ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 06.18

ભ્પ્_06.18.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
પૃશ્નિસ્તુ પત્ની સવિતુઃ સાવિત્રીં વ્યાહૃતિં ત્રયીમ્ ।
અગ્નિહોત્રં પશું સોમં ચાતુર્માસ્યં મહામખાન્

સિદ્ધિર્ભગસ્ય ભાર્યાઙ્ગ મહિમાનં વિભું પ્રભુમ્ ।
આશિષં ચ વરારોહાં કન્યાં પ્રાસૂત સુવ્રતામ્

ધાતુઃ કુહૂઃ સિનીવાલી રાકા ચાનુમતિસ્તથા ।
સાયં દર્શમથ પ્રાતઃ પૂર્ણમાસમનુક્રમાત્

અગ્નીન્ પુરીષ્યાન્ આધત્ત ક્રિયાયાં સમનન્તરઃ ।
ચર્ષણી વરુણસ્યાસીદ્યસ્યાં જાતો ભૃગુઃ પુનઃ

વાલ્મીકિશ્ચ મહાયોગી વલ્મીકાદભવત્ કિલ ।
અગસ્ત્યશ્ચ વસિષ્ઠશ્ચ મિત્રાવરુણયોરૃષી

રેતઃ સિષિચતુઃ કુમ્ભે ઉર્વશ્યાઃ સન્નિધૌ દ્રુતમ્ ।
રેવત્યાં મિત્ર ઉત્સર્ગમરિષ્ટં પિપ્પલં વ્યધાત્

પૌલોમ્યામિન્દ્ર આધત્ત ત્રીન્ પુત્રાન્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ ।
જયન્તમૃષભં તાત તૃતીયં મીઢુષં પ્રભુઃ

ઉરુક્રમસ્ય દેવસ્ય માયાવામનરૂપિણઃ ।
કીર્તૌ પત્ન્યાં બૃહચ્છ્લોકસ્તસ્યાસન્ સૌભગાદયઃ

તત્કર્મગુણવીર્યાણિ કાશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ ।
પશ્ચાદ્વક્ષ્યામહે ઽદિત્યાં યથૈવાવતતાર હ

અથ કશ્યપદાયાદાન્ દૈતેયાન્ કીર્તયામિ તે ।
યત્ર ભાગવતઃ શ્રીમાન્ પ્રહ્રાદો બલિરેવ ચ

દિતેર્દ્વાવેવ દાયાદૌ દૈત્યદાનવવન્દિતૌ ।
હિરણ્યકશિપુર્નામ હિરણ્યાક્ષશ્ચ કીર્તિતૌ

હિરણ્યકશિપોર્ભાર્યા કયાધુર્નામ દાનવી ।
જમ્ભસ્ય તનયા સા તુ સુષુવે ચતુરઃ સુતાન્

સંહ્રાદં પ્રાગ્ અનુહ્રાદં હ્રાદં પ્રહ્રાદમેવ ચ ।
તત્સ્વસા સિંહિકા નામ રાહું વિપ્રચિતો ઽગ્રહીત્

શિરો ઽહરદ્યસ્ય હરિશ્ચક્રેણ પિબતો ઽમૃતમ્ ।
સંહ્રાદસ્ય કૃતિર્ભાર્યા સૂત પઞ્ચજનં તતઃ

હ્રાદસ્ય ધમનિર્ભાર્યા સૂત વાતાપિમિલ્વલમ્ ।
યો ઽગસ્ત્યાય ત્વતિથયે પેચે વાતાપિમિલ્વલઃ

અનુહ્રાદસ્ય સૂર્યાયાં બાષ્કલો મહિષસ્તથા ।
વિરોચનસ્તુ પ્રાહ્રાદિર્દેવ્યાં તસ્યાભવદ્બલિઃ

બાણજ્યેષ્ઠં પુત્રશતમશનાયાં તતો ઽભવત્ ।
તસ્યાનુભાવં સુશ્લોક્યં પશ્ચાદેવાભિધાસ્યતે

બાણ આરાધ્ય ગિરિશં લેભે તદ્ગણમુખ્યતામ્ ।
યત્પાર્શ્વે ભગવાન્ આસ્તે હ્ય્ અદ્યાપિ પુરપાલકઃ

મરુતશ્ચ દિતેઃ પુત્રાશ્ચત્વારિંશન્ નવાધિકાઃ ।
ત આસન્નપ્રજાઃ સર્વે નીતા ઇન્દ્રેણ સાત્મતામ્

ભ્પ્_06.18.020।0 શ્રીરાજોવાચ
કથં ત આસુરં ભાવમપોહ્યૌત્પત્તિકં ગુરો ।
ઇન્દ્રેણ પ્રાપિતાઃ સાત્મ્યં કિં તત્ સાધુ કૃતં હિ તૈઃ

ઇમે શ્રદ્દધતે બ્રહ્મન્નૃષયો હિ મયા સહ ।
પરિજ્ઞાનાય ભગવંસ્તન્ નો વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

ભ્પ્_06.18.022।0 શ્રીસૂત ઉવાચ
તદ્વિષ્ણુરાતસ્ય સ બાદરાયણિર્ વચો નિશમ્યાદૃતમલ્પમર્થવત્ ।
સભાજયન્ સન્ નિભૃતેન ચેતસા જગાદ સત્રાયણ સર્વદર્શનઃ

ભ્પ્_06.18.023।0 શ્રીશુક ઉવાચ
હતપુત્રા દિતિઃ શક્ર પાર્ષ્ણિગ્રાહેણ વિષ્ણુના ।
મન્યુના શોકદીપ્તેન જ્વલન્તી પર્યચિન્તયત્

કદા નુ ભ્રાતૃહન્તારમિન્દ્રિયારામમુલ્બણમ્ ।
અક્લિન્નહૃદયં પાપં ઘાતયિત્વા શયે સુખમ્

કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞાસીદ્યસ્યેશાભિહિતસ્ય ચ ।
ભૂતધ્રુક્ તત્કૃતે સ્વાર્થં કિં વેદ નિરયો યતઃ

આશાસાનસ્ય તસ્યેદં ધ્રુવમુન્નદ્ધચેતસઃ ।
મદશોષક ઇન્દ્રસ્ય ભૂયાદ્યેન સુતો હિ મે

ઇતિ ભાવેન સા ભર્તુરાચચારાસકૃત્ પ્રિયમ્ ।
શુશ્રૂષયાનુરાગેણ પ્રશ્રયેણ દમેન ચ

ભક્ત્યા પરમયા રાજન્ મનોજ્ઞૈર્વલ્ગુભાષિતૈઃ ।
મનો જગ્રાહ ભાવજ્ઞા સસ્મિતાપાઙ્ગવીક્ષણૈઃ

એવં સ્ત્રિયા જડીભૂતો વિદ્વાન્ અપિ મનોજ્ઞયા ।
બાઢમિત્ય્ આહ વિવશો ન તચ્ ચિત્રં હિ યોષિતિ

વિલોક્યૈકાન્તભૂતાનિ ભૂતાન્ય્ આદૌ પ્રજાપતિઃ ।
સ્ત્રિયં ચક્રે સ્વદેહાર્ધં યયા પુંસાં મતિર્હૃતા

એવં શુશ્રૂષિતસ્તાત ભગવાન્ કશ્યપઃ સ્ત્રિયા ।
પ્રહસ્ય પરમપ્રીતો દિતિમાહાભિનન્દ્ય ચ

ભ્પ્_06.18.032।0 શ્રીકશ્યપ ઉવાચ
વરં વરય વામોરુ પ્રીતસ્તે ઽહમનિન્દિતે ।
સ્ત્રિયા ભર્તરિ સુપ્રીતે કઃ કામ ઇહ ચાગમઃ

પતિરેવ હિ નારીણાં દૈવતં પરમં સ્મૃતમ્ ।
માનસઃ સર્વભૂતાનાં વાસુદેવઃ શ્રિયઃ પતિઃ

સ એવ દેવતાલિઙ્ગૈર્નામરૂપવિકલ્પિતૈઃ ।
ઇજ્યતે ભગવાન્ પુમ્ભિઃ સ્ત્રીભિશ્ચ પતિરૂપધૃક્

તસ્માત્ પતિવ્રતા નાર્યઃ શ્રેયસ્કામાઃ સુમધ્યમે ।
યજન્તે ઽનન્યભાવેન પતિમાત્માનમીશ્વરમ્

સો ઽહં ત્વયાર્ચિતો ભદ્રે ઈદૃગ્ભાવેન ભક્તિતઃ ।
તં તે સમ્પાદયે કામમસતીનાં સુદુર્લભમ્

ભ્પ્_06.18.037।0 દિતિરુવાચ
વરદો યદિ મે બ્રહ્મન્ પુત્રમિન્દ્રહણં વૃણે ।
અમૃત્યું મૃતપુત્રાહં યેન મે ઘાતિતૌ સુતૌ

નિશમ્ય તદ્વચો વિપ્રો વિમનાઃ પર્યતપ્યત ।
અહો અધર્મઃ સુમહાન્ અદ્ય મે સમુપસ્થિતઃ

અહો અર્થેન્દ્રિયારામો યોષિન્મય્યેહ માયયા ।
ગૃહીતચેતાઃ કૃપણઃ પતિષ્યે નરકે ધ્રુવમ્

કો ઽતિક્રમો ઽનુવર્તન્ત્યાઃ સ્વભાવમિહ યોષિતઃ ।
ધિઙ્ માં બતાબુધં સ્વાર્થે યદહં ત્વજિતેન્દ્રિયઃ

શરત્પદ્મોત્સવં વક્ત્રં વચશ્ચ શ્રવણામૃતમ્ ।
હૃદયં ક્ષુરધારાભં સ્ત્રીણાં કો વેદ ચેષ્ટિતમ્

ન હિ કશ્ચિત્ પ્રિયઃ સ્ત્રીણામઞ્જસા સ્વાશિષાત્મનામ્ ।
પતિં પુત્રં ભ્રાતરં વા ઘ્નન્ત્ય્ અર્થે ઘાતયન્તિ ચ

પ્રતિશ્રુતં દદામીતિ વચસ્તન્ ન મૃષા ભવેત્ ।
વધં નાર્હતિ ચેન્દ્રો ઽપિ તત્રેદમુપકલ્પતે

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભગવાન્ મારીચઃ કુરુનન્દન ।
ઉવાચ કિઞ્ચિત્ કુપિત આત્માનં ચ વિગર્હયન્

ભ્પ્_06.18.045।0 શ્રીકશ્યપ ઉવાચ
પુત્રસ્તે ભવિતા ભદ્રે ઇન્દ્રહાદેવબાન્ધવઃ ।
સંવત્સરં વ્રતમિદં યદ્ય્ અઞ્જો ધારયિષ્યસિ

ભ્પ્_06.18.046।0 દિતિરુવાચ
ધારયિષ્યે વ્રતં બ્રહ્મન્ બ્રૂહિ કાર્યાણિ યાનિ મે ।
યાનિ ચેહ નિષિદ્ધાનિ ન વ્રતં ઘ્નન્તિ યાન્ય્ ઉત

ભ્પ્_06.18.047।0 શ્રીકશ્યપ ઉવાચ
ન હિંસ્યાદ્ભૂતજાતાનિ ન શપેન્ નાનૃતં વદેત્ ।
ન છિન્દ્યાન્ નખરોમાણિ ન સ્પૃશેદ્યદમઙ્ગલમ્

નાપ્સુ સ્નાયાન્ ન કુપ્યેત ન સમ્ભાષેત દુર્જનૈઃ ।
ન વસીતાધૌતવાસઃ સ્રજં ચ વિધૃતાં ક્વચિત્

નોચ્છિષ્ટં ચણ્ડિકાન્નં ચ સામિષં વૃષલાહૃતમ્ ।
ભુઞ્જીતોદક્યયા દૃષ્ટં પિબેન્ નાઞ્જલિના ત્વપઃ

નોચ્છિષ્ટાસ્પૃષ્ટસલિલા સન્ધ્યાયાં મુક્તમૂર્ધજા ।
અનર્ચિતાસંયતવાક્ નાસંવીતા બહિશ્ચરેત્

નાધૌતપાદાપ્રયતા નાર્દ્રપાદા ઉદક્શિરાઃ ।
શયીત નાપરાઙ્ નાન્યૈર્ન નગ્ના ન ચ સન્ધ્યયોઃ

ધૌતવાસા શુચિર્નિત્યં સર્વમઙ્ગલસંયુતા ।
પૂજયેત્ પ્રાતરાશાત્ પ્રાગ્ ગોવિપ્રાઞ્ શ્રિયમચ્યુતમ્

સ્ત્રિયો વીરવતીશ્ચાર્ચેત્ સ્રગ્ગન્ધબલિમણ્ડનૈઃ ।
પતિં ચાર્ચ્યોપતિષ્ઠેત ધ્યાયેત્ કોષ્ઠગતં ચ તમ્

સાંવત્સરં પુંસવનં વ્રતમેતદવિપ્લુતમ્ ।
ધારયિષ્યસિ ચેત્ તુભ્યં શક્રહા ભવિતા સુતઃ

બાઢમિત્ય્ અભ્યુપેત્યાથ દિતી રાજન્ મહામનાઃ ।
કશ્યપાદ્ગર્ભમાધત્ત વ્રતં ચાઞ્જો દધાર સા

માતૃષ્વસુરભિપ્રાયમિન્દ્ર આજ્ઞાય માનદ ।
શુશ્રૂષણેનાશ્રમસ્થાં દિતિં પર્યચરત્ કવિઃ

નિત્યં વનાત્ સુમનસઃ ફલમૂલસમિત્કુશાન્ ।
પત્રાઙ્કુરમૃદો ઽપશ્ચ કાલે કાલ ઉપાહરત્

એવં તસ્યા વ્રતસ્થાયા વ્રતચ્છિદ્રં હરિર્નૃપ ।
પ્રેપ્સુઃ પર્યચરજ્ જિહ્મો મૃગહેવ મૃગાકૃતિઃ

નાધ્યગચ્છદ્વ્રતચ્છિદ્રં તત્પરો ઽથ મહીપતે ।
ચિન્તાં તીવ્રાં ગતઃ શક્રઃ કેન મે સ્યાચ્ છિવં ત્વિહ

એકદા સા તુ સન્ધ્યાયામુચ્છિષ્ટા વ્રતકર્શિતા ।
અસ્પૃષ્ટવાર્યધૌતાઙ્ઘ્રિઃ સુષ્વાપ વિધિમોહિતા

લબ્ધ્વા તદન્તરં શક્રો નિદ્રાપહૃતચેતસઃ ।
દિતેઃ પ્રવિષ્ટ ઉદરં યોગેશો યોગમાયયા

ચકર્ત સપ્તધા ગર્ભં વજ્રેણ કનકપ્રભમ્ ।
રુદન્તં સપ્તધૈકૈકં મા રોદીરિતિ તાન્ પુનઃ

તમૂચુઃ પાટ્યમાનાસ્તે સર્વે પ્રાઞ્જલયો નૃપ ।
કિં ન ઇન્દ્ર જિઘાંસસિ ભ્રાતરો મરુતસ્તવ

મા ભૈષ્ટ ભ્રાતરો મહ્યં યૂયમિત્ય્ આહ કૌશિકઃ ।
અનન્યભાવાન્ પાર્ષદાન્ આત્મનો મરુતાં ગણાન્

ન મમાર દિતેર્ગર્ભઃ શ્રીનિવાસાનુકમ્પયા ।
બહુધા કુલિશક્ષુણ્ણો દ્રૌણ્યસ્ત્રેણ યથા ભવાન્

સકૃદિષ્ટ્વાદિપુરુષં પુરુષો યાતિ સામ્યતામ્ ।
સંવત્સરં કિઞ્ચિદૂનં દિત્યા યદ્ધરિરર્ચિતઃ

સજૂરિન્દ્રેણ પઞ્ચાશદ્દેવાસ્તે મરુતો ઽભવન્ ।
વ્યપોહ્ય માતૃદોષં તે હરિણા સોમપાઃ કૃતાઃ

દિતિરુત્થાય દદૃશે કુમારાન્ અનલપ્રભાન્ ।
ઇન્દ્રેણ સહિતાન્ દેવી પર્યતુષ્યદનિન્દિતા

અથેન્દ્રમાહ તાતાહમાદિત્યાનાં ભયાવહમ્ ।
અપત્યમિચ્છન્ત્ય્ અચરં વ્રતમેતત્ સુદુષ્કરમ્

એકઃ સઙ્કલ્પિતઃ પુત્રઃ સપ્ત સપ્તાભવન્ કથમ્ ।
યદિ તે વિદિતં પુત્ર સત્યં કથય મા મૃષા

ભ્પ્_06.18.071।0 ઇન્દ્ર ઉવાચ
અમ્બ તે ઽહં વ્યવસિતમુપધાર્યાગતો ઽન્તિકમ્ ।
લબ્ધાન્તરો ઽચ્છિદં ગર્ભમર્થબુદ્ધિર્ન ધર્મદૃક્

કૃત્તો મે સપ્તધા ગર્ભ આસન્ સપ્ત કુમારકાઃ ।
તે ઽપિ ચૈકૈકશો વૃક્ણાઃ સપ્તધા નાપિ મમ્રિરે

તતસ્તત્ પરમાશ્ચર્યં વીક્ષ્ય વ્યવસિતં મયા ।
મહાપુરુષપૂજાયાઃ સિદ્ધિઃ કાપ્ય્ આનુષઙ્ગિણી

આરાધનં ભગવત ઈહમાના નિરાશિષઃ ।
યે તુ નેચ્છન્ત્ય્ અપિ પરં તે સ્વાર્થકુશલાઃ સ્મૃતાઃ

આરાધ્યાત્મપ્રદં દેવં સ્વાત્માનં જગદીશ્વરમ્ ।
કો વૃણીત ગુણસ્પર્શં બુધઃ સ્યાન્ નરકે ઽપિ યત્

તદિદં મમ દૌર્જન્યં બાલિશસ્ય મહીયસિ ।
ક્ષન્તુમર્હસિ માતસ્ત્વં દિષ્ટ્યા ગર્ભો મૃતોત્થિતઃ

ભ્પ્_06.18.077।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇન્દ્રસ્તયાભ્યનુજ્ઞાતઃ શુદ્ધભાવેન તુષ્ટયા ।
મરુદ્ભિઃ સહ તાં નત્વા જગામ ત્રિદિવં પ્રભુઃ

એવં તે સર્વમાખ્યાતં યન્ માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
મઙ્ગલં મરુતાં જન્મ કિં ભૂયઃ કથયામિ તે