનીહિ વલ્લભમ્

ઇત્યુક્ત્વા સપ્તરાત્રેણ લિખિત્વા સકલાન્પટે ।
અચિત્રયચ્ચિત્રલેખા સખ્યાઃ સર્વાનુકારિણી

ચિત્રપટ્ટગતાન્વીક્ષ્ય સુરભોગિનૃમાનુષાન્ ।
દદર્શ વૃષ્ણિવીરાણાં મધ્યે ગોવિન્દસુન્દરમ્

અનિરુદ્ધં તમાલોક્ય વિસ્મયાનન્દનિર્ભરા ।
ઉષા બભાષે કૌમારવ્રતચૌરો મમૈષ સઃ

સખિ પ્રાજ્યભુજઃ કાન્તઃ કો ઽયં કમલલોચનઃ ।
પ્રસહ્યાપહૃતં યેન ધૈર્યં મે મનસા સહ

ચિત્રલેખા નિશમ્યૈતદુવાચ રુચિરસ્મિતા ।
અયં સખિ મુરારાતેઃ કૃષ્ણસ્ય તનયાત્મજઃ

વીરો ઽનિરુદ્ધસ્તે દેવ્યાદિષ્ટો હૃદયવલ્લભઃ ।
સ્વપ્ને ત્વાં રતિમન્વેષ્ટું નૂનં કામો ઽયમાગતઃ

વિસ્મિતૈર્વિક્રમેણાસ્ય સંગ્રામેષુ સુરાસુરૈઃ ।
ખર્વીક્રિયન્તે સુભટાઃ સબાન્ધવમનોરથાઃ

શ્રુત્વૈતન્મન્મથાવિષ્ટા પ્રતિમાન્યસ્તલોચના ।
ઉષાવદદ્વિના કાન્તં નાહં જીવિતુમુત્સહે

યદિ તેર્ઽથો મમ પ્રાણૈર્યદિ તે ઽહં પ્રિયા સખી ।
તદનેન કુરુ ક્ષિપ્રં કાન્તેન મમ સંગમમ્

ઇતિ બ્રુવાણામસકૃચ્ચિત્રલેખા જગાદ તામ્ ।
પિતુસ્તે શોણિતપુરં યથા સુભટરક્ષિતમ્

તથૈવ દ્વારકા વીરૈર્વૃષ્ણિબિઃ પરિપાલિતા ।
આગમ્યા ચ પરસ્યાપિ વિકટાટ્ટાલમાલિની

તતઃ સખિ કથં નામ વીરં તે જીવિતેશ્વરમ્ ।
પ્રસહ્યાહર્તુમબલાજનો જાતુ પ્રગલ્ભતે

તથાપિ ત્વત્પ્રિયાયૈષાં ગચ્છામિ ગગને ઽગ્રગા ।
સિદ્ધિસ્તુ દેવ્યૈવાદિષ્ટા ત્વદ્ભાગ્યેષુ સખિ સ્થિતા

ઇત્યુક્ત્વા ખં વિવેશાશુ સા રત્નાભરણાંશુભિઃ ।
ઘનશ્રીરિવ કુર્વાણા શક્રચાપચિતા દિશઃ

મુહૂર્તે બાણનગરાત્તૃતીયે સા ગતા જવાત્ ।
ક્ષણેન દ્વારકાં પ્રાપ કાન્ત્યા કૈલાસહાસિનીમ્

તત્રોરુરત્નવલલક્ષીપ્રભાપ્રોદ્ભાસિતામ્બરમ્ ।
અનિરુદ્ધસ્ય ભવનં વિવેશાલક્ષિતાકૃતિઃ

તત્ર બાલમૃગાક્ષીભિઃ કાન્તાભિઃ પરિવારિતમ્ ।
અનિરુદ્ધં મનોજન્મલીલાલલિતચેષ્ટિતમ્

દદર્શ સ્નિગ્ધલલના કટાક્ષશબલદ્યુતિમ્ ।
રતિકર્ણોત્પલાઘાતલગ્નચ્છદમિ વસ્મરન્

અઙ્ગનાલિઙ્ગનાલીનસ્તનપત્ત્રલતાઙ્કિતમ્ ।
ધમ્મિલ્લકુસુમૈર્વ્યાપ્તં પારિજાતમિવાપરમ્

તં વીક્ષ્ય વિક્રમોદારં શૃઙ્ગારલલિતાકૃતિમ્ ।
અચિન્તયચ્ચિત્રલેખા મુહૂર્તં જાતસાધ્વસા

અહો બત મહત્યસ્મિન્નુદ્યાતાહં સસંશયે ।
કાર્યે પ્રિયસખીપ્રીત્યા પ્રેમ્ણિ વા કિં વિચિન્ત્યતે

ઇતિ ધ્યાત્વા મુહુર્વીરા સા તમોવિદ્યયા પુરઃ ।
આચ્છાદ્ય સ્ત્રીગણં સર્વં પ્ર(પ્રા)દ્યુમ્ન(મ્નિ)મનયત્ક્ષણાત્

સંકલ્પશક્તિરિવ સા માયયા ક્ષિપ્રગામિની ।
પ્રવિશ્ય શોણિતપુરં હર્મ્યસ્થાં પ્રયયૌ સખીમ્

ઉષાપિ વલ્લભાવાપ્તિમનોરથશતાકુલા ।
સહસા દયિતં વીક્ષ્ય સખ્યાતીતં વિહાયસા

પીયૂષપ્લાવિતેવાશુ હર્ષલજ્જાભયાકુલા ।
કિં કરોમીતિ સંભ્રાન્તા કમ્પમાના લતેવ સા

અનિર્વાચ્યદશાં યાતા શિઞ્જાનમણિભૂષણા ।
પ્રહૃષ્ટા સા તમાદાય દયિતં ગુહ્યમન્દિરમ્

વિવેશ જનસંચારભીતા તરલલોચના ।
સ્રસ્તયા બાણભીત્યેવ ત્યક્તા મેખલયા સ્વયમ્

તત્ર સુસ્ફારમન્દારશેખરં લોલકુણ્ડલમ્ ।
તારતારાવલીચારુહારં તારાધિપપ્રભમ્

શૃઙ્ગારદીક્ષાગુરુણા તેન સાઙ્ગસ્મરત્વિષા ।
ઉષા સસ્માર સંભોગસૌભાગ્યવિભવં રતેઃ

શૃઙ્ગારદીક્ષાગુરુણા તેન સાઙ્ગસ્મરત્વિષા ।
ઉષા સસ્માર સંભોગાસૌભાગ્યવિભવં રતેઃ

અનિરુદ્ધો ઽપિ તાં પ્રાપ્ય વલ્લભાં ભુવિ દુર્લભામ્ ।
મેને ભાજનમાત્માનં સ્મરસામ્રજ્યસંપદામ્

રમમાણસ્તયા ગૂઢં તત્ર પ્રદ્યુમ્નસંભવઃ ।
લક્ષણૈર્બહુભિર્જ્ઞાતઃ કન્યાન્તઃપુરરક્ષિભિઃ

તનયાદૂષણરુષા નિર્દિષ્ટા બલિસૂનુના ।
બાણેન કિંકરા ઘોરાઃ પ્રાદ્યુમ્નિં હન્તુમાયયુઃ

દંષ્ટ્રાવિકટવક્ત્રોગ્રબદ્ધભ્રુકુટિભીષણાન્ ।
વીરો ઽનિરુદ્ધસ્તાન્દૃષ્ટ્વા કૃષ્ટઘોરાસિકાર્મુકાન્

ઉત્થાય સમરારમ્ભનિઃસંરમ્ભપરાક્રમઃ ।
ઉત્થાય દ્વારપરિઘં મૃગાન્સિંહ ઇવાદ્રવત્

કાન્તાકટાક્ષદૃષ્ટસ્ય તસ્ શૌર્યનિધેર્વપુઃ ।
વીરશૃઙ્ગારરભસં બભૌ મન્મથરૂપિણઃ

શસ્ત્રવૃષ્ટિં તદુત્સૃષ્ટાં પુષ્પમાલામિવોરસા ।
આદાય દાનવભટાઞ્જઘાન ઘનનિઃસ્વનઃ

તે તત્પ્રહારાભિહતા ભગ્નભીષણવિગ્રહાઃ ।
હતશેષા યયુર્ભીતા યત્ર બાણો રણોત્કટઃ

પુરંદરપુરધ્વંસસાક્ષિણાં કો ઽયમાગતઃ ।
સંભ્રમઃ કોપસંમોહજનકઃ કાતરોચિતઃ

ક્રિયતામાદર શૌર્યે યશઃકુસુમમાધવે ।
ત્રાસો ઽયમભિમાનાદ્રિવજ્રપાતો હિ દુઃસહઃ

વચોભિરિતિ વીરાણાં તે બાણસ્ય ચ શાસનાત્ ।
અનિરુદ્ધં સુમહતા સૈન્યેન પુનરાદ્રવન્

આમુક્તહેમકવચૈઃ પ્રદીપ્તવિવિધાયુધૈઃ ।
નિશિ દીપ્તૌષધિવનૈર્ગિરીન્દ્રૈરિવ જઙ્ગમૈઃ

યુયુધે યુધિ સંરબ્ધૈશ્ચક્રાયુધસુતાત્મજઃ ।
સોત્કમ્પકુચવિન્યસ્તહસ્તામાલોક્યન્પ્રિયામ્

આદાય તત્સમુત્સૃષ્ટં ખડ્ગં ચર્મ ચ ભાસ્વરમ્ ।
મણ્ડલાનિ ચરન્વીરઃ સ ચકર્ત રણે રિપૂન્

તેન કૃત્તશિરઃસ્કન્ધભુજજાનુકરોદરાઃ ।
પેતુર્મહાઘનાઃ કલ્પવાતેનોન્મથિતા ઇવ

વિદ્રુતે દાનવાનીકે ભગ્નસ્યન્દનકુઞ્જરે ।
નિવર્તિતબલામ્ભોધિર્બાણઃ સ્વયમદૃશ્યત

કુમ્ભાણ્ડાહિતવલ્ગેન સહસ્રાશ્વેન ભાસ્વતા ।
રથેન ભીમનાદેન સહસ્રાશ્વેન ભાશ્વતા ।
રથેન ભીમનાદેન યુક્તસ્ત્રિદશમર્દિના

દોઃસહસ્રસમુદ્ભ્રાન્તદીપ્તાયુધવરોત્કટઃ ।
ફણરત્નોગ્રભુજગવ્યાપ્તશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ

મુકુટેનાર્કવર્ણેન રત્નજ્વાલાજટાજુષા ।
તર્જયન્નિવ તેજાંસિ સિતપટ્ટાટ્ટહાસિના

માર્તણ્ડમણ્ડલોચ્ચણ્ડકુણ્ડલોદગ્રવર્ચસા ।
ભ્રૂભઙ્ગભીમવક્ત્રેણ સંત્રાસિતજગત્ત્રયઃ

નિશાકરકરોદારતારહારતરઙ્ગિતઃ ।
વિસ્ફારનિર્ઝરોદ્ગાર ઇવ નીલધરાધરઃ

ઉત્તપ્તકાઞ્ચનચ્છાયશ્મશ્રુકેશવિભૂષણઃ ।
ક્રોધનિર્ઘૃષ્ટદન્તાગ્રજાતજ્વાલ ઇવાદિતઃ

ગર્જન્તં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ પ્રલયામ્ભોજનિઃસ્વનમ્ ।
તમાપતન્તમાલોક્ય પ્રાદ્યુમ્નિર્ન વ્યકમ્પત

બાણબાહુવનોન્મુક્તૈર્બાણજાલૈર્નિરન્તરૈઃ ।
છાદિતોર્ઽક ઇવામ્ભોદૈર્નિર્વિભાગૈર્બભૂવ સઃ

તયોર્હરિહરણ્યાક્ષરણસ્મરણહેતુતામ્ ।
ભુવનાકમ્પનાકમ્પમગમદ્યુદ્ધમુદ્ધતમ્

અનિરુદ્ધો ઽથ ખડ્ગેન બાણબાણપરમ્પરામ્ ।
છિત્ત્વાસ્ય લઘુસંચારી ચિચ્છેદ રથકૂબરમ્

જ્વાલાકુલાં તતઃ શક્તિં શોણપટ્ટઙ્કિતામિવ ।
ચિક્ષેપ દાનવપતિસ્તસ્મૈ ભોગિવધૂમિવ

હસ્તેન કાલદંષ્ટ્રાભાં તામેવાદાય ધૈર્યભૂઃ ।
પ્રાહિણોદ્દાનવેન્દ્રાય દાશાર્હે ઽદ્ભુતવિક્રમઃ

બાણસ્ય ભિત્ત્વા સા દેહં વિવેશ ધરણીતલમ્ ।
શક્ત્યા વિદારિતં દૃષ્ટ્વા કુમ્ભાણ્ડો બાણમબ્રવીત્

માયામાશ્રિત્ય યુધ્યસ્વ દુર્જયો ઽયમુપેક્ષિતઃ ।
નિઃસંશયજયાવાપ્તિર્દ્યુતે યુદ્ધે ચ માયિનામ્

ઇતિ કુમ્ભાણ્ડવચસા બાણો માયાં વિમોહનીમ્ ।
આદાય તામસીં ઘોરાં સહસાન્તરધીયત

અદૃશ્યઃ સ મહાભાગૈર્બાણૈર્ભુજગવિગ્રહૈઃ ।
નભોગતસ્તં વિદધે વિષ્ટિતાઙ્ગં વિષોલ્બણૈઃ

રુફુરત્ફણામણિજ્વાલાજ્વલિતૈર્વેષ્ટિતો ઽહિભિઃ ।
સ બભૌ શબલચ્છાયશ્ચન્દનદ્રુમવિભ્રમઃ

નાગપાશનિરુદ્ધસ્ય ધૈર્યનિષ્કમ્પચેતસઃ ।
અનિરુદ્ધસ્ય વિદધે વધે દૈત્યપતિર્મતિમ્

મહાપ્રભાવઃ કો ઽપ્યેષ નાજ્ઞાતો વધમર્હતિ ।
ઇતિ કુમ્ભાણ્ડવચસા વિરરામ બડેઃ(લેઃ) સુતઃ

અત્રાન્તરે દ્વારકાયાં તારમન્તઃપુરોદરે ।
હૃતો ઽનિરુદ્ધઃ કેનાપિ પ્રોચ્ચચારેતિ નિઃસ્વનઃ

મુહુર્વિમોહવિવશાસ્તત્ર ત્રસ્તા મૃગીદૃશઃ ।
અનિરુદ્ધસ્ય દયિતાઃ શુશુચુઃ શોકવિહ્વલાઃ

અથ વૃષ્ણિપ્રવીરાણાં કૈટભારિસભાન્તરે ।
ભેરીનિનાદહૂતાનાં સમાજઃ સુમહાનભૂત્

તતો નિવાતનિષ્કમ્પસપ્તસાગરસંનિભમ્ ।
દદૃશુઃ સાશ્રુનેત્રાસ્તે ચિન્તાસ્તિમિતમચ્યુતમ્

શોકમોહવિષાક્રાન્તે મૂકે યાદવમણ્ડલે ।
ઉવાચ વિપૃથુર્ધીમાન્વિષ્ણું જિષ્ણું સુરદ્વિષામ્

કો ઽયં તવાપિ ભગવન્ભુવનાભયદાયિનઃ ।
અચિન્ત્યમહાસશ્ચિતાસંતાપપ્રસરો નવઃ

ન હિ નામ મહામ્ભોધિગમ્ભીરોદારચેતસામ્ ।
ભવન્તિ સુખદુઃખેષુ હર્ષશોકપરિપ્લવાઃ

યદિ દેવ ત્વમપ્યેવં ચિન્તાસંતાપિતો ઽચ્યુતઃ ।
તદિદાનાં નિરાલમ્બા ધૈર્યસ્ય સ્ખલિતા ગતિઃ

ત્રૈલોક્યરક્ષાં નિક્ષિપ્ય ત્વદ્ભુજે જમ્ભસૂદનઃ ।
શેતે શચીકુચાભોગસભોગાનન્દનિર્વૃતઃ

ઇતિ તેનોક્તમાકર્ણ્ય કૃષ્ણો ગમ્ભીરમન્થરમ્ ।
સમાદધે ગિરં વૈરિયશોહંસકુલામ્બુદઃ

પરાવજ્ઞા નિકારેણ કરોતિ હૃદયે પદમ્ ।
ચિન્તાભીમાનિનાં સત્યમવિદ્યેવ શરીરિણામ્

અયં યદુકુલસ્યાદ્ય કેનાપ્યુત્સિક્તચેતસા ।
પાતિતશ્ચરણો મૂર્ધ્નિ રથ્યાપઙ્કપરિપ્લુતઃ

અનિરુદ્ધે હૃતે યાતઃ પુરોમન્યે મહીભુજામ્ ।
ઉપહાસકથામાત્રપાત્રતાં નઃ પરાક્રમઃ

અવિજ્ઞાતેન વિહિતે નિકારે ઽસ્મિન્વિદારણે ।
કિં કુર્મઃ કોપતુલ્યોગ્રદણ્ડૈર્ગગનતાડનમ્

ચારાશ્ચરન્તુ સર્વત્ર બાહ્યાભ્યન્તરચારિણઃ ।
આહુકસ્યાજ્ઞયા તૂર્ણમનિરુદ્ધોપલબ્ધયે

ઇત્યુક્તે કંસરિપુણા દેવર્ષિસ્તત્ર નારદઃ ।
અદૃશ્યત નિધિર્ધામ્નાં કલિકેલિવિશારદઃ

સ ચિન્તાસ્તિમિતં દૃષ્ટ્વા જગન્નાથમચિન્તયત્ ।
અહો નુ બાલશફરોત્ફાલેનાકુલિતો ઽમ્બુધિઃ

ઇત્યાકલયતસ્તસ્ય પાદ્યાસનપુરઃ સરામ્ ।
પૂજાં જનાર્દનશ્ચક્રે પૂજિતઃ સો ઽપ્યભાષત

અહો બત વિમોહો વઃ પ્રતિપક્ષઃ પરાક્રમે ।
લક્ષ્યતે યેન જાનીધ્વમનિરુદ્ધસ્ય ચેષ્ટિતમ્

અનિરુદ્ધસ્ય બાણેન બલિના બલિસૂનુના ।
વૃત્તઃ પ્રવૃત્તશસ્ત્રાસ્ત્રભૈરવઃ સમરોત્સવઃ

કૃષ્ણ પૌત્રો ઽનિરુદ્ધસ્તે હૃતો દૈત્યેન્દ્રકન્યયા ।
મન્યે મુહ્યતિ યાં દૃષ્ટ્વા સ્મરો ઽપિ સ્મરપીડિતઃ

સહસ્રબાહોર્બાણસ્ય બલિસૂનોઃ સુરદ્વિષઃ ।
ઉષા નામામ્બુજાક્ષી સા લાવણ્યનલિની સુતા

સ સ્વૈરકામુકં પુત્ર્યા જ્ઞાત્વા હૃદયનન્દનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ચ દુર્જયં યુદ્ધે બબન્ધ ફણિમણ્ડલૈઃ

તદિતઃ શોણિતપુરં બાણસ્ય ગગનાગ્રગમ્ ।
ગન્તવ્યં ભવતા યોદ્ધું સામસાધ્યા ન દાનવાઃ

અમર્ત્યભૂમિર્દુર્લઙ્ઘ્યા તાર્ક્ષ્યમારુહ્ય ગમ્યતામ્ ।
યસ્યાં ત્રિદશહૃદ્બાણો બાણો નામાશનિર્દ્વિષામ્

ઉક્ત્વેતિ યાતે દેવર્ષૌ દેવો ઽપિ મધુસૂદનઃ ।
હર્ષવિસ્મયકોપાનાં તુલ્યાં પ્રાપ વિધેયતામ્

તતઃ પ્રદધ્યૌ ભગવાન્ગરુડં ગરુડધ્વજઃ ।
સ ચ ધ્યાતોર્ઽકલંક્ષાભઃ સહસા પ્રત્યદૃશ્યત

તમારુરોહ વિશ્વાત્મા હર્મ્યારોહણલીલયા ।
બલદેવસખઃ શ્રીમાન્રુક્મિણીતનયાનુગઃ

સ બભૌ વિષદશ્યામઃ કૌસ્તુભાભરણો વિભુઃ ।
મધ્યાવતીર્ણસૂર્યસ્ય નભસો ઽભિભવન્પ્રભામ્

ચતુર્ભુજસ્ય વિભભુસ્તસ્ય પ્રાજ્યભુજદ્રુમાઃ ।
ચક્રપ્રભાપલ્લવિતાઃ પાઞ્ચજન્યાંશુપુષ્પિતાઃ

વ્રજન્સ પવનોદ્ધૂતપીતામ્બરમનોહરઃ ।
તાર્ક્ષ્યપક્ષપ્રબાચક્રૈશ્ચક્રે હેમપ્રભં નભઃ

સર્વાભરણરત્નોષુ બિમ્બિતૈઃ કૌતુકાગતૈઃ ।
સિષેવે વ્યોમતટનીવર્તિતોષ્ણીષપલ્લવૈઃ

સુરવિદ્યાધરવધૂપાણિપદ્મવનોજ્ઝિતૈઃ ।
મન્દારવૃન્દૈરભવંસ્તસ્ય સ્રગ્દામવિભ્રમાઃ

રુદ્ધો ઽનિરુદ્ધઃ સમરે યદા વીરઃ સહોષયા ।
ભુજઙ્ગપાશૈઃ સ્વપુરે બાણેન બલશાલિના

દુર્ગસંતારિણીં દુર્ગાં તદા સ શરણં ગતઃ ।
મહેન્દ્રોપેન્દ્રભગિનીં દિવ્યૈસ્તુષ્ટાવ નામભિઃ

નૌમિ કંસાસુરૈશ્વર્યતમઃપટલચન્દ્રિકામ્ ।
પૂર્ણચન્દ્રાનનાં દેવીં દુષ્ટસંમોહનક્ષમામ્

દીપ્તશૂલપ્રભાજાલભીષણાં લલિતાકૃતિમ્ ।
વેલ્લદ્વિષોલ્બણવ્યાલામિવ ચન્દનવલ્લરીમ્

મહિષન્યસ્તચરણાં શ્યામાં હારવિભૂષિતામ્ ।
સકાલિયહ્રદાં ફેનહાસિનીં યમુનામિવ

પાણિસંસક્તભુજગાભોગનીલાસિવલ્લરીમ્ ।
એકપદ્મોદરોદ્ગચ્છદલિમાલામિવાબ્જિનીમ્

મયૂરપક્ષાભરણૈઃ શબલૈર્મેચકપ્રભૈઃ ।
સેવિતાં પ્રાવૃષમિવ સ્ફુરદિન્દ્રાયુધૈર્ઘનૈઃ

કરાલકેશવિસ્ફારશુદ્ધસંચારલાલસામ્ ।
હિમાદ્રિશિખરોદ્ભૂતાં કાલાગુરુલતામિવ

કવીન્દ્રમાનસાવાસરાજહંસીં સરસ્વતીમ્ ।
વિચિત્રમધુરોદારશબ્દાં ચારુપદક્રમામ્

સંસારમરુસંતાપનિર્વાપણસમુદ્યતામ્ ।
સંવિત્સમરસાનન્દસુધાસ્યન્દતરઙ્ગિણીમ્

રણસંરમ્ભસંભારગમ્ભીરારમ્ભવિભ્રમામ્ ।
નિશુમ્ભશુમ્ભારવષ્ટમ્ભભીતસંભાવિતામરામ્

સંધ્યામવન્ધ્યાં વિન્ધ્યાદ્રિવાસિનીં વાસવાનુજામ્ ।
શશિખણ્ડશિખણ્ડાઙ્કાં મુણ્ડમણ્ડલમણ્ડિતામ્

ફુલ્લોત્પલવનશ્યામાં ફુલ્લોત્પલવિલોચનામ્ ।
ગમ્ભીરનાભિકુહરામિભકુમ્ભનિભસ્તનીમ્

ધન્યાં કાત્યાયનીં ચણ્ડાં ચામુણ્ડાં ખણ્ડિતાહિતામ્ ।
શર્વાણીં શર્વરીં શર્વાં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતામ્

કાલસંકર્ષિણીં ઘોરાં ત્રિજગદ્ગ્રામલાલસામ્ ।
કમલાસનકઙ્કાલમાલાકલિતશેખરામ્

શિવાં શિવપ્રદાં શાન્તાં શિવકાન્તાં શતાનનામ્ ।
ત્રિનેત્રાં સૌમ્યવદનાં મદનારિમદપ્રભામ્

સ્ફીતફેનસુધામ્ભોધિદુકૂલાં રત્નમેખલામ્ ।
કરાકલિતહેમાદ્રિમાતુલઙ્ગાંશુપિઙ્ગલામ્

અક્ષસૂત્રકૃતાવૃત્તનક્ષત્રમણિમાલિકામ્ ।
પાણિસક્તસુધામ્ભોધિપૂર્ણબ્રહ્માણ્ડકર્પરામ્

સંવિત્પ્રકાશવિષદવ્યાકોશાકાશદર્પણામ્ ।
શેષાદિકુલભોગીન્દ્રહારકેયૂરકઙ્કણામ્

તારકામૌક્તિકસ્મેરશશિમાર્તણ્ડમણ્ડલામ્ ।
ત્રિશૃઙ્ગરત્નશૈલેન્દ્રવિટઙ્કમુકુટોજ્જ્વલામ્

કલ્લોલલોસ્વઃસિન્ધુધવલોષ્ણીષભૂષિતામ્ ।
સેન્દ્રાયુધક્ષયામ્ભોદમાયૂરચ્છત્ત્રવિભ્રમામ્

કન્દાગ્રકુણ્ડલિતનાભિમૃણાલદણ્ડહૃત્પુણ્ડરીકનિબિડામૃતપાનશૌણ્ડામ્ ।
ભૃઙ્ગાઙ્ગનામિવ સદોદિતનાદશક્તિસંવેદ્યવેદ્યજનનીં જનનીં પ્રપદ્યે

***** દુર્ગાસ્તોત્રમ્ ॥ 42 ॥ *****
ઇતિ સ્તુતા ભગવતી ભક્ત્યા પ્રદ્યુમ્નસૂનુના ।
સાંનિધ્યમકરોત્સાક્ષાદ્દુર્ગ દશભુજા પુરઃ

ભુજઙ્ગપઞ્જરં ઘોરં પાણિના કમલત્વિષા ।
દુર્ભેદ્યં સ્ફોટયિત્વાસ્ય વજ્રપ્રાકારસંનિભમ્

નિજતેજોભિરભિતઃ સ્ફીતૈરનુસૃતા મુહુઃ ।
આયૂંષિ દિતિજેન્દ્રાણાં કર્ષન્તીવાવિશન્નભઃ

અત્રાન્તરે મહાવેગો ભગવાન્ગરુડધ્વજઃ ।
બાણસ્ય શોણિતપુરં પ્રાપ પાવકરક્ષિતમ્

અષ્ટબાહુરભૂદ્ભીમવિગ્રહઃ કાલિયાન્તકઃ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મશરશાઙ્ગોસિચર્મભૃત્

સહસ્રશિખરસ્ફારતુષારગિરિસંનિભઃ ।
સહસ્રકાયવદનો બભૂવ ચ હલાયુધઃ

સનત્કુમારકલ્પશ્ચ પ્રદ્યુમ્નઃ સમપદ્યત ।
તેષ્વેવ પૃથુરૂપેષુ પૃથિવી સમકમ્પત

તાર્ક્ષ્યપક્ષાનિલાક્ષેપક્ષુમ્ભ(ત્)સ્તબ્ધાબ્ધિમણ્ડલઃ ।
ઉદભૂજ્જગતાં કો ઽપિ પ્રલયારમ્ભસંભ્રમઃ

બભાષે વિસ્મયાવિષ્ટસ્તતઃ કૃષ્ણં હલાયુધઃ ।
કસ્માદકસ્માત્સંવૃત્તાઃ કનકદ્યુતયો વયમ્

તમબ્રવીત્તાર્ક્ષ્યકેતુર્બાણસ્ય પુરરક્ષિતા ।
અગ્નિરાહવનીયો ઽત્ર પુરો ઽસ્માનુદ્યતઃ ક્રુધા

જગત્યકાલસંધ્યેવ તેજસાસ્ય વિભાવ્યતે ।
સુપર્ણાયત્તમધુના કાર્યમેતદ્ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તે શૌરિણા તાર્ક્ષ્યઃ પક્ષાક્ષેપધુતામ્બુધિઃ ।
ગઙ્ગામાદાય વિદધે પ્રશમં જાતવેદસઃ

તતો વિસ્ફારશિખરાકારજ્વાલાજટાકુલાઃ ।
રુદ્રસ્યાનુચરા ઘોરા વહ્નયો ઽન્યે સમુદ્યયુઃ

તેષાં મધ્યે ઽઙ્ગિરા દીપ્તશૂલજ્વાલાવિભૂષણઃ ।
સુમેરુરિવ માર્તણ્ડમણ્ડલાઙ્કઃ સમાબભૌ

તસ્યાર્ધચન્દ્રેણ હરિઃ પ્રહર્તુઃ શૂલમુત્કટમ્ ।
ચિચ્છેદ સ પ્રયત્નસ્ય વામો વિધિરિવેપ્સિતમ્

સ્થૂલાકર્ણેન નિહતઃ સ મહાસ્ત્રેણ શૌરિણા ।
પપાત પાતિતરિપુર્નિર્દગ્ધો ઽગ્નિરિવાગ્નિના

તતો ભગ્ને ઽગ્નિગહને બાણાનીકે સસંભ્રમે ।
દધ્મૌ નિજયશઃ શુદ્ધં પાઞ્ચજન્યં જનાર્દનઃ

તસ્ય શબ્દેન મહતા વાતસ્કન્ધવિમર્દિના ।
બભૂવ ભુવનાભોગસંઘટ્ટવિષમઃ સ્વનઃ

તતઃ પ્રવિશ્ય બાણસ્ય નગરં ગરુડધ્વજઃ ।
અવાપ યુદ્ધસંનદ્ધક્ષુબ્ધદૈત્યમહાર્ણવમ્

તદપારં હરિઃ સૈન્યં પાવકાસ્ત્રશિલાશિતૈઃ ।
વ્યાપ્તં ચકાર માઞ્જિષ્ઠૈર્બદ્ધૈર્વધ્યપટૈરિવ

તતસ્તૂર્ણં રણરસાદવતીર્ય ગરુત્મતઃ ।
વિબુધારાતિભિર્વીરો યુયુધે લાઙ્ગલાયુધઃ

શુદ્ધસ્તમાલમલિને સ દૈત્યસદને બભૌ ।
ઐરાવણ ઇવાદભ્રનીલાભ્રે નભસિ ભ્રમન્

સંકર્ષણહલાકૃષ્ટાસ્તતસ્તન્મુસલાહલે ।
નિપેતુર્દાનવાઃ સર્વે વજ્રભિન્ના ઇવાચલાઃ

અવતીર્ય સુપર્ણાગ્રાત્પ્રદ્યુમ્નેન સહાચ્યુતઃ ।
જહાર શરજાલેન દૈત્યજીવવિહઙ્ગમાન્

તે ચણ્ડચઞ્ચુચરણૈઃ પક્ષાક્ષેપૈશ્ચ પીડિતાઃ ।
ક્ષપિતાઃ પક્ષિરાજેન ક્ષણં શર્મ ન લેભિરે

તતો ભસ્મપ્રહરણાસ્ત્રિમુખસ્ત્રિશિખસ્ત્રિપાત્ ।
નિદ્રાવ્યાઘૂર્ણિતાતામ્રનેત્રો જૃમ્ભાલસઃ સ્વયમ્

શીતોદ્ધતૈઃ ખરતરૈર્લોમભિર્મકરોપમઃ ।
ભ્રમગ્લાનિપરિમ્લાનધૂસરો ઽદૃશ્યત જ્વરઃ

સ રૌહિણેયમાહૂય ચિત્રમણ્ડલચારિણમ્ ।
કમ્પમાનતનુઃ કોપાત્તત્ક્ષયે વિદધે મતિમ્

ચિક્ષેપ દુઃસહં તસ્મૈ ભસ્માપસ્મારસંનિભઃ ।
વક્ષોવલક્ષં રામસ્ય યેન વ્યાપ્તમભૂત્ક્ષણાત્

તદ્વક્ષસઃ પ્રદીપ્તોત્થં ભસ્મ મેરુતટે પતત્ ।
દદાહ પૃથુટાઙ્કારિ શિખરં સહસા જ્વલત્

શેષેણ દીપ્તસર્વાઙ્ગો ભસ્મના વિસ્મૃતસ્મૃતિઃ ।
સ્ખલદ્ગતિસ્તાલકેતુઃ પરં ક્ષીબ ઇવાબભૌ

સો ઽબ્રવીત્કૃષ્ણ કૃષ્ણાહં પ્રદીપ્તો ન લભે ધૃતિમ્ ।
કુલાલચક્રવિભ્રાન્તં પશ્યામિ નિખિલં જગત્

ઇતિ બ્રુવાણમભ્યેત્ય શાર્ઙ્ગધન્વા હલાયુધમ્ ।
ભસ્મશાન્ત્યૈ પિરષ્વજ્ય જગ્રાહ જ્વરમોજસા

સ તેન સમરે ઘોરે સમાક્રાન્તઃ ક્રુધા જ્વલન્ ।
જ્વરશ્ચિક્ષેપે મુષ્ટિભ્યાં ભસ્મ જ્વાલાજટાકુલમ્

ક્ષણં પ્રદીપ્તઃ કૃષ્ણો ઽપિ પ્રશાન્તાગ્નિશ્ચ તત્ક્ષણાત્ ।
તુલ્યં તેનાહતો દોર્ભિસ્ત્રિભિર્નાકમ્પતાચ્યુતઃ

સ કૃષ્ણજ્વરયોર્ઘોરઃ સંગ્રામો વજ્રનિઃસ્વનઃ ।
બભૂવ સર્વભૂતાનાં ભયકૃલ્લોમહર્ષણઃ

કાઞ્ચનાભરણચ્છાયા બભૂવુર્જ્રવિગ્રહે ।
વિનિર્ગતા ઇવ જ્વાલાઃ કૃષ્ણદોર્દણ્ડપીડનાત્

નિપીડ્ય નિબિડં દોર્ભિઃ ક્ષિતૌ ક્ષિપત્તઃ સ શૌરિણા ।
અલક્ષિતો ઽવિશત્ક્ષિપ્રં તચ્છરીરં સમીરવત્

તેનાવિષ્ટઃ શ્વસઞ્જૃમ્ભાભ્રમનિદ્રાલસઃ સ્ખલન્ ।
ક્ષણં બભૂવ ભૂતાત્મા પ્રોદ્ધૂતાદ્ભુતવિપ્લવઃ

અહો બતાપ્રતિહતા વસ્તુશક્તિર્ગરીયસી ।
જગન્નાતે ઽપિ યદ્ભેજે જ્વરસંસ્પર્શવિક્રિયામ્

સો ઽસૃજદ્વૈષ્ણવં ઘોરં જ્વરં પૂર્વજ્વરાપહમ્ ।
કૃષ્ણસ્તેન જ્વરેણાશુ પુનઃ પૂર્વો ઽભવજ્જ્વરઃ

તં હન્તુમુદ્યતો યાવત્કાલિયારિઃ સ્વયં ક્રુધા ।
ઉચ્ચચાર વચસ્તાવદ્ગગનાદ્ધોરનિઃસ્વનમ્

સંરક્ષ્યો ભગવન્નેષ રુદ્રસ્યાનુચરો જ્વરઃ ।
શ્રુત્વેતિ વિરરામાશુ તદ્વધાન્મધુસૂદનઃ

કૃતાઞ્જલિસ્તમવદજ્જ્વરો વિષ્ણુજ્વરાર્દિતઃ ।
નિજં સંહર વિશ્વેશ જ્વરં મદનુકમ્પયા

માધવેન તુ તદ્વાક્યાત્સંહૃતે ચ નિજે જ્વરે ।
પ્રણનામ હરિં હર્ષાજ્જ્વરઃ શર્વપુરઃસરઃ

કિં તે પ્રિયં કરોમીતિ વાદિનં હૃષ્ટમાનસમ્ ।
તમબ્રવીન્મધુરિપુઃ પ્રસાદમધુરાક્ષરમ્

ભુજાયુધમિદં યુદ્ધમાવયોઃ પ્રણિપત્ય મામ્ ।
યે મન્મયાઃ સંસ્મરન્તિ સન્તુ તે વિજ્વરા નરાઃ

ત્રિપાદ્ભૂતિપ્રહરણસ્ત્રિશિરાઃ સાસ્રુલોચનઃ ।
ધ્યાતઃ પ્રીતિસુખં દદ્યાત્ત્વદાકારઃ શરીરિણામ્

નાદ્યન્તાઃ કવયઃ પૂર્વે શાસ્તારો ઽલ્પમહાત્તમાઃ ।
ઘ્નન્તુ જ્વરાંશ્ચાનિરુદ્ધપ્રદ્યુમ્નબલકેશવાઃ

ઇત્યુક્તઃ શૌરિણા પ્રીત્યા તથેત્યાહ હરિ જ્વરઃ ।
અભ્યધાન્મૌલિરત્નાગ્રે પ્રણયાવર્જિતાઞ્જલિઃ

અહં હરેણ ત્રિપુરાન્તકેન વિનિર્મિતઃ કાલિયસૂદનેન ।
જિતસ્ત્વાયા દાનવકાનનાગ્રે પ્રસહ્ય યુદ્ધે તવ કિં કરોમિ

ઇત્યુક્ત્વાપસૃતે શર્વજ્વરે પૂર્વં રણાઙ્ગનાત્ ।
તાર્ક્ષ્યમારુહ્ય યુયુધે સાત્મજઃ સાગ્રજો હરિઃ

વિદારિતાઃ કૃષ્ણશરૈઃ સ્વામિસન્માનયન્ત્રિતાઃ ।
માનિનો દૈત્યસુભટા ન તસ્થુર્ન યયુઃ ક્ષણમ્

તતો વિઘટિતવ્યૂહા ભગ્નસ્યન્દનકુઞ્જરાઃ ।
યયુસ્ત્યકત્વા રણં દૈત્યા દામોદરવિદારિતાઃ

વિદ્રાવિતાસ્તે હરિણા હરિણા હરિણા ઇવ ।
નદીવેગા ઇવ ગતાઃ પ્રતીપં ન સમાયયુઃ

પ્રાણૈસ્તૃણાગ્રલઘુભિઃ કલ્પાપાયસ્થિરં યશઃ ।
વિક્રીય કિં ગતા યૂયં મૃત્યુઃ સર્વત્ર દેહિનામ્

માનપર્વતવજ્રેણ કીર્તિવલ્લી દવાગ્નિના ।
ઔચિત્યચિત્રધૂમેન ભયેનાભિહતાઃ કથમ્

ઇતિ બાણેન બહુશઃ કુમ્ભાણ્ડેન ચ માનિના ।
નિવાર્યમાણા અપિ તે જગ્મુરેવ દિશો દશ

તતો રણાઙ્ગને રુદ્રો ભગવાન્ભગનેત્રહા ।
દેવઃ પિનાકી સગુહઃ સ્વયં યોદ્ધુમથાયયૌ

તુષારનિકરસ્મેરસ્ફારૈર્ગાત્રાંશુસંચયૈઃ ।
કુર્વન્નિવ જગન્નાથો ભૂરિભૂતિવિભૂષિતમ્

વલદ્વલયકેયૂરકુણ્ડલવ્યાલમણ્ડલૈઃ ।
ત્રિપુરાનલધૂમાલીભઙ્ગૈરિવ તરઙ્ગિતઃ

સૃજન્કણ્ઠપ્રભાચક્રૈર્દિગ્વધૂનીલકઞ્ચુકૈઃ ।
પ્રલયારમ્ભસચિવાન્પુષ્કરાવર્તકાનિવ

ગાઢબન્ધજટાજૂટસ્ફુટચ્ચન્દ્રકલાઙ્કુરઃ ।
સ્ફૂર્જત્ફેનામરનદીરચિતોષ્ણીષવિભ્રમઃ

રથેન નન્દિયુક્તેન સિંહયુક્તેન ભાસ્વતા ।
કોપપાવકપુઞ્જેન મૂર્તેનેવાવૃતામ્બરઃ

તારકાવજયોદારકુમારાનુગતં હરમ્ ।
હરિરાલોક્ય નિષ્કમ્પઃ સજ્જં ચક્રે નિજં ધનુઃ

ક્રુદ્ધસ્ય ખણ્ડપરશોઃ સમરાડમ્બરે સ્વયમ્ ।
અભૂદકાણ્ડપ્રલયારમ્ભશઙ્કા શરીરિણામ્

તતઃ કનકનાચૈર્ભર્ગઃ કૃષ્ણમપૂરયત્ ।
તૃતીયનયનોદ્ધૂતભૂરિવહ્નિશિખોપમૈઃ

ઉગ્રૈરુગ્રભુજોત્સૃષ્ટૈર્વેગસ્પષ્ટીકૃતૈર્વૃતઃ ।
સ તૈસ્તદ્વલયવ્યાલૈર્જ્યાકૃષ્ટિત્રુટિતૈરિવ

શરધારાસહસ્રોગ્રં વિસ્ફૂર્જદ્ગર્જિતોર્જિતમ્ ।
મુમોચ ભદ્રં રુદ્રાય પર્જન્યાસ્ત્રં જનાર્દનઃ

અસ્ત્રેણ ત્રિપુરારાતિર્વ્યાપ્તસ્તેન પ્રમાથિના ।
આગ્નેયમસ્ત્રં વિદધે વિત્રાસિતજગત્ત્રયમ્

વહ્નિજ્વાલાવલયિતઃ સાગ્રજો ગરુડધ્વજઃ ।
હેમપઞ્જરબદ્ધસ્ય ભેજે કેસરિણઃ શ્રિયમ્

વારુણેન શમં નીતે તસ્મિન્નસ્ત્રે મુરારિણા ।
પૈશાચરૌદ્રાઙ્ગિરસૈર્યુયુધે ઽસ્ત્રૈસ્ત્રિલોચનઃ

નિવાર્યાસ્ત્રાણિ તાન્યાશુ સૌરવાયવ્યવાસવૈઃ ।
સંદધે ક્રોધવિધુરસ્ત્રિપુરાન્તકરં શરમ્

ચિરાચ્ચાપપ્રણયિતાં તસ્મિન્નીતે ઽન્ધકદ્વિષા ।
હરિર્વિજૃમ્ભમાણાસ્ત્રં તં વિજૃમ્ભાકુલં વ્યધાત્

ઘોરઘોષેણ શાર્ઙ્ગસ્ય પાઞ્ચજન્યસ્ય ચાસકૃત્ ।
જૃમ્ભિતે ભૈરવે ભીમં ભયં ભૂતાનિ લેભિરે

તતઃ કુમ્ભાણ્ડસૂતેન રથેન પૃથુરંહસા ।
પ્રત્યુદ્યયૌ રામકૃષ્ણપ્રદ્યુમ્નાન્કુપિતો ગુહઃ

અનિલાનલપર્જન્યૈરસ્ત્રૈરભિહતઃ સ તૈઃ ।
દીપ્તાસ્ત્રજાલૈર્વિદધે જગત્સંક્ષોભવિભ્રમમ્

ષણ્મુખો ઽપિ બભૌ હેમપુઙ્ખૈસ્તદ્વિવિધૈર્વૃતઃ ।
જન્મક્ષેત્રં શરવરં પ્રીત્યા પુનરિવાશ્રિતઃ

અસ્ત્રં બ્રહ્મશિરો રૌદ્રમસૃજત્તારકાન્તકઃ ।
જ્વાલાભિજ્વલિતા યસ્ય શૈલાઃ પ્રાપુઃ સુમેરુતામ્

તસ્મિન્વિશ્વક્ષયાક્ષેપદીક્ષાવિક્ષોભિતાખિલે ।
અસ્ત્રાનલે પ્રવિસૃતે હરિશ્ચક્રં સમાદધે

તત્સર્વાસ્ત્રહરં ઘોરં માર્તણ્ડોચ્ચણ્ડમણ્ડલમ્ ।
હરિદોર્દણ્ડસંસક્તં જહારાસ્ત્રાનલપ્રભામ્

ચક્રાંશુક્રકચોત્કૃત્તે તસ્મિન્નસ્ત્રપ્રભાવને ।
પ્રજગ્રાહ ગુહઃ શક્તિં ક્રૂરાં ક્રૌઞ્ચાદ્રિદારિણીમ્

મૃત્યુદન્તાવલીતારરત્નરાજિવિરાજિતામ્ ।
તારકાસૃક્કણાકારશોણપટ્ટવિભૂષિતામ્

ચિક્ષેપ કાર્તિકેયસ્તાં ઘણ્ટાપટલરાવિણીમ્ ।
ક્રોશન્તીં ત્રિજગદ્ગ્રાસલાલસાં ક્ષુધિતામિવ

સા દીપ્તાગ્રપ્રભાતાભ્રભ્રૂકેશશ્મશ્રુભીષણે ।
ચક્રે વ્યોમ મહાકાલવક્ત્રે જિહ્વાવિજૃમ્ભિતમ્

સ્વસ્તિ સ્વસ્ત્યચ્યુતાયેતિ દિવિ દેવૈરુદીરિતમ્ ।
સા કૃષ્ણાભિમુખી શક્તિર્વેગાદ્વિદ્યુદિવાબભૌ

સા કૃષ્ણહુંકારહતા તસ્માન્નિષ્ફલતાં યયૌ ।
આશેવ બદ્ધા મુગ્ધેન લબ્ધે કુટિલચેતસિ

તતશ્ચક્રાયુધશ્ચક્રે કલયન્વલયં રુષઃ ।
ગુહં વીક્ષ્ય કટાક્ષેણ તદ્વધે વિદધે મતિમ્

નિરમ્બરા મુક્તકેશી શ્યામા લોહિતલોચના ।
તસ્થૌ કુમારરક્ષાયૈ મૂર્તા શક્તિરિવાગ્રતઃ

અપગચ્છાપગચ્છેતિ સાસૂયં કાલિયાદ્વિષા ।
નિવાર્યમાણાપ્યસકૃત્તતો નાપસસાર સા

અત્રાન્તરે ઘનધ્વાનધીરગમ્ભીરનિઃસ્વનૈઃ ।
તારતીરરવૈઃ સૈન્યૈર્બાણઃ સ્વયમદૃશ્યત

સ કૌમારમયૂરસ્ય શુશુભે પૃષ્ઠમાસ્થિતઃ ।
અઞ્જનાદ્રિતટં નીલમેઘસંઘ ઇવોચ્છ્રિતઃ

સો ઽવદત્કૃષ્ણમભ્યેત્ય બહુબાહુબલોર્જિતઃ ।
પ્રત્યાસન્નવિનાશો ઽદ્ય દીપવદ્બત વર્ધસે

હતો મયા વિદેશે ઽસ્મિન્નવિજ્ઞાતઃ સુહૃજ્જનૈઃ ।
ધ્રુવં ત્યક્ષ્યસિ કૃચ્છ્રેણ જીવિતં મૃતબાન્ધવઃ

ઇતિ બાણેન ગદિતે ગર્વાદ્ગરુડલાઞ્છનઃ ।
કત્થનેનૈવ શૂરો ઽસિ નૂનમિત્યાહ સસ્મિતઃ

તતઃ શિતશરાસારૈઃ પૂરિતઃ સ મુરારિણા ।
અસૃજદ્દોઃસહસ્રેણ ઘોરાયુધપરમ્પરામ્

તત્કૃશાનુકણાકારપૂરપૂરિતમમ્બરમ્ ।
વિકીર્ણસ્વર્ણચૂર્ણાયા લેભે મણિભુવઃ પ્રભામ્

અસ્ત્રં હિરણ્યકશિપોરથ બાણઃ સમાદધે ।
યદ્ભીત્યેવ દિશઃ ક્વાપિ યયુઃ સંતમસાવૃતાઃ

તદુદ્ભૂતાસ્ત્રનિચયૈઃ પૂરિતે ગગનાઙ્ગને ।
વાયોરપિ ગતિર્નાભૂત્કા કથા વ્યોમચારિણામ્

પર્જન્યાસ્ત્રેણ હરિણા તસ્મિન્નસ્ત્રે નિવારિતે ।
બાણબાહુવનોત્સૃષ્ટા શરવૃષ્ટિઃ સમુદ્યયૌ

બભર્તુર્બર્હિગરુડૌ યુદ્ધે ચઞ્ચુનખાયુધૌ ।
મિશ્રીભૂતાવિવ મુહુર્નીલશૈલસુરાચલૌ

તતસ્તાર્ક્ષ્યેણ પક્ષાગ્રક્ષેપવિક્ષેપકારિણા ।
આકૃષ્ણાભિહતો મૂર્ધ્નિ મયૂરો ઽદ્રિરિવાપતત્

દૈત્યેન્દ્રે નિહતે નન્દી પ્રેરિતસ્ત્રિપુરારિણા ।
રૌદ્રં રથં સમાદાય સજ્જો ઽભૂત્સમરે પુનઃ

બાણસ્તૂર્ણં સમારુહ્ય માની મન્યુવિષાકુલઃ ।
ચકાર બ્રહ્મશિરસા મહાસ્ત્રેણ જગત્ક્ષયમ્

તતશ્ચક્રં સહસ્રારં સંહારં ત્રિદશદ્વિષામ્ ।
ઉદ્યમ્ય ગ્રસ્તદૈત્યાસ્ત્રં હરિર્દૈત્યેન્દ્રમાદ્રવત્

પુનઃ સંન્યસ્તવસના કાલી કુવલયેક્ષણા ।
પુરો બભૂવ રક્ષાર્થં બાણસ્ય પ્રાણસંશયે

દૃષ્ટ્વા તામવદત્કુષ્ણસ્ત્રાણં વઃ કથમઙ્ગના ।
બાણ સંશયકાલેષુ નેદં વીરવ્રતોચિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા મીલિતાક્ષસ્તાં પરિવર્જ્યાઙ્ગનાં હરિઃ ।
ઉત્સસર્જ પ્રભાચક્રદુષ્પ્રેક્ષં ચક્રમઞ્જસા

તદલક્ષ્યભ્રમોદ્ભ્રાન્તં બાણબાહુવને મુહુઃ ।
ચક્રં પૂર્ણાનલાપૂરક્રૂરં ક્રકચતાં યયૌ

ક્ષણેન મૂલનિર્લૂનપ્રભૂતભુજાપાદપઃ ।
બભૂવ બાણઃ સાવેગસ્રવદ્રુધિરનિર્ઝરઃ

કણ્ઠચ્છેદોદ્યતં દૃષ્ટ્વા બાણસ્ય મધુસૂદનમ્ ।
અભ્યેત્ય ભગવાન્ભર્ગઃ સગુહઃ પ્રણતો ઽભ્યધાત્

કૃષ્ણ જાને જગજ્જનમસ્થિતિસંહારકારણમ્ ।
ત્વાં તથાપ્યેષ નઃ કો ઽપિ દૈત્યપક્ષપરિગ્રહઃ

મદ્ભક્ત એવ ભક્તસ્તે સંરક્ષ્યસ્તે મહાશ્રયઃ ।
અહમેવ ભવાન્બ્રહ્મમૂર્તિસ્ત્રૈગુણ્યસઙ્ગતઃ

મદેકશરણસ્તસ્માદ્રક્ષ્યો બાણસ્ત્વયાધુના ।
ઉક્તો હરેણેતિ હરિસ્તથેત્યુક્ત્વાનુરક્ષિતમ્

તતસ્ત્રિનેત્રમામન્ત્ર્ય પ્રયાતે ગરુડધ્વજે ।
પશ્ચાત્કૃત્તભુજં બાણં નન્દી ચિન્તાકુલો ઽભ્યધાત્

અહો બત ન જાનીમઃ કિયતી ભવિતવ્યતા ।
બાણસ્ત્ર્યક્ષે સપક્ષે ઽપિ પ્રાપ્તો જીવિતસંશયમ્

બાણ ચ્છિન્નભુજો ઽપ્યત્ર નૃત્યેનારાધય પ્રભુમ્ ।
ભવં ભવભયોચ્છેદકોવિદં વરદં સખે

ઇત્યુક્તો નન્દિના બાણશ્ચિરચારી પદક્રમૈઃ ।
નનર્ત ભગવાન્યેન વરદો ઽસ્યાભવદ્ભવઃ

અમરો નિર્વ્યથઃ શ્રીમાઞ્જાતઃ પૂજ્યભુજદ્વયઃ ।
બાણો ઽભૂદીશ્વરવરાન્મહાકાલો ગણાગ્રણીઃ

અન્તર્હિતે ઽથ સગણે સહસા પાર્વતીપતૌ ।
બભૂવ શોણિતપુરં શૂન્યં દૈત્યજનોજ્ઝિતમ્

ઉષાસહાયમાદાય બાણાન્તઃપુરમન્દિરાત્ ।
અનિરુદ્ધં પ્રમુદિતઃ પ્રયયૌ ગરુડધ્વજઃ

વ્રજન્સ તાર્ક્ષ્યપક્ષાંશુપિશઙ્ગીકૃતદિઙ્મુખઃ ।
સસ્માર સત્યભામાયા વચનં ચારુલોચનઃ

સન્તિ દિવ્યામૃતક્ષીરા દિવ્યા બાણસ્ય ધેનવઃ ।
તા મદર્થં ત્વયા દેવ હર્તવ્યા ઇતિ સસ્મિતઃ

તા હર્તુમુદ્યયૌ યાવચ્ચરન્તીર્જલધેસ્તટે ।
તાવત્તા વિવિશુઃ સર્વા જવેન વરુણાલયમ્

તતઃ સુપર્ણપક્ષોગ્રવાતસંક્ષોભિતે ઽમ્બુધૌ ।
ઘોરં રથસહસ્રૌઘૈરુદ્યયૌ વારુણં બલમ્

મુરારિશરસંભારદારિતે ચ બલાર્ણવે ।
ઉદતિષ્ઠન્મણિચ્છત્રઃ કુપિતો વરુણઃ સ્વયમ્

દિવ્યાસ્ત્રવર્ષી સમરે વૈષ્ણવાસ્ત્રેણ શૌરિણા ।
નિર્દહ્યમાનો વરુણઃ પ્રાઞ્જલિસ્તમભાષત

મૂર્તિરાદ્યા તવૈવાહં જગત્સર્ગે જગત્પતે ।
ક્ષન્તુમર્હસિ મે દેવ જહિ કોપં તમોમયમ્

ન્યાસીકૃતં ગોધનં ચ બાણેન પરિરક્ષ મે ।
ઇત્યુક્તસ્તેન ભગવાન્પ્રીતઃ પ્રાયાદ્વિહાયસા

સ્તૂયમાનઃ સુરગણૈર્દ્વારકોપાન્તમેત્ય સઃ ।
નિક્ષિપ્ય નિજવક્ત્રે ચ પાઞ્ચજન્યમપૂરયત્

તસ્ય ગમ્ભીરગોષેણ સુસ્નિગ્ધઘનનાદિના ।
હર્ષોત્સવો ઽભવત્કો ઽપિ વૃષ્ણિવીરશિખણ્ડિનામ્

પ્રવિશ્ય દ્વારકાં દેવઃ પૂજિતઃ સર્વયાદવૈઃ ।
પશ્ચાદવાપ્તસત્કૃત્યં વિસૃજ્યેન્દ્રં સહાનુગમ્

ગરુડં ચ પ્રિયતમાપ્રણયપ્રેમલાલસઃ ।
વિજહાર સુરારાતિર્નિઃશેષક્ષયનિર્વૃતિઃ

***** બાણયુદ્ધમ્ ॥ 43 ॥ *****
વૈશમ્પાયન ઇત્યૂચે રાજાનં જનમેજયમ્ ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પુનઃ પપ્રચ્છ શૌનકઃ

પૂર્વે વંશાઃ શ્રુતાઃ સર્વે જનમેજયભૂપતેઃ ।
સંતાનવંશમિચ્છામિ શ્રોતું સૂત ત્વયોદિતમ્

ઇતિ પૃષ્ટો ઽબ્રવીત્સૂતો જનમેજયસંભવૌ ।
ચન્દ્રાપીડો મહીપાલઃ સૂર્યાપીડશ્ચ મક્તિભાક્

ચન્દ્રપીડસુતઃ સત્યકર્ણો ભ્રાતૃશતાગ્રજઃ ।
તત્પુત્રઃ શ્વેતકર્ણાખ્યો મહાપ્રસ્થાનમાવિશત્

તં જાયા માલિની નામ સગર્ભાનુયયૌ સતી ।
પ્રતિજાતસ્તયા ત્યક્તઃ કુમારો ગિરિકન્દરે

રુરોદ તસ્ય કારુણ્યાત્પ્રાદુરાસન્પયોમુચઃ ।
ગૃહીતો મુનિપુત્રાભ્યાં ધૃષ્ટપાર્શ્વદ્વયો ગિરૌ

અજપાર્શ્વ ઇતિ ખ્યાતઃ સો ઽભવદ્યન્વનાં વરઃ ।
તત્પુત્રપૌત્રૈર્વિપુલૈઃ પૂરુવંશો વિવર્ધિતઃ

યયાતિપ્રોક્તમપ્યર્કગ્રહહીના મહી ભવેત્ ।
પૂરુવંશવિહીના તુ ન કદાચિદ્ભવિષ્યતિ

***** જનમેજયવંશઃ ॥ 44 ॥ *****
ભારતે પૂર્વપૂજાસુ જનમેજયભૂભુજા ।
શ્રુત્વા દાનવિધિં પૃષ્ટો વ્યાસશિષ્યો ઽબ્રવીત્પુનઃ

આદિપર્વણિ વિપ્રેભ્યઃ પ્રદદ્યાન્મધુપાયસમ્ ।
અપૂપમોદકૈઃ કુર્યાત્સભાપર્વણિ તર્પણમ્

આરણ્યકે મૂલફલૈર્વૈરાટે વસ્ત્રમર્પયેત્ ।
વિચિત્રભોજ્યપાનાન્નં દદ્યાદુદ્યોગભીષ્મયોઃ

દ્રોણપર્વણ્યાયુધાનિ શુદ્ધાન્નં કર્ણપર્વણિ ।
શલ્યપર્વણ્યપૂપાદિસમોદકગુડોદનમ્

મુદ્ગમિશ્રં ગદાયુદ્ધે સ્ત્રીપર્વણિ વિભૂષણમ્ ।
ઘૃતૌદનમથૈષૂ(ષી)કે હવિષ્યં શાન્તિપર્વણિ

અશ્વમેધે યતાકામં હવિષ્યં તદ્વદાશ્રમે ।
મૌસલે ગન્ધમાલ્યાદિ પ્રસ્થાનાખ્યે ઉપાનહૌ

સ્વર્ગપર્વણિ ભક્ષ્યાદિ હરિવંશે તુ પાયસમ્ ।
ભારતાન્તે સરસ્વત્યાઃ પૂજામાદાય પુસ્તકે

હિરણ્યદો ઽચિંતહરિઃ સર્વયજ્ઞફલોચિતઃ ।
પર્વપૂજાં નિશમ્યેતિ પુનઃ પપ્રચ્છ શૌનકઃ

***** પર્વપૂજા ॥ 45 ॥ *****
સર્વસત્રે નિવૃત્તે તુ રક્ષિતે તક્ષકે તથા ।
તતઃ કિમકરોત્સૂત સ રાજા જનમેજયઃ

સૂતો ઽવદત્તતો રાજા વિદ્વન્મન્ત્રિપુરોહિતૈઃ ।
ચિન્તયિત્વાશ્વમેધાય પૂર્ણં સંભારમાદધે

અથાજગામ ભગવાન્દિવ્યજ્ઞાનમયો મુનિઃ ।
વેદવિદ્યાનિધિઃ શ્રીમાન્વ્યાસઃ સત્યતપોનિધિઃ

તં મહાર્હાસનાસીનં પૂજયિત્વા નતો નૃપઃ ।
પપ્રચ્છ ભારતસુધાચર્વણાનન્દનિર્ભરઃ

ભગવન્રાજસૂયેન કૃતઃ ક્ષત્ત્રક્ષયો મહાન્ ।
સ કથં પાણ્ડુપુત્રાણાં ભવતા ન નિવારિતઃ

પૃષ્ટો નૃપેણેત્યવદન્મુનિર્દન્તાંશુભિર્દિશન્ ।
મુખે સરસ્વતીવાસકમલે કેસરાવલીમ્

અવશ્યભાવિનિ કથં તસ્મિન્ક્ષત્ત્રક્ષયે વયમ્ ।
પ્રભવામો હિતં કશ્ચ મન્યતે વિધિચોદિતઃ

ઇયં ભવાસક્તજન્તુયાતાયાતાનિલાહતિઃ ।
સર્વાત્મના બલવતી જૃમ્ભતે ભવિત્વયતા

શુભાશુભફલૈઃ પ્રાપ્તિઃ સહજાપ્યગ્રવર્તિની ।
ભ્રૂલતેવ લલાટસ્થા સ્વદૃશા કેન દૃશ્યતે

તેષાં કાલપરીતાનાં ધીરભૂદ્દૃઢનિશ્ચયા ।
સર્વંકષો હિ ભગવાન્કાલઃ કવલિતાખિલઃ

દેહિભર્દૈવનિર્દિષ્ટં વચસા યદિ લઙ્ઘ્યતે ।
તત્સત્ત્રમપ્યશ્વમેધં મા કૃથા વિઘ્નદો હિ સઃ

શ્રુત્વા શતક્રતુર્દ્વૈષાત્તવ ક્રતુશતત્રયમ્ ।
પત્ની પ્રવિશ્ય યજ્ઞાશ્વં રાગાન્ધો ધર્ષયિષ્યતિ

તતઃ પ્રભૃતિ લોકે ઽસ્મિન્પ્રવૃદ્ધે કલિકલ્મષે ।
મહાયજ્ઞકથામાત્રમપિ દૂરે ભવિષ્યતિ

સેનાનીઃ કાશ્યપિઃ કશ્ચિદૌદ્ભિદઃ કલિગોચરે ।
અશ્વમેધં કૃતી વિપ્રઃ પુનઃ પ્રત્યાહરિષ્યતિ

ઇતિ શ્રુત્વા વિષ્ણ્ણેન મુનિઃ પૃષ્ટો મહીભુજા ।
ઉવાચ જ્ઞાનનયનઃ પર્યન્તયુગલક્ષણમ્

વર્ણાશ્રમાચારચર્ચા વિપરીતા યતેપ્સિતા ।
ભવિષ્યતિ યદા લોકે તદ્યુગાન્તસ્ય યૌવનમ્

શિથિલક્ષણસૌહાર્દાઃ સત્યશીલવિવર્જિતાઃ ।
કેશવેશા ભવિષ્યન્તિ નિરુષ્ણીષામ્બરા નરાઃ

દસ્યવો રાજચરિતા રાજાને દસ્તુચેષ્ટિતાઃ ।
કરિષ્યન્તિ કલેઃ સર્વે સાહાય્યં ધર્મસંક્ષયે

પક્વાન્નવિક્રયો લોકે વેદવિક્રયિણો દ્વિજાઃ ।
ભવિષ્યન્તિ યુગે ક્ષીણે ગૃહીણ્યો ભગવિક્રયાઃ

ઉપદેશકૃતઃ શૂદ્રા બ્રહ્મદીક્ષાવિધાયિનઃ ।
ભોઃશબ્દેન ભવિષ્યન્તિ વિપ્રા અવમતાઃ પુનઃ

મુણ્ડાઃ કષાયવસના નાનાવ્રતવિકારિણઃ ।
પ્રતિગ્રહાન્ગ્રહીષ્યન્તિ શૂદ્રા વિદ્રાવિતદ્વિજાઃ

રૂપલાવણ્યમાધુર્યે પરિક્ષીણે સુભૂષણે ।
કેશાલાંકરણા નાર્યો ભવિષ્યન્તિ ગતત્રપાઃ

સ્વશાસ્ત્રપણ્ડિતાઃ સર્વે નિર્વિવેકા મુમુક્ષવઃ ।
ભવિષ્યન્તિ કુલે જાતા નિષ્પ્રયત્નફલેપ્સવઃ

વઞ્ચના વઞ્ચનાજ્ઞાનાં તસ્કરાણાં ચ તસ્કરાઃ ।
કિમન્યત્પ્રભવિષ્યન્તિ રાજાનો દારહારિણઃ

બબુસ્ત્રીકો ઽલ્પપુરુષો હિમવત્પાર્શ્વસંશ્રયઃ ।
લોકસ્કન્ધાર્પિતાપત્યો હાહાભૂતશ્ચરિષ્યતિ

દમ્ભઃ શૌચં વક્રમાયાકૃતિત્વં હિંસાશૌર્યં વૃત્તિરન્યોપઘાતઃ ।
તર્કઃ શાસ્ત્રં નાસ્તિકત્વં ચ બોધઃ શૌચાચારત્યાગ એવાશુ મુક્તિઃ

ઇત્યેવં કલિના લોકે કિલ્બિષૈરાકુલીકૃતે ।
પુનઃ કાલવિપાકેન કૃતધર્મઃ પ્રવર્તતે

***** ભવિષ્યત્ ॥ 46 ॥ *****
તતસ્તિરોહિતે ક્ષિપ્રં મુનૌ જ્ઞાનદિવાકરે ।
અશ્વમેધો નરપતેઃ ક્રતુઃ શ્રીમાનવર્તત

તસ્મિન્યજ્ઞે પ્રવિશ્યાશ્વં રાજપત્નીં વપુષ્ટમામ્ ।
અકામાં કામવશતઃ શતક્રતુરધર્ષયત્

તદધ્વર્યુગિરા પ્રાપ્તો રાજા કોપવિષોલ્બણઃ ।
શશાપ શક્રં યજ્ઞાંશનિષેધેનાજિતેન્દ્રિયમ્

નિરસ્ય સર્વાન્સાસૂયં બ્રાહ્મણાદ્વિષયાન્નિજાત્ ।
પ્રવિશ્યાકમ્પિતતનુઃ પત્નીશાલામભાષત

ઇયં નિષ્કાસ્યતાં પઙ્કકુલ્યા કુટિલચારિણી ।
કિલ્બિષાલોલકલ્લોલાકુલકૂલાવપાતિની

ગૃહે દૂષિતાચારિત્રા નેયં મે સ્થાતુમર્હતિ ।
યશઃપૂર્ણશશાઙ્કસ્ય મેઘમાલાયિતં યયા

સ્વાદુ નાશ્નન્તિ સંતપ્તા ન ચ રાત્રિષુ શેરતે ।
શલ્યં મર્માન્તરે યેષાં ગૃહે ભાર્યા હિ દૂષિતા

ઇતિ વાદિનિ ભૂપાલે ગન્ધર્વાધિપતિઃ સ્વયમ્ ।
વિશ્વાવસુસ્તમભ્યેત્ય સૌહાર્દાદિદમબ્રવીત્

રાજન્રમ્ભા તવ વધૂરિયં દેવવિલાસિની ।
વપુષ્ટમા સુરેન્દ્રેણ યજ્ઞે ઽસ્મિન્ધર્ષિતા સતી

ત્વત્પ્રભાવભયાદ્વિપ્રભયાદ્દ્વેષાન્મનોભવાત્ ।
દૈવદિષ્ટશ્ચ શક્રેણ વિઘ્નસ્તે વિહિતઃ ક્રતૌ

વિપ્રેભ્યો મા ક્રુધઃ પત્નીં મા ત્યાક્ષીઃ શુદ્ધમાનસામ્ ।
ગુહ્યસ્પર્શો હ્યકામાયા દૃશ્યયાઙ્ગસ્પર્શસંનિભઃ

જનજન્મ મહીરન્ધ્રે પુરંધ્રીણાં સ્વભાવતઃ ।
અશુદ્ધં શુદ્ધિમાધત્તે બ્રાહ્મણાન્મા મુધા વધીઃ

ઇતિ ગન્ધર્વરાજેન બોધિતો જનમેજયઃ ।
પ્રશાન્તકોપઃ સંચિન્ત્ય તથેતિ પ્રત્યપદ્યત

***** જનમેજયયજ્ઞસમાપ્તિઃ ॥ 47 ॥ *****
નિશમ્ય વિષ્ણુચરિતં વૈશમ્પાયનકીર્તિતમ્ ।
પુનઃ પ્રપચ્છ વારાહં પ્રાદુર્ભાવં મહીપતિઃ

સ પૃષ્ટસ્તેન વિનયાત્પ્રણિપત્ય હરિં મુનિઃ ।
વિષ્ણોરાનાયયદ્દિવ્યં પ્રભાવં કલ્મષાપહમ્

પૂર્ણે યુગસહસ્રાન્તે નિવૃત્તે બ્રહ્મવાસરે ।
હિરણ્યરેતાસ્ત્રિશિરાઃ સ્વયં દેવો વૃષાકપિઃ

શિખાભિર્લોકમખિલં દગ્ધ્વા સગિરિસાગરમ્ ।
એકો નારાયણઃ શેતે ગર્ભીકૃતજગત્ત્રયઃ

સ ગર્ભીકૃતવિશ્વઃ પ્રાઙ્મુમોચાણ્ડં હિરણ્મયમ્ ।
ઊર્ધ્વાધસ્તેન તદ્ભિન્નં વિવૃતં દિક્ષુ ચાષ્ટધા

બભૂવ ત્રિજગત્ક્ષેત્રં ભૂતલાન્તં ખશેખરમ્ ।
ગર્ભં હિરણ્યગર્ભસ્ય યમાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ

સ્વચ્છં યત્સલિલં તત્ર સુમેરુઃ કાઞ્ચનાચલઃ ।
મમજ્જ મેદિની તસ્મિન્ગિરીન્દ્રશતપીડિતા

અશક્તા ધર્તુમખિલં પ્રાણિતં વિષ્ણુતેજસા ।
વૈકુણ્ઠં શરણં પ્રાયાનમગ્ના ગૌરિવ મેદિની

તતો વિશ્વંભરોદ્ધારધીરં વપુરકલ્પયત્ ।
વારાહં દુષ્ટસંહારિ હરિર્ગિરિમવોચ્છ્રિતમ્

ભિન્નાઞ્જનચયચ્છાયં શુભદંષ્ટ્રાંશુસંચયમ્ ।
નીલજીમૂતસંઘાતાદિવ નિર્યન્નિશાકરમ્

બભ્રુભ્રૂશ્મશ્રુકેશેન વક્ત્રણારઞ્જિતામ્બરમ્ ।
નીલાદ્રિશિખરેણેવ હેમરાજિરજોજુષા

સ પાતાલતલં તાલતમાલમલિનોદરમ્ ।
વિવેશ દંષ્ટ્રાખણ્ડેન્દુખણ્ડિતધ્વાન્તમણ્ડલઃ

મન્ત્રાત્મા વેદ યજ્ઞાઙ્ગઃ સ વરાહો મહાકૃતિઃ ।
દંષ્ટ્રાગ્રેણોજ્જહાર ક્ષ્માં શેવાલલતિકામિવ

સા તસ્ય દંષ્ટ્રાપર્યન્તે સક્તા કુવલયેક્ષણા ।
બભૌ લાઞ્છનલેખેન શ્યામશીતાંશુમણ્ડલે

જગન્નિવાસો વસુધામુદ્ધૃત્ય જગતઃ સ્થિતિમ્ ।
વિદધે દિગ્વિભાગેન ભૂધરાંશ્ચ ન્યવેશયેત્

શઙ્ખચક્રગદાકારાન્પર્વતાન્વિનિવેશ્ય સઃ ।
અસૃજત્પુરુષં વક્ત્રાદ્દેવમાદ્યં પ્રજાપતિમ્

કિં કરોમીતિ પુરતસ્તસ્મિન્વદતિ સાદરમ્ ।
વિભજાત્માનમિત્યુક્ત્વા વિશ્વયોનિસ્તિરોદધે

તતશ્ચિન્તયતસ્તસ્ય ચિદાકાશસમુદ્ભવઃ ।
ઓમિત્યુદચરન્નાદઃ સંપૂરિતજગત્ત્રયઃ

તતો ઽભવદ્વષટ્કારો મહાવ્યાહૃતયસ્તથા ।
વેદમાતા ચ સાવિત્રી વેદૈઃ સહ સનાતનૈઃ

વિશુદ્ધમાનસાવાસરાજહંસાઃ પ્રજાપતેઃ ।
અજાયન્ત જગદ્વન્દ્યાઃ સપ્ત પૂર્વે મહર્ષયઃ

દક્ષસ્તુ દક્ષિમાઙ્ગુષ્ઠાદુદભૂદ્યઃ પ્રજાપતિઃ ।
તત્સુતાઃ કન્યકાઃ પ્રાપુર્ધર્મેન્દુમનુકશ્યપાઃ

તાસામયં વિશ્વસર્ગઃ સંતાનઃ સ સુરાસુરઃ ।
અસૂત દેવાનદિતિર્દિતિર્દૈત્યાંશ્ચ કશ્યપાત્

હિરણ્યાક્ષં સમાશ્રિત્ય કદાચિદ્દિતિજેશ્વરમ્ ।
સપક્ષાઃ પર્વતાશ્ચક્રુર્ગત્યા ભુવનવિપ્લવમ્

પક્ષબ્છેદોદ્યતે તેષાં શક્રે તત્પક્ષપાતિના ।
હિરણ્યાક્ષેણ દેવાનાં દારુણઃ સંગરો ઽભવત્

તસ્મિન્મહાસ્ત્રવિક્ષેપભૂતક્ષોભવિભીષણે ।
હિરણ્યાક્ષો ઽજયદ્દેવાન્ભુવનાકમ્પને રણે

સુરેષુ ધ્વસ્તધૈર્યેષુ વરાહો ગિરિવિગ્રહઃ ।
ભગવાન્સ્વયમભ્યેત્ય તસ્થૌ દૈત્યવધોત્સુકઃ ।
દધ્મૌ દંષ્ટ્રાકરાલેન શઙ્ખં વક્ત્રેણ ચક્રભૃત્

નાદેન તસ્ય બ્રહ્મણ્ડમણ્ડલાવર્તકારિણા ।
ઓઙ્કારાયિતમુદ્દર્પદૈત્યક્ષયમહાધ્વરે

તતો ઽભ્યેત્ય હિરણ્યાક્ષઃ ક્ષયદૂતિકયા દ્વિષામ્ ।
શક્ત્યા વક્ષસિ દેવેશં જઘાન ઘનનિઃસ્વનઃ

લીલયા વીક્ષ્ય ભગવાન્દૈત્યમદ્ભૂતવિક્રમમ્ ।
અસૃજદ્વૈરિસંહારં સહસ્રારં સુદર્શનમ્

કૃતોત્તમાઙ્ગશૃઙ્ગે ઽથ તેન દૈત્યમહીભૃતિ ।
પતિતે ભુવિ વિધ્વસ્તાઃ પ્રયયુર્દાનવા દિશઃ

હિરણ્યાક્ષે હતે વીરે શેખરે ત્રિદશદ્વિષામ્ ।
ધૃતા મહાવરાહેણ સ્વપદં ભેજિરે સુરાઃ

દંષ્ટ્રાનિર્ભિન્નભિન્નઞ્જનગિરિગહનસ્ફારદૈત્યાન્ધકારશ્ચન્દ્રાર્કોદારતારાપથરુચિરતરપ્રસ્પુરચ્છઙ્ખચક્રઃ ।
પાયાન્નઃ શેષશીર્ષાક્રમણસમુદિતૈર્વ્યાપ્તકાયઃ ફણાગ્રૈઃ ક્ષુભ્યત્ક્ષીરાબ્ધિફેનૈરિવ મણિશબલૈર્મન્દરાભો વરાહઃ

***** વરાહપ્રાદુર્ભાવઃ ॥ 48 ॥ *****
પુરા કૃતયુગે શ્રીમાન્કાશ્યપો દિતિનન્દનઃ ।
ચક્રે હિરણ્યકશિપુઃ સાગ્રં વર્ષાયુતં તપઃ

અવધ્યઃ સુરગન્ધર્વકિન્નરોરગરક્ષસામ્ ।
આયુધાનાં ચ સર્વેષાં સો ઽભવદ્બ્રહ્મણો વરાત્

સમં પ્રાપ્તપદો દર્પાદાક્રાન્તભુવનત્રયઃ ।
વીરઃ સુરાઙ્ગનાઃ સર્વાશ્ચક્રે પ્રોષિતભર્તૃકાઃ

તતઃ સંત્રસ્તવિધ્વસ્તાસ્તત્પ્રતાપાગ્નિનિષ્પ્રભાઃ ।
બ્રહ્મવાક્યાયુર્દેવાઃ શરણં દેવમચ્યુતમ્

સ દત્ત્વા વરદસ્તેષામભયં ભૂતભાવનઃ ।
ઓઙ્કારાનુગતં ચક્રે નારસિંહં મહદ્વપુઃ

સો ઽભૂજ્જ્વલિતહેમાદ્રિપ્રભાસંભારઘસ્મરઃ ।
સાવેગચરણાક્રાન્તિખર્વીકૃતમહીધરઃ

વિદ્રુમાગ્રાઙ્ગુરાકારૈશ્ચઞ્ચદ્રોમાઞ્ચકઞ્ચુકૈઃ ।
ક્રૂરક્રોધાનલોદ્ભૂતૈર્વિસ્ફુલિઙ્ગૈરિવાવૃતઃ

પ્રતાપમન્દિરાગારકનકસ્તમ્ભસંનિભૈઃ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મલાઞ્છનૈર્ભૂષિતો ભુજૈઃ

કૃતાન્તદ્વિરદોદીર્ણકર્ણચામરવિભ્રમૈઃ ।
નખરાંશુચયૈઃ કુર્વન્સાટ્ટહાસમિવામ્બરમ્

મેરુકૂટોન્નતસ્કન્ધશિખરાસક્તકેસરૈઃ ।
ઘોરઃ કરાલકાલાગ્નિજીવનવ્યજનૈરિવ

જૃમ્ભાવિસ્પષ્ટદંષ્ટ્રાંશુપટલૈરાદિશન્મુહુઃ ।
ચણ્ડાંશુપુણ્ડરીકસ્ય વિસિનીકાણ્ડમણ્ડલમ્

દૃપ્તદૈત્યશતોત્પાતશંસિનીં રુધિરારુણામ્ ।
અકાલસંધ્યાં કુર્વાણઃ પિઙ્ગોગ્રનયનાતપૈઃ

બભ્રુભ્રુભઙ્ગવિકટં લલાટતટમુન્નતમ્ ।
અદભ્રમિવ સંધ્યાભ્રં સ્ફુરત્તારતડિદ્ગણમ્

સ ગત્વા દૈતેયનિલયં પ્રલયાનલસંનિભઃ ।
દદર્શાર્કસહસ્રાભાં હિરણ્યકશિપોઃ સભામ્

સ્થિતાં જગત્ત્રયીમૂર્ધ્નિ હેમમાલામિવોજ્જ્વલામ્ ।
દિવ્યરત્નફલોદારસર્વર્તુકુસુમદ્રુમામ્

મણિકુટ્ટિમસંક્રાન્તકાન્તકાન્તામુખામ્બુજામ્ ।
તસ્યાં દૈત્યપતિઃ શ્રીમાન્વિરરાજોર્જિતદ્યુતિઃ

પૃથુરત્નાસનોત્સઙ્ગે સહસ્રાંશુરિવોદયે ।
શુશુભે હેમપદ્મસ્રગ્વિપુલે તસ્ય વક્ષસિ

કલ્પાન્તસૂર્યમાલેવ તટે કનકભૂભૃતઃ ।
નિષિદ્ધા લોકપાલાનાં સ્થિતિરત્રેતિ શાસનમ્

ક્ષણં દિક્ષુ લિલેખેવ રત્નકુણ્ડલરશ્મિભિઃ ।
વિટઙ્કરત્નમુકુટોદ્દ્યોતૈરિન્દ્રાયુધપ્રભૈઃ

મુહુર્વ્યોમમયૂરસ્ય રત્નાભારમિવાકરોત્ ।
સેવિતઃ સિદ્ધગન્ધર્વકિન્નરાપ્સરસાં ગણૈઃ

વિશ્વૈશ્વર્યાબ્ધિફેનૌઘં બભારોષ્ણીષમુજ્જ્વલમ્ ।
તસ્મિન્સ્વર્ગાઙ્ગાનાપાણિમન્દાન્દોલિતચામરૈઃ ।
રાજલક્ષ્મીર્જહાસેવ તરઙ્ગિતસિતાંશુકે

અથાદૃશ્યત દિગ્દાહોદ્ગારદારુણમમ્બરમ્ ।
કેનાપિ........ક્ષરત્ક્ષતજનિર્ભરમ્

પ્રાદુરાસીત્તતઃ સિંહઃ શ્રીમાન્પુરુષવિગ્રહઃ ।
દેવો દેવારિદલનઃ કૃશાનુશતપિઙ્ગલઃ

તં વીક્ષ્ય હૃદયોત્કમ્પનવદીક્ષાવિધાયિનમ્ ।
મિથોમુખાનિ દિતિજા વિસ્મયાર્તા વ્યલોકયન્

કો ઽયમિત્યાકુલે ક્ષિપ્રં દૈત્યાસ્થાનસભાઙ્ગણે ।
ધીમાનુવાચ પ્રહ્લાદો હિરણ્યકશિપોઃ સુતઃ

સર્વદેવમયઃ કો ઽપિ દેવો ઽયં મહસાં નિધિઃ ।
યેન નઃ સ્થગિતાનીવ ચેતાંસિ ચ વચાંસિ ચ

સ એવાયં હિરણ્યાક્ષો યેન નીતઃ પ્રમાથિના ।
કાલકાપાલિકોત્તલસ્કન્ધવલ્કલકેતુતામ્

ઇતિ બ્રુવાણે પ્રહ્લાદે ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યાન્ગૃહ્યતામિત્યભાષત

વિપ્રચિતિપ્રભૃતયસ્તતસ્તે દાનવર્ષભાઃ ।
પ્રદીપ્તકઙ્કટા ઘોરાસ્તં સર્વે પર્યવારયન્

શસ્ત્રવૃષ્ટિં તદુત્સૃષ્ટાં જ્વાલાજાલજટાકુલામ્ ।
જગ્રાહ નિશ્ચલો દેવઃ શોણપુષ્પામિવ સ્રજમ્

સ સ્વદ્યોતૈરિવ વ્યાપ્તઃ શરૈઃ શિખદિદારુણૈઃ ।
દૃઙ્માત્રેણૈવ તાંશ્ચક્રે વાતક્ષિપ્તતૃણોપમાન્

નદત્પ્રલયજીમૂતનિઃસ્વનસ્તાન્વિધૂય સઃ ।
સભાં બભઞ્જ સંજાતજનક્ષોભવિરાવિણીમ્

દૈત્યચક્રે ઽથ વિધ્વસ્તે સહસા તસ્ય તેજસા ।
દષ્ટૌષ્ઠઃ સ્વયમુત્તસ્થૌ હિરણ્યકશિપુઃ ક્રુધા

સ ક્ષિપન્નસ્ત્રસંઘાતં દણ્ડં ચિક્ષેપ ભીષણમ્ ।
કાલચક્રં ત્રિશૂલં ચ કઙ્કાલં મુસલં તથા

બ્રહ્માસ્ત્રમશનિં ત્વાષ્ટ્રં શક્તિં પાશુપતં હલમ્ ।
કાલમુદ્ગરમત્યુગ્રં કૃતાન્તાસ્ત્રં સવિગ્રહમ્

ઇત્યેતૈશ્છાદ્યમાનો ઽપિ ન ચકમ્પે નૃકેસરી ।
નાનાપ્રાણિમુખૈર્દૈત્યૈર્ઘોરામાયામયૈર્વૃતઃ

તતો હિરણ્યકશિપુઃ ક્રોધાન્ધઃ પૃથુવિગ્રહઃ ।
ચકાર જગતાં ક્ષોભં યેન લોકાશ્ચકમ્પિરે

સપત્તનપુરીદ્વીપપુરીનગરશાસના ।
મહી ચચાલ તટિની માલિની શૈલશાલિની

અથાકૃષ્ય બાલદ્દૈત્યં કૃત્વોત્સઙ્ગે રણોત્કટમ્ ।
વક્ષસ્યદારયદ્દેવો વજ્રોગ્રનખરૈઃ ખરૈઃ

દૈત્યહૃત્કમલોદીર્ણા નિર્યયુઃ શોણિતચ્છટાઃ ।
નખક્રકચનિષ્પેષજાતવહ્નિશિખા ઇવ

હતે દૈત્યેશ્વરે વીરે પ્રવરે દર્પશાલિનામ્ ।
દેવા નૃહરિનિર્દિષ્ટાં નિજાં લક્ષ્મીં પ્રપેદિરે

સ્તુતશ્ચતુર્મુખમુખૈર્ધ્યેયો મોક્ષપથાર્થિનામ્ ।
તતઃ ક્ષીરોદધેઃ કૂલમુત્તરં પ્રયયૌ હરિઃ

રક્તચ્છટાછુરિતદારુણદૈત્યવશ્રઃસંધ્યાભ્રરન્ધ્રવિસૃતા નખશુક્તયસ્તાઃ ।
દેવસ્ય સિંહવપુષઃ સુરવૈરિનારીવક્ત્રાબ્જપુઞ્જશિશિરાંશુકલા જયન્તિ

***** નરસિંહપ્રાદુર્ભાવઃ ॥ 49 ॥ *****
હિરણ્યકશિપોઃ સૂનુઃ પ્રહ્લાદો દૈત્યશેખરઃ ।
પ્રલ્હાદસ્ય સુતો વીરઃ સુરવૈરી વિરોચનઃ

વિરોચનસ્ય તન્યસ્ત્રૈલોક્યવિજયી બડિઃ(લિઃ) ।
ધૃતઃ શક્રપદે ચક્રવર્તી દૈત્યગણૈઃ સ્વયમ્

પ્રયયૌ ત્રિદશાઞ્જેતું ત્રિજગદ્વ્યાપિભિર્બલૈઃ ।
મત્તદ્વિપઘટાઘણ્ટાટાઙ્કાર્ઘટ્ટિતામ્બરઃ

રથૈર્નગરનિસ્ફારૈર્ગિરિરાજનિભૈર્ગજૈઃ ।
વાતવેગૈશ્ચ તુરગૈસ્તેન ખં સમપૂર્યત

સ્વર્ભાનુવિન્દનમુચિપ્રહ્લાદબલશમ્બરૈઃ ।
જમ્ભકુમ્ભોદરોગ્રાક્ષતારકાક્ષવિરોચનૈઃ

વિપ્રચિત્તિહયગ્રીવમયમુખ્યૈઃ સુરારિભિઃ ।
પ્રદીપ્તધ્વજસંનાહૈઃ કોટીનાં કોટિભિર્વૃતઃ

ચકાર ધવલોષ્ણીષચ્છત્રચામરમણ્ડલૈઃ ।
સ્ફારફેનાવલીસ્ફીતદુગ્ધોદધિનિભં નભઃ

શક્રો ઽપિ સહ લોકેશૈર્ધૃતસ્ત્રિદશકોટિભિઃ ।
ચક્રે કુટિલદીપ્તાંશુમણ્ડલીકપિશા દિશઃ

અતાડ્યત તતશ્ચણ્ડસ્ત્રિદશાસુરસૈન્યયોઃ ।
પ્રલયામ્બુધરધ્વાનધીરઃ સમરદુન્દુભિઃ

અથ શસ્ત્રાસ્ત્રસંઘટ્ટજ્વાલાજટિલવિગ્રહાઃ ।
કોપાનલે ખડ્ગયૂપે રુધિરાજ્યે ધનુઃસ્રુવે ।
તસ્મિન્રણમહાયજ્ઞે વિબભૌ દીક્ષિતો બલિઃ

ઇતઃ શક્રાર્કદહનૈર્બાણાસુરમુખૌરિતઃ ।
શરાન્ધકારે વિહિતે ઘોરો ઽભૂત્સૈન્યયોઃ ક્ષયઃ

તતો દૈત્યાસ્ત્રનિસ્ત્રિંશદારિતાસ્ત્રિદશા દિશઃ ।
ત્રસ્તા યયુર્દેહમાત્રપરિત્રાણત્રપાકુલાઃ

ભગ્નચક્રે ગતે શક્રે દહને ગહનૈષણિ ।
વિરતે મારુતે યુદ્ધાદ્ગૃહીતપ્રશમે યમે

ત્રૈલોક્યાધિપતિર્વીરઃ શશાસ ત્રિદશાન્બલિઃ ।
નિઃશેષભુવનાધીશમસ્તકન્યસ્તશાસનઃ

સુરરાજ્યે કથાશેષે પ્રાજ્યે રાજ્યે સુરદ્વિષામ્ ।
સુરાશ્ચતુર્મુખગિરા ત્રાણાં નારાયણં યયુઃ

અવ્યક્તરૂપો ભગવન્ગીર્વાણૈરર્થિતો વિભુઃ ।
વિવેશ યોગાદદિતેર્ગર્ભં વાર્ષસહસ્રિકમ્

સ કાશ્યપસ્તતો વિષ્ણુઃ શ્યામો વામનવિગ્રહઃ ।
અજાયત જગચ્ચ્યેષ્ઠો બાલઃ શ્રેષ્ઠો દિવૌકસામ્

અત્રાન્તરે બડિ(લિર્)ધીમાનશ્વમેધાય દીક્ષિતઃ ।
બભૂવ સર્વકામાનાં દાતા કલ્પદ્રુમો ઽર્થિષુ

તસ્ય યજ્ઞભુવં દેવો બૃહસ્પતિસખઃ સ્વયમ્ ।
ગત્વા વિવેશ ત્રિશિખઃ કિરીટિ છત્રદણ્ડવત્

શ્યામં પદ્મપલાશાક્ષં ચલત્કુટિલકુન્તલમ્ ।
તં લાવણ્યમયં વીક્ષઅય યયૌ નિશ્ચલતાં બડિઃ(લિઃ)

દૈત્યેન્દ્રં સ સમભ્યેત્ય મહાત્મા વામનાકૃતિઃ ।
ઉવાચ મધુરોદારગિરા વર્ષન્નિવામૃતમ્

મહેન્દ્રસ્ય કુબેરસ્ય ચન્દ્રસ્ય વરુમસ્ય ચ ।
બ્રહ્મણશ્ચાભવદ્યજ્ઞસ્ત્વત્ક્રતુશ્ચ વિરાજતે

યજ્ઞાનામશ્વમેધો ઽયં વરસ્ત્વમિવ દેહિનામ્ ।
શ્રુત્વેતિ વામનવચઃ પૂતાત્મા બડિ(લિ)રભ્યધાત્

ઇદં તે દર્શનં સાધો પ્રીણાતિ મમ માનસમ્ ।
શ્રોત્રશુક્તિસુધાધારા વાણી તે કસ્ય ન પ્રિયા

દદાનિ કિં તે ઽભિમતં ત્વાદૃશાં હિ મહાત્મનામ્ ।
શરીરમપિ નાદેયં કિં પુનર્બાહ્મતશ્ચિરમ્

ઇત્યુક્તે બડિ(લિ)ના પ્રીત્યા પ્રત્યભાષત વામનઃ ।
દન્તત્વિષા મુહુઃ કુર્વન્ક્ષીરક્ષાલિતમમ્બરમ્

પદત્રયં ત્વયા મહ્યં ગુર્વર્થં સંપ્રદીયતામ્ ।
અતઃ પરં ભવત્પ્રીતિં બહુ મન્યે પ્રિયંવદ

શ્રુત્વેતિ વિસ્મિતમના બડિઃ(લિઃ) પ્રોવાચ સસ્મિતઃ ।
દાતા બડિ(લિર્)ભવાનર્થી ત્રિપદી દીયતાં કથમ્

દયિતં બહુમાનં મે યથેષ્ટં ગૃહ્યતાં મુને ।
સસાગરગિરીન્દ્રાપિ સ્વલ્પા તે રત્નસૂર્મહી

ઇત્યુચ્છમાને ઽપિ યદા યયાચે નાધિકં હરિઃ ।
હસ્તોદકં તદા પ્રાદાદ્બડિ(લિર્)લજ્જાનતાનનઃ

તતઃ પ્રવવૃધે દેવઃ સર્વદેવમયો વિભુઃ ।
વ્યાપ પદ્ભ્યાં વસુમતીં શિરસા ચ દિવં ક્ષણાત્

તસ્ય પ્રવર્ધમાનસ્ય ત્રૈલોક્યાક્રાન્તિકારિણઃ ।
બ્રહ્મણ્ડમાનદણ્ડો ઽભૂદણ્ડપાદો ઽન્તરિક્ષગઃ

જગત્પર્યાપ્તમેતન્મે ન સંપૂર્ણે પદદ્વયે ।
ઇતીવ કમ્પવિલુઠદ્ગિરિશબ્દૈર્જગાદ સઃ

યઃ પૂર્વમભવદ્રત્નં મુકુટે પ્રાપ્તમૌક્તિકે ।
વક્ત્રે સ્મિતાંશુચક્રં ચ શનૈઃ શઙ્ખો ઽપિ વક્ષસિ

વ્યોમ્નિ ચન્દ્રઃ સ એવાસ્ય પરમાક્રન્તિકારિણઃ ।
ઊરુમાલે જગામાશુ સ્રગ્દામ સિતપદ્મતામ્

બ્રહ્મણા ક્ષાલિતે તસ્ય પાદપદ્મે ઇવામ્બુભિઃ ।
જાતા હરજટાજૂટમાલા જગતિ જાહ્નવી

ઇતિ ત્રૈલોક્યમાત્ક્રમ્ય હૃત્વા દૈત્યપતેઃ ક્ષણાત્ ।
સુતલે નામ્નિ પાતાલતલે તસ્યાદિશત્સ્થિતિમ્

અહો મહોદધિસ્ફીતં સત્ત્વં બલવતો બલેઃ ।
યેન સ્વકાયબન્ધેન દાનશેષો વિશોધિતઃ

વિસ્મિતાશ્ચ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ લજ્જિતાઃ કમ્પિતાસ્તથા ।
બભૂવુઃ સુરગન્ધર્વસિદ્ધચારણકિંનરાઃ

હત્વા દિતિજસંઘાતં બડે(લેર્)વૃત્તિમકલ્પયત્ ।
અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં શ્રાદ્ધમશ્રોત્રિયં તથા

અમન્ત્રમવ્રતં યશ્ચ યજ્ઞાદિકમદક્ષિણમ્ ।
વિધિહીનં યદન્યચ્ચ તદસ્મૈ પ્રદદૌ હરિઃ

તતો નિજપદે દેવાન્યથાસ્થાનં નિવેશ્ય સઃ ।
આદિદેશ સુરેન્દ્રસ્ય શ્રિયં સ્રજમિવોજ્જ્વલામ્

ઇતિ તે ચરિતં પુણ્યં દેવસ્ય કમલાપતેઃ ।
પ્રાદુર્ભાવપ્રસઙ્ગેન કથિતં કિલ્બિષાપહમ્

ત્રૈલોક્યાક્રાન્તિલીલોદિતચરણનખખચ્છકાન્તિપ્રવાહૈઃ કુર્વન્બ્રહ્માણ્ડમૂર્ધ્નિ પ્રસૃતસુરસરિદ્વૈજયન્તીવિલાસમ્ ।
પ્રોદ્ભૂતબ્રહ્મપદ્મપ્રતિમપરિસરન્નાભિલગ્નાર્કબિમ્બં નિઃશેષાતઙ્કશાન્ત્યૈ ભવતુ ભગવતો રૂપમત્યદ્ભુતં નઃ