ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 06.02

ભ્પ્_06.02.001।0 શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
એવં તે ભગવદ્દૂતા યમદૂતાભિભાષિતમ્ ।
ઉપધાર્યાથ તાન્ રાજન્ પ્રત્યાહુર્નયકોવિદાઃ

ભ્પ્_06.02.002।0 શ્રીવિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ
અહો કષ્ટં ધર્મદૃશામધર્મઃ સ્પૃશતે સભામ્ ।
યત્રાદણ્ડ્યેષ્વપાપેષુ દણ્ડો યૈર્ધ્રિયતે વૃથા

પ્રજાનાં પિતરો યે ચ શાસ્તારઃ સાધવઃ સમાઃ ।
યદિ સ્યાત્ તેષુ વૈષમ્યં કં યાન્તિ શરણં પ્રજાઃ

યદ્યદાચરતિ શ્રેયાન્ ઇતરસ્તત્ તદીહતે ।
સ યત્ પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે

યસ્યાઙ્કે શિર આધાય લોકઃ સ્વપિતિ નિર્વૃતઃ ।
સ્વયં ધર્મમધર્મં વા ન હિ વેદ યથા પશુઃ

સ કથં ન્યર્પિતાત્માનં કૃતમૈત્રમચેતનમ્ ।
વિસ્રમ્ભણીયો ભૂતાનાં સઘૃણો દોગ્ધુમર્હતિ

અયં હિ કૃતનિર્વેશો જન્મકોટ્યંહસામપિ ।
યદ્વ્યાજહાર વિવશો નામ સ્વસ્ત્યયનં હરેઃ

એતેનૈવ હ્ય્ અઘોનો ઽસ્ય કૃતં સ્યાદઘનિષ્કૃતમ્ ।
યદા નારાયણાયેતિ જગાદ ચતુરક્ષરમ્

સ્તેનઃ સુરાપો મિત્રધ્રુગ્ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ ।
સ્ત્રીરાજપિતૃગોહન્તા યે ચ પાતકિનો ઽપરે

સર્વેષામપ્ય્ અઘવતામિદમેવ સુનિષ્કૃતમ્ ।
નામવ્યાહરણં વિષ્ણોર્યતસ્તદ્વિષયા મતિઃ

ન નિષ્કૃતૈરુદિતૈર્બ્રહ્મવાદિભિસ્ તથા વિશુદ્ધ્યત્ય્ અઘવાન્ વ્રતાદિભિઃ ।
યથા હરેર્નામપદૈરુદાહૃતૈસ્ તદુત્તમશ્લોકગુણોપલમ્ભકમ્

નૈકાન્તિકં તદ્ધિ કૃતે ઽપિ નિષ્કૃતે મનઃ પુનર્ધાવતિ ચેદસત્પથે ।
તત્ કર્મનિર્હારમભીપ્સતાં હરેર્ ગુણાનુવાદઃ ખલુ સત્ત્વભાવનઃ

અથૈનં માપનયત કૃતાશેષાઘનિષ્કૃતમ્ ।
યદસૌ ભગવન્નામ મ્રિયમાણઃ સમગ્રહીત્

સાઙ્કેત્યં પારિહાસ્યં વા સ્તોભં હેલનમેવ વા ।
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણમશેષાઘહરં વિદુઃ

પતિતઃ સ્ખલિતો ભગ્નઃ સન્દષ્ટસ્તપ્ત આહતઃ ।
હરિરિત્ય્ અવશેનાહ પુમાન્ નાર્હતિ યાતનાઃ

ગુરૂણાં ચ લઘૂનાં ચ ગુરૂણિ ચ લઘૂનિ ચ ।
પ્રાયશ્ચિત્તાનિ પાપાનાં જ્ઞાત્વોક્તાનિ મહર્ષિભિઃ

તૈસ્તાન્ય્ અઘાનિ પૂયન્તે તપોદાનવ્રતાદિભિઃ ।
નાધર્મજં તદ્ધૃદયં તદપીશાઙ્ઘ્રિસેવયા

અજ્ઞાનાદથવા જ્ઞાનાદુત્તમશ્લોકનામ યત્ ।
સઙ્કીર્તિતમઘં પુંસો દહેદેધો યથાનલઃ

યથાગદં વીર્યતમમુપયુક્તં યદૃચ્છયા ।
અજાનતો ઽપ્ય્ આત્મગુણં કુર્યાન્ મન્ત્રો ઽપ્ય્ ઉદાહૃતઃ

ભ્પ્_06.02.020।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ત એવં સુવિનિર્ણીય ધર્મં ભાગવતં નૃપ ।
તં યામ્યપાશાન્ નિર્મુચ્ય વિપ્રં મૃત્યોરમૂમુચન્

ઇતિ પ્રત્યુદિતા યામ્યા દૂતા યાત્વા યમાન્તિકમ્ ।
યમરાજ્ઞે યથા સર્વમાચચક્ષુરરિન્દમ

દ્વિજઃ પાશાદ્વિનિર્મુક્તો ગતભીઃ પ્રકૃતિં ગતઃ ।
વવન્દે શિરસા વિષ્ણોઃ કિઙ્કરાન્ દર્શનોત્સવઃ

તં વિવક્ષુમભિપ્રેત્ય મહાપુરુષકિઙ્કરાઃ ।
સહસા પશ્યતસ્તસ્ય તત્રાન્તર્દધિરે ઽનઘ

અજામિલો ઽપ્ય્ અથાકર્ણ્ય દૂતાનાં યમકૃષ્ણયોઃ ।
ધર્મં ભાગવતં શુદ્ધં ત્રૈવેદ્યં ચ ગુણાશ્રયમ્

ભક્તિમાન્ ભગવત્ય્ આશુ માહાત્મ્યશ્રવણાદ્ધરેઃ ।
અનુતાપો મહાન્ આસીત્ સ્મરતો ઽશુભમાત્મનઃ

અહો મે પરમં કષ્ટમભૂદવિજિતાત્મનઃ ।
યેન વિપ્લાવિતં બ્રહ્મ વૃષલ્યાં જાયતાત્મના

ધિઙ્ માં વિગર્હિતં સદ્ભિર્દુષ્કૃતં કુલકજ્જલમ્ ।
હિત્વા બાલાં સતીં યો ઽહં સુરાપીમસતીમગામ્

વૃદ્ધાવનાથૌ પિતરૌ નાન્યબન્ધૂ તપસ્વિનૌ ।
અહો મયાધુના ત્યક્તાવકૃતજ્ઞેન નીચવત્

સો ઽહં વ્યક્તં પતિષ્યામિ નરકે ભૃશદારુણે ।
ધર્મઘ્નાઃ કામિનો યત્ર વિન્દન્તિ યમયાતનાઃ

કિમિદં સ્વપ્ન આહો સ્વિત્ સાક્ષાદ્દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્ ।
ક્વ યાતા અદ્ય તે યે માં વ્યકર્ષન્ પાશપાણયઃ

અથ તે ક્વ ગતાઃ સિદ્ધાશ્ચત્વારશ્ચારુદર્શનાઃ ।
વ્યામોચયન્ નીયમાનં બદ્ધ્વા પાશૈરધો ભુવઃ

અથાપિ મે દુર્ભગસ્ય વિબુધોત્તમદર્શને ।
ભવિતવ્યં મઙ્ગલેન યેનાત્મા મે પ્રસીદતિ

અન્યથા મ્રિયમાણસ્ય નાશુચેર્વૃષલીપતેઃ ।
વૈકુણ્ઠનામગ્રહણં જિહ્વા વક્તુમિહાર્હતિ

ક્વ ચાહં કિતવઃ પાપો બ્રહ્મઘ્નો નિરપત્રપઃ ।
ક્વ ચ નારાયણેત્ય્ એતદ્ભગવન્નામ મઙ્ગલમ્

સો ઽહં તથા યતિષ્યામિ યતચિત્તેન્દ્રિયાનિલઃ ।
યથા ન ભૂય આત્માનમન્ધે તમસિ મજ્જયે

વિમુચ્ય તમિમં બન્ધમવિદ્યાકામકર્મજમ્ ।
સર્વભૂતસુહૃચ્ છાન્તો મૈત્રઃ કરુણ આત્મવાન્

મોચયે ગ્રસ્તમાત્માનં યોષિન્મય્યાત્મમાયયા ।
વિક્રીડિતો યયૈવાહં ક્રીડામૃગ ઇવાધમઃ

મમાહમિતિ દેહાદૌ હિત્વામિથ્યાર્થધીર્મતિમ્ ।
ધાસ્યે મનો ભગવતિ શુદ્ધં તત્કીર્તનાદિભિઃ

ભ્પ્_06.02.039।0 શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ જાતસુનિર્વેદઃ ક્ષણસઙ્ગેન સાધુષુ ।
ગઙ્ગાદ્વારમુપેયાય મુક્તસર્વાનુબન્ધનઃ

સ તસ્મિન્ દેવસદન આસીનો યોગમાસ્થિતઃ ।
પ્રત્યાહૃતેન્દ્રિયગ્રામો યુયોજ મન આત્મનિ

તતો ગુણેભ્ય આત્માનં વિયુજ્યાત્મસમાધિના ।
યુયુજે ભગવદ્ધામ્નિ બ્રહ્મણ્ય્ અનુભવાત્મનિ

યર્હ્ય્ ઉપારતધીસ્તસ્મિન્નદ્રાક્ષીત્ પુરુષાન્ પુરઃ ।
ઉપલભ્યોપલબ્ધાન્ પ્રાગ્ વવન્દે શિરસા દ્વિજઃ

હિત્વા કલેવરં તીર્થે ગઙ્ગાયાં દર્શનાદનુ ।
સદ્યઃ સ્વરૂપં જગૃહે ભગવત્પાર્શ્વવર્તિનામ્

સાકં વિહાયસા વિપ્રો મહાપુરુષકિઙ્કરૈઃ ।
હૈમં વિમાનમારુહ્ય યયૌ યત્ર શ્રિયઃ પતિઃ

એવં સ વિપ્લાવિતસર્વધર્મા દાસ્યાઃ પતિઃ પતિતો ગર્હ્યકર્મણા ।
નિપાત્યમાનો નિરયે હતવ્રતઃ સદ્યો વિમુક્તો ભગવન્નામ ગૃહ્ણન્

નાતઃ પરં કર્મનિબન્ધકૃન્તનં મુમુક્ષતાં તીર્થપદાનુકીર્તનાત્ ।
ન યત્ પુનઃ કર્મસુ સજ્જતે મનો રજસ્તમોભ્યાં કલિલં તતો ઽન્યથા

ય એતં પરમં ગુહ્યમિતિહાસમઘાપહમ્ ।
શૃણુયાચ્ છ્રદ્ધયા યુક્તો યશ્ચ ભક્ત્યાનુકીર્તયેત્

ન વૈ સ નરકં યાતિ નેક્ષિતો યમકિઙ્કરૈઃ ।
યદ્ય્ અપ્ય્ અમઙ્ગલો મર્ત્યો વિષ્ણુલોકે મહીયતે

મ્રિયમાણો હરેર્નામ ગૃણન્ પુત્રોપચારિતમ્ ।
અજામિલો ઽપ્ય્ અગાદ્ધામ કિમુત શ્રદ્ધયા ગૃણન્