ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 04.14

ભ્પ્_04.14.001।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ભૃગ્વ્-આદયસ્ તે મુનયો લોકાનાં ક્ષેમ-દર્શિનઃ ।
ગોપ્તર્ય્ અસતિ વૈ નૄણાં પશ્યન્તઃ પશુ-સામ્યતામ્

વીર-માતરમ્ આહૂય સુનીથાં બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
પ્રકૃત્ય્-અસમ્મતં વેનમ્ અભ્યષિઞ્ચન્ પતિં ભુવઃ

શ્રુત્વા નૃપાસન-ગતં વેનમ્ અત્યુગ્ર-શાસનમ્ ।
નિલિલ્યુર્ દસ્યવઃ સદ્યઃ સર્પ-ત્રસ્તા ઇવાખવઃ

સ આરૂઢ-નૃપ-સ્થાન ઉન્નદ્ધો ઽષ્ટ-વિભૂતિભિઃ ।
અવમેને મહા-ભાગાન્ સ્તબ્ધઃ સમ્ભાવિતઃ સ્વતઃ

એવં મદાન્ધ ઉત્સિક્તો નિરઙ્કુશ ઇવ દ્વિપઃ ।
પર્યટન્ રથમ્ આસ્થાય કમ્પયન્ન્ ઇવ રોદસી

ન યષ્ટવ્યં ન દાતવ્યં ન હોતવ્યં દ્વિજાઃ ક્વચિત્ ।
ઇતિ ન્યવારયદ્ ધર્મં ભેરી-ઘોષેણ સર્વશઃ

વેનસ્યાવેક્ષ્ય મુનયો દુર્વૃત્તસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ ।
વિમૃશ્ય લોક-વ્યસનં કૃપયોચુઃ સ્મ સત્રિણઃ

અહો ઉભયતઃ પ્રાપ્તં લોકસ્ય વ્યસનં મહત્ ।
દારુણ્ય્ ઉભયતો દીપ્તે ઇવ તસ્કર-પાલયોઃ

અરાજક-ભયાદ્ એષ કૃતો રાજાતદ્-અર્હણઃ ।
તતો ઽપ્ય્ આસીદ્ ભયં ત્વ્ અદ્ય કથં સ્યાત્ સ્વસ્તિ દેહિનામ્

અહેર્ ઇવ પયઃ-પોષઃ પોષકસ્યાપ્ય્ અનર્થ-ભૃત્ ।
વેનઃ પ્રકૃત્યૈવ ખલઃ સુનીથા-ગર્ભ-સમ્ભવઃ

નિરૂપિતઃ પ્રજા-પાલઃ સ જિઘાંસતિ વૈ પ્રજાઃ ।
તથાપિ સાન્ત્વયેમામું નાસ્માંસ્ તત્-પાતકં સ્પૃશેત્

તદ્-વિદ્વદ્ભિર્ અસદ્-વૃત્તો વેનો ઽસ્માભિઃ કૃતો નૃપઃ ।
સાન્ત્વિતો યદિ નો વાચં ન ગ્રહીષ્યત્ય્ અધર્મ-કૃત્

લોક-ધિક્કાર-સન્દગ્ધં દહિષ્યામઃ સ્વ-તેજસા ।
એવમ્ અધ્યવસાયૈનં મુનયો ગૂઢ-મન્યવઃ ।
ઉપવ્રજ્યાબ્રુવન્ વેનં સાન્ત્વયિત્વા ચ સામભિઃ

ભ્પ્_04.14.014।0 મુનય ઊચુઃ
નૃપ-વર્ય નિબોધૈતદ્ યત્ તે વિજ્ઞાપયામ ભોઃ ।
આયુઃ-શ્રી-બલ-કીર્તીનાં તવ તાત વિવર્ધનમ્

ધર્મ આચરિતઃ પુંસાં વાઙ્-મનઃ-કાય-બુદ્ધિભિઃ ।
લોકાન્ વિશોકાન્ વિતરત્ય્ અથાનન્ત્યમ્ અસઙ્ગિનામ્

સ તે મા વિનશેદ્ વીર પ્રજાનાં ક્ષેમ-લક્ષણઃ ।
યસ્મિન્ વિનષ્ટે નૃપતિર્ ઐશ્વર્યાદ્ અવરોહતિ

રાજન્ન્ અસાધ્વ્-અમાત્યેભ્યશ્ ચોરાદિભ્યઃ પ્રજા નૃપઃ ।
રક્ષન્ યથા બલિં ગૃહ્ણન્ન્ ઇહ પ્રેત્ય ચ મોદતે

યસ્ય રાષ્ટ્રે પુરે ચૈવ ભગવાન્ યજ્ઞ-પૂરુષઃ ।
ઇજ્યતે સ્વેન ધર્મેણ જનૈર્ વર્ણાશ્રમાન્વિતૈઃ

તસ્ય રાજ્ઞો મહા-ભાગ ભગવાન્ ભૂત-ભાવનઃ ।
પરિતુષ્યતિ વિશ્વાત્મા તિષ્ઠતો નિજ-શાસને

તસ્મિંસ્ તુષ્ટે કિમ્ અપ્રાપ્યંજગતામ્ ઈશ્વરેશ્વરે ।
લોકાઃ સપાલા હ્ય્ એતસ્મૈ હરન્તિ બલિમ્ આદૃતાઃ

તં સર્વ-લોકામર-યજ્ઞ-સઙ્ગ્રહં ત્રયીમયં દ્રવ્યમયં તપોમયમ્ ।
યજ્ઞૈર્ વિચિત્રૈર્ યજતો ભવાય તે રાજન્ સ્વ-દેશાન્ અનુરોદ્ધુમ્ અર્હસિ

યજ્ઞેન યુષ્મદ્-વિષયે દ્વિજાતિભિર્ વિતાયમાનેન સુરાઃ કલા હરેઃ ।
સ્વિષ્ટાઃ સુતુષ્ટાઃ પ્રદિશન્તિ વાઞ્છિતં તદ્-ધેલનં નાર્હસિ વીર ચેષ્ટિતુમ્

ભ્પ્_04.14.023।0 વેન ઉવાચ
બાલિશા બત યૂયં વા અધર્મે ધર્મ-માનિનઃ ।
યે વૃત્તિદં પતિં હિત્વા જારં પતિમ્ ઉપાસતે

અવજાનન્ત્ય્ અમી મૂઢા નૃપ-રૂપિણમ્ ઈશ્વરમ્ ।
નાનુવિન્દન્તિ તે ભદ્રમ્ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

કો યજ્ઞ-પુરુષો નામ યત્ર વો ભક્તિર્ ઈદૃશી ।
ભર્તૃ-સ્નેહ-વિદૂરાણાં યથા જારે કુયોષિતામ્

વિષ્ણુર્ વિરિઞ્ચો ગિરિશ ઇન્દ્રો વાયુર્ યમો રવિઃ ।
પર્જન્યો ધનદઃ સોમઃ ક્ષિતિર્ અગ્નિર્ અપામ્પતિઃ

એતે ચાન્યે ચ વિબુધાઃ પ્રભવો વર-શાપયોઃ ।
દેહે ભવન્તિ નૃપતેઃ સર્વ-દેવમયો નૃપઃ

તસ્માન્ માં કર્મભિર્ વિપ્રા યજધ્વં ગત-મત્સરાઃ ।
બલિં ચ મહ્યં હરત મત્તો ઽન્યઃ કો ઽગ્ર-ભુક્ પુમાન્

ભ્પ્_04.14.029।0 મૈત્રેય ઉવાચ
ઇત્થં વિપર્યય-મતિઃ પાપીયાન્ ઉત્પથં ગતઃ ।
અનુનીયમાનસ્ તદ્-યાચ્ઞાં ન ચક્રે ભ્રષ્ટ-મઙ્ગલઃ

ઇતિ તે ઽસત્-કૃતાસ્ તેન દ્વિજાઃ પણ્ડિત-માનિના ।
ભગ્નાયાં ભવ્ય-યાચ્ઞાયાં તસ્મૈ વિદુર ચુક્રુધુઃ

હન્યતાં હન્યતામ્ એષ પાપઃ પ્રકૃતિ-દારુણઃ ।
જીવન્ જગદ્ અસાવ્ આશુ કુરુતે ભસ્મસાદ્ ધ્રુવમ્

નાયમ્ અર્હત્ય્ અસદ્-વૃત્તો નરદેવ-વરાસનમ્ ।
યો ઽધિયજ્ઞ-પતિં વિષ્ણું વિનિન્દત્ય્ અનપત્રપઃ

કો વૈનં પરિચક્ષીત વેનમ્ એકમ્ ઋતે ઽશુભમ્ ।
પ્રાપ્ત ઈદૃશમ્ ઐશ્વર્યં યદ્-અનુગ્રહ-ભાજનઃ

ઇત્થં વ્યવસિતા હન્તુમ્ ઋષયો રૂઢ-મન્યવઃ ।
નિજઘ્નુર્ હુઙ્કૃતૈર્ વેનં હતમ્ અચ્યુત-નિન્દયા

ઋષિભિઃ સ્વાશ્રમ-પદં ગતે પુત્ર-કલેવરમ્ ।
સુનીથા પાલયામ્ આસ વિદ્યા-યોગેન શોચતી

એકદા મુનયસ્ તે તુ સરસ્વત્-સલિલાપ્લુતાઃ ।
હુત્વાગ્નીન્ સત્-કથાશ્ ચક્રુર્ ઉપવિષ્ટાઃ સરિત્-તટે

વીક્ષ્યોત્થિતાંસ્ તદોત્પાતાન્ આહુર્ લોક-ભયઙ્કરાન્ ।
અપ્ય્ અભદ્રમ્ અનાથાયા દસ્યુભ્યો ન ભવેદ્ ભુવઃ

એવં મૃશન્ત ઋષયો ધાવતાં સર્વતો-દિશમ્ ।
પાંસુઃ સમુત્થિતો ભૂરિશ્ ચોરાણામ્ અભિલુમ્પતામ્

તદ્ ઉપદ્રવમ્ આજ્ઞાય લોકસ્ય વસુ લુમ્પતામ્ ।
ભર્તર્ય્ ઉપરતે તસ્મિન્ન્ અન્યોન્યં ચ જિઘાંસતામ્

ચોર-પ્રાયં જન-પદં હીન-સત્ત્વમ્ અરાજકમ્ ।
લોકાન્ નાવારયઞ્ છક્તા અપિ તદ્-દોષ-દર્શિનઃ

બ્રાહ્મણઃ સમ-દૃક્ શાન્તો દીનાનાં સમુપેક્ષકઃ ।
સ્રવતે બ્રહ્મ તસ્યાપિ ભિન્ન-ભાણ્ડાત્ પયો યથા

નાઙ્ગસ્ય વંશો રાજર્ષેર્ એષ સંસ્થાતુમ્ અર્હતિ ।
અમોઘ-વીર્યા હિ નૃપા વંશે ઽસ્મિન્ કેશવાશ્રયાઃ

વિનિશ્ચિત્યૈવમ્ ઋષયો વિપન્નસ્ય મહીપતેઃ ।
મમન્થુર્ ઊરું તરસા તત્રાસીદ્ બાહુકો નરઃ

કાક-કૃષ્ણો ઽતિહ્રસ્વાઙ્ગો હ્રસ્વ-બાહુર્ મહા-હનુઃ ।
હ્રસ્વ-પાન્ નિમ્ન-નાસાગ્રો રક્તાક્ષસ્ તામ્ર-મૂર્ધજઃ

તં તુ તે ઽવનતં દીનં કિં કરોમીતિ વાદિનમ્ ।
નિષીદેત્ય્ અબ્રુવંસ્ તાત સ નિષાદસ્ તતો ઽભવત્

તસ્ય વંશ્યાસ્ તુ નૈષાદા ગિરિ-કાનન-ગોચરાઃ ।
યેનાહરજ્ જાયમાનો વેન-કલ્મષમ્ ઉલ્બણમ્