ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.12

ભ્પ્_11.12.001।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ન રોધયતિ માં યોગો ન સાઙ્ખ્યં ધર્મ એવ ચ ।
ન સ્વાધ્યાયસ્ તપસ્ ત્યાગો નેષ્ટા-પૂર્તં ન દક્ષિણા

વ્રતાનિ યજ્ઞશ્ છન્દાંસિ તીર્થાનિ નિયમા યમાઃ ।
યથાવરુન્ધે સત્-સઙ્ગઃ સર્વ-સઙ્ગાપહો હિ મામ્

સત્-સઙ્ગેન હિ દૈતેયા યાતુધાના મૃગાઃ ખગાઃ ।
ગન્ધર્વાપ્સરસો નાગાઃ સિદ્ધાશ્ ચારણ-ગુહ્યકાઃ

વિદ્યાધરા મનુષ્યેષુ વૈશ્યાઃ શૂદ્રાઃ સ્ત્રિયો ઽન્ત્ય-જાઃ ।
રજસ્-તમઃ-પ્રકૃતયસ્ તસ્મિંસ્ તસ્મિન્ યુગે યુગે

બહવો મત્-પદં પ્રાપ્તાસ્ ત્વાષ્ટ્ર-કાયાધવાદયઃ ।
વૃષપર્વા બલિર્ બાણો મયશ્ ચાથ વિભીષણઃ

સુગ્રીવો હનુમાન્ ઋક્ષો ગજો ગૃધ્રો વણિક્પથઃ ।
વ્યાધઃ કુબ્જા વ્રજે ગોપ્યો યજ્ઞ-પત્ન્યસ્ તથાપરે

તે નાધીત-શ્રુતિ-ગણા નોપાસિત-મહત્તમાઃ ।
અવ્રતાતપ્ત-તપસઃ મત્-સઙ્ગાન્ મામ્ ઉપાગતાઃ

કેવલેન હિ ભાવેન ગોપ્યો ગાવો નગા મૃગાઃ ।
યે ઽન્યે મૂઢ-ધિયો નાગાઃ સિદ્ધા મામ્ ઈયુર્ અઞ્જસા

યં ન યોગેન સાઙ્ખ્યેન દાન-વ્રત-તપો-ઽધ્વરૈઃ ।
વ્યાખ્યા-સ્વાધ્યાય-સન્ન્યાસૈઃ પ્રાપ્નુયાદ્ યત્નવાન્ અપિ

રામેણ સાર્ધં મથુરાં પ્રણીતે શ્વાફલ્કિના મય્ય્ અનુરક્ત-ચિત્તાઃ ।
વિગાઢ-ભાવેન ન મે વિયોગ- તીવ્રાધયો ઽન્યં દદૃશુઃ સુખાય

તાસ્ તાઃ ક્ષપાઃ પ્રેષ્ઠતમેન નીતા મયૈવ વૃન્દાવન-ગોચરેણ ।
ક્ષણાર્ધ-વત્ તાઃ પુનર્ અઙ્ગ તાસાં હીના મયા કલ્પ-સમા બભૂવુઃ

તા નાવિદન્ મય્ય્ અનુષઙ્ગ-બદ્ધ- ધિયઃ સ્વમ્ આત્માનમ્ અદસ્ તથેદમ્ ।
યથા સમાધૌ મુનયો ઽબ્ધિ-તોયે નદ્યઃ પ્રવિષ્ટા ઇવ નામ-રૂપે

મત્-કામા રમણં જારમ્ અસ્વરૂપ-વિદો ઽબલાઃ ।
બ્રહ્મ માં પરમં પ્રાપુઃ સઙ્ગાચ્ છત-સહસ્રશઃ

તસ્માત્ ત્વમ્ ઉદ્ધવોત્સૃજ્ય ચોદનાં પ્રતિચોદનામ્ ।
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ શ્રોતવ્યં શ્રુતમ્ એવ ચ

મામ્ એકમ્ એવ શરણમ્ આત્માનં સર્વ-દેહિનામ્ ।
યાહિ સર્વાત્મ-ભાવેન મયા સ્યા હ્ય્ અકુતો-ભયઃ

ભ્પ્_11.12.016।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
સંશયઃ શૃણ્વતો વાચં તવ યોગેશ્વરેશ્વર ।
ન નિવર્તત આત્મ-સ્થો યેન ભ્રામ્યતિ મે મનઃ

ભ્પ્_11.12.017।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
સ એષ જીવો વિવર-પ્રસૂતિઃ પ્રાણેન ઘોષેણ ગુહાં પ્રવિષ્ટઃ ।
મનો-મયં સૂક્ષ્મમ્ ઉપેત્ય રૂપં માત્રા સ્વરો વર્ણ ઇતિ સ્થવિષ્ઠઃ

યથાનલઃ ખે ઽનિલ-બન્ધુર્ ઉષ્મા બલેન દારુણ્ય્ અધિમથ્યમાનઃ ।
અણુઃ પ્રજાતો હવિષા સમેધતે તથૈવ મે વ્યક્તિર્ ઇયં હિ વાણી

એવં ગદિઃ કર્મ ગતિર્ વિસર્ગો ઘ્રાણો રસો દૃક્ સ્પર્શઃ શ્રુતિશ્ ચ ।
સઙ્કલ્પ-વિજ્ઞાનમ્ અથાભિમાનઃ સૂત્રં રજઃ-સત્ત્વ-તમો-વિકારઃ

અયં હિ જીવસ્ ત્રિ-વૃદ્ અબ્જ-યોનિર્ અવ્યક્ત એકો વયસા સ આદ્યઃ ।
વિશ્લિષ્ટ-શક્તિર્ બહુધેવ ભાતિ બીજાનિ યોનિં પ્રતિપદ્ય યદ્વત્

યસ્મિન્ન્ ઇદં પ્રોતમ્ અશેષમ્ ઓતં પટો યથા તન્તુ-વિતાન-સંસ્થઃ ।
ય એષ સંસાર-તરુઃ પુરાણઃ કર્માત્મકઃ પુષ્પ-ફલે પ્રસૂતે

દ્વે અસ્ય બીજે શત-મૂલસ્ ત્રિ-નાલઃ પઞ્ચ-સ્કન્ધઃ પઞ્ચ-રસ-પ્રસૂતિઃ ।
દશૈક-શાખો દ્વિ-સુપર્ણ-નીડસ્ ત્રિ-વલ્કલો દ્વિ-ફલો ઽર્કં પ્રવિષ્ટઃ

અદન્તિ ચૈકં ફલમ્ અસ્ય ગૃધ્રા ગ્રામે-ચરા એકમ્ અરણ્ય-વાસાઃ ।
હંસા ય એકં બહુ-રૂપમ્ ઇજ્યૈર્ માયા-મયં વેદ સ વેદ વેદમ્

એવં ગુરૂપાસનયૈક-ભક્ત્યા વિદ્યા-કુઠારેણ શિતેન ધીરઃ ।
વિવૃશ્ચ્ય જીવાશયમ્ અપ્રમત્તઃ સમ્પદ્ય ચાત્માનમ્ અથ ત્યજાસ્ત્રમ્