ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.22

_*
ભ્પ્_05.22.001।0 રાજોવાચ
યદ્ એતદ્ ભગવત આદિત્યસ્ય મેરું ધ્રુવં ચ પ્રદક્ષિણેન પરિક્રામતો રાશીનામ્ અભિમુખં પ્રચલિતં ચાપ્રદક્ષિણં ભગવતોપવર્ણિતમ્ અમુષ્ય વયં કથમ્ અનુમિમીમહીતિ

_*
ભ્પ્_05.22.002।0 સ હોવાચ
યથા કુલાલ-ચક્રેણ ભ્રમતા સહ ભ્રમતાં તદ્-આશ્રયાણાં પિપીલિકાદીનાં ગતિર્ અન્યૈવ પ્રદેશાન્તરેષ્વ્ અપ્ય્ ઉપલભ્યમાનત્વાદ્ એવં નક્ષત્ર-રાશિભિર્ ઉપલક્ષિતેન કાલ-ચક્રેણ ધ્રુવં મેરું ચ પ્રદક્ષિણેન પરિધાવતા સહ પરિધાવમાનાનાં તદ્-આશ્રયાણાં સૂર્યાદીનાં ગ્રહાણાં ગતિર્ અન્યૈવ નક્ષત્રાન્તરે રાશ્ય્-અન્તરે ચોપલભ્યમાનત્વાત્

_*
સ એષ ભગવાન્ આદિ-પુરુષ એવ સાક્ષાન્ નારાયણો લોકાનાં સ્વસ્તય આત્માનં ત્રયીમયં કર્મ-વિશુદ્ધિ-નિમિત્તં કવિભિર્ અપિ ચ વેદેન વિજિજ્ઞાસ્યમાનો દ્વાદશધા વિભજ્ય ષટ્સુ વસન્તાદિષ્વ્ ઋતુષુ યથોપ-જોષમ્ ઋતુ-ગુણાન્ વિદધાતિ

_*
તમ્ એતમ્ ઇહ પુરુષાસ્ ત્રય્યા વિદ્યયા વર્ણાશ્રમાચારાનુપથા ઉચ્ચાવચૈઃ કર્મભિર્ આમ્નાતૈર્ યોગ-વિતાનૈશ્ ચ શ્રદ્ધયા યજન્તો ઽઞ્જસા શ્રેયઃ સમધિગચ્છન્તિ

_*
અથ સ એષ આત્મા લોકાનાં દ્યાવ્-આપૃથિવ્યોર્ અન્તરેણ નભો-વલયસ્ય કાલચક્ર-ગતો દ્વાદશ માસાન્ ભુઙ્ક્તે રાશિ-સંજ્ઞાન્ સંવત્સરાવયવાન્ માસઃ પક્ષ-દ્વયં દિવા નક્તં ચેતિ સપાદર્ક્ષ-દ્વયમ્ ઉપદિશન્તિ યાવતા ષષ્ઠમ્ અંશં ભુઞ્જીત સ વૈ ઋતુર્ ઇત્ય્ ઉપદિશ્યતે સંવત્સરાવયવઃ

_*
અથ ચ યાવતાર્ધેન નભો-વીથ્યાં પ્રચરતિ તં કાલમ્ અયનમ્ આચક્ષતે

_*
અથ ચ યાવન્ નભો-મણ્ડલં સહ દ્યાવ્-આપૃથિવ્યોર્ મણ્ડલાભ્યાં કાર્ત્સ્ન્યેન સ હ ભુઞ્જીત તં કાલં સંવત્સરં પરિવત્સરમ્ ઇડાવત્સરમ્ અનુવત્સરં વત્સરમ્ ઇતિ ભાનોર્ માન્દ્ય-શૈઘ્ર્ય-સમ-ગતિભિઃ સમામનન્તિ

_*
એવં ચન્દ્રમા અર્ક-ગભસ્તિભ્ય ઉપરિષ્ટાલ્ લક્ષ-યોજનત ઉપલભ્યમાનો ઽર્કસ્ય સંવત્સર-ભુક્તિં પક્ષાભ્યાં માસ-ભુક્તિં સપાદર્ક્ષાભ્યાં દિનેનૈવ પક્ષ-ભુક્તિમ્ અગ્રચારી દ્રુતતર-ગમનો ભુઙ્ક્તે

_*
અથ ચાપૂર્યમાણાભિશ્ ચ કલાભિર્ અમરાણાં ક્ષીયમાણાભિશ્ ચ કલાભિઃ પિત્-ણામ્ અહો-રાત્રાણિ પૂર્વ-પક્ષાપર-પક્ષાભ્યાં વિતન્વાનઃ સર્વ-જીવ-નિવહ-પ્રાણો જીવશ્ ચૈકમ્ એકં નક્ષત્રં ત્રિંશતા મુહૂર્તૈર્ ભુઙ્ક્તે

_*
ય એષ ષોડશ-કલઃ પુરુષો ભગવાન્ મનોમયો ઽન્નમયો ઽમૃતમયો દેવ-પિતૃ-મનુષ્ય-ભૂત-પશુ-પક્ષિ-સરીસૃપ-વીરુધાં પ્રાણાપ્ય્ આયન-શીલત્વાત્ સર્વમય ઇતિ વર્ણયન્તિ

_*
તત ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વિ-લક્ષ-યોજનતો નક્ષત્રાણિ મેરું દક્ષિણેનૈવ કાલાયન ઈશ્વર-યોજિતાનિ સહાભિજિતાષ્ટા-વિંશતિઃ

_*
તત ઉપરિષ્ટાદ્ ઉશના દ્વિ-લક્ષ-યોજનત ઉપલભ્યતે પુરતઃ પશ્ચાત્ સહૈવ વાર્કસ્ય શૈઘ્ર્ય-માન્દ્ય-સામ્યાભિર્ ગતિભિર્ અર્કવચ્ ચરતિ લોકાનાં નિત્યદાનુકૂલ એવ પ્રાયેણ વર્ષયંશ્ ચારેણાનુમીયતે સ વૃષ્ટિ-વિષ્ટમ્ભ-ગ્રહોપશમનઃ

_*
ઉશનસા બુધો વ્યાખ્યાતસ્ તત ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વિ-લક્ષ-યોજનતો બુધઃ સોમ-સુત ઉપલભ્યમાનઃ પ્રાયેણ શુભ-કૃદ્ યદાર્કાદ્ વ્યતિરિચ્યેત તદાતિવાતાભ્ર-પ્રાયાનાવૃષ્ટ્ય્-આદિ-ભયમ્ આશંસતે

_*
અત ઊર્ધ્વમ્ અઙ્ગારકો ઽપિ યોજન-લક્ષ-દ્વિતય ઉપલભ્યમાનસ્ ત્રિભિસ્ ત્રિભિઃ પક્ષૈર્ એકૈકશો રાશીન્ દ્વાદશાનુભુઙ્ક્તે યદિ ન વક્રેણાભિવર્તતે પ્રાયેણાશુભ-ગ્રહો ઽઘ-શંસઃ

_*
તત ઉપરિષ્ટાદ્ દ્વિ-લક્ષ-યોજનાન્તર-ગતા ભગવાન્ બૃહસ્પતિર્ એકૈકસ્મિન્ રાશૌ પરિવત્સરં પરિવત્સરં ચરતિ યદિ ન વક્રઃ સ્યાત્ પ્રાયેણાનુકૂલો બ્રાહ્મણ-કુલસ્ય

_*
તત ઉપરિષ્ટાદ્ યોજન-લક્ષ-દ્વયાત્ પ્રતીયમાનઃ શનૈશ્ચર એકૈકસ્મિન્ રાશૌ ત્રિંશન્ માસાન્ વિલમ્બમાનઃ સર્વાન્ એવાનુપર્યેતિ તાવદ્ભિર્ અનુવત્સરૈઃ પ્રાયેણ હિ સર્વેષામ્ અશાન્તિકરઃ

_*
તત ઉત્તરસ્માદ્ ઋષય એકાદશ-લક્ષ-યોજનાન્તર ઉપલભ્યન્તે ય એવ લોકાનાં શમ્ અનુભાવયન્તો ભગવતો વિષ્ણોર્ યત્ પરમં પદં પ્રદક્ષિણં પ્રક્રમન્તિ