ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.31

ભ્પ્_04.31.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
તત ઉત્પન્ન-વિજ્ઞાના આશ્વ્ અધોક્ષજ-ભાષિતમ્ ।
સ્મરન્ત આત્મજે ભાર્યાં વિસૃજ્ય પ્રાવ્રજન્ ગૃહાત્

દીક્ષિતા બ્રહ્મ-સત્રેણ સર્વ-ભૂતાત્મ-મેધસા ।
પ્રતીચ્યાં દિશિ વેલાયાં સિદ્ધો ઽભૂદ્ યત્ર જાજલિઃ

તાન્ નિર્જિત-પ્રાણ-મનો-વચો-દૃશો જિતાસનાન્ શાન્ત-સમાન-વિગ્રહાન્ ।
પરે ઽમલે બ્રહ્મણિ યોજિતાત્મનઃ સુરાસુરેડ્યો દદૃશે સ્મ નારદઃ

તમ્ આગતં ત ઉત્થાય પ્રણિપત્યાભિનન્દ્ય ચ ।
પૂજયિત્વા યથાદેશં સુખાસીનમ્ અથાબ્રુવન્

ભ્પ્_04.31.005।0 પ્રચેતસ ઊચુઃ
સ્વાગતં તે સુરર્ષે ઽદ્ય દિષ્ટ્યા નો દર્શનં ગતઃ ।
તવ ચઙ્ક્રમણં બ્રહ્મન્ન્ અભયાય યથા રવેઃ

યદ્ આદિષ્ટં ભગવતા શિવેનાધોક્ષજેન ચ ।
તદ્ ગૃહેષુ પ્રસક્તાનાં પ્રાયશઃ ક્ષપિતં પ્રભો

તન્ નઃ પ્રદ્યોતયાધ્યાત્મ- જ્ઞાનં તત્ત્વાર્થ-દર્શનમ્ ।
યેનાઞ્જસા તરિષ્યામો દુસ્તરં ભવ-સાગરમ્

ભ્પ્_04.31.008।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ પ્રચેતસાં પૃષ્ટો ભગવાન્ નારદો મુનિઃ ।
ભગવત્ય્ ઉત્તમ-શ્લોક આવિષ્ટાત્માબ્રવીન્ નૃપાન્

ભ્પ્_04.31.009।0 નારદ ઉવાચ
તજ્ જન્મ તાનિ કર્માણિ તદ્ આયુસ્ તન્ મનો વચઃ ।
નૃણાં યેન હિ વિશ્વાત્મા સેવ્યતે હરિર્ ઈશ્વરઃ

કિં જન્મભિસ્ ત્રિભિર્ વેહ શૌક્ર-સાવિત્ર-યાજ્ઞિકૈઃ ।
કર્મભિર્ વા ત્રયી-પ્રોક્તૈઃ પુંસો ઽપિ વિબુધાયુષા

શ્રુતેન તપસા વા કિં વચોભિશ્ ચિત્ત-વૃત્તિભિઃ ।
બુદ્ધ્યા વા કિં નિપુણયા બલેનેન્દ્રિય-રાધસા

કિં વા યોગેન સાઙ્ખ્યેન ન્યાસ-સ્વાધ્યાયયોર્ અપિ ।
કિં વા શ્રેયોભિર્ અન્યૈશ્ ચ ન યત્રાત્મ-પ્રદો હરિઃ

શ્રેયસામ્ અપિ સર્વેષામ્ આત્મા હ્ય્ અવધિર્ અર્થતઃ ।
સર્વેષામ્ અપિ ભૂતાનાં હરિર્ આત્માત્મદઃ પ્રિયઃ

યથા તરોર્ મૂલ-નિષેચનેન તૃપ્યન્તિ તત્-સ્કન્ધ-ભુજોપશાખાઃ ।
પ્રાણોપહારાચ્ ચ યથેન્દ્રિયાણાં તથૈવ સર્વાર્હણમ્ અચ્યુતેજ્યા

યથૈવ સૂર્યાત્ પ્રભવન્તિ વારઃ પુનશ્ ચ તસ્મિન્ પ્રવિશન્તિ કાલે ।
ભૂતાનિ ભૂમૌ સ્થિર-જઙ્ગમાનિ તથા હરાવ્ એવ ગુણ-પ્રવાહઃ

એતત્ પદં તજ્ જગદ્-આત્મનઃ પરં સકૃદ્ વિભાતં સવિતુર્ યથા પ્રભા ।
યથાસવો જાગ્રતિ સુપ્ત-શક્તયો દ્રવ્ય-ક્રિયા-જ્ઞાન-ભિદા-ભ્રમાત્યયઃ

યથા નભસ્ય્ અભ્ર-તમઃ-પ્રકાશા ભવન્તિ ભૂપા ન ભવન્ત્ય્ અનુક્રમાત્ ।
એવં પરે બ્રહ્મણિ શક્તયસ્ ત્વ્ અમૂ રજસ્ તમઃ સત્ત્વમ્ ઇતિ પ્રવાહઃ

તેનૈકમ્ આત્માનમ્ અશેષ-દેહિનાં કાલં પ્રધાનં પુરુષં પરેશમ્ ।
સ્વ-તેજસા ધ્વસ્ત-ગુણ-પ્રવાહમ્ આત્મૈક-ભાવેન ભજધ્વમ્ અદ્ધા

દયયા સર્વ-ભૂતેષુ સન્તુષ્ટ્યા યેન કેન વા ।
સર્વેન્દ્રિયોપશાન્ત્યા ચ તુષ્યત્ય્ આશુ જનાર્દનઃ

અપહત-સકલૈષણામલાત્મન્ય્ અવિરતમ્ એધિત-ભાવનોપહૂતઃ ।
નિજ-જન-વશ-ગત્વમ્ આત્મનો ઽયન્ ન સરતિ છિદ્રવદ્ અક્ષરઃ સતાં હિ

ન ભજતિ કુમનીષિણાં સ ઇજ્યાં હરિર્ અધનાત્મ-ધન-પ્રિયો રસ-જ્ઞઃ ।
શ્રુત-ધન-કુલ-કર્મણાં મદૈર્ યે વિદધતિ પાપમ્ અકિઞ્ચનેષુ સત્સુ

શ્રિયમ્ અનુચરતીં તદ્-અર્થિનશ્ ચ દ્વિપદ-પતીન્ વિબુધાંશ્ ચ યત્ સ્વ-પૂર્ણઃ ।
ન ભજતિ નિજ-ભૃત્ય-વર્ગ-તન્ત્રઃ કથમ્ અમુમ્ ઉદ્વિસૃજેત્ પુમાન્ કૃત-જ્ઞઃ

ભ્પ્_04.31.023।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ પ્રચેતસો રાજન્ન્ અન્યાશ્ ચ ભગવત્-કથાઃ ।
શ્રાવયિત્વા બ્રહ્મ-લોકં યયૌ સ્વાયમ્ભુવો મુનિઃ

તે ઽપિ તન્-મુખ-નિર્યાતં યશો લોક-મલાપહમ્ ।
હરેર્ નિશમ્ય તત્-પાદં ધ્યાયન્તસ્ તદ્-ગતિં યયુઃ

એતત્ તે ઽભિહિતં ક્ષત્તર્ યન્ માં ત્વં પરિપૃષ્ટવાન્ ।
પ્રચેતસાં નારદસ્ય સંવાદં હરિ-કીર્તનમ્

ભ્પ્_04.31.026।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ય એષ ઉત્તાનપદો માનવસ્યાનુવર્ણિતઃ ।
વંશઃ પ્રિયવ્રતસ્યાપિ નિબોધ નૃપ-સત્તમ

યો નારદાદ્ આત્મ-વિદ્યામ્ અધિગમ્ય પુનર્ મહીમ્ ।
ભુક્ત્વા વિભજ્ય પુત્રેભ્ય ઐશ્વરં સમગાત્ પદમ્

ઇમાં તુ કૌષારવિણોપવર્ણિતાં ક્ષત્તા નિશમ્યાજિત-વાદ-સત્-કથામ્ ।
પ્રવૃદ્ધ-ભાવો ઽશ્રુ-કલાકુલો મુનેર્ દધાર મૂર્ધ્ના ચરણં હૃદા હરેઃ

ભ્પ્_04.31.029।0 વિદુર ઉવાચ
સો ઽયમ્ અદ્ય મહા-યોગિન્ ભવતા કરુણાત્મના ।
દર્શિતસ્ તમસઃ પારો યત્રાકિઞ્ચન-ગો હરિઃ

ભ્પ્_04.31.030।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ આનમ્ય તમ્ આમન્ત્ર્ય વિદુરો ગજસાહ્વયમ્ ।
સ્વાનાં દિદૃક્ષુઃ પ્રયયૌ જ્ઞાતીનાં નિર્વૃતાશયઃ

એતદ્ યઃ શૃણુયાદ્ રાજન્ રાજ્ઞાં હર્ય્-અર્પિતાત્મનામ્ ।
આયુર્ ધનં યશઃ સ્વસ્તિ ગતિમ્ ઐશ્વર્યમ્ આપ્નુયાત્