ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.20

ભ્પ્_09.20.001।0 શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
પૂરોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતો ઽસિ ભારત ।
યત્ર રાજર્ષયો વંશ્યા બ્રહ્મવંશ્યાશ્ચ જજ્ઞિરે

જનમેજયો હ્યભૂત્ પૂરોઃ પ્રચિન્વાંસ્તત્સુતસ્તતઃ ।
પ્રવીરો ઽથ મનુસ્યુર્વૈ તસ્માચ્ ચારુપદો ઽભવત્

તસ્ય સુદ્યુરભૂત્ પુત્રસ્તસ્માદ્બહુગવસ્તતઃ ।
સંયાતિસ્તસ્યાહંયાતી રૌદ્રાશ્વસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ

ઋતેયુસ્તસ્ય કક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુઃ કૃતેયુકઃ ।
જલેયુઃ સન્નતેયુશ્ચ ધર્મસત્યવ્રતેયવઃ

દશૈતે ઽપ્સરસઃ પુત્રા વનેયુશ્ચાવમઃ સ્મૃતઃ ।
ઘૃતાચ્યામિન્દ્રિયાણીવ મુખ્યસ્ય જગદાત્મનઃ

ઋતેયો રન્તિનાવો ઽભૂત્ ત્રયસ્તસ્યાત્મજા નૃપ ।
સુમતિર્ધ્રુવો ઽપ્રતિરથઃ કણ્વો ઽપ્રતિરથાત્મજઃ

તસ્ય મેધાતિથિસ્તસ્માત્ પ્રસ્કન્નાદ્યા દ્વિજાતયઃ ।
પુત્રો ઽભૂત્ સુમતે રેભિર્દુષ્મન્તસ્તત્સુતો મતઃ

દુષ્મન્તો મૃગયાં યાતઃ કણ્વાશ્રમપદં ગતઃ ।
તત્રાસીનાં સ્વપ્રભયા મણ્ડયન્તીં રમામિવ

વિલોક્ય સદ્યો મુમુહે દેવમાયામિવ સ્ત્રિયમ્ ।
બભાષે તાં વરારોહાં ભટૈઃ કતિપયૈર્વૃતઃ

તદ્દર્શનપ્રમુદિતઃ સન્નિવૃત્તપરિશ્રમઃ ।
પપ્રચ્છ કામસન્તપ્તઃ પ્રહસઞ્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

કા ત્વં કમલપત્રાક્ષિ કસ્યાસિ હૃદયઙ્ગમે ।
કિં સ્વિચ્ ચિકીર્ષિતં તત્ર ભવત્યા નિર્જને વને

વ્યક્તં રાજન્યતનયાં વેદ્મ્યહં ત્વાં સુમધ્યમે ।
ન હિ ચેતઃ પૌરવાણામધર્મે રમતે ક્વચિત્

ભ્પ્_09.20.013।0 શ્રીશકુન્તલોવાચ
વિશ્વામિત્રાત્મજૈવાહં ત્યક્તા મેનકયા વને ।
વેદૈતદ્ભગવાન્ કણ્વો વીર કિં કરવામ તે

આસ્યતાં હ્યરવિન્દાક્ષ ગૃહ્યતામર્હણં ચ નઃ ।
ભુજ્યતાં સન્તિ નીવારા ઉષ્યતાં યદિ રોચતે

ભ્પ્_09.20.015।0 શ્રીદુષ્મન્ત ઉવાચ
ઉપપન્નમિદં સુભ્રુ જાતાયાઃ કુશિકાન્વયે ।
સ્વયં હિ વૃણુતે રાજ્ઞાં કન્યકાઃ સદૃશં વરમ્

ઓમિત્યુક્તે યથાધર્મમુપયેમે શકુન્તલામ્ ।
ગાન્ધર્વવિધિના રાજા દેશકાલવિધાનવિત્

અમોઘવીર્યો રાજર્ષિર્મહિષ્યાં વીર્યમાદધે ।
શ્વોભૂતે સ્વપુરં યાતઃ કાલેનાસૂત સા સુતમ્

કણ્વઃ કુમારસ્ય વને ચક્રે સમુચિતાઃ ક્રિયાઃ ।
બદ્ધ્વા મૃગેન્દ્રં તરસા ક્રીડતિ સ્મ સ બાલકઃ

તં દુરત્યયવિક્રાન્તમાદાય પ્રમદોત્તમા ।
હરેરંશાંશસમ્ભૂતં ભર્તુરન્તિકમાગમત્

યદા ન જગૃહે રાજા ભાર્યાપુત્રાવ્ અનિન્દિતૌ ।
શૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં ખે વાગ્ આહાશરીરિણી

માતા ભસ્ત્રા પિતુઃ પુત્રો યેન જાતઃ સ એવ સઃ ।
ભરસ્વ પુત્રં દુષ્મન્ત માવમંસ્થાઃ શકુન્તલામ્

રેતોધાઃ પુત્રો નયતિ નરદેવ યમક્ષયાત્ ।
ત્વં ચાસ્ય ધાતા ગર્ભસ્ય સત્યમાહ શકુન્તલા

પિતર્યુપરતે સો ઽપિ ચક્રવર્તી મહાયશાઃ ।
મહિમા ગીયતે તસ્ય હરેરંશભુવો ભુવિ

ચક્રં દક્ષિણહસ્તે ઽસ્ય પદ્મકોશો ઽસ્ય પાદયોઃ ।
ઈજે મહાભિષેકેણ સો ઽભિષિક્તો ઽધિરાડ્ વિભુઃ

પઞ્ચપઞ્ચાશતા મેધ્યૈર્ગઙ્ગાયામનુ વાજિભિઃ ।
મામતેયં પુરોધાય યમુનામનુ ચ પ્રભુઃ

અષ્ટસપ્તતિમેધ્યાશ્વાન્ બબન્ધ પ્રદદદ્વસુ ।
ભરતસ્ય હિ દૌષ્મન્તેરગ્નિઃ સાચીગુણે ચિતઃ ।
સહસ્રં બદ્વશો યસ્મિન્ બ્રાહ્મણા ગા વિભેજિરે

ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતં હ્યશ્વાન્ બદ્ધ્વા વિસ્માપયન્ નૃપાન્ ।
દૌષ્મન્તિરત્યગાન્ માયાં દેવાનાં ગુરુમાયયૌ

મૃગાન્ છુક્લદતઃ કૃષ્ણાન્ હિરણ્યેન પરીવૃતાન્ ।
અદાત્ કર્મણિ મષ્ણારે નિયુતાનિ ચતુર્દશ

ભરતસ્ય મહત્ કર્મ ન પૂર્વે નાપરે નૃપાઃ ।
નૈવાપુર્નૈવ પ્રાપ્સ્યન્તિ બાહુભ્યાં ત્રિદિવં યથા

કિરાતહૂણાન્ યવનાન્ પૌણ્ડ્રાન્ કઙ્કાન્ ખશાન્ છકાન્ ।
અબ્રહ્મણ્યનૃપાંશ્ચાહન્ મ્લેચ્છાન્ દિગ્વિજયે ઽખિલાન્

જિત્વા પુરાસુરા દેવાન્ યે રસૌકાંસિ ભેજિરે ।
દેવસ્ત્રિયો રસાં નીતાઃ પ્રાણિભિઃ પુનરાહરત્

સર્વાન્ કામાન્ દુદુહતુઃ પ્રજાનાં તસ્ય રોદસી ।
સમાસ્ત્રિણવસાહસ્રીર્દિક્ષુ ચક્રમવર્તયત્

સ સંરાડ્ લોકપાલાખ્યમૈશ્વર્યમધિરાટ્ શ્રિયમ્ ।
ચક્રં ચાસ્ખલિતં પ્રાણાન્ મૃષેત્યુપરરામ હ

તસ્યાસન્ નૃપ વૈદર્ભ્યઃ પત્ન્યસ્તિસ્રઃ સુસમ્મતાઃ ।
જઘ્નુસ્ત્યાગભયાત્ પુત્રાન્ નાનુરૂપા ઇતીરિતે

તસ્યૈવં વિતથે વંશે તદર્થં યજતઃ સુતમ્ ।
મરુત્સ્તોમેન મરુતો ભરદ્વાજમુપાદદુઃ

અન્તર્વત્ન્યાં ભ્રાતૃપત્ન્યાં મૈથુનાય બૃહસ્પતિઃ ।
પ્રવૃત્તો વારિતો ગર્ભં શપ્ત્વા વીર્યમુપાસૃજત્

તં ત્યક્તુકામાં મમતાં ભર્તુસ્ત્યાગવિશઙ્કિતામ્ ।
નામનિર્વાચનં તસ્ય શ્લોકમેનં સુરા જગુઃ

મૂઢે ભર દ્વાજમિમં ભર દ્વાજં બૃહસ્પતે ।
યાતૌ યદુક્ત્વા પિતરૌ ભરદ્વાજસ્તતસ્ત્વ્ અયમ્

ચોદ્યમાના સુરૈરેવં મત્વા વિતથમાત્મજમ્ ।
વ્યસૃજન્ મરુતો ઽબિભ્રન્ દત્તો ઽયં વિતથે ઽન્વયે