ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.48

ભ્પ્_10.48.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અથ વિજ્ઞાય ભગવાન્ સર્વાત્મા સર્વ-દર્શનઃ ।
સૈરન્ધ્ર્યાઃ કામ-તપ્તાયાઃ પ્રિયમ્ ઇચ્છન્ ગૃહં યયૌ

મહાર્હોપસ્કરૈર્ આઢ્યં કામોપાયોપબૃંહિતમ્ ।
મુક્તા-દામ-પતાકાભિર્ વિતાન-શયનાસનૈઃ ।
ધૂપૈઃ સુરભિભિર્ દીપૈઃ સ્રગ્-ગન્ધૈર્ અપિ મણ્ડિતમ્

ગૃહં તમ્ આયાન્તમ્ અવેક્ષ્ય સાસનાત્ સદ્યઃ સમુત્થાય હિ જાત-સમ્ભ્રમા ।
યથોપસઙ્ગમ્ય સખીભિર્ અચ્યુતં સભાજયામ્ આસ સદ્-આસનાદિભિઃ

તથોદ્ધવઃ સાધુતયાભિપૂજિતો ન્યષીદદ્ ઉર્વ્યામ્ અભિમૃશ્ય ચાસનમ્ ।
કૃષ્ણો ઽપિ તૂર્ણં શયનં મહા-ધનં વિવેશ લોકાચરિતાન્ય્ અનુવ્રતઃ

સા મજ્જનાલેપ-દુકૂલ-ભૂષણ સ્રગ્-ગન્ધ-તામ્બૂલ-સુધાસવાદિભિઃ ।
પ્રસાધિતાત્મોપસસાર માધવં સ-વ્રીડ-લીલોત્સ્મિત-વિભ્રમેક્ષિતૈઃ

આહૂય કાન્તાં નવ-સઙ્ગમ-હ્રિયા વિશઙ્કિતાં કઙ્કણ-ભૂષિતે કરે ।
પ્રગૃહ્ય શય્યામ્ અધિવેશ્ય રામયા રેમે ઽનુલેપાર્પણ-પુણ્ય-લેશયા

સાનઙ્ગ-તપ્ત-કુચયોર્ ઉરસસ્ તથાક્ષ્ણોર્ $ જિઘ્રન્ત્ય્ અનન્ત-ચરણેન રુજો મૃજન્તી &અમ્પ્;
દોર્ભ્યાં સ્તનાન્તર-ગતં પરિરભ્ય કાન્તમ્ % આનન્દ-મૂર્તિમ્ અજહાદ્ અતિ-દીર્ઘ-તાપમ્ ॥ ભ્પ્_10.48.007* ॥
સૈવં કૈવલ્ય-નાથં તં પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમ્ ઈશ્વરમ્ ।
અઙ્ગ-રાગાર્પણેનાહો દુર્ભગેદમ્ અયાચત

સહોષ્યતામ્ ઇહ પ્રેષ્ઠ દિનાનિ કતિચિન્ મયા ।
રમસ્વ નોત્સહે ત્યક્તું સઙ્ગં તે ઽમ્બુરુહેક્ષણ

તસ્યૈ કામ-વરં દત્ત્વા માનયિત્વા ચ માન-દઃ ।
સહોદ્ધવેન સર્વેશઃ સ્વ-ધામાગમદ્ ઋદ્ધિમત્

દુરાર્ધ્યં સમારાધ્ય વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ ।
યો વૃણીતે મનો-ગ્રાહ્યમ્ અસત્ત્વાત્ કુમનીષ્ય્ અસૌ

અક્રૂર-ભવનં કૃષ્ણઃ સહ-રામોદ્ધવઃ પ્રભુઃ ।
કિઞ્ચિચ્ ચિકીર્ષયન્ પ્રાગાદ્ અક્રૂર-પ્રીય-કામ્યયા

સ તાન્ નર-વર-શ્રેષ્ઠાન્ આરાદ્ વીક્ષ્ય સ્વ-બાન્ધવાન્ ।
પ્રત્યુત્થાય પ્રમુદિતઃ પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ

નનામ કૃષ્ણં રામં ચ સ તૈર્ અપ્ય્ અભિવાદિતઃ ।
પૂજયામ્ આસ વિધિ-વત્ કૃતાસન-પરિગ્રહાન્

પાદાવનેજનીર્ આપો ધારયન્ શિરસા નૃપ ।
અર્હણેનામ્બરૈર્ દિવ્યૈર્ ગન્ધ-સ્રગ્-ભૂષણોત્તમૈઃ

અર્ચિત્વા શિરસાનમ્ય પાદાવ્ અઙ્ક-ગતૌ મૃજન્ ।
પ્રશ્રયાવનતો ઽક્રૂરઃ કૃષ્ણ-રામાવ્ અભાષત

દિષ્ટ્યા પાપો હતઃ કંસઃ સાનુગો વામ્ ઇદં કુલમ્ ।
ભવદ્ભ્યામ્ ઉદ્ધૃતં કૃચ્છ્રાદ્ દુરન્તાચ્ ચ સમેધિતમ્

યુવાં પ્રધાન-પુરુષૌ જગદ્-ધેતૂ જગન્-મયૌ ।
ભવદ્ભ્યાં ન વિના કિઞ્ચિત્ પરમ્ અસ્તિ ન ચાપરમ્

આત્મ-સૃષ્ટમ્ ઇદં વિશ્વમ્ અન્વાવિશ્ય સ્વ-શક્તિભિઃ ।
ઈયતે બહુધા બ્રહ્મન્ શ્રુ ત-પ્રત્યક્ષ-ગોચરમ્

યથા હિ ભૂતેષુ ચરાચરેષુ મહ્ય્-આદયો યોનિષુ ભાન્તિ નાના ।
એવં ભવાન્ કેવલ આત્મ-યોનિષ્વ્ આત્માત્મ-તન્ત્રો બહુધા વિભાતિ

સૃજસ્ય્ અથો લુમ્પસિ પાસિ વિશ્વં રજસ્-તમઃ-સત્ત્વ-ગુણૈઃ સ્વ-શક્તિભિઃ ।
ન બધ્યસે તદ્-ગુણ-કર્મભિર્ વા જ્ઞાનાત્મનસ્ તે ક્વ ચ બન્ધ-હેતુઃ

દેહાદ્ય્-ઉપાધેર્ અનિરૂપિતત્વાદ્ ભવો ન સાક્ષાન્ ન ભિદાત્મનઃ સ્યાત્ ।
અતો ન બન્ધસ્ તવ નૈવ મોક્ષઃ સ્યાતામ્ નિકામસ્ ત્વયિ નો ઽવિવેકઃ

ત્વયોદિતો ઽયં જગતો હિતાય યદા યદા વેદ-પથઃ પુરાણઃ ।
બાધ્યેત પાષણ્ડ-પથૈર્ અસદ્ભિસ્ તદા ભવાન્ સત્ત્વ-ગુણં બિભર્તિ

સ ત્વમ્ પ્રભો ઽદ્ય વસુદેવ-ગૃહે ઽવતીર્ણઃ $ સ્વાંશેન ભારમ્ અપનેતુમ્ ઇહાસિ ભૂમેઃ &અમ્પ્;
અક્ષૌહિણી-શત-વધેન સુરેતરાંશ- % રાજ્ઞામ્ અમુષ્ય ચ કુલસ્ય યશો વિતન્વન્ ॥ ભ્પ્_10.48.024* ॥
અદ્યેશ નો વસતયઃ ખલુ ભૂરિ-ભાગા $ યઃ સર્વ-દેવ-પિતૃ-ભૂત-નૃ-દેવ-મૂર્તિઃ &
અદ્યેશ નો વસતયઃ ખલુ ભૂરિ-ભાગા $ યઃ સર્વ-દેવ-પિતૃ-ભૂત-નૃ-દેવ-મૂર્તિઃ &
યત્-પાદ-શૌચ-સલિલં ત્રિ-જગત્ પુનાતિ % સ ત્વં જગદ્-ગુરુર્ અધોક્ષજ યાઃ પ્રવિષ્ટઃ ॥ ભ્પ્_10.48.025* ॥
કઃ પણ્ડિતસ્ ત્વદ્ અપરં શરણં સમીયાદ્ $ ભક્ત-પ્રિયાદ્ ઋત-ગિરઃ સુહૃદઃ કૃત-જ્ઞાત્ &
કઃ પણ્ડિતસ્ ત્વદ્ અપરં શરણં સમીયાદ્ $ ભક્ત-પ્રિયાદ્ ઋત-ગિરઃ સુહૃદઃ કૃત-જ્ઞાત્ &
સર્વાન્ દદાતિ સુહૃદો ભજતો ઽભિકામાન્ % આત્માનમ્ અપ્ય્ ઉપચયાપચયૌ ન યસ્ય ॥ ભ્પ્_10.48.026* ॥
દિષ્ટ્યા જનાર્દન ભવાન્ ઇહ નઃ પ્રતીતો $ યોગેશ્વરૈર્ અપિ દુરાપ-ગતિઃ સુરેશૈઃ &
દિષ્ટ્યા જનાર્દન ભવાન્ ઇહ નઃ પ્રતીતો $ યોગેશ્વરૈર્ અપિ દુરાપ-ગતિઃ સુરેશૈઃ &
છિન્ધ્ય્ આશુ નઃ સુત-કલત્ર-ધનાપ્ત-ગેહ- % દેહાદિ-મોહ-રશનાં ભવદીય-માયામ્ ॥ ભ્પ્_10.48.027* ॥
ઇત્ય્ અર્ચિતઃ સંસ્તુતશ્ ચ ભક્તેન ભગવાન્ હરિઃ ।
અક્રૂરં સ-સ્મિતં પ્રાહ ગીર્ભિઃ સમ્મોહયન્ન્ ઇવ

ભ્પ્_10.48.029।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ત્વં નો ગુરુઃ પિતૃવ્યશ્ ચ શ્લાઘ્યો બન્ધુશ્ ચ નિત્યદા ।
વયં તુ રક્ષ્યાઃ પોષ્યાશ્ ચ અનુકમ્પ્યાઃ પ્રજા હિ વઃ

ભવદ્-વિધા મહા-ભાગા નિષેવ્યા અર્હ-સત્તમાઃ ।
શ્રેયસ્-કામૈર્ નૃભિર્ નિત્યં દેવાઃ સ્વાર્થા ન સાધવઃ

ન હ્ય્ અમ્-મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્-છિલા-મયાઃ ।
તે પુનન્ત્ય્ ઉરુ-કાલેન દર્શનાદ્ એવ સાધવઃ

સ ભવાન્ સુહૃદાં વૈ નઃ શ્રેયાન્ શ્રેયશ્-ચિકીર્ષયા ।
જિજ્ઞાસાર્થં પાણ્ડવાનાં ગચ્છસ્વ ત્વં ગજાહ્વયમ્

પિતર્ય્ ઉપરતે બાલાઃ સહ માત્રા સુ-દુઃખિતાઃ ।
આનીતાઃ સ્વ-પુરં રાજ્ઞા વસન્ત ઇતિ શુશ્રુમ

તેષુ રાજામ્બિકા-પુત્રો ભ્રાતૃ-પુત્રેષુ દીન-ધીઃ ।
સમો ન વર્તતે નૂનં દુષ્પુત્ર-વશ-ગો ઽન્ધ-દૃક્

ગચ્છ જાનીહિ તદ્-વૃત્તમ્ અધુના સાધ્વ્ અસાધુ વા ।
વિજ્ઞાય તદ્ વિધાસ્યામો યથા શં સુહૃદાં ભવેત્

ઇત્ય્ અક્રૂરં સમાદિશ્ય ભગવાન્ હરિર્ ઈશ્વરઃ ।
સઙ્કર્ષણોદ્ધવાભ્યાં વૈ તતઃ સ્વ-ભવનં યયૌ