ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.18

ભ્પ્_05.18.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તથા ચ ભદ્રશ્રવા નામ ધર્મ-સુતસ્ તત્-કુલ-પતયઃ પુરુષા ભદ્રાશ્વ-વર્ષે સાક્ષાદ્ ભગવતો વાસુદેવસ્ય પ્રિયાં તનું ધર્મમયીં હયશીર્ષાભિધાનાં પરમેણ સમાધિના સન્નિધાપ્યેદમ્ અભિગૃણન્ત ઉપધાવન્તિ

_*
ભ્પ્_05.18.002।0 ભદ્રશ્રવસ ઊચુઃ
ઓં નમો ભગવતે ધર્માયાત્મ-વિશોધનાય નમ ઇતિ

_*
અહો વિચિત્રં ભગવદ્-વિચેષ્ટિતં ઘ્નન્તં જનો ઽયં હિ મિષન્ ન પશ્યતિ ।
ધ્યાયન્ન્ અસદ્ યર્હિ વિકર્મ સેવિતું નિર્હૃત્ય પુત્રં પિતરં જિજીવિષતિ

વદન્તિ વિશ્વં કવયઃ સ્મ નશ્વરં પશ્યન્તિ ચાધ્યાત્મવિદો વિપશ્ચિતઃ ।
તથાપિ મુહ્યન્તિ તવાજ માયયા સુવિસ્મિતં કૃત્યમ્ અજં નતો ઽસ્મિ તમ્

વિશ્વોદ્ભવ-સ્થાન-નિરોધ-કર્મ તે હ્ય્ અકર્તુર્ અઙ્ગીકૃતમ્ અપ્ય્ અપાવૃતઃ ।
યુક્તં ન ચિત્રં ત્વયિ કાર્ય-કારણે સર્વાત્મનિ વ્યતિરિક્તે ચ વસ્તુતઃ

વેદાન્ યુગાન્તે તમસા તિરસ્કૃતાન્ રસાતલાદ્ યો નૃ-તુરઙ્ગ-વિગ્રહઃ ।
પ્રત્યાદદે વૈ કવયે ઽભિયાચતે તસ્મૈ નમસ્ તે ઽવિતથેહિતાય ઇતિ

હરિ-વર્ષે ચાપિ ભગવાન્ નર-હરિ-રૂપેણાસ્તે તદ્-રૂપ-ગ્રહણ-નિમિત્તમ્ ઉત્તરત્રાભિધાસ્યે તદ્ દયિતં રૂપં મહા-પુરુષ-ગુણ-ભાજનો મહા-ભાગવતો દૈત્ય-દાનવ-કુલ-તીર્થીકરણ-શીલા-ચરિતઃ પ્રહ્લાદો ઽવ્યવધાનાનન્ય-ભક્તિ-યોગેન સહ તદ્-વર્ષ-પુરુષૈર્ ઉપાસ્તે ઇદં ચોદાહરતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે નરસિંહાય નમસ્ તેજસ્-તેજસે આવિર્-આવિર્ભવ વજ્ર-નખ વજ્ર-દંષ્ટ્ર કર્માશયાન્ રન્ધય રન્ધય તમો ગ્રસ ગ્રસ ઓં સ્વાહા અભયમ્ અભયમ્ આત્મનિ ભૂયિષ્ઠા ઓં ક્ષ્રૌમ્

_*
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ વિશ્વસ્ય ખલઃ પ્રસીદતાં ધ્યાયન્તુ ભૂતાનિ શિવં મિથો ધિયા ।
મનશ્ ચ ભદ્રં ભજતાદ્ અધોક્ષજે આવેશ્યતાં નો મતિર્ અપ્ય્ અહૈતુકી

માગાર-દારાત્મજ-વિત્ત-બન્ધુષુ સઙ્ગો યદિ સ્યાદ્ ભગવત્-પ્રિયેષુ નઃ ।
યઃ પ્રાણ-વૃત્ત્યા પરિતુષ્ટ આત્મવાન્ સિદ્ધ્યત્ય્ અદૂરાન્ ન તથેન્દ્રિય-પ્રિયઃ

યત્-સઙ્ગ-લબ્ધં નિજ-વીર્ય-વૈભવં તીર્થં મુહુઃ સંસ્પૃશતાં હિ માનસમ્ ।
હરત્ય્ અજો ઽન્તઃ શ્રુતિભિર્ ગતો ઽઙ્ગજં કો વૈ ન સેવેત મુકુન્દ-વિક્રમમ્

યસ્યાસ્તિ ભક્તિર્ ભગવત્ય્ અકિઞ્ચના સર્વૈર્ ગુણૈસ્ તત્ર સમાસતે સુરાઃ ।
હરાવ્ અભક્તસ્ય કુતો મહદ્-ગુણા મનોરથેનાસતિ ધાવતો બહિઃ

હરિર્ હિ સાક્ષાદ્ ભગવાન્ શરીરિણામ્ આત્મા ઝષાણામ્ ઇવ તોયમ્ ઈપ્સિતમ્ ।
હિત્વા મહાંસ્ તં યદિ સજ્જતે ગૃહે તદા મહત્ત્વં વયસા દમ્પતીનામ્

તસ્માદ્ રજો-રાગ-વિષાદ-મન્યુ- માન-સ્પૃહા-ભયદૈન્યાધિમૂલમ્ ।
હિત્વા ગૃહં સંસૃતિ-ચક્રવાલં નૃસિંહ-પાદં ભજતાકુતોભયમ્ ઇતિ

કેતુમાલે ઽપિ ભગવાન્ કામદેવ-સ્વરૂપેણ લક્ષ્મ્યાઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા પ્રજાપતેર્ દુહિત્-ણાં પુત્રાણાં તદ્-વર્ષ-પતીનાં પુરુષાયુષાહો-રાત્ર-પરિસઙ્ખ્યાનાનાં યાસાં ગર્ભા મહા-પુરુષ-મહાસ્ત્ર-તેજસોદ્વેજિત-મનસાં વિધ્વસ્તા વ્યસવઃ સંવત્સરાન્તે વિનિપતન્તિ

_*
અતીવ સુલલિત-ગતિ-વિલાસ-વિલસિત-રુચિર-હાસ-લેશાવલોક-લીલયા કિઞ્ચિદ્-ઉત્તમ્ભિત-સુન્દર-ભ્રૂ-મણ્ડલ-સુભગ-વદનારવિન્દ-શ્રિયા રમાં રમયન્ન્ ઇન્દ્રિયાણિ રમયતે

_*
તદ્ ભગવતો માયામયં રૂપં પરમ-સમાધિ-યોગેન રમા દેવી સંવત્સરસ્ય રાત્રિષુ પ્રજાપતેર્ દુહિતૃભિર્ ઉપેતાહઃસુ ચ તદ્-ભર્તૃભિર્ ઉપાસ્તે ઇદં ચોદાહરતિ

_*
ઓં હ્રાં હ્રીં હ્રૂં ઓં નમો ભગવતે હૃષીકેશાય સર્વ-ગુણ-વિશેષૈર્ વિલક્ષિતાત્મને આકૂતીનાં ચિત્તીનાં ચેતસાં વિશેષાણાં ચાધિપતયે ષોડશ-કલાય ચ્છન્દો-મયાયાન્ન-મયાયામૃત-મયાય સર્વ-મયાય સહસે ઓજસે બલાય કાન્તાય કામાય નમસ્ તે ઉભયત્ર ભૂયાત્

_*
સ્ત્રિયો વ્રતૈસ્ ત્વા હૃષીકેશ્વરં સ્વતો હ્ય્ આરાધ્ય લોકે પતિમ્ આશાસતે ઽન્યમ્ ।
તાસાં ન તે વૈ પરિપાન્ત્ય્ અપત્યં પ્રિયં ધનાયૂંષિ યતો ઽસ્વ-તન્ત્રાઃ

સ વૈ પતિઃ સ્યાદ્ અકુતોભયઃ સ્વયં સમન્તતઃ પાતિ ભયાતુરં જનમ્ ।
સ એક એવેતરથા મિથો ભયં નૈવાત્મલાભાદ્ અધિ મન્યતે પરમ્

યા તસ્ય તે પાદ-સરોરુહાર્હણં નિકામયેત્ સાખિલ-કામ-લમ્પટા ।
તદ્ એવ રાસીપ્સિતમ્ ઈપ્સિતો ઽર્ચિતો યદ્-ભગ્ન-યાચ્ઞા ભગવન્ પ્રતપ્યતે

મત્-પ્રાપ્તયે ઽજેશ-સુરાસુરાદયસ્ તપ્યન્ત ઉગ્રં તપ ઐન્દ્રિયે ધિયઃ ।
ઋતે ભવત્-પાદ-પરાયણાન્ ન માં વિન્દન્ત્ય્ અહં ત્વદ્-ધૃદયા યતો ઽજિત

સ ત્વં મમાપ્ય્ અચ્યુત શીર્ષ્ણિ વન્દિતં કરામ્બુજં યત્ ત્વદ્-અધાયિ સાત્વતામ્ ।
બિભર્ષિ માં લક્ષ્મ વરેણ્ય માયયા ક ઈશ્વરસ્યેહિતમ્ ઊહિતું વિભુર્ ઇતિ

રમ્યકે ચ ભગવતઃ પ્રિયતમં માત્સ્યમ્ અવતાર-રૂપં તદ્-વર્ષ-પુરુષસ્ય મનોઃ પ્રાક્-પ્રદર્શિતં સ ઇદાનીમ્ અપિ મહતા ભક્તિ-યોગેનારાધયતીદં ચોદાહરતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે મુખ્યતમાય નમઃ સત્ત્વાય પ્રાણાયૌજસે સહસે બલાય મહા-મત્સ્યાય નમ ઇતિ

_*
અન્તર્ બહિશ્ ચાખિલ-લોક-પાલકૈર્ અદૃષ્ટ-રૂપો વિચરસ્ય્ ઉરુ-સ્વનઃ ।
સ ઈશ્વરસ્ ત્વં ય ઇદં વશે ઽનયન્ નામ્ના યથા દારુમયીં નરઃ સ્ત્રિયમ્

યં લોક-પાલાઃ કિલ મત્સર-જ્વરા હિત્વા યતન્તો ઽપિ પૃથક્ સમેત્ય ચ ।
પાતું ન શેકુર્ દ્વિ-પદશ્ ચતુષ્-પદઃ સરીસૃપં સ્થાણુ યદ્ અત્ર દૃશ્યતે

ભવાન્ યુગાન્તાર્ણવ ઊર્મિ-માલિનિ ક્ષોણીમ્ ઇમામ્ ઓષધિ-વીરુધાં નિધિમ્ ।
મયા સહોરુ ક્રમતે ઽજ ઓજસા તસ્મૈ જગત્-પ્રાણ-ગણાત્મને નમ ઇતિ

હિરણ્મયે ઽપિ ભગવાન્ નિવસતિ કૂર્મ-તનું બિભ્રાણસ્ તસ્ય તત્ પ્રિયતમાં તનુમ્ અર્યમા સહ વર્ષ-પુરુષૈઃ પિતૃ-ગણાધિપતિર્ ઉપધાવતિ મન્ત્રમ્ ઇમં ચાનુજપતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે અકૂપારાય સર્વ-સત્ત્વ-ગુણ-વિશેષણાયાનુ-પલક્ષિત-સ્થાનાય નમો વર્ષ્મણે નમો ભૂમ્ને નમો નમો ઽવસ્થાનાય નમસ્ તે

_*
યદ્-રૂપમ્ એતન્ નિજ-માયયાર્પિતમ્ અર્થ-સ્વરૂપં બહુ-રૂપ-રૂપિતમ્ ।
સઙ્ખ્યા ન યસ્યાસ્ત્ય્ અયથોપલમ્ભનાત્ તસ્મૈ નમસ્ તે ઽવ્યપદેશ-રૂપિણે

જરાયુજં સ્વેદજમ્ અણ્ડજોદ્ભિદં ચરાચરં દેવર્ષિ-પિતૃ-ભૂતમ્ ઐન્દ્રિયમ્ ।
દ્યૌઃ ખં ક્ષિતિઃ શૈલ-સરિત્-સમુદ્ર- દ્વીપ-ગ્રહર્ક્ષેત્ય્ અભિધેય એકઃ

યસ્મિન્ન્ અસઙ્ખ્યેય-વિશેષ-નામ- રૂપાકૃતૌ કવિભિઃ કલ્પિતેયમ્ ।
સઙ્ખ્યા યયા તત્ત્વ-દૃશાપનીયતે તસ્મૈ નમઃ સાઙ્ખ્ય-નિદર્શનાય તે ઇતિ

ઉત્તરેષુ ચ કુરુષુ ભગવાન્ યજ્ઞ-પુરુષઃ કૃત-વરાહ-રૂપ આસ્તે તં તુ દેવી હૈષા ભૂઃ સહ કુરુભિર્ અસ્ખલિત-ભક્તિ-યોગેનોપધાવતિ ઇમાં ચ પરમામ્ ઉપનિષદમ્ આવર્તયતિ

_*
ઓં નમો ભગવતે મન્ત્ર-તત્ત્વ-લિઙ્ગાય યજ્ઞ-ક્રતવે મહા-ધ્વરાવયવાય મહા-પુરુષાય નમઃ કર્મ-શુક્લાય ત્રિ-યુગાય નમસ્ તે

_*
યસ્ય સ્વરૂપં કવયો વિપશ્ચિતો ગુણેષુ દારુષ્વ્ ઇવ જાત-વેદસમ્ ।
મથ્નન્તિ મથ્ના મનસા દિદૃક્ષવો ગૂઢં ક્રિયાર્થૈર્ નમ ઈરિતાત્મને

દ્રવ્ય-ક્રિયા-હેત્વ્-અયનેશ-કર્તૃભિર્ માયા-ગુણૈર્ વસ્તુ-નિરીક્ષિતાત્મને ।
અન્વીક્ષયાઙ્ગાતિશયાત્મ-બુદ્ધિભિર્ નિરસ્ત-માયાકૃતયે નમો નમઃ

કરોતિ વિશ્વ-સ્થિતિ-સંયમોદયં યસ્યેપ્સિતં નેપ્સિતમ્ ઈક્ષિતુર્ ગુણૈઃ ।
માયા યથાયો ભ્રમતે તદ્-આશ્રયં ગ્રાવ્ણો નમસ્ તે ગુણ-કર્મ-સાક્ષિણે

પ્રમથ્ય દૈત્યં પ્રતિવારણં મૃધે યો માં રસાયા જગદ્-આદિ-સૂકરઃ ।
કૃત્વાગ્ર-દંષ્ટ્રે નિરગાદ્ ઉદન્વતઃ ક્રીડન્ન્ ઇવેભઃ પ્રણતાસ્મિ તં વિભુમ્ ઇતિ