ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 06.09

ભ્પ્_06.09.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
તસ્યાસન્ વિશ્વરૂપસ્ય શિરાંસિ ત્રીણિ ભારત ।
સોમપીથં સુરાપીથમન્નાદમિતિ શુશ્રુમ

સ વૈ બર્હિષિ દેવેભ્યો ભાગં પ્રત્યક્ષમુચ્ચકૈઃ ।
અદદદ્યસ્ય પિતરો દેવાઃ સપ્રશ્રયં નૃપ

સ એવ હિ દદૌ ભાગં પરોક્ષમસુરાન્ પ્રતિ ।
યજમાનો ઽવહદ્ભાગં માતૃસ્નેહવશાનુગઃ

તદ્દેવહેલનં તસ્ય ધર્માલીકં સુરેશ્વરઃ ।
આલક્ષ્ય તરસા ભીતસ્તચ્છીર્ષાણ્ય્ અચ્છિનદ્રુષા

સોમપીથં તુ યત્ તસ્ય શિર આસીત્ કપિઞ્જલઃ ।
કલવિઙ્કઃ સુરાપીથમન્નાદં યત્ સ તિત્તિરિઃ

બ્રહ્મહત્યામઞ્જલિના જગ્રાહ યદપીશ્વરઃ ।
સંવત્સરાન્તે તદઘં ભૂતાનાં સ વિશુદ્ધયે

ભૂમ્યમ્બુદ્રુમયોષિદ્ભ્યશ્ચતુર્ધા વ્યભજદ્ધરિઃ ।
ભૂમિસ્તુરીયં જગ્રાહ ખાતપૂરવરેણ વૈ

ઈરિણં બ્રહ્મહત્યાયા રૂપં ભૂમૌ પ્રદૃશ્યતે ।
તુર્યં છેદવિરોહેણ વરેણ જગૃહુર્દ્રુમાઃ

તેષાં નિર્યાસરૂપેણ બ્રહ્મહત્યા પ્રદૃશ્યતે ।
શશ્વત્કામવરેણાંહસ્તુરીયં જગૃહુઃ સ્ત્રિયઃ ।2।
રજોરૂપેણ તાસ્વંહો માસિ માસિ પ્રદૃશ્યતે ।
દ્રવ્યભૂયોવરેણાપસ્તુરીયં જગૃહુર્મલમ્

તાસુ બુદ્બુદફેનાભ્યાં દૃષ્ટં તદ્ધરતિ ક્ષિપન્ ।
હતપુત્રસ્તતસ્ત્વષ્ટા જુહાવેન્દ્રાય શત્રવે

ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ મા ચિરં જહિ વિદ્વિષમ્ ।
અથાન્વાહાર્યપચનાદુત્થિતો ઘોરદર્શનઃ

કૃતાન્ત ઇવ લોકાનાં યુગાન્તસમયે યથા ।
વિષ્વગ્ વિવર્ધમાનં તમિષુમાત્રં દિને દિને

દગ્ધશૈલપ્રતીકાશં સન્ધ્યાભ્રાનીકવર્ચસમ્ ।
તપ્તતામ્રશિખાશ્મશ્રું મધ્યાહ્નાર્કોગ્રલોચનમ્

દેદીપ્યમાને ત્રિશિખે શૂલ આરોપ્ય રોદસી ।
નૃત્યન્તમુન્નદન્તં ચ ચાલયન્તં પદા મહીમ્

દરીગમ્ભીરવક્ત્રેણ પિબતા ચ નભસ્તલમ્ ।
લિહતા જિહ્વયર્ક્ષાણિ ગ્રસતા ભુવનત્રયમ્

મહતા રૌદ્રદંષ્ટ્રેણ જૃમ્ભમાણં મુહુર્મુહુઃ ।
વિત્રસ્તા દુદ્રુવુર્લોકા વીક્ષ્ય સર્વે દિશો દશ

યેનાવૃતા ઇમે લોકાસ્તપસા ત્વાષ્ટ્રમૂર્તિના ।
સ વૈ વૃત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ પાપઃ પરમદારુણઃ

તં નિજઘ્નુરભિદ્રુત્ય સગણા વિબુધર્ષભાઃ ।
સ્વૈઃ સ્વૈર્દિવ્યાસ્ત્રશસ્ત્રૌઘૈઃ સો ઽગ્રસત્ તાનિ કૃત્સ્નશઃ

તતસ્તે વિસ્મિતાઃ સર્વે વિષણ્ણા ગ્રસ્તતેજસઃ ।
પ્રત્યઞ્ચમાદિપુરુષમુપતસ્થુઃ સમાહિતાઃ

ભ્પ્_06.09.021।0 શ્રીદેવા ઊચુઃ
વાય્વમ્બરાગ્ન્યપ્ક્ષિતયસ્ત્રિલોકા બ્રહ્માદયો યે વયમુદ્વિજન્તઃ ।
હરામ યસ્મૈ બલિમન્તકો ઽસૌ બિભેતિ યસ્માદરણં તતો નઃ

અવિસ્મિતં તં પરિપૂર્ણકામં સ્વેનૈવ લાભેન સમં પ્રશાન્તમ્ ।
વિનોપસર્પત્ય્ અપરં હિ બાલિશઃ શ્વલાઙ્ગુલેનાતિતિતર્તિ સિન્ધુમ્

યસ્યોરુશૃઙ્ગે જગતીં સ્વનાવં મનુર્યથાબધ્ય તતાર દુર્ગમ્ ।
સ એવ નસ્ત્વાષ્ટ્રભયાદ્દુરન્તાત્ ત્રાતાશ્રિતાન્ વારિચરો ઽપિ નૂનમ્

પુરા સ્વયમ્ભૂરપિ સંયમામ્ભસ્ય્ ઉદીર્ણવાતોર્મિરવૈઃ કરાલે ।
એકો ઽરવિન્દાત્ પતિતસ્તતાર તસ્માદ્ભયાદ્યેન સ નો ઽસ્તુ પારઃ

ય એક ઈશો નિજમાયયા નઃ સસર્જ યેનાનુસૃજામ વિશ્વમ્ ।
વયં ન યસ્યાપિ પુરઃ સમીહતઃ પશ્યામ લિઙ્ગં પૃથગ્ ઈશમાનિનઃ

યો નઃ સપત્નૈર્ભૃશમર્દ્યમાનાન્ દેવર્ષિતિર્યઙ્નૃષુ નિત્ય એવ ।
કૃતાવતારસ્તનુભિઃ સ્વમાયયા કૃત્વાત્મસાત્ પાતિ યુગે યુગે ચ

તમેવ દેવં વયમાત્મદૈવતં પરં પ્રધાનં પુરુષં વિશ્વમન્યમ્ ।
વ્રજામ સર્વે શરણં શરણ્યં સ્વાનાં સ નો ધાસ્યતિ શં મહાત્મા

ભ્પ્_06.09.028।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ તેષાં મહારાજ સુરાણામુપતિષ્ઠતામ્ ।
પ્રતીચ્યાં દિશ્ય્ અભૂદાવિઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ

આત્મતુલ્યૈઃ ષોડશભિર્વિના શ્રીવત્સકૌસ્તુભૌ ।
પર્યુપાસિતમુન્નિદ્ર શરદમ્બુરુહેક્ષણમ્

દૃષ્ટ્વા તમવનૌ સર્વ ઈક્ષણાહ્લાદવિક્લવાઃ ।
દણ્ડવત્ પતિતા રાજઞ્ છનૈરુત્થાય તુષ્ટુવુઃ

ભ્પ્_06.09.031।0 શ્રીદેવા ઊચુઃ
નમસ્તે યજ્ઞવીર્યાય વયસે ઉત તે નમઃ ।
નમસ્તે હ્ય્ અસ્તચક્રાય નમઃ સુપુરુહૂતયે

યત્ તે ગતીનાં તિસૃણામીશિતુઃ પરમં પદમ્ ।
નાર્વાચીનો વિસર્ગસ્ય ધાતર્વેદિતુમર્હતિ

ઓં નમસ્તે ઽસ્તુ ભગવન્ નારાયણ વાસુદેવાદિપુરુષ મહાપુરુષ મહાનુભાવ પરમમઙ્ગલ પરમકલ્યાણ પરમકારુણિક કેવલ જગદાધાર લોકૈકનાથ સર્વેશ્વર લક્ષ્મીનાથ પરમહંસપરિવ્રાજકૈઃ પરમેણાત્મયોગસમાધિના પરિભાવિતપરિસ્ફુટપારમહંસ્યધર્મેણોદ્ઘાટિતતમઃકપાટદ્વારે ચિત્તે ઽપાવૃત આત્મલોકે સ્વયમુપલબ્ધનિજસુખાનુભવો ભવાન્

_*
દુરવબોધ ઇવ તવાયં વિહારયોગો યદશરણો ઽશરીર ઇદમનવેક્ષિતાસ્મત્સમવાય આત્મનૈવાવિક્રિયમાણેન સગુણમગુણઃ સૃજસિ પાસિ હરસિ

_*
અથ તત્ર ભવાન્ કિં દેવદત્તવદિહ ગુણવિસર્ગપતિતઃ પારતન્ત્ર્યેણ સ્વકૃતકુશલાકુશલં ફલમુપાદદાત્ય્ આહોસ્વિદાત્મારામ ઉપશમશીલઃ સમઞ્જસદર્શન ઉદાસ્ત ઇતિ હ વાવ ન વિદામઃ

_*
ન હિ વિરોધ ઉભયં ભગવત્ય્ અપરિમિતગુણગણ ઈશ્વરે ઽનવગાહ્યમાહાત્મ્યે ઽર્વાચીનવિકલ્પવિતર્કવિચારપ્રમાણાભાસકુતર્કશાસ્ત્રકલિલાન્તઃકરણાશ્રયદુરવગ્રહવાદિનાં વિવાદાનવસર ઉપરતસમસ્તમાયામયે કેવલ એવાત્મમાયામન્તર્ધાય કો ન્વર્થો દુર્ઘટ ઇવ ભવતિ સ્વરૂપદ્વયાભાવાત્

_*
સમવિષમમતીનાં મતમનુસરસિ યથા રજ્જુખણ્ડઃ સર્પાદિધિયામ્

_*
સ એવ હિ પુનઃ સર્વવસ્તુનિ વસ્તુસ્વરૂપઃ સર્વેશ્વરઃ સકલજગત્કારણકારણભૂતઃ સર્વપ્રત્યગાત્મત્વાત્ સર્વગુણાભાસોપલક્ષિત એક એવ પર્યવશેષિતઃ

_*
અથ હ વાવ તવ મહિમામૃતરસસમુદ્રવિપ્રુષા સકૃદવલીઢયા સ્વમનસિ નિષ્યન્દમાનાનવરતસુખેન વિસ્મારિતદૃષ્ટશ્રુતવિષયસુખલેશાભાસાઃ પરમભાગવતા એકાન્તિનો ભગવતિ સર્વભૂતપ્રિયસુહૃદિ સર્વાત્મનિ નિતરાં નિરન્તરં નિર્વૃતમનસઃ કથમુ હ વા એતે મધુમથન પુનઃ સ્વાર્થકુશલા હ્ય્ આત્મપ્રિયસુહૃદઃ સાધવસ્ત્વચ્ચરણામ્બુજાનુસેવાં વિસૃજન્તિ ન યત્ર પુનરયં સંસારપર્યાવર્તઃ

_*
ત્રિભુવનાત્મભવન ત્રિવિક્રમ ત્રિનયન ત્રિલોકમનોહરાનુભાવ તવૈવ વિભૂતયો દિતિજદનુજાદયશ્ચાપિ તેષામુપક્રમસમયો ઽયમિતિ સ્વાત્મમાયયા સુરનરમૃગમિશ્રિતજલચરાકૃતિભિર્યથાપરાધં દણ્ડં દણ્ડધર દધર્થ એવમેનમપિ ભગવન્ જહિ ત્વાષ્ટ્રમુત યદિ મન્યસે

_*
અસ્માકં તાવકાનાં તતતત નતાનાં હરે તવ ચરણનલિનયુગલધ્યાનાનુબદ્ધહૃદયનિગડાનાં સ્વલિઙ્ગવિવરણેનાત્મસાત્કૃતાનામનુકમ્પાનુરઞ્જિતવિશદરુચિરશિશિરસ્મિતાવલોકેન વિગલિતમધુરમુખરસામૃતકલયા ચાન્તસ્તાપમનઘાર્હસિ શમયિતુમ્

_*
અથ ભગવંસ્તવાસ્માભિરખિલજગદુત્પત્તિસ્થિતિલયનિમિત્તાયમાનદિવ્યમાયાવિનોદસ્ય સકલજીવનિકાયાનામન્તર્હૃદયેષુ બહિરપિ ચ બ્રહ્મપ્રત્યગાત્મસ્વરૂપેણ પ્રધાનરૂપેણ ચ યથાદેશકાલદેહાવસ્થાનવિશેષં તદુપાદાનોપલમ્ભકતયાનુભવતઃ સર્વપ્રત્યયસાક્ષિણ આકાશશરીરસ્ય સાક્ષાત્ પરબ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ કિયાન્ ઇહ વાર્થવિશેષો વિજ્ઞાપનીયઃ સ્યાદ્વિસ્ફુલિઙ્ગાદિભિરિવ હિરણ્યરેતસઃ

_*
અત એવ સ્વયં તદુપકલ્પયાસ્માકં ભગવતઃ પરમગુરોસ્તવ ચરણશતપલાશચ્છાયાં વિવિધવૃજિનસંસારપરિશ્રમોપશમનીમુપસૃતાનાં વયં યત્કામેનોપસાદિતાઃ

_*
અથો ઈશ જહિ ત્વાષ્ટ્રં ગ્રસન્તં ભુવનત્રયમ્ ।
ગ્રસ્તાનિ યેન નઃ કૃષ્ણ તેજાંસ્ય્ અસ્ત્રાયુધાનિ ચ

હંસાય દહ્રનિલયાય નિરીક્ષકાય કૃષ્ણાય મૃષ્ટયશસે નિરુપક્રમાય ।
સત્સઙ્ગ્રહાય ભવપાન્થનિજાશ્રમાપ્તાવ્ અન્તે પરીષ્ટગતયે હરયે નમસ્તે

ભ્પ્_06.09.046।0 શ્રીશુક ઉવાચ
અથૈવમીડિતો રાજન્ સાદરં ત્રિદશૈર્હરિઃ ।
સ્વમુપસ્થાનમાકર્ણ્ય પ્રાહ તાન્ અભિનન્દિતઃ

ભ્પ્_06.09.047।0 શ્રીભગવાન્ ઉવાચ
પ્રીતો ઽહં વઃ સુરશ્રેષ્ઠા મદુપસ્થાનવિદ્યયા ।
આત્મૈશ્વર્યસ્મૃતિઃ પુંસાં ભક્તિશ્ચૈવ યયા મયિ

કિં દુરાપં મયિ પ્રીતે તથાપિ વિબુધર્ષભાઃ ।
મય્ય્ એકાન્તમતિર્નાન્યન્ મત્તો વાઞ્છતિ તત્ત્વવિત્

ન વેદ કૃપણઃ શ્રેય આત્મનો ગુણવસ્તુદૃક્ ।
તસ્ય તાન્ ઇચ્છતો યચ્છેદ્યદિ સો ઽપિ તથાવિધઃ

સ્વયં નિઃશ્રેયસં વિદ્વાન્ ન વક્ત્ય્ અજ્ઞાય કર્મ હિ ।
ન રાતિ રોગિણો ઽપથ્યં વાઞ્છતો ઽપિ ભિષક્તમઃ

મઘવન્ યાત ભદ્રં વો દધ્યઞ્ચમૃષિસત્તમમ્ ।
વિદ્યાવ્રતતપઃસારં ગાત્રં યાચત મા ચિરમ્

સ વા અધિગતો દધ્યઙ્ઙ્ અશ્વિભ્યાં બ્રહ્મ નિષ્કલમ્ ।
યદ્વા અશ્વશિરો નામ તયોરમરતાં વ્યધાત્

દધ્યઙ્ઙ્ આથર્વણસ્ત્વષ્ટ્રે વર્માભેદ્યં મદાત્મકમ્ ।
વિશ્વરૂપાય યત્ પ્રાદાત્ ત્વષ્ટા યત્ ત્વમધાસ્તતઃ

યુષ્મભ્યં યાચિતો ઽશ્વિભ્યાં ધર્મજ્ઞો ઽઙ્ગાનિ દાસ્યતિ ।
તતસ્તૈરાયુધશ્રેષ્ઠો વિશ્વકર્મવિનિર્મિતઃ ।
યેન વૃત્રશિરો હર્તા મત્તેજૌપબૃંહિતઃ

તસ્મિન્ વિનિહતે યૂયં તેજો ઽસ્ત્રાયુધસમ્પદઃ ।
ભૂયઃ પ્રાપ્સ્યથ ભદ્રં વો ન હિંસન્તિ ચ મત્પરાન્