ભલ્લટશતક · શ્લોક 61-80

ભૂયાંસ્ય્ અસ્ય મુખાનિ નામ વિદિતૈવાસ્તે મહાપ્રાણતા કદ્રવાઃ સત્પ્રસવો ઽયમ્ અત્ર કુપિતે ચિન્ત્યં યથેદં જગત્
ત્રૈલોક્યાદ્ભુતમ્ ઈદૃશં તુ ચરિતં શેષસ્ય યેનાપિ સા પ્રોન્મૃજ્યેવ નિવર્તિતા વિષધરજ્ઞાતેયદુર્વૃત્તિતા ॥

વર્ષે સમસ્ત એકૈકઃ શ્લાઘ્યઃ કો ઽપ્ય્ એષ વાસરઃ
જનૈર્ મહત્તયા નીતો યો ન પૂર્વૈર્ ન ચાપરઃ ॥

આબદ્ધકૃત્રિમસટાજટિલાંસભિત્તિર્ આરોપિતો મૃગપતેઃ પદવીં યદિ શ્વા
મત્તેભકુમ્ભતટપાટનલમ્પટસ્ય નાદં કરિષ્યતિ કથં હરિણાધિપસ્ય ॥

કિમ્ ઇદમ્ ઉચિતં શુદ્ધેઃ શ્લિષ્ટં સ્વપક્ષસમુન્નતેઃ ફલપરિણતેર્ યુક્તં પ્રાપ્તં ગુણપ્રણયસ્ય વા
ક્ષણમ્ ઉપગતઃ કર્ણોપાન્તં પરસ્ય પુરઃ સ્થિતાન્ વિશિખ નિપતન્ ક્રૂરં દૂરાન્ નૃશંસ નિહંસિ યત્ ॥

અમી યે દૃશ્યન્તે નનુ સુભગરૂપાઃ સફલતા ભવત્ય્ એષાં યસ્ય ક્ષણમ્ ઉપગતાનાં વિષયતામ્
નિરાલોકે લોકે કથમ્ ઇદમ્ અહો ચક્ષુર્ અધુના સમં જાતં સર્વૈર્ ન સમમ્ અથવાન્યૈર્ અવયવૈઃ ॥

આહૂતેષુ વિહઙ્ગમેષુ મશકો નાયાન્ પુરો વાર્યતે મધેવારિધિ વા વસંસ્ તૃણમણિર્ ધત્તે મણીનાં રુચમ્
ખદ્યોતો ઽપિ ન કમ્પતે પ્રચલિતું મધ્યે ઽપિ તેજસ્વિનાં ધિક્ સામાન્યમ્ અચેતનં પ્રભુમ્ ઇવાનામૃષ્ટતત્ત્વાન્તરમ્ ॥

હેમકાર સુધિયે નમો ઽસ્તુ તે દુસ્તરેષુ બહુશઃ પરીક્ષિતુમ્
કાઞ્ચનાભરણમ્ અશ્મના સમં યત્ ત્વયૈવમ્ અધિરોપ્યતે તુલામ્ ॥

વૃત્ત એવ સ ઘટો ઽન્ધકૂપ યસ્ ત્વત્પ્રસાદમ્ અપિ નેતુમ્ અક્ષમહ્
મુદ્રિતં ત્વ્ અધમચેષ્ટિતં ત્વયા તન્મુખામ્બુકણિકાઃ પ્રતીચ્છતા ॥

તૃણમણેર્ મનુજસ્ય ચ તત્ત્વતઃ કિમ્ ઉભયોર્ વિપુલાશયતોચ્યતે
તનુતૃણાગ્રલવાવયવૈર્ યયોર્ અવસિતે ગ્રહણપ્રતિપાદને ॥

શતપદી સતિ પાદશતે ક્ષમા યદિ ન ગોષ્પદમ્ અપ્ય્ અતિવર્તિતુમ્
કિમ્ ઇયતા દ્વિપદસ્ય હનુમતો જલનિધિક્રમણે વિવદામહે ॥

ન ગુરુવંશપરિગ્રહશૌણ્ડતા ન ચ મહાગુણસંગ્રહણાદરઃ
ફલવિધાનકથાપિ ન માર્ગણે કિમ્ ઇહ લુબ્ધકબાલગૃહે ઽધુના ॥

તનુતૃણાગ્રધૃતેન હૃતશ્ ચિરં ક ઇવ તેન ન મૌક્તિકશઙ્કયા
સ જલબિન્દુર્ અહો વિપરીતદૃગ્ જગદ્ ઇદં વયમ્ અત્ર સચેતનાઃ ॥

બુધ્યામહે ન બહુધાપિ વિકલ્પયન્તઃ કૈર્ નામભિર્ વ્યપદિશેમ મહામતીંસ્ તાન્ \તેસ્તિમ્{\ચિત્ સુભાષિતાવલી 982}*
યેષામ્ અશેષભુવનાભરણસ્ય હેમ્નસ્ તત્ત્વં વિવેક્તુમ્ ઉપલાઃ પરમં પ્રમાણમ્ ॥

સંરક્ષિતું કૃષિમ્ અકારિ કૃષીવલેન પશ્યાત્મનઃ પ્રતિકૃતિસ્ તૃણપૂરુષો ઽયમ્
સ્તબ્ધસ્ય નિષ્ક્રિયતયાસ્તભિયો ઽસ્ય નૂનમ્ અશ્નન્તિ ગોમૃગગણાઃ પુર એવ સસ્યમ્ ॥

કસ્યાનિમેષનયને વિદિતે દિવૌકો લોકાદ્ ઋતે જગતિ તે અપિ વૈ ગૃહીત્વા
પિણ્ડપ્રસારિતમુખેન તિમે કિમ્ એતદ્ દૃષ્ટં ન બાલિશ વિશદ્ બડિશં ત્વયાન્તઃ ॥

પુંસ્ત્વાદ્ અપિ પ્રવિચલેદ્ યદિ યદ્ય્ અધો ઽપિ યાયાદ્ યદિ પ્રણયને ન મહાન્ અપિ સ્યાત્
અભ્યુદ્ધરેત્ તદ્ અપિ વિશ્વમ્ ઇતીદૃશીયં કેનાપિ દિક્ પ્રકટિતા પુરુષોત્તમેન ॥

સ્વાલ્પાશયઃ સ્વકુલશિલ્પવિકલ્પમ્ એવ યઃ કલ્પયન્ સ્ખલતિ કાચવણિક્ પિશાચઃ
ગ્રસ્તઃ સ કૌસ્તુભમણીન્દ્રસપત્નરત્ન નિર્યત્નગુમ્ફનકવૈકટિકેર્ષ્યયાન્તઃ ॥

તત્પ્રત્યર્થિતયા વૃતો ન તુ કૃતઃ સમ્યક્ સ્વતન્ત્રો ભયાત્ સ્વસ્થસ્ તાન્ ન નિપાતયેદ્ ઇતિ યથાકામં ન સમ્પોષિતઃ*
સંશુષ્યન્ પૃષદંશ એષ કુરુતાં મૂકઃ સ્થિતો ઽપ્ય્ અત્ર કિં ગેહે કિં બહુના ઽધુના ગૃહપતેશ્ ચૌર્રાશ્ ચરન્ત્ય્ આખવઃ ॥

એવં ચેત્ સરસસ્વભાવમહિમા જાડ્યં કિમ્ એતાદૃશં યદ્ય્ એષા ચ નિસર્ગતઃ સરસતા કિં ગ્રન્થિમત્તેદૃશી
મૂલં ચેચ્ છુચિપઙ્કજશ્રુતિર્ ઇયં કસ્માદ્ ગુણા યદ્ય્ અમી કિં છિદ્રાણિમૃણાલ ભવતસ્ તત્ત્વં ન મન્યામહે ॥

યે દિગ્ધ્વેવ કૃતા વિષેણ કુસૃતિર્ યેષાં કિયદ્ ભણ્યતે લોકં હન્તુમ્ અનાગસં દ્વિરસના રન્ધ્રેષુ યે જાગ્રતિ
વ્યાલાસ્ તે ઽપિ દધત્ય્ અમી સદસતોર્ મૂઢા મણીન્ મૂર્ધભિર્ નૌચિત્યાદ્ ગુણશલિનાં ક્વ ચિદ્ અપિ ભ્રંશો ઽસ્ત્ય્ અલં ચિન્તયા ॥