ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.24

ભ્પ્_05.24.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અધસ્તાત્ સવિતુર્ યોજનાયુતે સ્વર્ભાનુર્ નક્ષત્રવચ્ ચરતીત્ય્ એકે યો ઽસાવ્ અમરત્વં ગ્રહત્વં ચાલભત ભગવદ્-અનુકમ્પયા સ્વયમ્ અસુરાપસદઃ સૈંહિકેયો હ્ય્ અતદ્-અર્હસ્ તસ્ય તાત જન્મ કર્માણિ ચોપરિષ્ટાદ્ વક્ષ્યામઃ

_*
યદ્ અદસ્ તરણેર્ મણ્ડલં પ્રતપતસ્ તદ્ વિસ્તરતો યોજનાયુતમ્ આચક્ષતે દ્વાદશ-સહસ્રં સોમસ્ય ત્રયોદશ-સહસ્રં રાહોર્ યઃ પર્વણિ તદ્-વ્યવધાન-કૃદ્ વૈરાનુબન્ધઃ સૂર્યા-ચન્દ્રમસાવ્ અભિધાવતિ

_*
તન્ નિશમ્યોભયત્રાપિ ભગવતા રક્ષણાય પ્રયુક્તં સુદર્શનં નામ ભાગવતં દયિતમ્ અસ્ત્રં તત્ તેજસા દુર્વિષહં મુહુઃ પરિવર્તમાનમ્ અભ્યવસ્થિતો મુહૂર્તમ્ ઉદ્વિજમાનશ્ ચકિત-હૃદય આરાદ્ એવ નિવર્તતે તદ્ ઉપરાગમ્ ઇતિ વદન્તિ લોકાઃ

_*
તતો ઽધસ્તાત્ સિદ્ધ-ચારણ-વિદ્યાધરાણાં સદનાનિ તાવન્ માત્ર એવ

_*
તતો ઽધસ્તાદ્ યક્ષ-રક્ષઃ-પિશાચ-પ્રેત-ભૂત-ગણાનાં વિહારાજિરમ્ અન્તરિક્ષં યાવદ્ વાયુઃ પ્રવાતિ યાવન્ મેઘા ઉપલભ્યન્તે

_*
તતો ઽધસ્તાચ્ છત-યોજનાન્તર ઇયં પૃથિવી યાવદ્ ધંસ-ભાસ-શ્યેન-સુપર્ણાદયઃ પતત્ત્રિ-પ્રવરા ઉત્પતન્તીતિ

_*
ઉપવર્ણિતં ભૂમેર્ યથા-સન્નિવેશાવસ્થાનમ્ અવનેર્ અપ્ય્ અધસ્તાત્ સપ્ત ભૂ-વિવરા એકૈકશો યોજનાયુતાન્તરેણાયામ-વિસ્તારેણોપકૢપ્તા અતલં વિતલં સુતલં તલાતલં મહાતલં રસાતલં પાતાલમ્ ઇતિ

_*
એતેષુ હિ બિલ-સ્વર્ગેષુ સ્વર્ગાદ્ અપ્ય્ અધિક-કામ-ભોગૈશ્વર્યાનન્દ-ભૂતિ-વિભૂતિભિઃ સુસમૃદ્ધ-ભવનોદ્યાનાક્રીડ-વિહારેષુ દૈત્ય-દાનવ-કાદ્રવેયા નિત્ય-પ્રમુદિતાનુરક્ત-કલત્રાપત્ય-બન્ધુ-સુહૃદ્-અનુચરા ગૃહ-પતય ઈશ્વરાદ્ અપ્ય્ અપ્રતિહત-કામા માયા-વિનોદા નિવસન્તિ

_*
યેષુ મહારાજ મયેન માયાવિના વિનિર્મિતાઃ પુરો નાના-મણિ-પ્રવર-પ્રવેક-વિરચિત-વિચિત્ર-ભવન-પ્રાકાર-ગોપુર-સભા-ચૈત્ય-ચત્વરાયતનાદિભિર્ નાગાસુર-મિથુન-પારાવત-શુક-સારિકાકીર્ણ-કૃત્રિમ-ભૂમિભિર્ વિવરેશ્વર-ગૃહોત્તમૈઃ સમલઙ્કૃતાશ્ ચકાસતિ

_*
ઉદ્યાનાનિ ચાતિતરાં મન-ઇન્દ્રિયાનન્દિભિઃ કુસુમ-ફલ-સ્તબક-સુભગ-કિસલયાવનત-રુચિર-વિટપ-વિટપિનાં લતાઙ્ગાલિઙ્ગિતાનાં શ્રીભિઃ સમિથુન-વિવિધ-વિહઙ્ગમ-જલાશયાનામ્ અમલ-જલ-પૂર્ણાનાં ઝષકુલોલ્લઙ્ઘન-ક્ષુભિત-નીર-નીરજ-કુમુદ-કુવ-લય-કહ્લાર-નીલોત્પલ-લોહિત-શતપત્રાદિ-વનેષુ કૃત-નિકેતનાનામ્ એક-વિહારાકુલ-મધુર-વિવિધ-સ્વનાદિભિર્ ઇન્દ્રિયોત્સવૈર્ અમર-લોક-શ્રિયમ્ અતિશયિતાનિ

_*
યત્ર હ વાવ ન ભયમ્ અહો-રાત્રાદિભિઃ કાલ-વિભાગૈર્ ઉપલક્ષ્યતે

_*
યત્ર હિ મહાહિ-પ્રવર-શિરો-મણયઃ સર્વં તમઃ પ્રબાધન્તે

_*
ન વા એતેષુ વસતાં દિવ્યૌષધિ-રસ-રસાયનાન્ન-પાન-સ્નાનાદિભિર્ આધયો વ્યાધયો વલી-પલિત-જરાદયશ્ ચ દેહ-વૈવર્ણ્ય-દૌર્ગન્ધ્ય-સ્વેદ-ક્લમ-ગ્લાનિર્ ઇતિ વયો ઽવસ્થાશ્ ચ ભવન્તિ

_*
ન હિ તેષાં કલ્યાણાનાં પ્રભવતિ કુતશ્ચન મૃત્યુર્ વિના ભગવત્-તેજસશ્ ચક્રાપદેશાત્

_*
યસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે ઽસુર-વધૂનાં પ્રાયઃ પુંસવનાનિ ભયાદ્ એવ સ્રવન્તિ પતન્તિ ચ

_*
અથાતલે મય-પુત્રો ઽસુરો બલો નિવસતિ યેન હ વા ઇહ સૃષ્ટાઃ ષણ્-ણવતિર્ માયાઃ કાશ્ચનાદ્યાપિ માયાવિનો ધારયન્તિ યસ્ય ચ જૃમ્ભમાણસ્ય મુખતસ્ ત્રયઃ સ્ત્રી-ગણા ઉદપદ્યન્ત સ્વૈરિણ્યઃ કામિન્યઃ પુંશ્ચલ્ય ઇતિ યા વૈ બિલાયનં પ્રવિષ્ટં પુરુષં રસેન હાટકાખ્યેન સાધયિત્વા સ્વ-વિલાસાવલોકનાનુરાગ-સ્મિત-સંલાપોપગૂહનાદિભિઃ સ્વૈરં કિલ રમયન્તિ યસ્મિન્ન્ ઉપયુક્તે પુરુષ ઈશ્વરો ઽહં સિદ્ધો ઽહમ્ ઇત્ય્ અયુત-મહા-ગજ-બલમ્ આત્માનમ્ અભિમન્યમાનઃ કત્થતે મદાન્ધ ઇવ

_*
તતો ઽધસ્તાદ્ વિતલે હરો ભગવાન્ હાટકેશ્વરઃ સ્વ-પાર્ષદ-ભૂત-ગણાવૃતઃ પ્રજાપતિ-સર્ગોપબૃંહણાય ભવો ભવાન્યા સહ મિથુની-ભૂત આસ્તે યતઃ પ્રવૃત્તા સરિત્-પ્રવરા હાટકી નામ ભવયોર્ વીર્યેણ યત્ર ચિત્રભાનુર્ માતરિશ્વના સમિધ્યમાન ઓજસા પિબતિ તન્ નિષ્ઠ્યૂતં હાટકાખ્યં સુવર્ણં ભૂષણેનાસુરેન્દ્રાવરોધેષુ પુરુષાઃ સહ પુરુષીભિર્ ધારયન્તિ

_*
તતો ઽધસ્તાત્ સુતલે ઉદાર-શ્રવાઃ પુણ્ય-શ્લોકો વિરોચનાત્મજો બલિર્ ભગવતા મહેન્દ્રસ્ય પ્રિયં ચિકીર્ષમાણેનાદિતેર્ લબ્ધ-કાયો ભૂત્વા વટુ-વામન-રૂપેણ પરાક્ષિપ્ત-લોક-ત્રયો ભગવદ્-અનુકમ્પયૈવ પુનઃ પ્રવેશિત ઇન્દ્રાદિષ્વ્ અવિદ્યમાનયા સુસમૃદ્ધયા શ્રિયાભિજુષ્ટઃ સ્વ-ધર્મેણારાધયંસ્ તમ્ એવ ભગવન્તમ્ આરાધનીયમ્ અપગત-સાધ્વસ આસ્તે ઽધુનાપિ

_*
નો એવૈતત્ સાક્ષાત્કારો ભૂમિ-દાનસ્ય યત્ તદ્ ભગવત્ય્ અશેષ-જીવ-નિકાયાનાં જીવ-ભૂતાત્મ-ભૂતે પરમાત્મનિ વાસુદેવે તીર્થતમે પાત્ર ઉપપન્ને પરયા શ્રદ્ધયા પરમાદર-સમાહિત-મનસા સમ્પ્રતિપાદિતસ્ય સાક્ષાદ્ અપવર્ગ-દ્વારસ્ય યદ્ બિલ-નિલયૈશ્વર્યમ્

_*
યસ્ય હ વાવ ક્ષુત-પતન-પ્રસ્ખલનાદિષુ વિવશઃ સકૃન્ નામાભિગૃણન્ પુરુષઃ કર્મ-બન્ધનમ્ અઞ્જસા વિધુનોતિ યસ્ય હૈવ પ્રતિબાધનં મુમુક્ષવો ઽન્યથૈવોપલભન્તે

_*
તદ્ ભક્તાનામ્ આત્મવતાં સર્વેષામ્ આત્મન્ય્ આત્મદ આત્મતયૈવ

_*
ન વૈ ભગવાન્ નૂનમ્ અમુષ્યાનુજગ્રાહ યદ્ ઉત પુનર્ આત્માનુસ્મૃતિ-મોષણં માયામય-ભોગૈશ્વર્યમ્ એવાતનુતેતિ

_*
યત્ તદ્ ભગવતાનધિગતાન્યોપાયેન યાચ્ઞા-ચ્છલેનાપહૃત-સ્વ-શરીરાવશેષિત-લોક-ત્રયો વરુણ-પાશૈશ્ ચ સમ્પ્રતિમુક્તો ગિરિ-દર્યાં ચાપવિદ્ધ ઇતિ હોવાચ

_*
નૂનં બતાયં ભગવાન્ અર્થેષુ ન નિષ્ણાતો યો ઽસાવ્ ઇન્દ્રો યસ્ય સચિવો મન્ત્રાય વૃત એકાન્તતો બૃહસ્પતિસ્ તમ્ અતિહાય સ્વયમ્ ઉપેન્દ્રેણાત્માનમ્ અયાચતાત્મનશ્ ચાશિષો નો એવ તદ્-દાસ્યમ્ અતિ-ગમ્ભીર-વયસઃ કાલસ્ય મન્વન્તર-પરિવૃત્તં કિયલ્ લોક-ત્રયમ્ ઇદમ્

_*
યસ્યાનુદાસ્યમ્ એવાસ્મત્-પિતામહઃ કિલ વવ્રે ન તુ સ્વ-પિત્ર્યં યદ્ ઉતાકુતોભયં પદં દીયમાનં ભગવતઃ પરમ્ ઇતિ ભગવતોપરતે ખલુ સ્વ-પિતરિ

_*
તસ્ય મહાનુભાવસ્યાનુપથમ્ અમૃજિત-કષાયઃ કો વાસ્મદ્-વિધઃ પરિહીણ-ભગવદ્-અનુગ્રહ ઉપજિગમિષતીતિ

_*
તસ્યાનુચરિતમ્ ઉપરિષ્ટાદ્ વિસ્તરિષ્યતે યસ્ય ભગવાન્ સ્વયમ્ અખિલ-જગદ્-ગુરુર્ નારાયણો દ્વારિ ગદા-પાણિર્ અવતિષ્ઠતે નિજ-જનાનુકમ્પિત-હૃદયો યેનાઙ્ગુષ્ઠેન પદા દશ-કન્ધરો યોજનાયુતાયુતં દિગ્-વિજય ઉચ્ચાટિતઃ

_*
તતો ઽધસ્તાત્ તલાતલે મયો નામ દાનવેન્દ્રસ્ ત્રિ-પુરાધિપતિર્ ભગવતા પુરારિણા ત્રિ-લોકી-શં ચિકીર્ષુણા નિર્દગ્ધ-સ્વ-પુર-ત્રયસ્ તત્-પ્રસાદાલ્ લબ્ધ-પદો માયાવિનામ્ આચાર્યો મહાદેવેન પરિરક્ષિતો વિગત-સુદર્શન-ભયો મહીયતે

_*
તતો ઽધસ્તાન્ મહાતલે કાદ્રવેયાણાં સર્પાણાં નૈક-શિરસાં ક્રોધવશો નામ ગણઃ કુહક-તક્ષક-કાલિય-સુષેણાદિ-પ્રધાના મહા-ભોગવન્તઃ પતત્ત્રિ-રાજાધિપતેઃ પુરુષ-વાહાદ્ અનવરતમ્ ઉદ્વિજમાનાઃ સ્વ-કલત્રાપત્ય-સુહૃત્-કુટુમ્બ-સઙ્ગેન ક્વચિત્ પ્રમત્તા વિહરન્તિ

_*
તતો ઽધસ્તાદ્ રસાતલે દૈતેયા દાનવાઃ પણયો નામ નિવાત-કવચાઃ કાલેયા હિરણ્ય-પુરવાસિન ઇતિ વિબુધ-પ્રત્યનીકા ઉત્પત્ત્યા મહૌજસો મહા-સાહસિનો ભગવતઃ સકલ-લોકાનુભાવસ્ય હરેર્ એવ તેજસા પ્રતિહત-બલાવલેપા બિલેશયા ઇવ વસન્તિ યે વૈ સરમયેન્દ્ર-દૂત્યા વાગ્ભિર્ મન્ત્ર-વર્ણાભિર્ ઇન્દ્રાદ્ બિભ્યતિ

_*
તતો ઽધસ્તાત્ પાતાલે નાગ-લોક-પતયો વાસુકિ-પ્રમુખાઃ શઙ્ખ-કુલિક-મહાશઙ્ખ-શ્વેત-ધનઞ્જય-ધૃતરાષ્ટ્ર-શઙ્ખચૂડ-કમ્બલાશ્વતર-દેવદત્તાદયો મહા-ભોગિનો મહામર્ષા નિવસન્તિ યેષામ્ ઉ હ વૈ પઞ્ચ-સપ્ત-દશ-શત-સહસ્ર-શીર્ષાણાં ફણાસુ વિરચિતા મહા-મણયો રોચિષ્ણવઃ પાતાલ-વિવર-તિમિર-નિકરં સ્વ-રોચિષા વિધમન્તિ