ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.17

_*
ભ્પ્_05.17.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તત્ર ભગવતઃ સાક્ષાદ્ યજ્ઞ-લિઙ્ગસ્ય વિષ્ણોર્ વિક્રમતો વામ-પાદાઙ્ગુષ્ઠ-નખ-નિર્ભિન્નોર્ધ્વાણ્ડ-કટાહ-વિવરેણાન્તઃ-પ્રવિષ્ટા યા બાહ્ય-જલ-ધારા તચ્-ચરણ-પઙ્કજાવનેજનારુણ-કિઞ્જલ્કોપરઞ્જિતાખિલ-જગદ્-અઘ-મલાપહોપસ્પર્શનામલા સાક્ષાદ્ ભગવત્-પદીત્ય્ અનુપલક્ષિત-વચો ઽભિધીયમાનાતિ-મહતા કાલેન યુગ-સહસ્રોપલક્ષણેન દિવો મૂર્ધન્ય્ અવતતાર યત્ તદ્ વિષ્ણુ-પદમ્ આહુઃ

_*
યત્ર હ વાવ વીર-વ્રત ઔત્તાનપાદિઃ પરમ-ભાગવતો ઽસ્મત્-કુલ-દેવતા-ચરણારવિન્દોદકમ્ ઇતિ યામ્ અનુસવનમ્ ઉત્કૃષ્યમાણ-ભગવદ્-ભક્તિ-યોગેન દૃઢં ક્લિદ્યમાનાન્તર્-હૃદય ઔત્કણ્ઠ્ય-વિવશામીલિત-લોચન-યુગલ-કુડ્મલ-વિગલિતામલ-બાષ્પ-કલયાભિવ્યજ્યમાન-રોમ-પુલક-કુલકો ઽધુનાપિ પરમાદરેણ શિરસા બિભર્તિ

_*
તતઃ સપ્ત ઋષયસ્ તત્ પ્રભાવાભિજ્ઞા યાં નનુ તપસ આત્યન્તિકી સિદ્ધિર્ એતાવતી ભગવતિ સર્વાત્મનિ વાસુદેવે ઽનુપરત-ભક્તિ-યોગ-લાભેનૈવોપેક્ષિતાન્યાર્થાત્મ-ગતયો મુક્તિમ્ ઇવાગતાં મુમુક્ષવ ઇવ સબહુ-માનમ્ અદ્યાપિ જટા-જૂટૈર્ ઉદ્વહન્તિ

_*
તતો ઽનેક-સહસ્ર-કોટિ-વિમાનાનીક-સઙ્કુલ-દેવ-યાનેનાવતર્-અન્તીન્દુ મણ્ડલમ્ આવાર્ય બ્રહ્મ-સદને નિપતતિ

_*
તત્ર ચતુર્ધા ભિદ્યમાના ચતુર્ભિર્ નામભિશ્ ચતુર્-દિશમ્ અભિસ્પન્દન્તી નદ-નદી-પતિમ્ એવાભિનિવિશતિ સીતાલકનન્દા ચક્ષુર્ ભદ્રેતિ

_*
સીતા તુ બ્રહ્મ-સદનાત્ કેસરાચલાદિ-ગિરિ-શિખરેભ્યો ઽધો ઽધઃ પ્રસ્રવન્તી ગન્ધમાદન-મૂર્ધસુ પતિત્વાન્તરેણ ભદ્રાશ્વ-વર્ષં પ્રાચ્યાં દિશિ ક્ષાર-સમુદ્રમ્ અભિપ્રવિશતિ

_*
એવં માલ્યવચ્-છિખરાન્ નિષ્પતન્તી તતો ઽનુપરત-વેગા કેતુમાલમ્ અભિ ચક્ષુઃ પ્રતીચ્યાં દિશિ સરિત્-પતિં પ્રવિશતિ

_*
ભદ્રા ચોત્તરતો મેરુ-શિરસો નિપતિતા ગિરિ-શિખરાદ્ ગિરિ-શિખરમ્ અતિહાય શૃઙ્ગવતઃ શૃઙ્ગાદ્ અવસ્યન્દમાના ઉત્તરાંસ્ તુ કુરૂન્ અભિત ઉદીચ્યાં દિશિ જલધિમ્ અભિપ્રવિશતિ

_*
તથૈવાલકનન્દા દક્ષિણેન બ્રહ્મ-સદનાદ્ બહૂનિ ગિરિ-કૂટાન્ય્ અતિક્રમ્ય હેમકૂટાદ્ ધૈમકૂટાન્ય્ અતિ-રભસતર-રંહસા લુઠયન્તી ભારતમ્ અભિવર્ષં દક્ષિણસ્યાં દિશિ જલધિમ્ અભિપ્રવિશતિ યસ્યાં સ્નાનાર્થં ચાગચ્છતઃ પુંસઃ પદે પદે ઽશ્વમેધ-રાજસૂયાદીનાં ફલં ન દુર્લભમ્ ઇતિ

_*
અન્યે ચ નદા નદ્યશ્ ચ વર્ષે વર્ષે સન્તિ બહુશો મેર્વ્-આદિ-ગિરિ-દુહિતરઃ શતશઃ

_*
તત્રાપિ ભારતમ્ એવ વર્ષં કર્મ-ક્ષેત્રમ્ અન્યાન્ય્ અષ્ટ વર્ષાણિ સ્વર્ગિણાં પુણ્ય-શેષોપભોગ-સ્થાનાનિ ભૌમાનિ સ્વર્ગ-પદાનિ વ્યપદિશન્તિ

_*
એષુ પુરુષાણામ્ અયુત-પુરુષાયુર્-વર્ષાણાં દેવ-કલ્પાનાં નાગાયુત-પ્રાણાનાં વજ્ર-સંહનન-બલ-વયો-મોદ-પ્રમુદિત-મહા-સૌરત-મિથુન-વ્યવાયાપવર્ગ-વર્ષ-ધૃતૈક-ગર્ભ-કલત્રાણાં તત્ર તુ ત્રેતા-યુગ-સમઃ કાલો વર્તતે

_*
યત્ર હ દેવ-પતયઃ સ્વૈઃ સ્વૈર્ ગણ-નાયકૈર્ વિહિત-મહાર્હણાઃ સર્વર્તુ-કુસુમ-સ્તબક-ફલ-કિસલય-શ્રિયાનમ્યમાન-વિટપ-લતા-વિટપિભિર્ ઉપશુમ્ભમાન-રુચિર-કાનનાશ્રમાયતન-વર્ષ-ગિરિ-દ્રોણીષુ તથા ચામલ-જલાશયેષુ વિકચ-વિવિધ-નવ-વનરુહામોદ-મુદિત-રાજ-હંસ-જલ-કુક્કુટ-કારણ્ડવ-સારસ-ચક્રવાકાદિભિર્ મધુકર-નિકરાકૃતિભિર્ ઉપકૂજિતેષુ જલ-ક્રીડાદિભિર્ વિચિત્ર-વિનોદૈઃ સુલલિત-સુર-સુન્દરીણાં કામ-કલિલ-વિલાસ-હાસ-લીલાવલોકાકૃષ્ટ-મનો-દૃષ્ટયઃ સ્વૈરં વિહરન્તિ

_*
નવસ્વ્ અપિ વર્ષેષુ ભગવાન્ નારાયણો મહા-પુરુષઃ પુરુષાણાં તદ્-અનુગ્રહાયાત્મ-તત્ત્વ-વ્યૂહેનાત્મનાદ્યાપિ સન્નિધીયતે

_*
ઇલાવૃતે તુ ભગવાન્ ભવ એક એવ પુમાન્ ન હ્ય્ અન્યસ્ તત્રાપરો નિર્વિશતિ ભવાન્યાઃ શાપ-નિમિત્ત-જ્ઞો યત્-પ્રવેક્ષ્યતઃ સ્ત્રી-ભાવસ્ તત્ પશ્ચાદ્ વક્ષ્યામિ

_*
ભવાનીનાથૈઃ સ્ત્રી-ગણાર્બુદ-સહસ્રૈર્ અવરુધ્યમાનો ભગવતશ્ ચતુર્મૂર્તેર્ મહા-પુરુષસ્ય તુરીયાં તામસીં મૂર્તિં પ્રકૃતિમ્ આત્મનઃ સઙ્કર્ષણ-સંજ્ઞામ્ આત્મ-સમાધિ-રૂપેણ સન્નિધાપ્યૈતદ્ અભિગૃણન્ ભવ ઉપધાવતિ

_*
ભ્પ્_05.17.017।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ઓં નમો ભગવતે મહા-પુરુષાય સર્વ-ગુણ-સઙ્ખ્યાનાયાનન્તાયાવ્યક્તાય નમ ઇતિ

_*
ભજે ભજન્યારણ-પાદ-પઙ્કજં ભગસ્ય કૃત્સ્નસ્ય પરં પરાયણમ્ ।
ભક્તેષ્વ્ અલં ભાવિત-ભૂત-ભાવનં ભવાપહં ત્વા ભવ-ભાવમ્ ઈશ્વરમ્

ન યસ્ય માયા-ગુણ-ચિત્ત-વૃત્તિભિર્ નિરીક્ષતો હ્ય્ અણ્વ્ અપિ દૃષ્ટિર્ અજ્યતે ।
ઈશે યથા નો ઽજિત-મન્યુ-રંહસાં કસ્ તં ન મન્યેત જિગીષુર્ આત્મનઃ

અસદ્-દૃશો યઃ પ્રતિભાતિ માયયા ક્ષીબેવ મધ્વ્-આસવ-તામ્ર-લોચનઃ ।
ન નાગ-વધ્વો ઽર્હણ ઈશિરે હ્રિયા યત્-પાદયોઃ સ્પર્શન-ધર્ષિતેન્દ્રિયાઃ

યમ્ આહુર્ અસ્ય સ્થિતિ-જન્મ-સંયમં ત્રિભિર્ વિહીનં યમ્ અનન્તમ્ ઋષયઃ ।
ન વેદ સિદ્ધાર્થમ્ ઇવ ક્વચિત્ સ્થિતં ભૂ-મણ્ડલં મૂર્ધ-સહસ્ર-ધામસુ

યસ્યાદ્ય આસીદ્ ગુણ-વિગ્રહો મહાન્ વિજ્ઞાન-ધિષ્ણ્યો ભગવાન્ અજઃ કિલ ।
યત્-સમ્ભવો ઽહં ત્રિ-વૃતા સ્વ-તેજસા વૈકારિકં તામસમ્ ઐન્દ્રિયં સૃજે

એતે વયં યસ્ય વશે મહાત્મનઃ સ્થિતાઃ શકુન્તા ઇવ સૂત્ર-યન્ત્રિતાઃ ।
મહાન્ અહં વૈકૃત-તામસેન્દ્રિયાઃ સૃજામ સર્વે યદ્-અનુગ્રહાદ્ ઇદમ્

યન્-નિર્મિતાં કર્હ્ય્ અપિ કર્મ-પર્વણીં માયાં જનો ઽયં ગુણ-સર્ગ-મોહિતઃ ।
ન વેદ નિસ્તારણ-યોગમ્ અઞ્જસા તસ્મૈ નમસ્ તે વિલયોદયાત્મને