ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 06.05

ભ્પ્_06.05.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
તસ્યાં સ પાઞ્ચજન્યાં વૈ વિષ્ણુમાયોપબૃંહિતઃ ।
હર્યશ્વસંજ્ઞાન્ અયુતં પુત્રાન્ અજનયદ્વિભુઃ

અપૃથગ્ધર્મશીલાસ્તે સર્વે દાક્ષાયણા નૃપ ।
પિત્રા પ્રોક્તાઃ પ્રજાસર્ગે પ્રતીચીં પ્રયયુર્દિશમ્

તત્ર નારાયણસરસ્તીર્થં સિન્ધુસમુદ્રયોઃ ।
સઙ્ગમો યત્ર સુમહન્ મુનિસિદ્ધનિષેવિતમ્

તદુપસ્પર્શનાદેવ વિનિર્ધૂતમલાશયાઃ ।
ધર્મે પારમહંસ્યે ચ પ્રોત્પન્નમતયો ઽપ્ય્ ઉત

તેપિરે તપ એવોગ્રં પિત્રાદેશેન યન્ત્રિતાઃ ।
પ્રજાવિવૃદ્ધયે યત્તાન્ દેવર્ષિસ્તાન્ દદર્શ હ

ઉવાચ ચાથ હર્યશ્વાઃ કથં સ્રક્ષ્યથ વૈ પ્રજાઃ ।
અદૃષ્ટ્વાન્તં ભુવો યૂયં બાલિશા બત પાલકાઃ

તથૈકપુરુષં રાષ્ટ્રં બિલં ચાદૃષ્ટનિર્ગમમ્ ।
બહુરૂપાં સ્ત્રિયં ચાપિ પુમાંસં પુંશ્ચલીપતિમ્

નદીમુભયતો વાહાં પઞ્ચપઞ્ચાદ્ભુતં ગૃહમ્ ।
ક્વચિદ્ધંસં ચિત્રકથં ક્ષૌરપવ્યં સ્વયં ભ્રમિ

કથં સ્વપિતુરાદેશમવિદ્વાંસો વિપશ્ચિતઃ ।
અનુરૂપમવિજ્ઞાય અહો સર્ગં કરિષ્યથ

ભ્પ્_06.05.010।0 શ્રીશુક ઉવાચ
તન્ નિશમ્યાથ હર્યશ્વા ઔત્પત્તિકમનીષયા ।
વાચઃ કૂટં તુ દેવર્ષેઃ સ્વયં વિમમૃશુર્ધિયા

ભૂઃ ક્ષેત્રં જીવસંજ્ઞં યદનાદિ નિજબન્ધનમ્ ।
અદૃષ્ટ્વા તસ્ય નિર્વાણં કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

એક એવેશ્વરસ્તુર્યો ભગવાન્ સ્વાશ્રયઃ પરઃ ।
તમદૃષ્ટ્વાભવં પુંસઃ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

પુમાન્ નૈવૈતિ યદ્ગત્વા બિલસ્વર્ગં ગતો યથા ।
પ્રત્યગ્ધામાવિદ ઇહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

નાનારૂપાત્મનો બુદ્ધિઃ સ્વૈરિણીવ ગુણાન્વિતા ।
તન્નિષ્ઠામગતસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

તત્સઙ્ગભ્રંશિતૈશ્વર્યં સંસરન્તં કુભાર્યવત્ ।
તદ્ગતીરબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

સૃષ્ટ્યપ્યયકરીં માયાં વેલાકૂલાન્તવેગિતામ્ ।
મત્તસ્ય તામવિજ્ઞસ્ય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વાનાં પુરુષો ઽદ્ભુતદર્પણઃ ।
અધ્યાત્મમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

ઐશ્વરં શાસ્ત્રમુત્સૃજ્ય બન્ધમોક્ષાનુદર્શનમ્ ।
વિવિક્તપદમજ્ઞાય કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

કાલચક્રં ભ્રમિ તીક્ષ્ણં સર્વં નિષ્કર્ષયજ્ જગત્ ।
સ્વતન્ત્રમબુધસ્યેહ કિમસત્કર્મભિર્ભવેત્

શાસ્ત્રસ્ય પિતુરાદેશં યો ન વેદ નિવર્તકમ્ ।
કથં તદનુરૂપાય ગુણવિસ્રમ્ભ્ય્ ઉપક્રમેત્

ઇતિ વ્યવસિતા રાજન્ હર્યશ્વા એકચેતસઃ ।
પ્રયયુસ્તં પરિક્રમ્ય પન્થાનમનિવર્તનમ્

સ્વરબ્રહ્મણિ નિર્ભાત હૃષીકેશપદામ્બુજે ।
અખણ્ડં ચિત્તમાવેશ્ય લોકાન્ અનુચરન્ મુનિઃ

નાશં નિશમ્ય પુત્રાણાં નારદાચ્ છીલશાલિનામ્ ।
અન્વતપ્યત કઃ શોચન્ સુપ્રજસ્ત્વં શુચાં પદમ્

સ ભૂયઃ પાઞ્ચજન્યાયામજેન પરિસાન્ત્વિતઃ ।
પુત્રાન્ અજનયદ્દક્ષઃ સવલાશ્વાન્ સહસ્રિણઃ

તે ચ પિત્રા સમાદિષ્ટાઃ પ્રજાસર્ગે ધૃતવ્રતાઃ ।
નારાયણસરો જગ્મુર્યત્ર સિદ્ધાઃ સ્વપૂર્વજાઃ

તદુપસ્પર્શનાદેવ વિનિર્ધૂતમલાશયાઃ ।
જપન્તો બ્રહ્મ પરમં તેપુસ્તત્ર મહત્ તપઃ

અબ્ભક્ષાઃ કતિચિન્ માસાન્ કતિચિદ્વાયુભોજનાઃ ।
આરાધયન્ મન્ત્રમિમમભ્યસ્યન્ત ઇડસ્પતિમ્

ઓં નમો નારાયણાય પુરુષાય મહાત્મને ।
વિશુદ્ધસત્ત્વધિષ્ણ્યાય મહાહંસાય ધીમહિ

ઇતિ તાન્ અપિ રાજેન્દ્ર પ્રજાસર્ગધિયો મુનિઃ ।
ઉપેત્ય નારદઃ પ્રાહ વાચઃ કૂટાનિ પૂર્વવત્

દાક્ષાયણાઃ સંશૃણુત ગદતો નિગમં મમ ।
અન્વિચ્છતાનુપદવીં ભ્રાતૄણાં ભ્રાતૃવત્સલાઃ

ભ્રાતૄણાં પ્રાયણં ભ્રાતા યો ઽનુતિષ્ઠતિ ધર્મવિત્ ।
સ પુણ્યબન્ધુઃ પુરુષો મરુદ્ભિઃ સહ મોદતે

એતાવદુક્ત્વા પ્રયયૌ નારદો ઽમોઘદર્શનઃ ।
તે ઽપિ ચાન્વગમન્ માર્ગં ભ્રાતૄણામેવ મારિષ

સધ્રીચીનં પ્રતીચીનં પરસ્યાનુપથં ગતાઃ ।
નાદ્યાપિ તે નિવર્તન્તે પશ્ચિમા યામિનીરિવ

એતસ્મિન્ કાલ ઉત્પાતાન્ બહૂન્ પશ્યન્ પ્રજાપતિઃ ।
પૂર્વવન્ નારદકૃતં પુત્રનાશમુપાશૃણોત્

ચુક્રોધ નારદાયાસૌ પુત્રશોકવિમૂર્ચ્છિતઃ ।
દેવર્ષિમુપલભ્યાહ રોષાદ્વિસ્ફુરિતાધરઃ

ભ્પ્_06.05.036।0 શ્રીદક્ષ ઉવાચ
અહો અસાધો સાધૂનાં સાધુલિઙ્ગેન નસ્ત્વયા ।
અસાધ્વકાર્ય્ અર્ભકાણાં ભિક્ષોર્માર્ગઃ પ્રદર્શિતઃ

ઋણૈસ્ત્રિભિરમુક્તાનામમીમાંસિતકર્મણામ્ ।
વિઘાતઃ શ્રેયસઃ પાપ લોકયોરુભયોઃ કૃતઃ

એવં ત્વં નિરનુક્રોશો બાલાનાં મતિભિદ્ધરેઃ ।
પાર્ષદમધ્યે ચરસિ યશોહા નિરપત્રપઃ

નનુ ભાગવતા નિત્યં ભૂતાનુગ્રહકાતરાઃ ।
ઋતે ત્વાં સૌહૃદઘ્નં વૈ વૈરઙ્કરમવૈરિણામ્

નેત્થં પુંસાં વિરાગઃ સ્યાત્ ત્વયા કેવલિના મૃષા ।
મન્યસે યદ્ય્ ઉપશમં સ્નેહપાશનિકૃન્તનમ્

નાનુભૂય ન જાનાતિ પુમાન્ વિષયતીક્ષ્ણતામ્ ।
નિર્વિદ્યતે સ્વયં તસ્માન્ ન તથા ભિન્નધીઃ પરૈઃ

યન્ નસ્ત્વં કર્મસન્ધાનાં સાધૂનાં ગૃહમેધિનામ્ ।
કૃતવાન્ અસિ દુર્મર્ષં વિપ્રિયં તવ મર્ષિતમ્

તન્તુકૃન્તન યન્ નસ્ત્વમભદ્રમચરઃ પુનઃ ।
તસ્માલ્ લોકેષુ તે મૂઢ ન ભવેદ્ભ્રમતઃ પદમ્

ભ્પ્_06.05.044।0 શ્રીશુક ઉવાચ
પ્રતિજગ્રાહ તદ્બાઢં નારદઃ સાધુસમ્મતઃ ।
એતાવાન્ સાધુવાદો હિ તિતિક્ષેતેશ્વરઃ સ્વયમ્