ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 05.08

ભ્પ્_05.08.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એકદા તુ મહા-નદ્યાં કૃતાભિષેક-નૈયમિકાવશ્યકો બ્રહ્માક્ષરમ્ અભિગૃણાનો મુહૂર્ત-ત્રયમ્ ઉદકાન્ત ઉપવિવેશ

_*
તત્ર તદા રાજન્ હરિણી પિપાસયા જલાશયાભ્યાશમ્ એકૈવોપજગામ

_*
તયા પેપીયમાન ઉદકે તાવદ્ એવાવિદૂરેણ નદતો મૃગ-પતેર્ ઉન્નાદો લોક-ભયઙ્કર ઉદપતત્

_*
તમ્ ઉપશ્રુત્ય સા મૃગ-વધૂઃ પ્રકૃતિ-વિક્લવા ચકિત-નિરીક્ષણા સુતરામ્ અપિ હરિ-ભયાભિનિવેશ-વ્યગ્ર-હૃદયા પારિપ્લવ-દૃષ્ટિર્ અગત-તૃષા ભયાત્ સહસૈવોચ્ચક્રામ

_*
તસ્યા ઉત્પતન્ત્યા અન્તર્વત્ન્યા ઉરુ-ભયાવગલિતો યોનિ-નિર્ગતો ગર્ભઃ સ્રોતસિ નિપપાત

_*
તત્-પ્રસવોત્સર્પણ-ભય-ખેદાતુરા સ્વ-ગણેન વિયુજ્યમાના કસ્યાઞ્ચિદ્ દર્યાં કૃષ્ણ-સારસતી નિપપાતાથ ચ મમાર

_*
તં ત્વ્ એણ-કુણકં કૃપણં સ્રોતસાનૂહ્યમાનમ્ અભિવીક્ષ્યાપવિદ્ધં બન્ધુર્ ઇવાનુકમ્પયા રાજર્ષિર્ ભરત આદાય મૃત-માતરમ્ ઇત્ય્ આશ્રમ-પદમ્ અનયત્

_*
તસ્ય હ વા એણ-કુણક ઉચ્ચૈર્ એતસ્મિન્ કૃત-નિજાભિમાનસ્યાહર્-અહસ્ તત્-પોષણ-પાલન-લાલન-પ્રીણનાનુધ્યાનેનાત્મ-નિયમાઃ સહ-યમાઃ પુરુષ-પરિચર્યાદય એકૈકશઃ કતિપયેનાહર્-ગણેન વિયુજ્યમાનાઃ કિલ સર્વ એવોદવસન્

_*
અહો બતાયં હરિણ-કુણકઃ કૃપણ ઈશ્વર-રથ-ચરણ-પરિભ્રમણ-રયેણ સ્વ-ગણ-સુહૃદ્-બન્ધુભ્યઃ પરિવર્જિતઃ શરણં ચ મોપસાદિતો મામ્ એવ માતા-પિતરૌ ભ્રાતૃ-જ્ઞાતીન્ યૌથિકાંશ્ ચૈવોપેયાય નાન્યં કઞ્ચન વેદ મય્ય્ અતિ-વિસ્રબ્ધશ્ ચાત એવ મયા મત્-પરાયણસ્ય પોષણ-પાલન-પ્રીણન-લાલનમ્ અનસૂયુનાનુષ્ઠેયં શરણ્યોપેક્ષા-દોષ-વિદુષા

_*
નૂનં હ્ય્ આર્યાઃ સાધવ ઉપશમ-શીલાઃ કૃપણ-સુહૃદ એવં-વિધાર્થે સ્વાર્થાન્ અપિ ગુરુતરાન્ ઉપેક્ષન્તે

_*
ઇતિ કૃતાનુષઙ્ગ આસન-શયનાટન-સ્નાનાશનાદિષુ સહ મૃગ-જહુના સ્નેહાનુબદ્ધ-હૃદય આસીત્

_*
કુશ-કુસુમ-સમિત્-પલાશ-ફલ-મૂલોદકાન્ય્ આહરિષ્યમાણો વૃકસાલા-વૃકાદિભ્યો ભયમ્ આશંસમાનો યદા સહ હરિણ-કુણકેન વનં સમાવિશતિ

_*
પથિષુ ચ મુગ્ધ-ભાવેન તત્ર તત્ર વિષક્ત-મતિ-પ્રણય-ભર-હૃદયઃ કાર્પણ્યાત્ સ્કન્ધેનોદ્વહતિ એવમ્ ઉત્સઙ્ગ ઉરસિ ચાધાયોપલાલયન્ મુદં પરમામ્ અવાપ

_*
ક્રિયાયાં નિર્વર્ત્યમાનાયામ્ અન્તરાલે ઽપ્ય્ ઉત્થાયોત્થાય યદૈનમ્ અભિચક્ષીત તર્હિ વાવ સ વર્ષ-પતિઃ પ્રકૃતિ-સ્થેન મનસા તસ્મા આશિષ આશાસ્તે સ્વસ્તિ સ્તાદ્ વત્સ તે સર્વત ઇતિ

_*
અન્યદા ભૃશમ્ ઉદ્વિગ્ન-મના નષ્ટ-દ્રવિણ ઇવ કૃપણઃ સકરુણમ્ અતિ-તર્ષેણ હરિણ-કુણક-વિરહ-વિહ્વલ-હૃદય-સન્તાપસ્ તમ્ એવાનુશોચન્ કિલ કશ્મલં મહદ્ અભિરમ્ભિત ઇતિ હોવાચ

_*
અપિ બત સ વૈ કૃપણ એણ-બાલકો મૃત-હરિણી-સુતો ઽહો મમાનાર્યસ્ય શઠ-કિરાત-મતેર્ અકૃત-સુકૃતસ્ય કૃત-વિસ્રમ્ભ આત્મ-પ્રત્યયેન તદ્ અવિગણયન્ સુજન ઇવાગમિષ્યતિ

_*
અપિ ક્ષેમેણાસ્મિન્ન્ આશ્રમોપવને શષ્પાણિ ચરન્તં દેવ-ગુપ્તં દ્રક્ષ્યામિ

_*
અપિ ચ ન વૃકઃ સાલા-વૃકો ઽન્યતમો વા નૈક-ચર એક-ચરો વા ભક્ષયતિ

_*
નિમ્લોચતિ હ ભગવાન્ સકલ-જગત્-ક્ષેમોદયસ્ ત્રય્ય્-આત્માદ્યાપિ મમ ન મૃગ-વધૂ-ન્યાસ આગચ્છતિ

_*
અપિ સ્વિદ્ અકૃત-સુકૃતમ્ આગત્ય માં સુખયિષ્યતિ હરિણ-રાજ-કુમારો વિવિધ-રુચિર-દર્શનીય-નિજ-મૃગ-દારક-વિનોદૈર્ અસન્તોષં સ્વાનામ્ અપનુદન્

_*
ક્ષ્વેલિકાયાં માં મૃષા-સમાધિનામીલિત-દૃશં પ્રેમ-સંરમ્ભેણ ચકિત-ચકિત આગત્ય પૃષદ્-અપરુષ-વિષાણાગ્રેણ લુઠતિ

_*
આસાદિત-હવિષિ બર્હિષિ દૂષિતે મયોપાલબ્ધો ભીત-ભીતઃ સપદ્ય્ ઉપરત-રાસ ઋષિ-કુમારવદ્ અવહિત-કરણ-કલાપ આસ્તે

_*
કિં વા અરે આચરિતં તપસ્ તપસ્વિન્યાનયા યદ્ ઇયમ્ અવનિઃ સવિનય-કૃષ્ણ-સાર-તનય-તનુતર-સુભગ-શિવતમાખર-ખુર-પદ-પઙ્ક્તિભિર્ દ્રવિણ-વિધુરાતુરસ્ય કૃપણસ્ય મમ દ્રવિણ-પદવીં સૂચયન્ત્ય્ આત્માનં ચ સર્વતઃ કૃત-કૌતુકં દ્વિજાનાં સ્વર્ગાપવર્ગ-કામાનાં દેવ-યજનં કરોતિ

_*
અપિ સ્વિદ્ અસૌ ભગવાન્ ઉડુ-પતિર્ એનં મૃગ-પતિ-ભયાન્ મૃત-માતરં મૃગ-બાલકં સ્વાશ્રમ-પરિભ્રષ્ટમ્ અનુકમ્પયા કૃપણ-જન-વત્સલઃ પરિપાતિ

_*
કિં વાત્મજ-વિશ્લેષ-જ્વર-દવ-દહન-શિખાભિર્ ઉપતપ્યમાન-હૃદય-સ્થલ-નલિનીકં મામ્ ઉપસૃત-મૃગી-તનયં શિશિર-શાન્તાનુરાગ-ગુણિત-નિજ-વદન-સલિલામૃતમય-ગભસ્તિભિઃ સ્વધયતીતિ ચ

_*
એવમ્ અઘટમાન-મનોરથાકુલ-હૃદયો મૃગ-દારકાભાસેન સ્વારબ્ધ-કર્મણા યોગારમ્ભણતો વિભ્રંશિતઃ સ યોગ-તાપસો ભગવદ્-આરાધન-લક્ષણાચ્ ચ કથમ્ ઇતરથા જાત્ય્-અન્તર એણ-કુણક આસઙ્ગઃ સાક્ષાન્ નિઃશ્રેયસ-પ્રતિપક્ષતયા પ્રાક્-પરિત્યક્ત-દુસ્ત્યજ-હૃદયાભિજાતસ્ય તસ્યૈવમ્ અન્તરાય-વિહત-યોગારમ્ભણસ્ય રાજર્ષેર્ ભરતસ્ય તાવન્ મૃગાર્ભક-પોષણ-પાલન-પ્રીણન-લાલનાનુષઙ્ગેણાવિગણયત આત્માનમ્ અહિર્ ઇવાખુ-બિલં દુરતિક્રમઃ કાલઃ કરાલ-રભસ આપદ્યત

_*
તદાનીમ્ અપિ પાર્શ્વ-વર્તિનમ્ આત્મજમ્ ઇવાનુશોચન્તમ્ અભિવીક્ષમાણો મૃગ એવાભિનિવેશિત-મના વિસૃજ્ય લોકમ્ ઇમં સહ મૃગેણ કલેવરં મૃતમ્ અનુ ન મૃત-જન્માનુસ્મૃતિર્ ઇતરવન્ મૃગ-શરીરમ્ અવાપ

_*
તત્રાપિ હ વા આત્મનો મૃગત્વ-કારણં ભગવદ્-આરાધન-સમીહાનુભાવેનાનુસ્મૃત્ય ભૃશમ્ અનુતપ્યમાન આહ

_*
અહો કષ્ટં ભ્રષ્ટો ઽહમ્ આત્મવતામ્ અનુપથાદ્ યદ્-વિમુક્ત-સમસ્ત-સઙ્ગસ્ય વિવિક્ત-પુણ્યારણ્ય-શરણસ્યાત્મવત આત્મનિ સર્વેષામ્ આત્મનાં ભગવતિ વાસુદેવે તદ્-અનુશ્રવણ-મનન-સઙ્કીર્તનારાધનાનુસ્મરણાભિયોગેનાશૂન્ય-સકલ-યામેન કાલેન સમાવેશિતં સમાહિતં કાર્ત્સ્ન્યેન મનસ્ તત્ તુ પુનર્ મમાબુધસ્યારાન્ મૃગ-સુતમ્ અનુ પરિસુસ્રાવ

_*
ઇત્ય્ એવં નિગૂઢ-નિર્વેદો વિસૃજ્ય મૃગીં માતરં પુનર્ ભગવત્-ક્ષેત્રમ્ ઉપશમ-શીલ-મુનિ-ગણ-દયિતં શાલગ્રામં પુલસ્ત્ય-પુલહાશ્રમં કાલઞ્જરાત્ પ્રત્યાજગામ

_*
તસ્મિન્ન્ અપિ કાલં પ્રતીક્ષમાણઃ સઙ્ગાચ્ ચ ભૃશમ્ ઉદ્વિગ્ન આત્મ-સહચરઃ શુષ્ક-પર્ણ-તૃણ-વીરુધા વર્તમાનો મૃગત્વ-નિમિત્તાવસાનમ્ એવ ગણયન્ મૃગ-શરીરં તીર્થોદક-ક્લિન્નમ્ ઉત્-સસર્જ