ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 08.07

ભ્પ્_08.07.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
તે નાગરાજમામન્ત્ર્ય ફલભાગેન વાસુકિમ્ ।
પરિવીય ગિરૌ તસ્મિન્ નેત્રમબ્ધિં મુદાન્વિતાઃ

આરેભિરે સુરા યત્તા અમૃતાર્થે કુરૂદ્વહ ।
હરિઃ પુરસ્તાજ્ જગૃહે પૂર્વં દેવાસ્તતો ઽભવન્

સ્વાધ્યાયશ્રુતસમ્પન્નાઃ પ્રખ્યાતા જન્મકર્મભિઃ ।
ઇતિ તૂષ્ણીં સ્થિતાન્ દૈત્યાન્ વિલોક્ય પુરુષોત્તમઃ ।
સ્મયમાનો વિસૃજ્યાગ્રં પુચ્છં જગ્રાહ સામરઃ

કૃતસ્થાનવિભાગાસ્ત એવં કશ્યપનન્દનાઃ ।
મમન્થુઃ પરમં યત્તા અમૃતાર્થં પયોનિધિમ્

મથ્યમાને ઽર્ણવે સો ઽદ્રિરનાધારો હ્ય્ અપો ઽવિશત્ ।
ધ્રિયમાણો ઽપિ બલિભિર્ગૌરવાત્ પાણ્ડુનન્દન

તે સુનિર્વિણ્ણમનસઃ પરિમ્લાનમુખશ્રિયઃ ।
આસન્ સ્વપૌરુષે નષ્ટે દૈવેનાતિબલીયસા

વિલોક્ય વિઘ્નેશવિધિં તદેશ્વરો દુરન્તવીર્યો ઽવિતથાભિસન્ધિઃ ।
કૃત્વા વપુઃ કચ્છપમદ્ભુતં મહત્ પ્રવિશ્ય તોયં ગિરિમુજ્જહાર

તમુત્થિતં વીક્ષ્ય કુલાચલં પુનઃ સમુદ્યતા નિર્મથિતું સુરાસુરાઃ ।
દધાર પૃષ્ઠેન સ લક્ષયોજન પ્રસ્તારિણા દ્વીપ ઇવાપરો મહાન્

સુરાસુરેન્દ્રૈર્ભુજવીર્યવેપિતં પરિભ્રમન્તં ગિરિમઙ્ગ પૃષ્ઠતઃ ।
બિભ્રત્ તદાવર્તનમાદિકચ્છપો મેને ઽઙ્ગકણ્ડૂયનમપ્રમેયઃ

તથાસુરાન્ આવિશદાસુરેણ રૂપેણ તેષાં બલવીર્યમીરયન્ ।
ઉદ્દીપયન્ દેવગણાંશ્ચ વિષ્ણુર્ દૈવેન નાગેન્દ્રમબોધરૂપઃ

ઉપર્ય્ અગેન્દ્રં ગિરિરાડ્ ઇવાન્ય આક્રમ્ય હસ્તેન સહસ્રબાહુઃ ।
તસ્થૌ દિવિ બ્રહ્મભવેન્દ્રમુખ્યૈર્ અભિષ્ટુવદ્ભિઃ સુમનો ઽભિવૃષ્ટઃ

ઉપર્ય્ અધશ્ચાત્મનિ ગોત્રનેત્રયોઃ પરેણ તે પ્રાવિશતા સમેધિતાઃ ।
મમન્થુરબ્ધિં તરસા મદોત્કટા મહાદ્રિણા ક્ષોભિતનક્રચક્રમ્

અહીન્દ્રસાહસ્રકઠોરદૃઙ્મુખ શ્વાસાગ્નિધૂમાહતવર્ચસો ઽસુરાઃ ।
પૌલોમકાલેયબલીલ્વલાદયો દવાગ્નિદગ્ધાઃ સરલા ઇવાભવન્

દેવાંશ્ચ તચ્છ્વાસશિખાહતપ્રભાન્ ધૂમ્રામ્બરસ્રગ્વરકઞ્ચુકાનનાન્ ।
સમભ્યવર્ષન્ ભગવદ્વશા ઘના વવુઃ સમુદ્રોર્મ્યુપગૂઢવાયવઃ

મથ્યમાનાત્ તથા સિન્ધોર્ દેવાસુરવરૂથપૈઃ ।
યદા સુધા ન જાયેત નિર્મમન્થાજિતઃ સ્વયમ્

મેઘશ્યામઃ કનકપરિધિઃ કર્ણવિદ્યોતવિદ્યુન્ $ મૂર્ધ્નિ ભ્રાજદ્વિલુલિતકચઃ સ્રગ્ધરો રક્તનેત્રઃ &અમ્પ્;
જૈત્રૈર્દોર્ભિર્જગદભયદૈર્દન્દશૂકં ગૃહીત્વા % મથ્નન્ મથ્ના પ્રતિગિરિરિવાશોભતાથો ધૃતાદ્રિઃ ॥ ભ્પ્_08.07.018* ॥
નિર્મથ્યમાનાદુદધેરભૂદ્વિષં મહોલ્બણં હાલહલાહ્વમગ્રતઃ ।
સમ્ભ્રાન્તમીનોન્મકરાહિકચ્છપાત્ તિમિદ્વિપગ્રાહતિમિઙ્ગિલાકુલાત્

તદુગ્રવેગં દિશિ દિશ્ય્ ઉપર્ય્ અધો વિસર્પદુત્સર્પદસહ્યમપ્રતિ ।
ભીતાઃ પ્રજા દુદ્રુવુરઙ્ગ સેશ્વરા અરક્ષ્યમાણાઃ શરણં સદાશિવમ્

વિલોક્ય તં દેવવરં ત્રિલોક્યા ભવાય દેવ્યાભિમતં મુનીનામ્ ।
આસીનમદ્રાવપવર્ગહેતોસ્ તપો જુષાણં સ્તુતિભિઃ પ્રણેમુઃ

ભ્પ્_08.07.022।0 શ્રીપ્રજાપતય ઊચુઃ
દેવદેવ મહાદેવ ભૂતાત્મન્ ભૂતભાવન ।
ત્રાહિ નઃ શરણાપન્નાંસ્ત્રૈલોક્યદહનાદ્વિષાત્

ત્વમેકઃ સર્વજગત ઈશ્વરો બન્ધમોક્ષયોઃ ।
તં ત્વામર્ચન્તિ કુશલાઃ પ્રપન્નાર્તિહરં ગુરુમ્

ગુણમય્યા સ્વશક્ત્યાસ્ય સર્ગસ્થિત્યપ્યયાન્ વિભો ।
ધત્સે યદા સ્વદૃગ્ ભૂમન્ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાભિધામ્

ત્વં બ્રહ્મ પરમં ગુહ્યં સદસદ્ભાવભાવનમ્ ।
નાનાશક્તિભિરાભાતસ્ત્વમાત્મા જગદીશ્વરઃ

ત્વં શબ્દયોનિર્જગદાદિરાત્મા પ્રાણેન્દ્રિયદ્રવ્યગુણઃ સ્વભાવઃ ।
કાલઃ ક્રતુઃ સત્યમૃતં ચ ધર્મસ્ ત્વય્ય્ અક્ષરં યત્ ત્રિવૃદામનન્તિ

અગ્નિર્મુખં તે ઽખિલદેવતાત્મા ક્ષિતિં વિદુર્લોકભવાઙ્ઘ્રિપઙ્કજમ્ ।
કાલં ગતિં તે ઽખિલદેવતાત્મનો દિશશ્ચ કર્ણૌ રસનં જલેશમ્

નાભિર્નભસ્તે શ્વસનં નભસ્વાન્ સૂર્યશ્ચ ચક્ષૂંષિ જલં સ્મ રેતઃ ।
પરાવરાત્માશ્રયણં તવાત્મા સોમો મનો દ્યૌર્ભગવન્ શિરસ્તે

કુક્ષિઃ સમુદ્રા ગિરયો ઽસ્થિસઙ્ઘા રોમાણિ સર્વૌષધિવીરુધસ્તે ।
છન્દાંસિ સાક્ષાત્ તવ સપ્ત ધાતવસ્ ત્રયીમયાત્મન્ હૃદયં સર્વધર્મઃ

મુખાનિ પઞ્ચોપનિષદસ્તવેશ યૈસ્ત્રિંશદષ્ટોત્તરમન્ત્રવર્ગઃ ।
યત્ તચ્ છિવાખ્યં પરમાત્મતત્ત્વં દેવ સ્વયંજ્યોતિરવસ્થિતિસ્તે

છાયા ત્વધર્મોર્મિષુ યૈર્વિસર્ગો નેત્રત્રયં સત્ત્વરજસ્તમાંસિ ।
સાઙ્ખ્યાત્મનઃ શાસ્ત્રકૃતસ્તવેક્ષા છન્દોમયો દેવ ઋષિઃ પુરાણઃ

ન તે ગિરિત્રાખિલલોકપાલ વિરિઞ્ચવૈકુણ્ઠસુરેન્દ્રગમ્યમ્ ।
જ્યોતિઃ પરં યત્ર રજસ્તમશ્ચ સત્ત્વં ન યદ્બ્રહ્મ નિરસ્તભેદમ્

કામાધ્વરત્રિપુરકાલગરાદ્યનેક $ ભૂતદ્રુહઃ ક્ષપયતઃ સ્તુતયે ન તત્ તે &અમ્પ્;
યસ્ત્વન્તકાલ ઇદમાત્મકૃતં સ્વનેત્ર % વહ્નિસ્ફુલિઙ્ગશિખયા ભસિતં ન વેદ ॥ ભ્પ્_08.07.033* ॥
યે ત્વાત્મરામગુરુભિર્હૃદિ ચિન્તિતાઙ્ઘ્રિ $ દ્વન્દ્વં ચરન્તમુમયા તપસાભિતપ્તમ્ &
યે ત્વાત્મરામગુરુભિર્હૃદિ ચિન્તિતાઙ્ઘ્રિ $ દ્વન્દ્વં ચરન્તમુમયા તપસાભિતપ્તમ્ &
કત્થન્ત ઉગ્રપરુષં નિરતં શ્મશાને % તે નૂનમૂતિમવિદંસ્તવ હાતલજ્જાઃ ॥ ભ્પ્_08.07.034* ॥
તત્ તસ્ય તે સદસતોઃ પરતઃ પરસ્ય $ નાઞ્જઃ સ્વરૂપગમને પ્રભવન્તિ ભૂમ્નઃ &
તત્ તસ્ય તે સદસતોઃ પરતઃ પરસ્ય $ નાઞ્જઃ સ્વરૂપગમને પ્રભવન્તિ ભૂમ્નઃ &
બ્રહ્માદયઃ કિમુત સંસ્તવને વયં તુ % તત્સર્ગસર્ગવિષયા અપિ શક્તિમાત્રમ્ ॥ ભ્પ્_08.07.035* ॥
એતત્ પરં પ્રપશ્યામો ન પરં તે મહેશ્વર ।
મૃડનાય હિ લોકસ્ય વ્યક્તિસ્તે ઽવ્યક્તકર્મણઃ

ભ્પ્_08.07.037।0 શ્રીશુક ઉવાચ
તદ્વીક્ષ્ય વ્યસનં તાસાં કૃપયા ભૃશપીડિતઃ ।
સર્વભૂતસુહૃદ્દેવ ઇદમાહ સતીં પ્રિયામ્

ભ્પ્_08.07.038।0 શ્રીશિવ ઉવાચ
અહો બત ભવાન્ય્ એતત્ પ્રજાનાં પશ્ય વૈશસમ્ ।
ક્ષીરોદમથનોદ્ભૂતાત્ કાલકૂટાદુપસ્થિતમ્

આસાં પ્રાણપરીપ્સૂનાં વિધેયમભયં હિ મે ।
એતાવાન્ હિ પ્રભોરર્થો યદ્દીનપરિપાલનમ્

પ્રાણૈઃ સ્વૈઃ પ્રાણિનઃ પાન્તિ સાધવઃ ક્ષણભઙ્ગુરૈઃ ।
બદ્ધવૈરેષુ ભૂતેષુ મોહિતેષ્વાત્મમાયયા

પુંસઃ કૃપયતો ભદ્રે સર્વાત્મા પ્રીયતે હરિઃ ।
પ્રીતે હરૌ ભગવતિ પ્રીયે ઽહં સચરાચરઃ ।
તસ્માદિદં ગરં ભુઞ્જે પ્રજાનાં સ્વસ્તિરસ્તુ મે

ભ્પ્_08.07.042।0 શ્રીશુક ઉવાચ
એવમામન્ત્ર્ય ભગવાન્ ભવાનીં વિશ્વભાવનઃ ।
તદ્વિષં જગ્ધુમારેભે પ્રભાવજ્ઞાન્વમોદત

તતઃ કરતલીકૃત્ય વ્યાપિ હાલાહલં વિષમ્ ।
અભક્ષયન્ મહાદેવઃ કૃપયા ભૂતભાવનઃ

તસ્યાપિ દર્શયામાસ સ્વવીર્યં જલકલ્મષઃ ।
યચ્ ચકાર ગલે નીલં તચ્ ચ સાધોર્વિભૂષણમ્

તપ્યન્તે લોકતાપેન સાધવઃ પ્રાયશો જનાઃ ।
પરમારાધનં તદ્ધિ પુરુષસ્યાખિલાત્મનઃ

નિશમ્ય કર્મ તચ્ છમ્ભોર્દેવદેવસ્ય મીઢુષઃ ।
પ્રજા દાક્ષાયણી બ્રહ્મા વૈકુણ્ઠશ્ચ શશંસિરે

પ્રસ્કન્નં પિબતઃ પાણેર્યત્ કિઞ્ચિજ્ જગૃહુઃ સ્મ તત્ ।
વૃશ્ચિકાહિવિષૌષધ્યો દન્દશૂકાશ્ચ યે ઽપરે