ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.09

_*
ભ્પ્_05.09.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અથ કસ્યચિદ્ દ્વિજ-વરસ્યાઙ્ગિરઃ-પ્રવરસ્ય શમ-દમ-તપઃ-સ્વાધ્યાયાધ્યયન-ત્યાગ-સન્તોષ-તિતિક્ષા-પ્રશ્રય-વિદ્યાનસૂયાત્મ-જ્ઞાનાનન્દ-યુક્તસ્યાત્મ-સદૃશ-શ્રુત-શીલાચાર-રૂપૌદાર્ય-ગુણા નવ સોદર્યા અઙ્ગજા બભૂવુર્ મિથુનં ચ યવીયસ્યાં ભાર્યાયામ્

_*
યસ્ તુ તત્ર પુમાંસ્ તં પરમ-ભાગવતં રાજર્ષિ-પ્રવરં ભરતમ્ ઉત્સૃષ્ટ-મૃગ-શરીરં ચરમ-શરીરેણ વિપ્રત્વં ગતમ્ આહુઃ

_*
તત્રાપિ સ્વજન-સઙ્ગાચ્ ચ ભૃશમ્ ઉદ્વિજમાનો ભગવતઃ કર્મ-બન્ધ-વિધ્વંસન-શ્રવણ-સ્મરણ-ગુણ-વિવરણ-ચરણારવિન્દ-યુગલં મનસા વિદધદ્ આત્મનઃ પ્રતિઘાતમ્ આશઙ્કમાનો ભગવદ્-અનુગ્રહેણાનુસ્મૃત-સ્વ-પૂર્વ-જન્માવલિર્ આત્માનમ્ ઉન્મત્ત-જડાન્ધ-બધિર-સ્વરૂપેણ દર્શયામ્ આસ લોકસ્ય

_*
તસ્યાપિ હ વા આત્મજસ્ય વિપ્રઃ પુત્ર-સ્નેહાનુબદ્ધ-મના આસમાવર્તનાત્ સંસ્કારાન્ યથોપદેશં વિદધાન ઉપનીતસ્ય ચ પુનઃ શૌચાચમનાદીન્ કર્મ-નિયમાન્ અનભિપ્રેતાન્ અપિ સમશિક્ષયદ્ અનુશિષ્ટેન હિ ભાવ્યં પિતુઃ પુત્રેણેતિ

_*
સ ચાપિ તદ્ ઉ હ પિતૃ-સન્નિધાવ્ એવાસધ્રીચીનમ્ ઇવ સ્મ કરોતિ છન્દાંસ્ય્ અધ્યાપયિષ્યન્ સહ વ્યાહૃતિભિઃ સપ્રણવ-શિરસ્ ત્રિપદીં સાવિત્રીં ગ્રૈષ્મ-વાસન્તિકાન્ માસાન્ અધીયાનમ્ અપ્ય્ અસમવેત-રૂપં ગ્રાહયામ્ આસ

_*
એવં સ્વ-તનુજ આત્મન્ય્ અનુરાગાવેશિત-ચિત્તઃ શૌચાધ્યયન-વ્રત-નિયમ-ગુર્વ્-અનલ-શુશ્રૂષણાદ્ય્-ઔપકુર્વાણક-કર્માણ્ય્ અનભિયુક્તાન્ય્ અપિ સમનુશિષ્ટેન ભાવ્યમ્ ઇત્ય્ અસદ્-આગ્રહઃ પુત્રમ્ અનુશાસ્ય સ્વયં તાવદ્ અનધિગત-મનોરથઃ કાલેનાપ્રમત્તેન સ્વયં ગૃહ એવ પ્રમત્ત ઉપસંહૃતઃ

_*
અથ યવીયસી દ્વિજ-સતી સ્વ-ગર્ભ-જાતં મિથુનં સપત્ન્યા ઉપન્યસ્ય સ્વયમ્ અનુસંસ્થયા પતિલોકમ્ અગાત્

_*
પિતર્ય્ ઉપરતે ભ્રાતર એનમ્ અતત્-પ્રભાવ-વિદસ્ ત્રય્યાં વિદ્યાયામ્ એવ પર્યવસિત-મતયો ન પર-વિદ્યાયાં જડ-મતિર્ ઇતિ ભ્રાતુર્ અનુશાસન-નિર્બન્ધાન્ ન્યવૃત્સન્ત

_*
સ ચ પ્રાકૃતૈર્ દ્વિપદ-પશુભિર્ ઉન્મત્ત-જડ-બધિર-મૂકેત્ય્ અભિભાષ્યમાણો યદા તદ્-અનુરૂપાણિ પ્રભાષતે કર્માણિ ચ કાર્યમાણઃ પરેચ્છયા કરોતિ વિષ્ટિતો વેતનતો વા યાચ્ઞ્યા યદૃચ્છયા વોપસાદિતમ્ અલ્પં બહુ મૃષ્ટં કદન્નં વાભ્યવહરતિ પરં નેન્દ્રિય-પ્રીતિ-નિમિત્તમ્ નિત્ય-નિવૃત્ત-નિમિત્ત-સ્વ-સિદ્ધ-વિશુદ્ધાનુભવાનન્દ-સ્વાત્મ-લાભાધિગમઃ સુખ-દુઃખયોર્ દ્વન્દ્વ-નિમિત્તયોર્ અસમ્ભાવિત-દેહાભિમાનઃ

_*
શીતોષ્ણ-વાત-વર્ષેષુ વૃષ ઇવાનાવૃતાઙ્ગઃ પીનઃ સંહનનાઙ્ગઃ સ્થણ્ડિલ-સંવેશનાનુન્મર્દનામજ્જન-રજસા મહામણિર્ ઇવાનભિવ્યક્ત-બ્રહ્મ-વર્ચસઃ કુપટાવૃત-કટિર્ ઉપવીતેનોરુ-મષિણા દ્વિજાતિર્ ઇતિ બ્રહ્મ-બન્ધુર્ ઇતિ સંજ્ઞયાતજ્-જ્ઞજનાવમતો વિચચાર

_*
યદા તુ પરત આહારં કર્મ-વેતનત ઈહમાનઃ સ્વ-ભ્રાતૃભિર્ અપિ કેદાર-કર્મણિ નિરૂપિતસ્ તદ્ અપિ કરોતિ કિન્તુ ન સમં વિષમં ન્યૂનમ્ અધિકમ્ ઇતિ વેદ કણ-પિણ્યાક-ફલી-કરણ-કુલ્માષ-સ્થાલીપુરીષાદીન્ય્ અપ્ય્ અમૃતવદ્ અભ્યવહરતિ

_*
અથ કદાચિત્ કશ્ચિદ્ વૃષલ-પતિર્ ભદ્ર-કાલ્યૈ પુરુષ-પશુમ્ આલભતાપત્ય-કામઃ

_*
તસ્ય હ દૈવ-મુક્તસ્ય પશોઃ પદવીં તદ્-અનુચરાઃ પરિધાવન્તો નિશિ નિશીથ-સમયે તમસાવૃતાયામ્ અનધિગત-પશવ આકસ્મિકેન વિધિના કેદારાન્ વીરાસનેન મૃગ-વરાહાદિભ્યઃ સંરક્ષમાણમ્ અઙ્ગિરઃ-પ્રવર-સુતમ્ અપશ્યન્

_*
અથ ત એનમ્ અનવદ્ય-લક્ષણમ્ અવમૃશ્ય ભર્તૃ-કર્મ-નિષ્પત્તિં મન્યમાના બદ્ધ્વા રશનયા ચણ્ડિકા-ગૃહમ્ ઉપનિન્યુર્ મુદા વિકસિત્ અ-વદનાઃ

_*
અથ પણયસ્ તં સ્વ-વિધિનાભિષિચ્યાહતેન વાસસાચ્છાદ્ય ભૂષણાલેપ-સ્રક્-તિલકાદિભિર્ ઉપસ્કૃતં ભુક્તવન્તં ધૂપ-દીપ-માલ્ય-લાજ-કિસલયાઙ્કુર-ફલોપહારોપેતયા વૈશસ-સંસ્થયા મહતા ગીત-સ્તુતિ-મૃદઙ્ગ-પણવ-ઘોષેણ ચ પુરુષ-પશું ભદ્ર-કાલ્યાઃ પુરત ઉપવેશયામ્ આસુઃ

_*
અથ વૃષલ-રાજ-પણિઃ પુરુષ-પશોર્ અસૃગ્-આસવેન દેવીં ભદ્ર-કાલીં યક્ષ્યમાણસ્ તદ્-અભિમન્ત્રિતમ્ અસિમ્ અતિ-કરાલ-નિશિતમ્ ઉપાદદે

_*
ઇતિ તેષાં વૃષલાનાં રજસ્-તમઃ-પ્રકૃતીનાં ધન-મદ-રજ-ઉત્સિક્ત-મનસાં ભગવત્-કલા-વીર-કુલં કદર્થી-કૃત્યોત્પથેન સ્વૈરં વિહરતાં હિંસા-વિહારાણાં કર્માતિ-દારુણં યદ્ બ્રહ્મ-ભૂતસ્ય સાક્ષાદ્ બ્રહ્મર્ષિ-સુતસ્ય નિર્વૈરસ્ય સર્વ-ભૂત-સુહૃદઃ સૂનાયામ્ અપ્ય્ અનનુમતમ્ આલમ્ભનં તદ્ ઉપલભ્ય બ્રહ્મ-તેજસાતિ-દુર્વિષહેણ દન્દહ્યમાનેન વપુષા સહસોચ્ચચાટ સૈવ દેવી ભદ્ર-કાલી

_*
ભૃશમ્ અમર્ષ-રોષાવેશ-રભસ-વિલસિત-ભ્રુ-કુટિ-વિટપ-કુટિલ-દંષ્ટ્રારુણેક્ષણાટોપાતિ-ભયાનક-વદના હન્તુ-કામેવેદં મહાટ્ટ-હાસમ્ અતિ-સંરમ્ભેણ વિમુઞ્ચન્તી તત ઉત્પત્ય પાપીયસાં દુષ્ટાનાં તેનૈવાસિના વિવૃક્ણ-શીર્ષ્ણાં ગલાત્ સ્રવન્તમ્ અસૃગ્-આસવમ્ અત્યુષ્ણં સહ ગણેન નિપીયાતિ-પાન-મદ-વિહ્વલોચ્ચૈસ્તરાં સ્વ-પાર્ષદૈઃ સહ જગૌ નનર્ત ચ વિજહાર ચ શિરઃ-કન્દુક-લીલયા

_*
એવમ્ એવ ખલુ મહદ્-અભિચારાતિ-ક્રમઃ કાર્ત્સ્ન્યેનાત્મને ફલતિ

_*
ન વા એતદ્ વિષ્ણુદત્ત મહદ્-અદ્ભુતં યદ્ અસમ્ભ્રમઃ સ્વ-શિરશ્-છેદન આપતિતે ઽપિ વિમુક્ત-દેહાદ્ય્-આત્મ-ભાવ-સુદૃઢ-હૃદય-ગ્રન્થીનાં સર્વ-સત્ત્વ-સુહૃદ્-આત્મનાં નિર્વૈરાણાં સાક્ષાદ્ ભગવતાનિમિષારિ-વરાયુધેનાપ્રમત્તેન તૈસ્ તૈર્ ભાવૈઃ પરિરક્ષ્યમાણાનાં તત્-પાદ-મૂલમ્ અકુતશ્ચિદ્-ભયમ્ ઉપસૃતાનાં ભાગવત-પરમહંસાનામ્