ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.19

ભ્પ્_05.19.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
કિમ્પુરુષે વર્ષે ભગવન્તમ્ આદિ-પુરુષં લક્ષ્મણાગ્રજં સીતાભિરામં રામં તચ્-ચરણ-સન્નિકર્ષાભિરતઃ પરમ-ભાગવતો હનુમાન્ સહ કિમ્પુરુષૈર્ અવિરત-ભક્તિર્ ઉપાસ્તે

_*
આર્ષ્ટિષેણેન સહ ગન્ધર્વૈર્ અનુગીયમાનાં પરમ-કલ્યાણીં ભર્તૃ-ભગવત્-કથાં સમુપશૃણોતિ સ્વયં ચેદં ગાયતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે ઉત્તમશ્લોકાય નમ આર્ય-લક્ષણ-શીલ-વ્રતાય નમ ઉપશિક્ષિતાત્મન ઉપાસિત-લોકાય નમઃ સાધુ-વાદ-નિકષણાય નમો બ્રહ્મણ્ય-દેવાય મહા-પુરુષાય મહા-રાજાય નમ ઇતિ

_*
યત્ તદ્ વિશુદ્ધાનુભવ-માત્રમ્ એકં સ્વ-તેજસા ધ્વસ્ત-ગુણ-વ્યવસ્થમ્ ।
પ્રત્યક્ પ્રશાન્તં સુધિયોપલમ્ભનં હ્ય્ અનામ-રૂપં નિરહં પ્રપદ્યે

મર્ત્યાવતારસ્ ત્વ્ ઇહ મર્ત્ય-શિક્ષણં રક્ષો-વધાયૈવ ન કેવલં વિભોઃ ।
કુતો ઽન્યથા સ્યાદ્ રમતઃ સ્વ આત્મનઃ સીતા-કૃતાનિ વ્યસનાનીશ્વરસ્ય

ન વૈ સ આત્માત્મવતાં સુહૃત્તમઃ સક્તસ્ ત્રિ-લોક્યાં ભગવાન્ વાસુદેવઃ ।
ન સ્ત્રી-કૃતં કશ્મલમ્ અશ્નુવીત ન લક્ષ્મણં ચાપિ વિહાતુમ્ અર્હતિ

ન જન્મ નૂનં મહતો ન સૌભગં ન વાઙ્ ન બુદ્ધિર્ નાકૃતિસ્ તોષ-હેતુઃ ।
તૈર્ યદ્ વિસૃષ્ટાન્ અપિ નો વનૌકસશ્ ચકાર સખ્યે બત લક્ષ્મણાગ્રજઃ

સુરો ઽસુરો વાપ્ય્ અથ વાનરો નરઃ સર્વાત્મના યઃ સુકૃતજ્ઞમ્ ઉત્તમમ્ ।
ભજેત રામં મનુજાકૃતિં હરિં ય ઉત્તરાન્ અનયત્ કોસલાન્ દિવમ્ ઇતિ

ભારતે ઽપિ વર્ષે ભગવાન્ નર-નારાયણાખ્ય આકલ્પાન્તમ્ ઉપચિત-ધર્મ-જ્ઞાન-વૈરાગ્યૈશ્વર્યોપશમોપરમાત્મોપલમ્ભનમ્ અનુગ્રહાયાત્મવતામ્ અનુકમ્પયા તપો ઽવ્યક્ત-ગતિશ્ ચરતિ

_*
તં ભગવાન્ નારદો વર્ણાશ્રમવતીભિર્ ભારતીભિઃ પ્રજાભિર્ ભગવત્-પ્રોક્તાભ્યાં સાઙ્ખ્ય-યોગાભ્યાં ભગવદ્-અનુભાવોપવર્ણનં સાવર્ણેર્ ઉપદેક્ષ્યમાણઃ પરમ-ભક્તિ-ભાવેનોપસરતિ ઇદં ચાભિગૃણાતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે ઉપશમ-શીલાયોપરતાનાત્મ્યાય નમો ઽકિઞ્ચન-વિત્તાય ઋષિ-ઋષભાય નર-નારાયણાય પરમહંસ-પરમ-ગુરવે આત્મારામાધિપતયે નમો નમ ઇતિ

_*
ભ્પ્_05.19.012।0 ગાયતિ ચેદમ્
કર્તાસ્ય સર્ગાદિષુ યો ન બધ્યતે ન હન્યતે દેહ-ગતો ઽપિ દૈહિકૈઃ ।
દ્રષ્ટુર્ ન દૃગ્ યસ્ય ગુણૈર્ વિદૂષ્યતે તસ્મૈ નમો ઽસક્ત-વિવિક્ત-સાક્ષિણે

ઇદં હિ યોગેશ્વર યોગ-નૈપુણં હિરણ્યગર્ભો ભગવાઞ્ જગાદ યત્ ।
યદ્ અન્ત-કાલે ત્વયિ નિર્ગુણે મનો ભક્ત્યા દધીતોજ્ઝિત-દુષ્કલેવરઃ

યથૈહિકામુષ્મિક-કામ-લમ્પટઃ સુતેષુ દારેષુ ધનેષુ ચિન્તયન્ ।
શઙ્કેત વિદ્વાન્ કુકલેવરાત્યયાદ્ યસ્ તસ્ય યત્નઃ શ્રમ એવ કેવલમ્

તન્ નઃ પ્રભો ત્વં કુકલેવરાર્પિતાં ત્વન્-માયયાહં-મમતામ્ અધોક્ષજ ।
ભિન્દ્યામ યેનાશુ વયં સુદુર્ભિદાં વિધેહિ યોગં ત્વયિ નઃ સ્વભાવમ્ ઇતિ

ભારતે ઽપ્ય્ અસ્મિન્ વર્ષે સરિચ્-છૈલાઃ સન્તિ બહવો મલયો મઙ્ગલ-પ્રસ્થો મૈનાકસ્ ત્રિકૂટ ઋષભઃ કૂટકઃ કોલ્લકઃ સહ્યો દેવગિરિર્ ઋષ્યમૂકઃ શ્રી-શૈલો વેઙ્કટો મહેન્દ્રો વારિધારો વિન્ધ્યઃ શુક્તિમાન્ ઋક્ષગિરિઃ પારિયાત્રો દ્રોણશ્ ચિત્રકૂટો ગોવર્ધનો રૈવતકઃ કકુભો નીલો ગોકામુખ ઇન્દ્રકીલઃ કામગિરિર્ ઇતિ ચાન્યે ચ શત-સહસ્રશઃ શૈલાસ્ તેષાં નિતમ્બ-પ્રભવા નદા નદ્યશ્ ચ સન્ત્ય્ અસઙ્ખ્યાતાઃ

_*
એતાસામ્ અપો ભારત્યઃ પ્રજા નામભિર્ એવ પુનન્તીનામ્ આત્મના ચોપસ્પૃશન્તિ

_*
ચન્દ્રવસા તામ્રપર્ણી અવટોદા કૃતમાલા વૈહાયસી કાવેરી વેણી પયસ્વિની શર્કરાવર્તા તુઙ્ગભદ્રા કૃષ્ણાવેણ્યા ભીમરથી ગોદાવરી નિર્વિન્ધ્યા પયોષ્ણી તાપી રેવા સુરસા નર્મદા ચર્મણ્વતી સિન્ધુર્ અન્ધઃ શોણશ્ ચ નદૌ મહાનદી વેદસ્મૃતિર્ ઋષિકુલ્યા ત્રિસામા કૌશિકી મન્દાકિની યમુના સરસ્વતી દૃષદ્વતી ગોમતી સરયૂ રોધસ્વતી સપ્તવતી સુષોમા શતદ્રૂશ્ ચન્દ્રભાગા મરુદ્વૃધા વિતસ્તા અસિક્ની વિશ્વેતિ મહા-નદ્યઃ

_*
અસ્મિન્ન્ એવ વર્ષે પુરુષૈર્ લબ્ધ-જન્મભિઃ શુક્લ-લોહિત-કૃષ્ણ-વર્ણેન સ્વારબ્ધેન કર્મણા દિવ્ય-માનુષ-નારક-ગતયો બહ્વ્ય આત્મન આનુપૂર્વ્યેણ સર્વા હ્ય્ એવ સર્વેષાં વિધીયન્તે યથા-વર્ણ-વિધાનમ્ અપવર્ગશ્ ચાપિ ભવતિ

_*
યો ઽસૌ ભગવતિ સર્વ-ભૂતાત્મન્ય્ અનાત્મ્યે ઽનિરુક્તે ઽનિલયને પરમાત્મનિ વાસુદેવે ઽનન્ય-નિમિત્ત-ભક્તિ-યોગ-લક્ષણો નાના-ગતિ-નિમિત્તાવિદ્યા-ગ્રન્થિ-રન્ધન-દ્વારેણ યદા હિ મહા-પુરુષ-પુરુષ-પ્રસઙ્ગઃ

_*
ભ્પ્_05.19.021।0 એતદ્ એવ હિ દેવા ગાયન્તિ
અહો અમીષાં કિમ્ અકારિ શોભનં પ્રસન્ન એષાં સ્વિદ્ ઉત સ્વયં હરિઃ ।
યૈર્ જન્મ લબ્ધં નૃષુ ભારતાજિરે મુકુન્દ-સેવૌપયિકં સ્પૃહા હિ નઃ

કિં દુષ્કરૈર્ નઃ ક્રતુભિસ્ તપો-વ્રતૈર્ દાનાદિભિર્ વા દ્યુજયેન ફલ્ગુના ।
ન યત્ર નારાયણ-પાદ-પઙ્કજ- સ્મૃતિઃ પ્રમુષ્ટાતિશયેન્દ્રિયોત્સવાત્

કલ્પાયુષાં સ્થાનજયાત્ પુનર્-ભવાત્ ક્ષણાયુષાં ભારત-ભૂજયો વરમ્ ।
ક્ષણેન મર્ત્યેન કૃતં મનસ્વિનઃ સન્ન્યસ્ય સંયાન્ત્ય્ અભયં પદં હરેઃ

ન યત્ર વૈકુણ્ઠ-કથા-સુધાપગા ન સાધવો ભાગવતાસ્ તદાશ્રયાઃ ।
ન યત્ર યજ્ઞેશ-મખા મહોત્સવાઃ સુરેશ-લોકો ઽપિ ન વૈ સ સેવ્યતામ્

પ્રાપ્તા નૃ-જાતિં ત્વ્ ઇહ યે ચ જન્તવો જ્ઞાન-ક્રિયા-દ્રવ્ય-કલાપ-સમ્ભૃતામ્ ।
ન વૈ યતેરન્ન્ અપુનર્-ભવાય તે ભૂયો વનૌકા ઇવ યાન્તિ બન્ધનમ્

યૈઃ શ્રદ્ધયા બર્હિષિ ભાગશો હવિર્ નિરુપ્તમ્ ઇષ્ટં વિધિ-મન્ત્ર-વસ્તુતઃ ।
એકઃ પૃથઙ્-નામભિર્ આહુતો મુદા ગૃહ્ણાતિ પૂર્ણઃ સ્વયમ્ આશિષાં પ્રભુઃ

સત્યં દિશત્ય્ અર્થિતમ્ અર્થિતો નૃણાં નૈવાર્થદો યત્ પુનર્ અર્થિતા યતઃ ।
સ્વયં વિધત્તે ભજતામ્ અનિચ્છતામ્ ઇચ્છાપિધાનં નિજ-પાદ-પલ્લવમ્

યદ્ય્ અત્ર નઃ સ્વર્ગ-સુખાવશેષિતં સ્વિષ્ટસ્ય સૂક્તસ્ય કૃતસ્ય શોભનમ્ ।
તેનાજનાભે સ્મૃતિમજ્ જન્મ નઃ સ્યાદ્ વર્ષે હરિર્ યદ્-ભજતાં શં તનોતિ

ભ્પ્_05.19.029।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
જમ્બૂદ્વીપસ્ય ચ રાજન્ન્ ઉપદ્વીપાન્ અષ્ટૌ હૈક ઉપદિશન્તિ સગરાત્મજૈર્ અશ્વાન્વેષણ ઇમાં મહીં પરિતો નિખનદ્ભિર્ ઉપકલ્પિતાન્

_*
તદ્ યથા સ્વર્ણપ્રસ્થશ્ ચન્દ્રશુક્લ આવર્તનો રમણકો મન્દરહરિણઃ પાઞ્ચજન્યઃ સિંહલો લઙ્કેતિ

_*
એવં તવ ભારતોત્તમ જમ્બૂદ્વીપ-વર્ષ-વિભાગો યથોપદેશમ્ ઉપવર્ણિત ઇતિ