ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.83

આહુશ્ ચ તે નલિન-નાભ પદારવિન્દં $ યોગેશ્વરૈર્ હૃદિ વિચિન્ત્યમ્ અગાધ-બોધૈઃ &અમ્પ્;
સંસાર-કૂપ-પતિતોત્તરણાવલમ્બં % ગેહં જુષામ્ અપિ મનસ્ય્ ઉદિયાત્ સદા નઃ ॥ ભ્પ્_10.82.048*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તથાનુગૃહ્ય ભગવાન્ ગોપીનાં સ ગુરુર્ ગતિઃ ।
યુધિષ્ઠિરમ્ અથાપૃચ્છત્ સર્વાંશ્ ચ સુહૃદો ઽવ્યયમ્

ત એવં લોક-નાથેન પરિપૃષ્ટાઃ સુ-સત્-કૃતાઃ ।
પ્રત્યૂચુર્ હૃષ્ટ-મનસસ્ તત્-પાદેક્ષા-હતાંહસઃ

કુતો ઽશિવં ત્વચ્-ચરણામ્બુજાસવં મહન્-મનસ્તો મુખ-નિઃસૃતં ક્વચિત્ ।
પિબન્તિ યે કર્ણ-પુટૈર્ અલં પ્રભો દેહં-ભૃતાં દેહ-કૃદ્-અસ્મૃતિ-ચ્છિદમ્

હિ ત્વાત્મ ધામ-વિધુતાત્મ-કૃત-ત્ર્ય્-અવસ્થામ્ $ આનન્દ-સમ્પ્લવમ્ અખણ્ડમ્ અકુણ્ઠ-બોધમ્ &અમ્પ્;
કાલોપસૃષ્ટ-નિગમાવન આત્ત-યોગ- % માયાકૃતિં પરમહંસ-ગતિં નતાઃ સ્મ ॥ ભ્પ્_10.83.004*

0 શ્રી-ઋષિર્ ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉત્તમઃ-શ્લોક-શિખા-મણિં જનેષ્વ્ $ અભિષ્ટુવત્સ્વ્ અન્ધક-કૌરવ-સ્ત્રિયઃ &
ઇત્ય્ ઉત્તમઃ-શ્લોક-શિખા-મણિં જનેષ્વ્ $ અભિષ્ટુવત્સ્વ્ અન્ધક-કૌરવ-સ્ત્રિયઃ &
સમેત્ય ગોવિન્દ-કથા મિથો ઽગૃનંસ્ % ત્રિ-લોક-ગીતાઃ શૃણુ વર્ણયામિ તે ॥ ભ્પ્_10.83.005*
0 શ્રી-દ્રૌપદ્ય્ ઉવાચ
હે વૈદર્ભ્ય્ અચ્યુતો ભદ્રે હે જામ્બવતિ કૌશલે ।
હે સત્યભામે કાલિન્દિ શૈબ્યે રોહિણિ લક્ષ્મણે

હે કૃષ્ણ-પત્ન્ય એતન્ નો બ્રૂતે વો ભગવાન્ સ્વયમ્ ।
ઉપયેમે યથા લોકમ્ અનુકુર્વન્ સ્વ-માયયા

ભ્પ્_10.83.008।0 શ્રી-રુક્મિણ્ય્ ઉવાચ
ચૈદ્યાય માર્પયિતુમ્ ઉદ્યત-કાર્મુકેષુ $ રાજસ્વ્ અજેય-ભટ-શેખરિતાઙ્ઘ્રિ-રેણુઃ &
ચૈદ્યાય માર્પયિતુમ્ ઉદ્યત-કાર્મુકેષુ $ રાજસ્વ્ અજેય-ભટ-શેખરિતાઙ્ઘ્રિ-રેણુઃ &
નિન્યે મૃગેન્દ્ર ઇવ ભાગમ્ અજાવિ-યૂથાત્ % તચ્-છ્રી-નિકેત-ચરણો ઽસ્તુ મમાર્ચનાય ॥ ભ્પ્_10.83.008*

0 શ્રી-સત્યભામોવાચ
યો મે સનાભિ-વધ-તપ્ત-હૃદા તતેન $ લિપ્તાભિશાપમ્ અપમાર્ષ્ટુમ્ ઉપાજહાર &
યો મે સનાભિ-વધ-તપ્ત-હૃદા તતેન $ લિપ્તાભિશાપમ્ અપમાર્ષ્ટુમ્ ઉપાજહાર &
જિત્વર્ક્ષ-રાજમ્ અથ રત્નમ્ અદાત્ સ તેન % ભીતઃ પિતાદિશત માં પ્રભવે ઽપિ દત્તામ્ ॥ ભ્પ્_10.83.009*

0 શ્રી-જામ્બવત્ય્ ઉવાચ
પ્રાજ્ઞાય દેહ-કૃદ્ અમું નિજ-નાથ-દૈવં $ સીતા-પતિં ત્રિ-નવહાન્ય્ અમુનાભ્યયુધ્યત્ &
પ્રાજ્ઞાય દેહ-કૃદ્ અમું નિજ-નાથ-દૈવં $ સીતા-પતિં ત્રિ-નવહાન્ય્ અમુનાભ્યયુધ્યત્ &
જ્ઞાત્વા પરીક્ષિત ઉપાહરદ્ અર્હણં માં % પાદૌ પ્રગૃહ્ય મણિનાહમ્ અમુષ્ય દાસી ॥ ભ્પ્_10.83.010*
0 શ્રી-કાલિન્દ્ય્ ઉવાચ
તપશ્ ચરન્તીમ્ આજ્ઞાય સ્વ-પાદ-સ્પર્શનાશયા ।
સખ્યોપેત્યાગ્રહીત્ પાણિં યો ઽહં તદ્-ગૃહ-માર્જની

ભ્પ્_10.83.012।0 શ્રી-મિત્રવિન્દોવાચ
યો માં સ્વયં-વર ઉપેત્ય વિજિત્ય ભૂ-પાન્ $ નિન્યે શ્વ-યૂથ-ગં ઇવાત્મ-બલિં દ્વિપારિઃ &
યો માં સ્વયં-વર ઉપેત્ય વિજિત્ય ભૂ-પાન્ $ નિન્યે શ્વ-યૂથ-ગં ઇવાત્મ-બલિં દ્વિપારિઃ &
ભ્રાતૄંશ્ ચ મે ઽપકુરુતઃ સ્વ-પુરં શ્રિયૌકસ્ % તસ્યાસ્તુ મે ઽનુ-ભવમ્ અઙ્ઘ્ર્ય્-અવનેજનત્વમ્ ॥ ભ્પ્_10.83.012*

0 શ્રી-સત્યોવાચ
સપ્તોક્ષણો ઽતિ-બલ-વીર્ય-સુ-તીક્ષ્ણ-શૃઙ્ગાન્ $ પિત્રા કૃતાન્ ક્ષિતિપ-વીર્ય-પરીક્ષણાય &
સપ્તોક્ષણો ઽતિ-બલ-વીર્ય-સુ-તીક્ષ્ણ-શૃઙ્ગાન્ $ પિત્રા કૃતાન્ ક્ષિતિપ-વીર્ય-પરીક્ષણાય &
તાન્ વીર-દુર્મદ-હનસ્ તરસા નિગૃહ્ય % ક્રીડન્ બબન્ધ હ યથા શિશવો ઽજ-તોકાન્ ॥ ભ્પ્_10.83.013* ॥
ય ઇત્થં વીર્ય-શુલ્કાં માં $ દાસીભિશ્ ચતુર્-અન્ગિણીમ્ &
ય ઇત્થં વીર્ય-શુલ્કાં માં $ દાસીભિશ્ ચતુર્-અન્ગિણીમ્ &
પથિ નિર્જિત્ય રાજન્યાન્ % નિન્યે તદ્-દાસ્યમ્ અસ્તુ મે ॥ ભ્પ્_10.83.014*
0 શ્રી-ભદ્રોવાચ
પિતા મે માતુલેયાય સ્વયમ્ આહૂય દત્તવાન્ ।
કૃષ્ણે કૃષ્ણાય તચ્-ચિત્તામ્ અક્ષૌહિણ્યા સખી-જનૈઃ

અસ્ય મે પાદ-સંસ્પર્શો ભવેજ્ જન્મનિ જન્મનિ ।
કર્મભિર્ ભ્રામ્યમાણાયા યેન તચ્ છ્રેય આત્મનઃ

ભ્પ્_10.83.017।0 શ્રી-લક્ષ્મણોવાચ
મમાપિ રાજ્ઞ્ય્ અચ્યુત-જન્મ-કર્મ શ્રુત્વા મુહુર્ નારદ-ગીતમ્ આસ હ ।
ચિત્તં મુકુન્દે કિલ પદ્મ-હસ્તયા વૃતઃ સુ-સમ્મૃશ્ય વિહાય લોક-પાન્

જ્ઞાત્વા મમ મતં સાધ્વિ પિતા દુહિતૃ-વત્સલઃ ।
બૃહત્સેન ઇતિ ખ્યાતસ્ તત્રોપાયમ્ અચીકરત્

યથા સ્વયં-વરે રાજ્ઞિ મત્સ્યઃ પાર્થેપ્સયા કૃતઃ ।
અયં તુ બહિર્ આચ્છન્નો દૃશ્યતે સ જલે પરમ્

શ્રુત્વૈતત્ સર્વતો ભૂ-પા આયયુર્ મત્-પિતુઃ પુરમ્ ।
સર્વાસ્ત્ર-શસ્ત્ર-તત્ત્વ-જ્ઞાઃ સોપાધ્યાયાઃ સહસ્રશઃ

પિત્રા સમ્પૂજિતાઃ સર્વે યથા-વીર્યં યથા-વયઃ ।
આદદુઃ સ-શરં ચાપં વેદ્ધું પર્ષદિ મદ્-ધિયઃ

આદાય વ્યસૃજન્ કેચિત્ સજ્યં કર્તુમ્ અનીશ્વરાઃ ।
આ-કોષ્ઠં જ્યાં સમુત્કૃષ્ય પેતુર્ એકે ઽમુનાહતાઃ

સજ્યં કૃત્વાપરે વીરા માગધામ્બષ્ઠ-ચેદિપાઃ ।
ભીમો દુર્યોધનઃ કર્ણો નાવિદંસ્ તદ્-અવસ્થિતિમ્

મત્સ્યાભાસં જલે વીક્ષ્ય જ્ઞાત્વા ચ તદ્-અવસ્થિતિમ્ ।
પાર્થો યત્તો ઽસૃજદ્ બાણં નાચ્છિનત્ પસ્પૃશે પરમ્

રાજન્યેષુ નિવૃત્તેષુ ભગ્ન-માનેષુ માનિષુ ।
ભગવાન્ ધનુર્ આદાય સજ્યં કૃત્વાથ લીલયા

તસ્મિન્ સન્ધાય વિશિખં મત્સ્યં વીક્ષ્ય સકૃજ્ જલે ।
છિત્ત્વેષુણાપાતયત્ તં સૂર્યે ચાભિજિતિ સ્થિતે

દિવિ દુન્દુભયો નેદુર્ જય-શબ્દ-યુતા ભુવિ ।
દેવાશ્ ચ કુસુમાસારાન્ મુમુચુર્ હર્ષ-વિહ્વલાઃ

તદ્ રઙ્ગમ્ આવિશમ્ અહં કલ-નૂપુરાભ્યાં $ પદ્ભ્યાં પ્રગૃહ્ય કનકોઇજ્વલ-રત્ન-માલામ્ &અમ્પ્;
નૂત્ને નિવીય પરિધાય ચ કૌશિકાગ્ર્યે % સ-વ્રીડ-હાસ-વદના કવરી-ધૃત-સ્રક્ ॥ ભ્પ્_10.83.028* ॥
ઉન્નીય વક્ત્રમ્ ઉરુ-કુન્તલ-કુણ્ડલ-ત્વિડ્- $ ગણ્ડ-સ્થલં શિશિર-હાસ-કટાક્ષ-મોક્ષૈઃ &
ઉન્નીય વક્ત્રમ્ ઉરુ-કુન્તલ-કુણ્ડલ-ત્વિડ્- $ ગણ્ડ-સ્થલં શિશિર-હાસ-કટાક્ષ-મોક્ષૈઃ &
રાજ્ઞો નિરીક્ષ્ય પરિતઃ શનકૈર્ મુરારેર્ % અંસે ઽનુરક્ત-હૃદયા નિદધે સ્વ-માલામ્ ॥ ભ્પ્_10.83.029* ॥
તાવન્ મૃદઙ્ગ-પટહાઃ શઙ્ખ-ભેર્ય્-આનકાદયઃ ।
નિનેદુર્ નટ-નર્તક્યો નનૃતુર્ ગાયકા જગુઃ

એવં વૃતે ભગવતિ મયેશે નૃપ-યૂથપાઃ ।
ન સેહિરે યાજ્ઞસેનિ સ્પર્ધન્તો હૃચ્-છયાતુરાઃ

માં તાવદ્ રથમ્ આરોપ્ય હય-રત્ન-ચતુષ્ટયમ્ ।
શાર્ઙ્ગમ્ ઉદ્યમ્ય સન્નદ્ધસ્ તસ્થાવ્ આજૌ ચતુર્-ભુજઃ

દારુકશ્ ચોદયામ્ આસ કાઞ્ચનોપસ્કરં રથમ્ ।
મિષતાં ભૂ-ભુજાં રાજ્ઞિ મૃગાણાં મૃગ-રાડ્ ઇવ

તે ઽન્વસજ્જન્ત રાજન્યા નિષેદ્ધું પથિ કેચન ।
સંયત્તા ઉદ્ધૃતેષ્વ્-આસા ગ્રામ-સિંહા યથા હરિમ્

તે શાર્ઙ્ગ-ચ્યુત-બાણૌઘૈઃ કૃત્ત-બાહ્વ્-અઙ્ઘ્રિ-કન્ધરાઃ ।
નિપેતુઃ પ્રધને કેચિદ્ એકે સન્ત્યજ્ય દુદ્રુવુઃ

તતઃ પુરીં યદુ-પતિર્ અત્ય્-અલઙ્કૃતાં $ રવિ-ચ્છદ-ધ્વજ-પટ-ચિત્ર-તોરણામ્ &અમ્પ્;
કુશસ્થલીં દિવિ ભુવિ ચાભિસંસ્તુતાં % સમાવિશત્ તરણિર્ ઇવ સ્વ-કેતનમ્ ॥ ભ્પ્_10.83.036* ॥
પિતા મે પૂજયામ્ આસ સુહૃત્-સમ્બન્ધિ-બાન્ધવાન્ ।
મહાર્હ-વાસો-ઽલઙ્કારૈઃ શય્યાસન-પરિચ્છદૈઃ

દાસીભિઃ સર્વ-સમ્પદ્ભિર્ ભટેભ-રથ-વાજિભિઃ ।
આયુધાનિ મહાર્હાણિ દદૌ પૂર્ણસ્ય ભક્તિતઃ

આત્મારામસ્ય તસ્યેમા વયં વૈ ગૃહ-દાસિકાઃ ।
સર્વ-સઙ્ગ-નિવૃત્ત્યાદ્ધા તપસા ચ બભૂવિમ

ભ્પ્_10.83.040।0 મહિષ્ય ઊચુઃ
ભૌમં નિહત્ય સ-ગણં યુધિ તેન રુદ્ધા $ જ્ઞાત્વાથ નઃ ક્ષિતિ-જયે જિત-રાજ-કન્યાઃ &
ભૌમં નિહત્ય સ-ગણં યુધિ તેન રુદ્ધા $ જ્ઞાત્વાથ નઃ ક્ષિતિ-જયે જિત-રાજ-કન્યાઃ &
નિર્મુચ્ય સંસૃતિ-વિમોક્ષમ્ અનુસ્મરન્તીઃ % પાદામ્બુજં પરિણિનાય ય આપ્ત-કામઃ ॥ ભ્પ્_10.83.040* ॥
ન વયં સાધ્વિ સામ્રાજ્યં સ્વારાજ્યં ભૌજ્યમ્ અપ્ય્ ઉત ।
વૈરાજ્યં પારમેષ્ઠ્યં ચ આનન્ત્યં વા હરેઃ પદમ્

કામયામહ એતસ્ય શ્રીમત્-પાદ-રજઃ શ્રિયઃ ।
કુચ-કુઙ્કુમ-ગન્ધાઢ્યં મૂર્ધ્ના વોઢું ગદા-ભૃતઃ

વ્રજ-સ્ત્રિયો યદ્ વાઞ્છન્તિ પુલિન્દ્યસ્ તૃણ-વીરુધઃ ।
ગાવશ્ ચારયતો ગોપાઃ પદ-સ્પર્શં મહાત્મનઃ