ભારતમઞ્જરી · અધ્યાય 17

ઇતિ શ્રીક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં ભારતમઞ્જર્યાં મૌસલં પર્વ
મહાપ્રસ્થાનિકં પર્વન્
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

અથ વૃષ્ણિક્ષયં શ્રુત્વા ધર્મસૂનુર્ધનંજયાત્ ।
નમઃ કાલાય બલિને નિઃશ્વસન્નિત્યભાષત

સર્વત્યાગકૃતો યોગો વિવેશ ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
રાજ્યં દૌર્યોધનં દત્ત્વા ગુણાહાર્ય યુયુત્સવે

નિજે પરિક્ષિતં રાજ્યે સ્થાપયિત્વાભિમન્યુજમ્ ।
તત્પાલને સમાદિશ્ય સુભદ્રં સત્યશાસનઃ

પ્રકૃતિભ્યો વિનિક્ષિપ્ય તં દ્વિજેભ્યશ્ચ ધર્મવિત્ ।
શ્રાદ્ધં વિધાય બન્ધુભ્યઃ પુણ્યામિષ્ટિં ચ નૈષ્ઠિકીમ્

અગ્નીનુત્સૃજ્ય સલિલે પૌરાનાશ્વાસ્ય દુઃખિતાન્ ।
દેવીમામન્ત્ર્ય વસુધાં સાનુજો દ્રૌપદીસખઃ ।
પ્રતસ્થે સર્વસંન્યાસી યોગયુક્તો યુધિષ્ઠિરઃ

તતઃ સમેત્ય ભગવાન્સ્વયમેવ હુતાશનઃ ।
પાર્થાજ્જગ્રાહ ગાણ્ડીવં તૌ ચાક્ષય્યૌ મહેષુધી

શ્વા તાનનુયયાવેકો વાર્યમાણો ઽપિ યત્નતઃ ।
અથ તે શનકૈઃ પ્રાપુર્દિશં દક્ષિણપશ્ચિમામ્

દૃષ્ટ્વા તત્ર સમુદ્રેણ ભૃતાં દ્વારવતીં જલૈઃ ।
આશામુદીચીં પ્રયયુર્ભુવઃ કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્

હિમાચલમતિક્રમ્ય પ્રાપ્તાસ્તે વાલુકાર્ણવમ્ ।
દદૃશુર્મેરુમુત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાલિઙ્ગિતનન્દનમ્

નિરગારે નિરાલમ્બે તસ્મિન્નધ્વનિ દુસ્તરે ।
શિરીષપેલવતનુઃ પપાત દ્રુપદાત્મજા

તાં યાતજીવિતાં દૃષ્ટ્વા ભીમઃ પ્રાહ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
રાજન્પાઞ્ચાલરાજસ્ય સુતેયં પતિતા ભુવિ

ચિન્તયન્નપિ પશ્યામિ નાસ્યાઃ કિમપિ કિલ્બિષમ્ ।
કસ્માદેષા તપોયેગં ત્યક્ત્વા પઞ્ચત્વમાગતા

ધર્મસૂનુર્નિશમ્યૈતદનાવૃત્તમુખો ઽવદત્ ।
બભુવ પક્ષપાતો ઽસ્યાઃ સર્વદાભ્યધિકોર્ઽજુને

ઇત્યુક્તે ભૂમિપાલેન સહદેવો ઽપતદ્ભુવિ ।
તસ્મિન્નિપતિતે પૃષ્ટો ભીમેનોચે નૃપઃ પુનઃ

એષ પ્રજ્ઞાભિમાનેન જડં જગદમન્યત ।
ઇતિ ધર્મસુતેનોક્તે પપાત નકુલઃ ક્ષિતૌ

રાજા પૃષ્ટો ઽથ ભીમેન વ્રજન્નેવાબ્રવીત્પુનઃ ।
રૂપમાની સ્મરેણાપિ સ્પર્ધામેષ ન ચ ક્ષમી

ઇત્યુક્તે વ્રજતા રાજ્ઞા નિપપાત ધનંજયઃ ।
પુનશ્ચ પૃષ્ટો ભીમેન જગાદ જગતીપતિઃ

શૂરમાની ચચારૈષ શિથિલં સમરાઙ્ગને ।
ઇતિ બ્રુવાણો ભૂપાલો જગામૈવાવિલુપ્તધીઃ

ભીમસ્તતો નિપતિતઃ પતિતો ઽસ્મીત્યુવાચ તમ્ ।
સો ઽબ્રવીદ્બલદર્પો ઽભૂદ્ભીમ બહ્વશનસ્ય તે

તતો ઽભૂદેક એવાથ વ્રજન્નનુગતઃ શુના ।
દદર્શ સાક્ષાદાયાતં રથેનેન્દ્રં યુધિષ્ઠિરઃ

રાજન્મત્પુરમેહીતિ શક્રેણોક્તો જગાદ સઃ ।
શુના વિરહિતઃ સ્વર્ગં સશરીરો ન કામયે

તમબ્રવીત્સુરપતિઃ શુનાં સ્વર્ગે કુતો ગતિઃ ।
ધિષ્ણ્યમારોહતુ શ્વેતિ ત્વદન્યઃ કો ઽનુભાષતે

તતસ્તમૂચે નૃપતિર્ભક્તત્યાગં કથં સહે ।
ભક્તવિદ્વેષિણઃ સ્વર્ગે નૃશંસસ્ય કુતો ગતિઃ

યદ્યસ્તિ સુકુતં કિંચિન્મમ તેન સુરેશ્વર ।
યાતુ સ્વર્ગં સદેહઃ સ્વા નૈનં ત્યક્તું સમુત્સહે

સ્ત્રીવધેનૈવ સદૃશં બ્રહ્મસ્વહરણેન ચ ।
સર્વપાપાત્મકં સન્તો ભક્તત્યાગં પ્રચક્ષતે

ઇત્યુક્તે ધર્મરાજેન ધર્મસ્ત્યક્ત્વા શ્વવિગ્રહમ્ ।
તમૂચે પુત્ર તુષ્ટો ઽસ્મિ સદ્વૃત્તેન તવામુના

દૃષ્ટો ઽસિ પાથસો હેતોઃ પુરા દ્વૈતવને મયા ।
સ્વસ્તિ તે વ્રજ ભૂપાલ સશરીરઃ સુરાલયમ્

ઇતિ પિત્રા સમાદિષ્ટો વિમાનં વિપુલપ્રભમ્ ।
આરુહ્ય પુણ્યસોપાનં વિવેશ સુરમન્દિરમ્

પૂજ્યમાનઃ સુરૈઃ સાર્ધં મુનિભિર્નારદાદિભિઃ ।
રાજર્ષિતારકામધ્યે સ રરાજાંશુમાનિવ

તતઃ સ શક્રમવદ્ભ્રાતરો યત્ર મે સ્થિતાઃ ।
શ્યામા ચ યત્ર દયિતા તત્ર વાસો મમેપ્સિતઃ

તમબ્રવીત્સહસ્રાક્ષો ભાવં મા માનુષં ગમઃ ।
રાજર્ષિભિરનાસાદ્યાં પ્રાપ્તો ઽસિ ગતિમુત્તમામ્

ઇત્યુક્તો ઽપ્યસકૃદ્યત્નાદ્વજ્રિણા ધર્મનન્દનઃ ।
ભ્રાતૄનવાપ્તુમિચ્છામીત્યભાષત પુનઃ પુનઃ