ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.82

ભ્પ્_10.82.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અથૈકદા દ્વારવત્યાં વસતો રામ-કૃષ્ણયોઃ ।
સૂર્યોપરાગઃ સુ-મહાન્ આસીત્ કલ્પ-ક્ષયે યથા

તં જ્ઞાત્વા મનુજા રાજન્ પુરસ્તાદ્ એવ સર્વતઃ ।
સમન્ત-પઞ્ચકં ક્ષેત્રં યયુઃ શ્રેયો-વિધિત્સયા

નિઃક્ષત્રિયાં મહીં કુર્વન્ રામઃ શસ્ત્ર-ભૃતાં વરઃ ।
નૃપાણાં રુધિરૌઘેણ યત્ર ચક્રે મહા-હ્રદાન્

ઈજે ચ ભગવાન્ રામો યત્રાસ્પૃષ્ટો ઽપિ કર્મણા ।
લોકં સઙ્ગ્રાહયન્ન્ ઈશો યથાન્યો ઽઘાપનુત્તયે

મહત્યાં તીર્થ-યાત્રાયાં તત્રાગન્ ભારતીઃ પ્રજાઃ ।
વૃષ્ણયશ્ ચ તથાક્રૂર- વસુદેવાહુકાદયઃ

યયુર્ ભારત તત્ ક્ષેત્રં સ્વમ્ અઘં ક્ષપયિષ્ણવઃ ।
ગદ-પ્રદ્યુમ્ન-સામ્બાદ્યાઃ સુચન્દ્ર-શુક-સારણૈઃ ।
આસ્તે ઽનિરુદ્ધો રક્ષાયાં કૃતવર્મા ચ યૂથ-પઃ

તે રથૈર્ દેવ-ધિષ્ણ્યાભૈર્ હયૈશ્ ચ તરલ-પ્લવૈઃ ।
ગજૈર્ નદદ્ભિર્ અભ્રાભૈર્ નૃભિર્ વિદ્યાધર-દ્યુભિઃ

વ્યરોચન્ત મહા-તેજાઃ પથિ કાઞ્ચન-માલિનઃ ।
દિવ્ય-સ્રગ્-વસ્ત્ર-સન્નાહાઃ કલત્રૈઃ ખે-ચરા ઇવ

તત્ર સ્નાત્વા મહા-ભાગા ઉપોષ્ય સુ-સમાહિતાઃ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો દદુર્ ધેનૂર્ વાસઃ-સ્રગ્-રુક્મ-માલિનીઃ

રામ-હ્રદેષુ વિધિ-વત્ પુનર્ આપ્લુત્ય વૃષ્ણયઃ ।
દદઃ સ્વ્-અન્નં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ કૃષ્ણે નો ભક્તિર્ અસ્ત્વ્ ઇતિ

સ્વયં ચ તદ્-અનુજ્ઞાતા વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણ-દેવતાઃ ।
ભુક્ત્વોપવિવિશુઃ કામં સ્નિગ્ધ-ચ્છાયાઙ્ઘ્રિપાઙ્ઘ્રિષુ

તત્રાગતાંસ્ તે દદૃશુઃ સુહૃત્-સમ્બન્ધિનો નૃપાન્ ।
મત્સ્યોશીનર-કૌશલ્ય- વિદર્ભ-કુરુ-સૃઞ્જયાન્

કામ્બોજ-કૈકયાન્ મદ્રાન્ કુન્તીન્ આનર્ત-કેરલાન્ ।
અન્યાંશ્ ચૈવાત્મ-પક્ષીયાન્ પરાંશ્ ચ શતશો નૃપ ।
નન્દાદીન્ સુહૃદો ગોપાન્ ગોપીશ્ ચોત્કણ્ઠિતાશ્ ચિરમ્

અન્યોન્ય-સન્દર્શન-હર્ષ-રંહસા પ્રોત્ફુલ્લ-હૃદ્-વક્ત્ર-સરોરુહ-શ્રિયઃ ।
આશ્લિષ્ય ગાઢં નયનૈઃ સ્રવજ્-જલા હૃષ્યત્-ત્વચો રુદ્ધ-ગિરો યયુર્ મુદમ્

સ્ત્રિયશ્ ચ સંવીક્ષ્ય મિથો ઽતિ-સૌહૃદ- $ સ્મિતામલાપાઙ્ગ-દૃશો ઽભિરેભિરે &અમ્પ્;
સ્તનૈઃ સ્તનાન્ કુઙ્કુમ-પઙ્ક-રૂષિતાન્ % નિહત્ય દોર્ભિઃ પ્રણયાશ્રુ-લોચનાઃ ॥ ભ્પ્_10.82.015* ॥
તતો ઽભિવાદ્ય તે વૃદ્ધાન્ યવિષ્ઠૈર્ અભિવાદિતાઃ ।
સ્વ્-આગતં કુશલં પૃષ્ટ્વા ચક્રુઃ કૃષ્ણ-કથા મિથઃ

પૃથા ભ્રાતૄન્ સ્વસૄર્ વીક્ષ્ય તત્-પુત્રાન્ પિતરાવ્ અપિ ।
ભ્રાતૃ-પત્નીર્ મુકુન્દં ચ જહૌ સઙ્કથયા શુચઃ

ભ્પ્_10.82.018।0 કુન્ત્ય્ ઉવાચ
આર્ય ભ્રાતર્ અહં મન્યે આત્માનમ્ અકૃતાશિષમ્ ।
યદ્ વા આપત્સુ મદ્-વાર્તાં નાનુસ્મરથ સત્તમાઃ

સુહૃદો જ્ઞાતયઃ પુત્રા ભ્રાતરઃ પિતરાવ્ અપિ ।
નાનુસ્મરન્તિ સ્વ-જનં યસ્ય દૈવમ્ અદક્ષિણમ્

ભ્પ્_10.82.020।0 શ્રી-વસુદેવ ઉવાચ
અમ્બ માસ્માન્ અસૂયેથા દૈવ-ક્રીડનકાન્ નરાન્ ।
ઈશસ્ય હિ વશે લોકઃ કુરુતે કાર્યતે ઽથ વા

કંસ-પ્રતાપિતાઃ સર્વે વયં યાતા દિશં દિશમ્ ।
એતર્હ્ય્ એવ પુનઃ સ્થાનં દૈવેનાસાદિતાઃ સ્વસઃ

ભ્પ્_10.82.022।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
વસુદેવોગ્રસેનાદ્યૈર્ યદુભિસ્ તે ઽર્ચિતા નૃપાઃ ।
આસન્ન્ અચ્યુત-સન્દર્શ- પરમાનન્દ-નિર્વૃતાઃ

ભીષ્મો દ્રોણો ઽમ્બિકા-પુત્રો ગાન્ધારી સ-સુતા તથા ।
સ-દારાઃ પાણ્ડવાઃ કુન્તી સઞ્જયો વિદુરઃ કૃપઃ

કુન્તીભોજો વિરાટશ્ ચ ભીષ્મકો નગ્નજિન્ મહાન્ ।
પુરુજિદ્ દ્રુપદઃ શલ્યો ધૃષ્ટકેતુઃ સ કાશિ-રાટ્

દમઘોષો વિશાલાક્ષો મૈથિલો મદ્ર-કેકયૌ ।
યુધામન્યુઃ સુશર્મા ચ સ-સુતા બાહ્લિકાદયઃ

રાજાનો યે ચ રાજેન્દ્ર યુધિષ્ઠિરમ્ અનુવ્રતાઃ ।
શ્રી-નિકેતં વપુઃ શૌરેઃ સ-સ્ત્રીકં વીક્ષ્ય વિસ્મિતાઃ

અથ તે રામ-કૃષ્ણાભ્યાં સમ્યક્ પ્રાપ્ત-સમર્હણાઃ ।
પ્રશશંસુર્ મુદા યુક્તા વૃષ્ણીન્ કૃષ્ણ-પરિગ્રહાન્

અહો ભોજ-પતે યૂયં જન્મ-ભાજો નૃણામ્ ઇહ ।
યત્ પશ્યથાસકૃત્ કૃષ્ણં દુર્દર્શમ્ અપિ યોગિનામ્

યદ્-વિશ્રુતિઃ શ્રુતિ-નુતેદમ્ અલં પુનાતિ $ પાદાવનેજન-પયશ્ ચ વચશ્ ચ શાસ્ત્રમ્ &અમ્પ્;
ભૂઃ કાલ-ભર્જિત-ભગાપિ યદ્-અઙ્ઘ્રિ-પદ્મ- % સ્પર્શોત્થ-શક્તિર્ અભિવર્ષતિ નો ઽખિલાર્થાન્ ॥ ભ્પ્_10.82.029* ॥
તદ્-દર્શન-સ્પર્શનાનુપથ-પ્રજલ્પ- $ શય્યાસનાશન-સયૌન-સપિણ્ડ-બન્ધઃ &
તદ્-દર્શન-સ્પર્શનાનુપથ-પ્રજલ્પ- $ શય્યાસનાશન-સયૌન-સપિણ્ડ-બન્ધઃ &
યેષાં ગૃહે નિરય-વર્ત્મનિ વર્તતાં વઃ % સ્વર્ગાપવર્ગ-વિરમઃ સ્વયમ્ આસ વિષ્ણુઃ ॥ ભ્પ્_10.82.030*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
નન્દસ્ તત્ર યદૂન્ પ્રાપ્તાન્ જ્ઞાત્વા કૃષ્ણ-પુરોગમાન્ ।
તત્રાગમદ્ વૃતો ગોપૈર્ અનઃ-સ્થાર્થૈર્ દિદૃક્ષયા

તં દૃષ્ટ્વા વૃષ્ણયો હૃષ્ટાસ્ તન્વઃ પ્રાણમ્ ઇવોત્થિતાઃ ।
પરિષસ્વજિરે ગાઢં ચિર-દર્શન-કાતરાઃ

વસુદેવઃ પરિષ્વજ્ય સમ્પ્રીતઃ પ્રેમ-વિહ્વલઃ ।
સ્મરન્ કંસ-કૃતાન્ ક્લેશાન્ પુત્ર-ન્યાસં ચ ગોકુલે

કૃષ્ણ-રામૌ પરિષ્વજ્ય પિતરાવ્ અભિવાદ્ય ચ ।
ન કિઞ્ચનોચતુઃ પ્રેમ્ણા સાશ્રુ-કણ્ઠૌ કુરૂદ્વહ

તાવ્ આત્માસનમ્ આરોપ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ ।
યશોદા ચ મહા-ભાગા સુતૌ વિજહતુઃ શુચઃ

રોહિણી દેવકી ચાથ પરિષ્વજ્ય વ્રજેશ્વરીમ્ ।
સ્મરન્ત્યૌ તત્-કૃતાં મૈત્રીં બાષ્પ-કણ્ઠ્યૌ સમૂચતુઃ

કા વિસ્મરેત વાં મૈત્રીમ્ અનિવૃત્તાં વ્રજેશ્વરિ ।
અવાપ્યાપ્ય્ ઐન્દ્રમ્ ઐશ્વર્યં યસ્યા નેહ પ્રતિક્રિયા

એતાવ્ અદૃષ્ટ-પિતરૌ યુવયોઃ સ્મ પિત્રોઃ $ સમ્પ્રીણનાભ્યુદય-પોષણ-પાલનાનિ &અમ્પ્;
પ્રાપ્યોષતુર્ ભવતિ પક્ષ્મ હ યદ્વદ્ અક્ષ્ણોર્ % ન્યસ્તાવ્ અકુત્ર ચ ભયૌ ન સતાં પરઃ સ્વઃ ॥ ભ્પ્_10.82.038*

0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ગોપ્યશ્ ચ કૃષ્ણમ્ ઉપલભ્ય ચિરાદ્ અભીષ્ટં $ યત્-પ્રેક્ષણે દૃશિષુ પક્ષ્મ-કૃતં શપન્તિ &
ગોપ્યશ્ ચ કૃષ્ણમ્ ઉપલભ્ય ચિરાદ્ અભીષ્ટં $ યત્-પ્રેક્ષણે દૃશિષુ પક્ષ્મ-કૃતં શપન્તિ &
દૃગ્ભિર્ હૃદી-કૃતમ્ અલં પરિરભ્ય સર્વાસ્ % તદ્-ભાવમ્ આપુર્ અપિ નિત્ય-યુજાં દુરાપમ્ ॥ ભ્પ્_10.82.039* ॥
ભગવાંસ્ તાસ્ તથા-ભૂતા વિવિક્ત ઉપસઙ્ગતઃ ।
આશ્લિષ્યાનામયં પૃષ્ટ્વા પ્રહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અપિ સ્મરથ નઃ સખ્યઃ સ્વાનામ્ અર્થ-ચિકીર્ષયા ।
ગતાંશ્ ચિરાયિતાઞ્ છત્રુ- પક્ષ-ક્ષપણ-ચેતસઃ

અપ્ય્ અવધ્યાયથાસ્માન્ સ્વિદ્ અકૃત-જ્ઞાવિશઙ્કયા ।
નૂનં ભૂતાનિ ભગવાન્ યુનક્તિ વિયુનક્તિ ચ

વાયુર્ યથા ઘનાનીકં તૃણં તૂલં રજાંસિ ચ ।
સંયોજ્યાક્ષિપતે ભૂયસ્ તથા ભૂતાનિ ભૂત-કૃત્

મયિ ભક્તિર્ હિ ભૂતાનામ્ અમૃતત્વાય કલ્પતે ।
દિષ્ટ્યા યદ્ આસીન્ મત્-સ્નેહો ભવતીનાં મદ્-આપનઃ

અહં હિ સર્વ-ભૂતાનામ્ આદિર્ અન્તો ઽન્તરં બહિઃ ।
ભૌતિકાનાં યથા ખં વાર્ ભૂર્ વાયુર્ જ્યોતિર્ અઙ્ગનાઃ

એવં હ્ય્ એતાનિ ભૂતાનિ ભૂતેષ્વ્ આત્માત્મના તતઃ ।
ઉભયં મય્ય્ અથ પરે પશ્યતાભાતમ્ અક્ષરે

ભ્પ્_10.82.047।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અધ્યાત્મ-શિક્ષયા ગોપ્ય એવં કૃષ્ણેન શિક્ષિતાઃ ।
તદ્-અનુસ્મરણ-ધ્વસ્ત- જીવ-કોશાસ્ તમ્ અધ્યગન્