ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 07.07

ભ્પ્_07.07.001।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
એવં દૈત્યસુતૈઃ પૃષ્ટો મહાભાગવતો ઽસુરઃ ।
ઉવાચ તાન્ સ્મયમાનઃ સ્મરન્ મદનુભાષિતમ્

ભ્પ્_07.07.002।0 શ્રીપ્રહ્રાદ ઉવાચ
પિતરિ પ્રસ્થિતે ઽસ્માકં તપસે મન્દરાચલમ્ ।
યુદ્ધોદ્યમં પરં ચક્રુર્વિબુધા દાનવાન્ પ્રતિ

પિપીલિકૈરહિરિવ દિષ્ટ્યા લોકોપતાપનઃ ।
પાપેન પાપો ઽભક્ષીતિ વદન્તો વાસવાદયઃ

તેષામતિબલોદ્યોગં નિશમ્યાસુરયૂથપાઃ ।
વધ્યમાનાઃ સુરૈર્ભીતા દુદ્રુવુઃ સર્વતો દિશમ્

કલત્રપુત્રવિત્તાપ્તાન્ ગૃહાન્ પશુપરિચ્છદાન્ ।
નાવેક્ષ્યમાણાસ્ત્વરિતાઃ સર્વે પ્રાણપરીપ્સવઃ

વ્યલુમ્પન્ રાજશિબિરમમરા જયકાઙ્ક્ષિણઃ ।
ઇન્દ્રસ્તુ રાજમહિષીં માતરં મમ ચાગ્રહીત્

નીયમાનાં ભયોદ્વિગ્નાં રુદતીં કુરરીમિવ ।
યદૃચ્છયાગતસ્તત્ર દેવર્ષિર્દદૃશે પથિ

પ્રાહ નૈનાં સુરપતે નેતુમર્હસ્યનાગસમ્ ।
મુઞ્ચ મુઞ્ચ મહાભાગ સતીં પરપરિગ્રહમ્

ભ્પ્_07.07.009।0 શ્રીઇન્દ્ર ઉવાચ
આસ્તે ઽસ્યા જઠરે વીર્યમવિષહ્યં સુરદ્વિષઃ ।
આસ્યતાં યાવત્ પ્રસવં મોક્ષ્યે ઽર્થપદવીં ગતઃ

ભ્પ્_07.07.010।0 શ્રીનારદ ઉવાચ
અયં નિષ્કિલ્બિષઃ સાક્ષાન્ મહાભાગવતો મહાન્ ।
ત્વયા ન પ્રાપ્સ્યતે સંસ્થામનન્તાનુચરો બલી

ઇત્યુક્તસ્તાં વિહાયેન્દ્રો દેવર્ષેર્માનયન્ વચઃ ।
અનન્તપ્રિયભક્ત્યૈનાં પરિક્રમ્ય દિવં યયૌ

તતો મે માતરમૃષિઃ સમાનીય નિજાશ્રમે ।
આશ્વાસ્યેહોષ્યતાં વત્સે યાવત્ તે ભર્તુરાગમઃ

તથેત્યવાત્સીદ્દેવર્ષેરન્તિકે સાકુતોભયા ।
યાવદ્દૈત્યપતિર્ઘોરાત્ તપસો ન ન્યવર્તત

ઋષિં પર્યચરત્ તત્ર ભક્ત્યા પરમયા સતી ।
અન્તર્વત્ની સ્વગર્ભસ્ય ક્ષેમાયેચ્છાપ્રસૂતયે

ઋષિઃ કારુણિકસ્તસ્યાઃ પ્રાદાદુભયમીશ્વરઃ ।
ધર્મસ્ય તત્ત્વં જ્ઞાનં ચ મામપ્યુદ્દિશ્ય નિર્મલમ્

તત્ તુ કાલસ્ય દીર્ઘત્વાત્ સ્ત્રીત્વાન્ માતુસ્તિરોદધે ।
ઋષિણાનુગૃહીતં માં નાધુનાપ્યજહાત્ સ્મૃતિઃ

ભવતામપિ ભૂયાન્ મે યદિ શ્રદ્દધતે વચઃ ।
વૈશારદી ધીઃ શ્રદ્ધાતઃ સ્ત્રીબાલાનાં ચ મે યથા

જન્માદ્યાઃ ષડ્ ઇમે ભાવા દૃષ્ટા દેહસ્ય નાત્મનઃ ।
ફલાનામિવ વૃક્ષસ્ય કાલેનેશ્વરમૂર્તિના

આત્મા નિત્યો ઽવ્યયઃ શુદ્ધ એકઃ ક્ષેત્રજ્ઞ આશ્રયઃ ।
અવિક્રિયઃ સ્વદૃગ્ હેતુર્વ્યાપકો ઽસઙ્ગ્યનાવૃતઃ

એતૈર્દ્વાદશભિર્વિદ્વાન્ આત્મનો લક્ષણૈઃ પરૈઃ ।
અહં મમેત્યસદ્ભાવં દેહાદૌ મોહજં ત્યજેત્

સ્વર્ણં યથા ગ્રાવસુ હેમકારઃ ક્ષેત્રેષુ યોગૈસ્તદભિજ્ઞ આપ્નુયાત્ ।
ક્ષેત્રેષુ દેહેષુ તથાત્મયોગૈર્ અધ્યાત્મવિદ્બ્રહ્મગતિં લભેત

અષ્ટૌ પ્રકૃતયઃ પ્રોક્તાસ્ત્રય એવ હિ તદ્ગુણાઃ ।
વિકારાઃ ષોડશાચાર્યૈઃ પુમાન્ એકઃ સમન્વયાત્

દેહસ્તુ સર્વસઙ્ઘાતો જગત્ તસ્થુરિતિ દ્વિધા ।
અત્રૈવ મૃગ્યઃ પુરુષો નેતિ નેતીત્યતત્ ત્યજન્

અન્વયવ્યતિરેકેણ વિવેકેનોશતાત્મના ।
સ્વર્ગસ્થાનસમામ્નાયૈર્વિમૃશદ્ભિરસત્વરૈઃ

બુદ્ધેર્જાગરણં સ્વપ્નઃ સુષુપ્તિરિતિ વૃત્તયઃ ।
તા યેનૈવાનુભૂયન્તે સો ઽધ્યક્ષઃ પુરુષઃ પરઃ

એભિસ્ત્રિવર્ણૈઃ પર્યસ્તૈર્બુદ્ધિભેદૈઃ ક્રિયોદ્ભવૈઃ ।
સ્વરૂપમાત્મનો બુધ્યેદ્ગન્ધૈર્વાયુમિવાન્વયાત્

એતદ્દ્વારો હિ સંસારો ગુણકર્મનિબન્ધનઃ ।
અજ્ઞાનમૂલો ઽપાર્થો ઽપિ પુંસઃ સ્વપ્ન ઇવાર્પ્યતે

તસ્માદ્ભવદ્ભિઃ કર્તવ્યં કર્મણાં ત્રિગુણાત્મનામ્ ।
બીજનિર્હરણં યોગઃ પ્રવાહોપરમો ધિયઃ

તત્રોપાયસહસ્રાણામયં ભગવતોદિતઃ ।
યદીશ્વરે ભગવતિ યથા યૈરઞ્જસા રતિઃ

ગુરુશુશ્રૂષયા ભક્ત્યા સર્વલબ્ધાર્પણેન ચ ।
સઙ્ગેન સાધુભક્તાનામીશ્વરારાધનેન ચ

શ્રદ્ધયા તત્કથાયાં ચ કીર્તનૈર્ગુણકર્મણામ્ ।
તત્પાદામ્બુરુહધ્યાનાત્ તલ્લિઙ્ગેક્ષાર્હણાદિભિઃ

હરિઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ ભગવાન્ આસ્ત ઈશ્વરઃ ।
ઇતિ ભૂતાનિ મનસા કામૈસ્તૈઃ સાધુ માનયેત્

એવં નિર્જિતષડ્વર્ગૈઃ ક્રિયતે ભક્તિરીશ્વરે ।
વાસુદેવે ભગવતિ યયા સંલભ્યતે રતિઃ

નિશમ્ય કર્માણિ ગુણાન્ અતુલ્યાન્ વીર્યાણિ લીલાતનુભિઃ કૃતાનિ ।
યદાતિહર્ષોત્પુલકાશ્રુગદ્ગદં પ્રોત્કણ્ઠ ઉદ્ગાયતિ રૌતિ નૃત્યતિ

યદા ગ્રહગ્રસ્ત ઇવ ક્વચિદ્ધસત્ય્ આક્રન્દતે ધ્યાયતિ વન્દતે જનમ્ ।
મુહુઃ શ્વસન્ વક્તિ હરે જગત્પતે નારાયણેત્યાત્મમતિર્ગતત્રપઃ

તદા પુમાન્ મુક્તસમસ્તબન્ધનસ્ તદ્ભાવભાવાનુકૃતાશયાકૃતિઃ ।
નિર્દગ્ધબીજાનુશયો મહીયસા ભક્તિપ્રયોગેણ સમેત્યધોક્ષજમ્

અધોક્ષજાલમ્ભમિહાશુભાત્મનઃ શરીરિણઃ સંસૃતિચક્રશાતનમ્ ।
તદ્બ્રહ્મનિર્વાણસુખં વિદુર્બુધાસ્ તતો ભજધ્વં હૃદયે હૃદીશ્વરમ્

કો ઽતિપ્રયાસો ઽસુરબાલકા હરેર્ ઉપાસને સ્વે હૃદિ છિદ્રવત્ સતઃ ।
સ્વસ્યાત્મનઃ સખ્યુરશેષદેહિનાં સામાન્યતઃ કિં વિષયોપપાદનૈઃ

રાયઃ કલત્રં પશવઃ સુતાદયો ગૃહા મહી કુઞ્જરકોશભૂતયઃ ।
સર્વે ઽર્થકામાઃ ક્ષણભઙ્ગુરાયુષઃ કુર્વન્તિ મર્ત્યસ્ય કિયત્ પ્રિયં ચલાઃ

એવં હિ લોકાઃ ક્રતુભિઃ કૃતા અમી ક્ષયિષ્ણવઃ સાતિશયા ન નિર્મલાઃ ।
તસ્માદદૃષ્ટશ્રુતદૂષણં પરં ભક્ત્યોક્તયેશં ભજતાત્મલબ્ધયે

યદર્થ ઇહ કર્માણિ વિદ્વન્માન્યસકૃન્ નરઃ ।
કરોત્યતો વિપર્યાસમમોઘં વિન્દતે ફલમ્

સુખાય દુઃખમોક્ષાય સઙ્કલ્પ ઇહ કર્મિણઃ ।
સદાપ્નોતીહયા દુઃખમનીહાયાઃ સુખાવૃતઃ

કામાન્ કામયતે કામ્યૈર્યદર્થમિહ પૂરુષઃ ।
સ વૈ દેહસ્તુ પારક્યો ભઙ્ગુરો યાત્યુપૈતિ ચ

કિમુ વ્યવહિતાપત્ય દારાગારધનાદયઃ ।
રાજ્યકોશગજામાત્ય ભૃત્યાપ્તા મમતાસ્પદાઃ

કિમેતૈરાત્મનસ્તુચ્છૈઃ સહ દેહેન નશ્વરૈઃ ।
અનર્થૈરર્થસઙ્કાશૈર્નિત્યાનન્દરસોદધેઃ

નિરૂપ્યતામિહ સ્વાર્થઃ કિયાન્ દેહભૃતો ઽસુરાઃ ।
નિષેકાદિષ્વવસ્થાસુ ક્લિશ્યમાનસ્ય કર્મભિઃ

કર્માણ્યારભતે દેહી દેહેનાત્માનુવર્તિના ।
કર્મભિસ્તનુતે દેહમુભયં ત્વવિવેકતઃ

તસ્માદર્થાશ્ચ કામાશ્ચ ધર્માશ્ચ યદપાશ્રયાઃ ।
ભજતાનીહયાત્માનમનીહં હરિમીશ્વરમ્

સર્વેષામપિ ભૂતાનાં હરિરાત્મેશ્વરઃ પ્રિયઃ ।
ભૂતૈર્મહદ્ભિઃ સ્વકૃતૈઃ કૃતાનાં જીવસંજ્ઞિતઃ

દેવો ઽસુરો મનુષ્યો વા યક્ષો ગન્ધર્વ એવ વા ।
ભજન્ મુકુન્દચરણં સ્વસ્તિમાન્ સ્યાદ્યથા વયમ્

નાલં દ્વિજત્વં દેવત્વમૃષિત્વં વાસુરાત્મજાઃ ।
પ્રીણનાય મુકુન્દસ્ય ન વૃત્તં ન બહુજ્ઞતા

ન દાનં ન તપો નેજ્યા ન શૌચં ન વ્રતાનિ ચ ।
પ્રીયતે ઽમલયા ભક્ત્યા હરિરન્યદ્વિડમ્બનમ્

તતો હરૌ ભગવતિ ભક્તિં કુરુત દાનવાઃ ।
આત્મૌપમ્યેન સર્વત્ર સર્વભૂતાત્મનીશ્વરે

દૈતેયા યક્ષરક્ષાંસિ સ્ત્રિયઃ શૂદ્રા વ્રજૌકસઃ ।
ખગા મૃગાઃ પાપજીવાઃ સન્તિ હ્યચ્યુતતાં ગતાઃ

એતાવાન્ એવ લોકે ઽસ્મિન્ પુંસઃ સ્વાર્થઃ પરઃ સ્મૃતઃ ।
એકાન્તભક્તિર્ગોવિન્દે યત્ સર્વત્ર તદીક્ષણમ્