ભલ્લટશતક · શ્લોક 21-40

પથિ નિપતિતાં શૂન્યે દૃષ્ટ્વા નિરાવરણાનાં નવદધિઘટીં ગર્વોન્નદ્ધઃ સમુદ્ધુરકન્ધરઃ*
નિજસમુચિતાસ્ તાસ્ તાશ્ ચેષ્ટા વિકારશતાકુલો યદિ ન કુરુતે કાકઃ કાણઃ કદા નુ કરિષ્યતિ ॥

નૃત્યન્તઃ શિખિનો મનોહરમ્ અમી શ્રાવ્યં પઠન્તઃ શુકા વીક્ષ્યન્તે ન ત એવ ખલ્વ્ ઇહ રુષા વાર્યન્ત એવાથવા
પાન્થસ્ત્રીગૃહમ્ ઇષ્ટલાભકથનાલ્ લબ્ધાન્વયેનામુના સમ્પ્રત્ય્ એતદ્ અનર્ગલં બલિભુજા માયાવિના ભુજ્યતે ॥

કરભ રસભાત્ ક્રોષ્ટું વાઞ્ચ્છસ્ય્ અહો શ્રવણજ્વરઃ શરણમ્ અથવાનૃજ્વી દીર્ઘા તવૈવ શિરોધરા
પૃથુગલવિલાવૃત્તિશ્રાન્તોચ્ચરિષ્યતિ વાક્ ચિરા દિયતિ, સમયે કો જાનીતે ભવિષ્યતિ કસ્ય કિમ્ ॥

અન્તશ્છિદ્રાણિ ભૂયાંસિ કણ્ટકા બહવો બહિઃ
કથં કમલનાલસ્ય મા ભૂવન્ ભઙ્ગુરા ગુણાઃ ॥

કિં દીર્ઘદીર્ઘેષુ ગુણેષુ પદ્મ સિતેષ્વ્ અવચ્છાદનકારણં તે
અસ્ત્ય્ એવ તાન્ પશ્યતિ ચેદ્ અનાર્યા ત્રસ્તેવ લક્ષ્મીર્ ન પદં વિધત્તે ॥

ન પઙ્કાદ્ ઉદ્ભૂતિર્ ન જલસહવાસવ્યસનિતા વપુર્ દિગ્ધં કાન્ત્યા સ્થલનલિનરત્નદ્યુતિમુષા
વ્યધાસ્યદ્ દુર્વેધા હૃદયલઘિમાનં યદિ ન તે ત્વમ્ એવૈકો લક્ષ્મ્યાઃ પરમમ્ અભવિષ્યઃ પદમ્ ઇહ ॥

ઉચ્ચૈર્ ઉચ્ચરતુ ચિરં ચિરી વર્ત્મનિ તરું સમારુહ્ય
દિગ્વ્યાપિનિ શબ્દગુણે શઙ્ખઃ સમ્ભાવનાભૂમિઃ ॥

શઙ્ખો ઽસ્થિશેષઃ સ્ફુટિતો મૃતો વા પ્રોચ્છ્વાસ્યતે ઽન્યશ્વસિતેન સત્યમ્
કિં તૂચ્ચરત્ય્ એવ હિ સો ઽસ્ય શબ્દઃ શ્રાવ્યો ન યો યો ન સદર્થશંસી ॥

યથાપલ્લવપુષ્પાસ્ તે યથાપુષ્પફલર્દ્ધયઃ
યથાફલર્દ્ધિસ્વારોહા હા માતઃ ક્વાગમન્ દ્રુમાઃ ॥

સાધ્વ્ એવ તવિધાવ્ અસ્ય વેધા ક્લિષ્ટો ન યદ્ વૃથા
સ્વરૂપાનનુરૂપેણ ચન્દનસ્ય ફલેન કિમ્ ॥

ગ્રથિતઃ એષ મિથઃ કૃતશૃઙ્ખલૈર્ વિષધરૈર્ અધિરુહ્ય મહાજડઃ ।
મલયજઃ સુમનોભિર્ અનાશ્રિતો યદ્ અત એવ ફલેન વિયુજ્યતે ॥

ચન્દને વિષધરાન્ સહામહે વસ્તુ સુન્દરમ્ અગુપ્તિમત્કૃતઃ
રક્ષિતું વદ કિમ્ આત્મગૌરવં સઞ્ચિતાઃ ખદિર કણ્ટકાસ્ ત્વયા ॥

યત્ કિઞ્ ચનાનુચિતમ્ અપ્ય્ ઉચિતાનુવૃત્તિ કિં ચન્દનસ્ય ન કૃતં કુસુમં ફલં વા
લજ્જામહે વયમ્ ઉપક્રમ એવ યાન્તસ્ તસ્યાન્તિકં પરિગૃહીતબૃહત્કુઠારાઃ ॥

લબ્ધં ચિરાદ્ અમૃતવત્ કિમ્ અમૃત્યવે સ્યાદ્ દીર્ઘં રસાયનવદ્ આયુર્ અપિ પ્રદદ્યાત્
એતત્ ફલં યદ્ અયમ્ અધ્વગશાપદગ્ધઃ સ્તબ્ધઃ ખલઃ ફલતિ વર્ષશતેન તાલઃ ॥

છિન્નસ્ તૃપ્તસુહૃત્ સ ચન્દનતરુર્ યૂયં પલાય્યાગતા ભોગાભ્યાસસુખાસિકાઃ પ્રતિદિનં તા વિસ્મૃતાસ્ તત્ર વઃ
દંષ્ટ્રાકોટિવિષોલ્કયા પ્રતિકૃતં તસ્ય પ્રહર્તુર્ ન ચેત્ કિં તેનૈવ સહ સ્વયં ન લવશો યાતાઃ સ્થ ભો ભોગિનઃ ॥

સંતોષઃ કિમ્ અશક્તતા કિમ્ અથવા તસ્મિન્ન્ અસમ્ભાવના લોભો વાયમ્ ઉતાનવસ્થિતિર્ ઇયં પ્રદ્વેષ એવાથવા
આસ્તાં ખલ્વ્ અનુરૂપયા સફલયા પુષ્પશ્રિયા દુર્વિધે સમ્બન્ધો ઽનનુરૂપયાપિ ન કૃતઃ કિં ચન્દનસ્ય ત્વયા ॥

કિં જાતો ઽસિ ચતુષ્પથે ઘનતરછાયો ઽસિ કિં છાયયા સંયુક્તફલિતો ઽસિ કિં ફલભરૈઃ પૂર્ણો ઽસિ કિં સન્નતઃ
હે સદ્વૃક્ષ સહસ્વ સમ્પ્રતિ સખે શાખાશિખાકર્ષણ ક્ષોભામોટનભઞ્જનાનિ જનતઃ સ્વરૈર્ એવ દુશ્ચેષ્ટિતૈઃ ॥

સન્મૂલઃ પ્રથિતોન્નતિર્ ઘનલસચ્છાયઃ સ્થિતઃ સત્પથે સેવ્યઃ સદ્ભિર્ ઇતીદમ્ આકલયતા તાલો ઽધ્વગેનાશ્રિતઃ
પુંસઃ શક્તિર્ ઇયત્ય્ અસૌ તુ ફલેદ્ અદ્યાથવા શ્વો ઽથવા કાલે ક્વાપ્ય્ અથવા કદાચિદ્ અથવા ન ત્વ્ એવ વેધાઃ પ્રભુઃ ॥

ત્વન્મૂલે પુરુષાયુષં ગતમ્ ઇદં દેહેન સંશુષ્યતા ક્ષોદીયંસમ્ અપિ ક્ષણં પરમ્ અતહ્ શક્તિઃ કુતઃ પ્રાણિતુમ્
તત્ સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ વિવૃદ્દ્ધિમ્ એહિ મહતીમ્ અદ્યાપિ કા નસ્ ત્વરા કલ્યાણિન્! ફલિતાસિ તાલવિટપિન્! પુત્રેષુ પૌત્રેષુ વા ॥

પશ્યામઃ કિમ્ અયં પ્રપત્સ્યત ઇતિ સ્વલ્પાભ્રસિદ્ધક્રિયૈર્ દર્પાદ્ દૂરમ્ ઉપેક્ષિતેન બલવત્ કર્મેરિતૈર્ મન્ત્રિભિઃ
લબ્ધાત્મપ્રસરેણ રક્ષિતુમ્ અથાશક્યેન મુક્ત્વાશાનિં સ્ફીતસ્ તાદૃગ્ અહો ઘનેન રિપુણા દગ્ધો ગિરિગ્રામકઃ ॥